Àwọn ìbéèrè tí mo ti dáhùn tẹ́lẹ̀
Mí à mú ọ̀rọ̀ yìí gan-an láti inú àwọn àkọsílẹ̀ mi tí a ti tẹ̀ jáde. Ṣí ìdáhùn èyíkéyìí láti wo ìwé tí ó ti wá láti inú rẹ̀.
713 ìbéèrè tí a ti dáhùn
Níbo ni ẹ ti wá àti báwo ni ẹ ṣe dàgbà?
Mo bí mi ní Jada, ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, fún Garba Atiku àti Aisha Kande Abubakar. Baba mi, tí ó jẹ́ olùpèsè oúnjẹ ìdílé wa, kú, ṣùgbọ́n mo pinnu láti kọ́ ẹ̀kọ́. Mo lọ sí Jada Primary School, lẹ́yìn náà sí Adamawa Provincial Secondary School ní Yola, níbi tí mo ti gba Ẹ̀rí Ìpele Gíga (Advanced Level Certificate) mi.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí ni ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ?
Mo lọ si Ile-iwe Alakọbẹrẹ Jada lati ọdun 1954 si 1960, lẹhinna mo lọ si Adamawa Provincial Secondary School ni Yola, mo si yọrisi pẹlu Advanced Level Certificate ninu Economics, British Economic History, Government ati ede Hausa. Lati ọdun 1966 si 1967, mo lọ si School of Hygiene ni Kano, mo si gba Royal Society of Health Diploma. Lẹhinna mo lọ si Ahmadu Bello University, Zaria, mo si yọrisi pẹlu Diploma in Law ni ọdun 1969.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé ẹ kópa nínú ìdarí akẹ́kọ̀ọ́ nígbà tí ẹ wà lọ́mọdé?
Bẹ́ẹ̀ni. Ìfẹ́ mi nínú olórí bẹ̀rẹ̀ ní Ilé-ìwé Hygiene ní Kano, níbi tí wọ́n ti dìbò yàn mí gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ Ẹgbẹ́ Akẹ́kọ̀ọ́ nígbà ìṣèlú ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tó le koko ní àwọn ọdún 1960. Ní Ahmadu Bello University, wọ́n dìbò yàn mí gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Àgbà Olùrànlọ́wọ́ àti Igbákejì Agbọ̀rọ̀sọ Ilé Aṣòfin ti Institute of Administration, Kongo Campus, Ẹgbẹ́ Akẹ́kọ̀ọ́.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé o máa tú àwọn ìwé-ẹ̀rí jáde lórí ọ̀rọ̀ Mabilla/Sunrise Power, kí o sì fi ọwọ́ pọ̀ ní kíkún pẹ̀lú ìwádìí èyíkéyìí tó bá ṣẹlẹ̀ sórí rẹ̀?
Bẹ́ẹ̀ni, mo ti wà ní ìmúrasílẹ̀ nígbà gbogbo fún ìwà pípé. Gẹ́gẹ́ bí Igbakejì Ààrẹ, mo fi ajẹ́himọ́lẹ̀ tèmi sílẹ̀ láti jẹ́ kí ìwádìí lòdì sí mi tẹ̀síwájú, tí ó mú mi di olóṣèlú ọmọ Nàìjíríà kan ṣoṣo tí ó ṣe bẹ́ẹ̀. Mo tún ti pe ẹnikẹ́ni tí ó bá ní ẹ̀rí ìwà ìbàjẹ́ lòdì sí mi ní gban-in-gban-an pé kí ó gbé e lọ sí ilé ẹjọ́ kí a sì dán ẹ̀sùn náà wò. Nítorí náà, èyí kì í ṣe nípa Iṣẹ́ Agbára Oòrùn Mabilla Sunrise nìkan; mi ò ní ìdí kankan láti sá fún ìwádìí kankan sí ìgbàsílẹ̀ mi nínú iṣẹ́ ìjọba.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé o jí tàbí yí owó PTDF padà nígbà tí o jẹ́ Igbákejì Ààrẹ?
