Àwọn ìdáhùn lórí Iṣẹ́ àgbẹ̀
Ohun tí àwọn ètò Atiku Abubakar tí a tẹ̀ jáde sọ nípa Iṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣí ìdáhùn èyíkéyìí láti kà á ní kíkún, wo ojú-ìwé tí ó ti wá, kí o sì pín in.
29 ìbéèrè tí a ti dáhùn
- Kí ni àwọn ètò pàtó àti àwọn góńgó tí o máa gbé kalẹ̀ láti fún iṣẹ́-àgbẹ̀ lókun fún ààbò oúnjẹ àti iṣẹ́ ìṣe? Ẹ kú ìrọ̀lẹ́. Ẹ jẹ́ kí n sọ ní ṣinṣin bí mo ṣe rí ọ̀rọ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀, nítorí pé ó jókòó ní àárín ọkàn ààbò oúnjẹ àti ìgbésí ayé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìdílé àgbẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè yìí.…
- Kí ni àwọn ètò yín láti gbé iṣẹ́-àgbẹ̀ ró àti láti ṣe àtìlẹyìn fún àwọn àgbẹ̀ nípasẹ̀ iṣẹ́-àgbẹ̀ onílé-iṣẹ́? Lórí ìmúdàgbàsókè iṣẹ́-àgbẹ̀ ní Nàìjíríà, ètò mi máa fẹ̀ ètò ìrigbá-omi ńlá sí i, àwọn dámù àti kànga, fún iṣẹ́-àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún yíká, yóò sì gba iṣẹ́-àgbẹ̀ oníṣòwò lẹ́gbẹ̀ẹ́…
- Ṣé ẹ máa fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ oko ẹran ńlá (mega livestock farms) sílẹ̀ ní gbogbo ìpínlẹ̀, tàbí ẹ máa lo ọ̀nà tó yàtọ̀ fún ìdàgbàsókè ẹran ọ̀sìn? Lórí ohun ọ̀sìn, ètò mi ni láti mú Nàìjíríà jáwọ́ nínú jíjẹ́ koríko lọ sí ìṣàkóso ohun ọ̀sìn òde òní àti ìṣẹ́ọsìn ẹran fún òwò. Èyí túmọ̀ sí àwọn ọ̀nà tí a yà sọ́tọ̀ fún ohun ọ̀sì…
- Kí ni o máa ṣe láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọ̀dọ́ Nigerians láti rí owó-ìgbówó-pamọ́ (financing) kí wọ́n sì ṣàṣeyọrí nínú iṣẹ́-àgbẹ̀ òde-òní? Lórí ìnáwó àti àtìlẹ́yìn fún àwọn ọ̀dọ́ tí ń wọlé sínú iṣẹ́ àgbẹ̀, èmi yóò gbilẹ̀ síi ààyè tó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn tó dá àwọn ilé-iṣẹ́…
- Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti mú ìmújáde iṣẹ́ àgbẹ̀ sunwọ̀n sí i bí epo ṣe ń pàdánù iye rẹ̀ sí àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun? Mímú ìmújáde iṣẹ́ àgbẹ̀ dàgbà jẹ́ ohun pàtàkì nínú ètò mi. Mo ti pinnu láti sọ ààbò oúnjẹ di ohun àkọ́kọ́ nínú ààbò orílẹ̀-èdè, mo máa gbòòrò sí i iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó mọ ojú-ọjọ́ mọ̀,…
- Kí ni ètò rẹ fún ẹ̀ka ìwakùsà? Èmi yóò fi ìdarí sí òfin ìwakùsà wa lórí ìṣàfikún iye ní ìbílẹ̀, kí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì àdánidá Nàìjíríà lè dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ọmọ Nàìjíríà. Èmi yóò ṣí ẹ̀ka náà sílẹ̀ kí n sì…