Rárá. Petroleum Technology Development Fund wà lábẹ́ ọ́fíìsì mi fún àbójútó tààrà, àti ní ọdún 2005, ẹ̀sùn kan wá pé 145 million USD ni a yí padà. Ní ọdún 2006, Economic and Financial Crimes Commission àti Ìgbìmọ̀ Àkànṣe ti Ilé-Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Alágbà ṣe ìwádìí lórí ọ̀rọ̀ náà. Mo fi ààbò àjẹsára mi sílẹ̀ láti jẹ́ kí ìwádìí kíkún wáyé, àti pé àwọn ìgbìmọ̀ méjèèjì kò rí ìwà àìtọ́ kankan lọ́dọ̀ mi, ìdí nìyí tí kò fi sí ìgbẹ́jọ́ kankan. Mo wà lórí àkọsílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Ààrẹ kan ṣoṣo tí wọ́n ṣe ìwádìí lé lórí nígbà tí ó wà lọ́fíìsì, àti pé ẹ̀sùn àti ìgbẹ́jọ́ náà ni a pinnu láti pèsè ìdí ìṣèjọba kan láti yọ mí kúrò nínú ìdìbò ààrẹ ọdún 2007.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé o fọwọ́ sí àwọn òfin ọ̀rọ̀-òdì-sí-ẹ̀sìn ní Nàìjíríà, àti ṣé ẹnikẹ́ni gbọ́dọ̀ jìyà tàbí kí a pa á nítorí ẹ̀sùn ọ̀rọ̀-òdì-sí-ẹ̀sìn?
Ohun pataki tí òfin ń ṣojú fún ni láti pèsè ààbò tí ó gbòòrò fún àwọn ẹ̀tọ́ ìpìlẹ̀ sí ẹ̀mí àti iyì ènìyàn. Nínú òfin aráalu àti àwọn òfin ìsìn pẹ̀lú, ààbò ẹ̀mí ènìyàn kì í ṣe ohun tí a lè jíjà lé. Nítorí náà, mo gbàgbọ́ pé òfin yẹ kí ó pèsè ààbò ìpìlẹ̀ yẹn fún ẹ̀mí àti iyì ènìyàn.
Do you support Nigeria’s blasphemy laws and should anyone ever be punished or killed for alleged blasphemy?
Kí ni èrò pàtàkì tí ó wà lẹ́yìn ìgbèrò yín fún Nàìjíríà?
Ète mi rọrun, ó sì yára: láti dá ìrànwọ́ padà àti láti dín iye owó ìgbésí-ayé tí ó ga kù, láti fòpin sí àìláàbò jákèjádò orílẹ̀-èdè, láti ṣẹ̀dá àǹfààní iṣẹ́ sí i fún yín, àti láti rí dájú pé a tẹ̀lé òfin àti ìlànà ní kíkún. Mo gbàgbọ́ pé ìjọba gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ fún àwọn ènìyàn, àti pé gbogbo àtúnṣe gbọ́dọ̀ mú ìtèsíwájú gidi wá sí ìgbésí-ayé yín ojoojúmọ́. Èyí ni ìlànà tí ó wà lẹ́yìn ìwé-ìlérí mi, àti bẹ́ẹ̀ ni mo ṣe gbèrò láti díwọ̀n gbogbo òfin tí mo bá mú wá.
ojú ìwé 3 National Chairman, African Democratic Congress
Báwo ni ẹ ṣe máa rí i dájú pé àwọn àtúnṣe yín kò ní mú kí ìgbé ayé le fún àwọn ará ìlú lásán?
Mo ti sọ pé àtúnṣe gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí a ṣe lọ́nà àṣeégbọọrọ, tí a ń ṣètìlẹ́yìn fún, àti ní ọ̀nà ẹ̀dá-ènìyàn, kí a má ba à tì yín síwájú sí i nínú ìnira nínú ìlànà náà. Gbogbo ìlànà tí mo bá lépa, láti orí ọrọ̀-ajé dé àbò àti ààbò àwùjọ, ni a óò díwọ̀n gẹ́gẹ́ bí ipa tí ó ní lórí yín. Mo tún gbàgbọ́ pé àwọn ìpèníjà Nàìjíríà jẹ́ ti ìgbékalẹ̀ tí wọ́n sì nílò àwọn ìlànà tí a ṣe pọ̀ ní ọ̀nà kójọpọ̀, látinú àjọ, kì í ṣe àwọn ìdásí tí a ṣe lásán fún ìgbà kan. Èyí ni ìlànà tí ó ń dari bí mo ṣe máa ṣàkóso.
ojú ìwé 3 National Chairman, African Democratic Congress
Kí ni nínú ìtàn ìgbésí-ayé àti iṣẹ́ rẹ tí ó jẹ́ kí o yẹ láti darí Nàìjíríà?
Emi ni Atiku Abubakar. A bí mi ní Jada, Ipinlẹ Adamawa, ní ọdún 1946. Baba mi kú nígbà tí mo wà lọmọdé, mo sì jà kọjá nínú ẹ̀kọ́. Mo ṣiṣẹ́ fún Nàìjíríà ní Iṣẹ́ Kọ́sitọ́mu láti 1969 títí mo fi ṣe ìfẹ̀hónúhàn ní 1986, mo dé ipò Igbákejì Olùdarí. Lẹ́yìn náà, mo kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣẹ́ṣọ̀rọ̀ tí ó ń gba ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ọmọ Nàìjíríà níṣẹ́ lónìí.
Mo dìde lòdì sí ìjọba ológun. Mo là kọjá nínú ìgbìyànjú láti pa mí, a sì fipá mú mi láti lọ sí ìgbèkùn, èmi kò sì ṣiṣẹ́ fún ìjọba ológun kankan. Àwọn ọmọ Nàìjíríà yàn mí ní Igbákejì Ààrẹ ní ìgbà méjì, ní 1999 àti 2003. Nínú ìjọba, mo darí àwọn àtúnṣe tí ó dá àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ń ṣòfò owó padà sí ọwọ́ aládàáni, tí ó sì tú owó ìjọba sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ àti ìlera. Mo dá Yunifásítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà sílẹ̀, níbi tí mo ti ń san 60 fáìsénti owó ìwé-ẹ̀kọ́ akẹ́kọ̀ọ́ kọ̀ọ̀kan, kí àwọn ọmọ tálákà àti ọlọ́rọ̀ bàa lè kẹ́kọ̀ọ́ papọ̀.
Nàìjíríà fún mi ní gbogbo àǹfààní. Nísisìyí, mo fẹ́ dá padà. Ètò mi ṣe kedere: láti fòpin sí àìláàbò, láti dín iye owó ìgbésí ayé kù, láti ṣẹ̀dá àǹfààní fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà, àti láti gbé òfin lékè. Mo ti ṣe iṣẹ́ yìí tẹ́lẹ̀, mo sì ti múra tán láti tún ṣe é.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Èló ni owó ilé fún ìyàwó (rent) ná ní àwọn ìlú bí Abuja àti Lagos lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí?
O yàtọ̀ síra gidigidi. Ní Abuja, o lè rí fíláàtì yàrá-kan fún bí ₦1 million ní àwọn agbègbè ìgbèríko, ṣùgbọ́n ní àwọn agbègbè àárín ìlú ó lè ná ₦3 million, ₦5 million tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní ọdún kan. Ní Lagos, àwọn agbègbè kékeré lè wà ní àyíká ₦1 million, nígbà tí àwọn ibi bí Lekki, Victoria Island àti Ikoyi lè gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ million lọ́dọọdún. Yola máa ń wọ̀pọ̀ ní gbogbogbòò, ṣùgbọ́n owó ilé níbẹ̀ náà ń di ohun tí ó ṣòro fún àwọn ìdílé lásán láti san.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ló dé tí àwọn ará Nàìjíríà fi yẹ kí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé ọ láti darí orílẹ̀-èdè náà?