- Kí ni ìgbèrò yín láti kojú ìṣòro aṣálẹ̀ tí ń kan àwọn oko ní àwọn agbègbè gbígbẹ àti ààbọ̀-gbígbẹ? Ìsọdahoro jẹ́ ohun kan tí mo gbà ní pàtàkì, pàápàá fún àwọn àgbègbè tí ojú ọjọ́ rẹ̀ gbẹ àti àgbègbè tí ìgbẹ́ rẹ̀ gbẹ díẹ̀ tí ó ní ìtẹ̀sí sí ìparun igbó kánkán. Mo ti sọ pé a gbọ́d…
- Kí ni ìgbèrò yín láti kojú ìkún-omi àti láti mú kí wíwọlé sí oko rọrùn ní àsìkò ẹ̀ẹ̀rùn? Mo ye bí ìkún-omi ṣe lè gé ọ kúrò lórí oko tí ń bọ́ ẹbí rẹ. Ọgbọ́n mi ni láti kọ́ àwọn ètò ọ̀nà omi (master drainage systems) ní àwọn àgbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ sí, láti ṣe ìm…
- Báwo ni ẹ máa ṣe ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn obìnrin tí ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ pẹ̀lú ọ̀nà sí ọjà àti owó? Mo rí bí o ṣe ń ṣiṣẹ́ kára láti ṣe ohun tí yóò ṣàǹfààní fún àgbègbè rẹ, mo sì mọ ìjàkadì tí ó wà nígbà tí ọjà àti owó kò bá sí níbẹ̀ láti pàdé ọ. Èyí ni ìfarajìn mi: Èmi yóò yà ìp…
- Kí ni ẹ ó ṣe láti dáàbò bo àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ ìparun irè oko láti ọwọ́ àwọn darandaran? Mo ye ohun tí ó túmọ̀ sí nígbà tí o kò bá lè dé oko ara rẹ láìséwu. Èyí ni ohun tí èmi yóò ṣe nípa rẹ̀. Ètò mi máa darí Nigeria kúrò nínú jíjẹko lọ sí ìṣàkóso ẹranko òde-òní àti ì…
- Ṣé ẹ ń ṣètìlẹ́yìn fún ọ̀nà ìtọ́jú ẹran (ranching), ṣé Ìjọba Àpapọ̀ yóò sì ṣètìlẹ́yìn owó fún un? Mo ṣe atilẹyin gbigbe Nigeria kúrò nínú jíjẹ́ ẹran lọ́fẹ̀ẹ́ sí ìṣàkóso ẹran ọ̀sìn òde-òní àti ìṣẹ́ ẹran ọ̀sìn lórí ọ̀nà ìṣòwò. Ètò mi ṣètò àwọn ọ̀nà ẹran ọ̀sìn tí a yàn sọ́tọ̀, àw…
- Fẹ́tìlráìsà (fertiliser) jẹ́ ohun tí kò ṣeé rà, ó sì sábà jẹ́ èké. Kí ni ẹ máa ṣe nípa méjèèjì? Mo mọ pé iye owó ajílẹ̀ ń wúwo lé e lórí gẹ́gẹ́ bí àgbẹ̀. Ìgbékalẹ̀ mi ni láti gbé ètò ìkówóhùn e-wallet tí yóò máa fi àwọn ohun ọ̀gbìn tí a ti dín owó kù sí, bí ajílẹ̀, irúgbìn t…
- Báwo ni ìwọ yóò ṣe mú àwọn ọ̀nà kékeré ìgbèríko àti ohun amáyédẹrùn dára sí i láti ran àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti kó àwọn ọjà wọn? Mo ní òye ìbànújẹ́ tí ó wà nínú níní ilẹ̀ rere ṣùgbọ́n láìní ọ̀nà láti kó ọjà rẹ. Ìjọba mi yóò fún ọ̀nà abúlé tí ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà ní ààyè àkọ́kọ́ lábẹ́ ìṣọ̀kan aládàáni-ìjọba,…
- Ṣé ẹ ó dásí àwọn alárinà tó wà láàrin àwọn àgbẹ̀ àti àwọn oníbàárà? Ètò mi ń bá ọ̀rọ̀ yìí sọ̀rọ̀ tààrà. Nípasẹ̀ ètò àpamọ́wọ́-oníná tààrà, a óò fi àwọn ajílẹ̀ tí a ṣètìlẹ́yìn owó fún, irúgbìn tí ń so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ kòkòrò ṣe ìfir…