Mo ti ṣe iṣẹ́ yìí tẹ́lẹ̀. Ẹ yàn mí ní Igbákejì Ààrẹ ní ìgbà méjì, ní 1999 àti 2003, àti pé nínú ìjọba, mo darí àwọn àtúnṣe tí ó dá àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ń pàdánù owó padà sí ọwọ́ aládàáni tí ó sì ṣí ètò-ọrọ̀ ajé wa sílẹ̀ fún ìdokòwò aládàáni. Mo ṣiṣẹ́sìn nínú Ìṣẹ́ Kọ́sitọ́mù láti 1969 sí 1986, mo sì ti kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣekáṣe tí ó ń fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọmọ Nàìjíríà ní iṣẹ́ lónìí, nítorí náà mo mọ bí a ṣe ń dá iṣẹ́ sílẹ̀. Ìyẹn ni ìrírí tí mo mú wá fún yín nísinsìnyí.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ni ó dé tí o fi ń jíjà fún ipò ààrẹ lẹ́ẹ̀kansi?
Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti jẹ́ ẹni tí mo jẹ́ lónìí, mi ò sì lè fi ẹ̀rí ọkàn balẹ̀ fi ìlérí mi sílẹ̀ nígbà tí mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tó dára jù láti fi fún yín. Òfin ìpìlẹ̀ gbà láààyè sáà ọdún mẹ́rin, ìgbà kejì kò sì jẹ́ ẹ̀tọ́ àdáyébá. Mo wà nínú eré-ije yìí láti sin àwọn ọmọ Nàìjíríà.
Èròngbà mi rọrùn, ó sì yá kánkán pẹ̀lú: láti dá sùbsídì padà àti láti dín iye ọ̀wọ̀n gbígbówó nìyàn kù, láti fòpin sí àìláàbò kárí orílẹ̀-èdè náà, láti dá àwọn àǹfààní iṣẹ́ sílẹ̀ síi fún yín, àti láti rí i dájú pé a ń tẹ̀lé òfin pẹ̀lú ṣíṣe-tọ̀nà-tọ̀nà. Mo gbàgbọ́ pé ìjọba gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ fún àwọn ènìyàn, gbogbo àtúnṣe sì gbọ́dọ̀ mú ìlọsíwájú tòótọ́ wá sí ìgbésí ayé yín ojoojúmọ́. Ìmọ̀ràn yìí ni ìpìlẹ̀ ìwé-ẹ̀rí ètò mi, ó sì ni bí mo ṣe fẹ́ fi díwọ̀n gbogbo ìlànà tí mo bá mú wá.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Báwo ni ẹ ó ṣe ràn àwọn ọ̀dọ́ tó ní èrò iṣẹ́ àmọ́ tí kò ní owó láti bẹ̀rẹ̀?
Mo pinnu láti mú ìríṣí àǹfààní sí ìnáwó gbòòrò síi fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn tó ń dá sí ẹ̀rọ-ìmọ̀, àti àwọn tó ń ṣiṣẹ́ nínú ètò ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá. Orúkọ ìdílé rẹ, ìbáṣepọ̀ ìṣèlú rẹ, tàbí bóyá o lè rí ọlọ́gbọ́n-àgbà kan, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tó máa pinnu bóyá èrò rẹ yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Gẹ́gẹ́ bí ara èyí, a óò ṣe ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìnáwó fún àwọn tuntun-bẹ̀rẹ̀ àti àwọn oníṣòwò, kí o lè yọ kúrò nínú gbígbékèlé àwọn ẹlòmíràn padà sí ṣíṣe nǹkan fúnra rẹ, àti kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe padà sí ìmújáde.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ètò rẹ fún ẹ̀ka ìwakùsà?
Èmi yóò fi ìdarí sí òfin ìwakùsà wa lórí ìṣàfikún iye ní ìbílẹ̀, kí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì àdánidá Nàìjíríà lè dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ọmọ Nàìjíríà. Èmi yóò ṣí ẹ̀ka náà sílẹ̀ kí n sì fa ìṣàkóso àwọn olùfowósowópò àjèjì tó pọ̀ sí i wá. Èyí jẹ́ ẹ̀ka tí èmi yóò kọ́kọ́ fiyèsí nítorí pé ó lè mú owó tó pọ̀ sí i wọlé fún orílẹ̀-èdè náà.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìjọba yín máa ṣe nípa ìmọ̀-ẹ̀rọ bí AI àti ìwádìí nípa àyè òde (space research)?
Èmi yóò rí i dájú pé a óò fi ìdókòwò síi sí ĭmọ̀-ẹ̀rọ̀ tuntun. Mo gbàgbọ́ pé ọjọ́ ọ̀la jẹ́ ti àwọn amòye ĭmọ̀-ẹ̀rọ̀, àti pé èyí ni yóò jẹ́ àárín gbùngbùn ìlànà ìjọba mi lórí ĭmọ̀-ẹ̀rọ̀ òfurufú àti Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Olóye (Artificial Intelligence).
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ ti ṣe nípa ìṣòro ààbò ní Ìpínlẹ̀ Benue?
Mo ti ṣabẹwo si Ipinlẹ Benue ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, nítorí mo gbàgbọ́ pé ìṣòro ààbò tó wà níbẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ti Zamfara àti àwọn ìpínlẹ̀ tó ní wàhálà mìíràn, ṣe pàtàkì gan-an. Inú mi kò dùn láti ṣèbẹ̀wò kìkì láti fi hàn pé mo wà níbẹ̀ ní àsìkò ìjà ààbò. Mo gbàgbọ́ pé ó ṣe pàtàkì jù láti jẹ́ kí Nàìjíríà rí ojútùú pípẹ́ sí àwọn ìṣòro wọ̀nyí dípò fífi ọ̀fọ̀ hàn ní àyípo tí kò ní òpin. Orúkọ ọlá mi, "Zege Mule u Tiv," tí ó túmọ̀ sí ibùgbé tó tóbi jùlọ, wá láti inú ìdásí mi nínú ọ̀rọ̀ àgbẹ̀ àti darandaran.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìgbèrò yín fún àwọn ààlà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà?
Èmi yóò ṣí àwọn ààlà wa sílẹ̀ kí n sì rí i dájú pé a lo ìmọ̀-ẹ̀rọ òde-òní kí ìrìnàjò òwò ní àwọn ààlà náà má bàa gbé àwọn okùnfà àìláìléwu kiri. Ààbò ààlà ni ó ń ṣe ìpinnu bí àwọn ìgbésẹ̀ ààbò orílẹ̀-èdè wa àti òwò kárí-ayé ṣe ń ṣiṣẹ́ dáadáa tó, nítorí náà mo mú ọgbọ́n iṣẹ́ ọnà tí ó gbilẹ̀ wá sí ẹ̀ka yìí. Èmi yóò tún fi okun kún àwọn àdéhùn òwò àti ààbò kárí-ayé pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè aládùúgbò kí ìrìn-ìn àwọn ènìyàn àti òwò wọlé sí Nàìjíríà lè máa tẹ̀lé àwọn ohun pàtàkì tí a ti ṣètò, kí ó sì fa ìpalára tí ó kéré jùlọ.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí nìdí tí ẹ fi dá Yunifásítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà sílẹ̀?