- Kí ni èrò rẹ nípa bí iye owó oúnjẹ ṣe ń gòkè lọ ní Nàìjíríà? Mo rí èyí gẹ́gẹ́ bí ojú tí ó bàjẹ́ jùlọ nínú ìṣòro iye-ìyè-gbígbé. Lẹ́yìn gbogbo iye-nọ́mbà ni ìyá ọmọ Nigeria kan tí ń jìjàkadì láti pinnu ohun tí àwọn ọmọ rẹ̀ lè jẹ, iye tí wọ́n…
- Kí ni ètò ìrànwọ́ owó ìmújáde yín àti báwo ni yóò ṣe dín iye owó kù fún àwọn ará ìlú? Awoṣe ìrànwọ́ ìmújáde mi ń dáàbò bo ìwàláàyè-iṣẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo nígbà tí ó ń dín iye owó tí a fi ń ṣe epo ní Nàìjíríà kù. Ó ń dáhùn ìdààmú náà pé ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo kò…
- Kí ni o máa ṣe láti dáàbò bo àwọn àgbẹ̀ àti láti rí dájú pé oúnjẹ tó tó wà fún gbogbo ènìyàn? Èmi yóò mú ìṣẹ́ àgbẹ̀ padà di ààbò, nítorí àìní ààbò ní oko ni ó ń fa àìtó oúnjẹ àti ìgbé-èrò owó tí ń gòkè àjà. A óò dáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà ọ̀já-oko nípasẹ̀ ìf…
- Báwo ni ẹ ṣe máa dí i lọ́wọ́ kí iye oúnjẹ má bàa ga gan-an? Mo pinnu lati dúróṣinṣin àwọn owó oúnjẹ kí n sì dáàbò bò yín lọ́wọ́ ìgbóná-oòrùn owó oúnjẹ nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ tí a pinnu àti tí a ṣètò pọ̀. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò kọ́ tí a óò sì mú kó…
- Kín ni ẹ máa ṣe láti ran àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti mú ìkórè wọn sunwọ̀n sí i? Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún yín nípasẹ̀ ìdókòwò tó pọndandan nínú àwọn ohun èlò oko, ẹ̀rọ-iṣẹ́, iṣẹ́ ìtọ́nisọ́nà, àti àǹfààní sí ọjà, ní bíbá àwọn irinṣẹ́ tó yẹ mu fún àìní onírúurú…
- Kí ni ìlànà yín fún àwọn àgbẹ̀ kékeré? Mo fẹ́ kí àwọn àgbẹ̀ kékèké wà ní àárín gbùngbùn ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀. Èmi yóò ṣètìlẹ́yìn fún yín láti mú jáde síi kí ẹ sì jèrè síi, nígbà tí à ń dáàbò bo iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Nàìjíríà. Èyí…
- Báwo ni o ṣe máa ràn àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti kó ọjà wọn dé ọjà títà? Èmi yóò fi okun sí àwọn ìjápọ̀ láàrín àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣàrọ́pọ̀, àti àwọn ọjà. Èyí ní nínú ìmúdára ọkọ̀ìrìnàjò àti àmáyédẹrùn ọkọ̀ láàrín agbègbè ìgbèríko àti ìlú, àti ìtìlẹ́yìn…
- Kí ni ìgbèrò rẹ láti rí i dájú pé oúnjẹ tó tó wà fún Nàìjíríà? Èmi yóò sọ ààbò oúnjẹ di ohun pàtàkì fún ààbò orílẹ̀-èdè, nítorí pé orílẹ̀-èdè tí kò lè bọ́ ara rẹ̀ jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ó wà nínú ewu. Èmi yóò fi sí orí àtòjọ ìpàdé Ìgbìmọ̀ Ààbò Orí…