Mo dá Yunifásítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà sílẹ̀ kì í ṣe láti jèrè, ṣùgbọ́n láti dá yunifásítì ìdàgbàsókè àkọ́kọ́ rí ní Áfíríkà. Ohun tí ó kọ́kọ́ ṣe pàtàkì fún mi ni láti fi iye kún àkójọpọ̀ àwọn ohun ìní ìmọ̀ tí yóò ṣe amí ọ̀nà ìdàgbàsókè Nàìjíríà, tí yóò sì gbé Áfíríkà kalẹ̀ sórí àwòrán àgbáyé ti àwọn ìmọ̀ ẹ̀dá tuntun. Inú mi dùn pé yunifásítì náà ti mú ìfojúsọ́nà yẹn ṣẹ, tí ó sì ń bá a lọ láti ṣí ọ̀nà tuntun nínú ìwádìí àti ìmọ̀ ẹ̀dá tuntun. Bí a bá fiwé àwọn yunifásítì àdáni mìíràn tí ó wà nínú ẹ̀ka kan náà ní Nàìjíríà, ó ṣeé ṣe kí AUN jẹ́ èyí tí ó rọrùn jùlọ láti sanwó fún.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ṣé o máa dín iṣẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kù nípa lílo ìjábọ̀ Oronsanye?
Ìròyìn Oronsanye kò ní í ṣe pẹ̀lú yíyọ àwọn ènìyàn kúrò níṣẹ́. Ó fúnni ní ìjìnlẹ̀ òye nípa bí àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba ṣe ní àwọn iṣẹ́ tó ń bára wọn figbá, mo sì máa fi í sílò gẹ́gẹ́ bí apá kan iṣẹ́ ìjọba mi. Ṣíṣe àmúlò rẹ̀ kò túmọ̀ sí pé àwọn ènìyàn yóò pàdánù iṣẹ́ wọn. Ohun tí mo kàn fẹ́ ṣe ni láti tún àwọn òṣìṣẹ́ kọ́ fún àwọn iṣẹ́ tuntun tí yóò fi iye kún ìgbékalẹ̀ iṣẹ́ aráàlú àti ọrọ̀-ajé ní gbogbo gbòò.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ló dé tí ẹ fi lọ sí Minna láti pàdé àwọn ẹbí àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n pa?
Mo lọ sí Minna láti bá àwọn ìdílé tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kọlù banújẹ́. Kò ṣe é tẹ́wọ́ gbà pé àwọn ọ̀dọ́ wa máa ń ṣiṣẹ́ ní àwọn pápá ìwakùsà, ó sì jẹ́ ẹ̀rù pé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ni ìjọba mú tí wọ́n sì pa ní ọ̀nà tí ó yẹ kí ó kan ẹ̀rí-ọkàn ìwà rere gbogbo wa. Ìbẹ̀wò mi náà tún jẹ́ láti fi hàn pé a ṣì ní ọkàn ìkáàánú nínú wa, ẹ̀bùn tí mo fún àwọn ìdílé náà sì jẹ́ ohun tí ó kéré jù tí a lè ṣe. Mo gbàgbọ́ pé ire àti ìlera àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun pàtàkì nínú bí a ṣe ń ṣe ìlànà ìjọba.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni Ask Atiku Abubakar àti báwo ni yóò ṣe máa ṣiṣẹ́?
Ask Atiku Abubakar jẹ́ ìpínlẹ̀ ìròyìn fún gbogbo ènìyàn, pẹpẹ ìkópa fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè, mo sì ní ète láti fẹ̀ ẹ́ sí i kí ẹ̀yin lè kópa síi nínú àwọn ìlànà àti ìgbékalẹ̀ ìjọba. Yóò tún dàgbà di Presidential Promise Tracker, níbi tí ẹ ti lè ṣe àmójútó àwọn ìlérí ìjọba, tẹ̀lé bí a ṣe ń mú wọn ṣẹ, kí ẹ sì rí gan-an bí a ṣe ń lo owó gbogbo ènìyàn. Báyìí ni a ó ṣe gbé ìhahà àti ìṣírò ka lárugẹ ní gbogbo ipele ìjọba.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni yóò jẹ́ àkọ́kọ́ ohun tí ìjọba yín máa fọkàn sí?
Eto iṣẹ ìjọba mi yóò dojú kọ ohun mẹrin: ìpadàbọ̀ sóbusídì, ẹ̀kọ́, ààbò àti mímú kéré bí ìjọba Àpapọ̀ ṣe tóbi tó. Àwọn ohun mẹrin yìí ni yóò ṣe àpẹrẹ ohun tí eto iṣẹ ìjọba mi yóò dojú kọ. Èmi yóò dá sóbusídì padà láti dín iye owó epo pẹ́tírọ́lù kù, mo fẹ́ kí owó ọkọ̀ ìrìnàjò yín dín kù, kí iye owó gbígbé oúnjẹ láti oko dé ọjà dín kù, kí oníṣòwò, ológbóńgbó, aránṣọ àti afẹ́lẹ̀ máa ná owó tí ó kéré lórí agbára iná. Mo fẹ́ kí iye ọjà àti iṣẹ́ ni Nàìjíríà dín kù kí àwọn ará ìlú lè ní owó púpọ̀ sí i tí wọ́n fi pamọ́.
Ẹ̀kọ́ ṣe pàtàkì nítorí a nílò láti mú àwọn ọ̀dọ́ púpọ̀ síi padà sí kíláàsì. Ààbò ṣe pàtàkì nítorí ìpìlẹ̀ ni fún ìgbéga ọrọ̀ tí mo gbèrò láti kọ́. Ìjọba Àpapọ̀ tí ó kéré yóò sì ran ọwọ́ gùn ní mímú ìwà ìbàjẹ́ kúrò, dídín àjàkù owó kù àti mímú kí ìjọba túbọ̀ munadoko, tí yóò sì ṣí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ púpọ̀ sí i sílẹ̀ fún àwọn ètò ìrànwọ́ àwùjọ.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni o máa ṣe nípa àwọn ọlọ̀ṣà àti jíjínigbé ní Àríwá Ìwọ̀-Oòrùn?
Ètò mi láti kojú àìláàbò bo gbogbo apá ilẹ̀ Nàìjíríà, títí kan North West. Mo ti pinnu láti dásílẹ̀ Àwọn Ẹ̀ka Àkànṣe Lòdì sí Jíjàgbe àti Jíjínigbé ní gbogbo ọ́fíìsì ọlọ́pàá ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn òṣìṣẹ́ tí a tó mọ́ dáadáa, tí wọ́n sì ní agbára yíyára kánkán, láti lè fún ìdáhùn lókun. Mo tún fẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jọra ní ààlà pa pọ̀ gbẹ́rò àwọn iṣẹ́ àṣesìlẹ̀, pín àwọn ìròyìn amí ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìṣọ̀kan nínú ìdáhùn wọn. Báyìí ni a ó ṣe gba àgbègbè yín là lọ́wọ́ jíjàgbe, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ń rékọjá ààlà.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni ẹ máa ṣe mú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ dára sí i láàrin àwọn ẹgbẹ́ ààbò kọjá àwọn ìpínlẹ̀?
Mo fẹ́ gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí a óò máa darí ìṣọ̀kan tí ń lọ lọ́wọ́ ní ìgbà gbogbo àti ní ìwọ̀n gíga kọjá àwọn ìpínlẹ̀, kí a lè ní ìdáhùn tí ó yára àti pípín ìmọ̀ ìjọba tí ó lágbára jùlọ. Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jọra ní bodà yóò jọ gbèrò àwọn iṣẹ́, pín ìmọ̀ ìjọba ní àkókò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìṣọ̀kan nínú ìdáhùn sí ìwà ọ̀daràn. Èyí ni bí a ṣe lè mú ìjà sí jàǹdùkú, ìjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ń rékọjá bodà lágbára sí i.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ṣé ẹ̀yin yóò ṣe ohunkóhun nípa ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá?