- Ìjótútù epo ti ba àwọn oko àti ipẹja jẹ́ ní Niger Delta. Kí ni ìwọ yóò ṣe láti wẹ̀ àwọn agbègbè wọ̀nyí mọ́ kí o sì jẹ́ kí àwọn ilé-iṣẹ́ epo ní ojúṣe fún un? Mo mọ ohun tí jíjò òróró ti ọ̀pọ̀ ọdún ṣe sí àwọn oko yín, ẹja pípa yín, àti ọ̀nà ìgbésí ayé yín, màá sì gbé ìgbésẹ̀ tààràtà lé e lórí. Ìṣàkóso mi yóò mú kí ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni yára k…
- Báwo ni ẹ ó ṣe dá ìjà láàrin àwọn àgbẹ̀ àti darandaran dúró kí wọ́n má bàa yí padà sí ìforígbárí ẹ̀yà tàbí ìsìn tí ó tóbi jù? Mo ń fi ìlànà òfin múlẹ̀ dáadáa, mo sì ń kà àwọn ìwà ipá sí ẹ̀ṣẹ̀ láìka ẹni tí ó dá a sí, láìka ẹ̀yà rẹ̀ sí. Àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ ni wọ́n ń bójú tó ọ̀rọ̀ ìjìnlẹ̀ ìròyìn, àwọn ìpín…
- Kí ni o máa ṣe nípa jíjẹ́ kí àwọn darandaran máa jẹ́ kí àwọn ẹran wọn jẹko lọ́nà tó yè kooro, kí wọ́n sì tún lè máa tọ́ màlúù wọn dàgbà láì ba irúgbìn àwọn àgbẹ̀ jẹ́? Ètò mi yóò yí Nàìjíríà padà láti inú jíjẹ́ koríko lọ́fẹ̀ẹ́ sí ìṣàkóso ẹranko ọ̀sìn òde òní àti ṣíṣe oko ẹran ní ọ̀nà ìṣòwò: àwọn ọ̀nà tí a yàn fún ẹran ọ̀sìn, àwọn ibi omi, àti àw…
- Kí ni ẹ ó ṣe láti yanjú àríyànjiyàn ilẹ̀ láàrin àgbẹ̀ àti darandaran lọ́nà tó dọ́gba? Èmi yóò dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àwùjọ àti ti Ọ̀nà Àyípoyípo fún Yíyanjú Ìjà sílẹ̀, tí yóò kó àwọn olórí ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran jọpọ̀, láti yanjú àwọn…
- Kí ni ìpinnu rẹ láti pèsè omi ní gbogbo ọdún fún àwọn agbègbè abúlé? Èmi yóò fi ọkàn sí lílu kànga tó jìn gan-an láti dé omi tí kì í gbẹ pẹ̀lú àwọn àsìkò ọdún. Èmi yóò tún ṣe ìdókòwò sínú àwọn ohun èlò ìkójọpọ̀ omi òjò àti àwọn ìdènà omi kékeré tí…
- Báwo ni o ṣe máa mú kí ajílẹ̀, irúgbìn, àti àwọn ohun èlò oko míràn wà ní owó tí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké lè rà? Èmi yóò gbé ètò àpamọ́wọ́-dúró (e-wallet) kalẹ̀ tààràtà tí yóò máa fi àwọn ajílẹ̀ tí wọ́n dín iye owó rẹ̀ kù, irúgbìn tí ń so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ àjàkálẹ̀-àrùn ránṣẹ́…
- Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa ọ̀nà tí ó burú àti àìtó ibi ìpamọ́ tí ó ń jẹ́ kí àwọn oko bàjẹ́ tàbí di ọ̀wọ́n? Èmi yóò fún àwọn ọ̀nà abúlé tí ń so oko mọ́ ọjà ní àkọ́kọ́nípò nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ ìjọba àti aládàání, kí ọjà rẹ lè kánjú, kí ó sì rọrùn láti kó o lọ pẹ̀lú ìnáwó kékeré. Èmi yóò dá à…