Bẹ́ẹ̀ni. Màá sún ìdásílẹ̀ Ilé-iṣẹ́ Àjọ Inú Ọ̀rọ̀ (Internal Affairs Agency) tó dá wà fún ṣíṣèwádìí ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò míràn síwájú. Èyí wà pẹ̀lú ètò mi láti dá àwọn Ẹgbẹ́ Pàtàkì Lòdì sí Ìjínigbé àti Ìjàgbé (Anti-Banditry and Kidnapping Special Units) sílẹ̀ ní gbogbo ẹgbẹ́ ìjọba ìpínlẹ̀, àti láti mú ìṣọ̀kan láàrín àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò lágbára síi, kí a lè ní ìdáhùn kíákíá àti pínpín ìròyìn ìkọ̀kọ̀ tó lágbára síi.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé àwọn ará Nàìjíríà lásán ní ààbò tó dọ́gba pẹ̀lú àwọn ohun ìní epo àti gáàsì?
Mo gbàgbọ́ pé dídáàbò bo ẹ̀mí àti ohun ìní àwọn ará Nàìjíríà ṣe pàtàkì gẹ́gẹ́ bí dídáàbò bo àwọn ohun ìní epo àti gáàsì orílẹ̀-èdè wa. Kò tẹ́ mi lọ́rùn pé owó ńlá ń lọ sí dídáàbò bo àwọn ohun ìní epo nígbà tí àwọn ènìyàn tí ń mú agbára wá fún ọrọ̀-ajé wa kù sẹ́yìn. Ọ̀nà tèmi ni láti fún àwọn akóṣẹ́mọsẹ́ ọlọ́pàá lágbára nípasẹ̀ gbígba àwọn òṣìṣẹ́ sí iṣẹ́ àti lílo ìmọ̀-ẹ̀rọ tó ga jùlọ, kí a lè kojú gbogbo onírúurú ìwà ọ̀daràn.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìpìlẹ̀ yìí wà fún?
Èyí ni Ask AA, ìpìlẹ̀ ìròyìn fún gbogbo ènìyàn tí mo kọ́ kí ẹ̀yin lè bá mi sọ̀rọ̀ tààrà nípa àwọn ìlànà àti ìgbékalẹ̀ ìjọba. Yóò dàgbà di Ohun Ìṣàwárí Ìlérí Ààrẹ, níbi tí ẹ ó ti lè ṣàkíyèsí àwọn ìlérí tí mo bá ṣe, tẹ̀lé bí a ṣe ń mú wọn ṣẹ, kí ẹ sì rí bí a ṣe ń ná owó ìjọba gan-an. Bẹ́ẹ̀ni a ṣe ń kọ́ ìjánu àti ìṣírò ní gbogbo ìpele ìjọba, kì í ṣe nípa bíbéèrè lọ́wọ́ yín láti gbà pé ọ̀rọ̀ mi tọ̀nà, bí kò ṣe nípa ṣíṣí àkọsílẹ̀ sílẹ̀ fún yín láti wo fúnra yín.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni ẹ ṣe máa mú kí ìjọba jíhìn sí àwọn ènìyàn lásán?
Mo fẹ́ ṣí àkọsílẹ̀ náà sílẹ̀ fún un yín láti yẹ̀ ara yín wò, dípò kí n bèèrè pé kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́. Nípasẹ̀ pẹpẹ yìí, tí yóò dàgbà di Olùbójútó Ìlérí Ààrẹ, ẹ yóò lè ṣọ́ àwọn ìlérí tí mo bá ṣe, ṣe àmójútó bí wọ́n ṣe ń ṣe wọ́n sí ìmúṣẹ, kí ẹ sì rí bí wọ́n ṣe ń ná owó ìjọba. Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe ń kọ́ ìjíhìn àti ìṣírò ní gbogbo ipele ìjọba.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni ẹ ṣe wo àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Mo rí ìwọ, àti àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bí i rẹ, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí kò ní ìsinmi tí wọ́n gbọ́dọ̀ máa darí tàbí kí wọ́n kó jọ ní àkókò ìdìbò nìkan, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí ohun ìní orílẹ̀-èdè tó tóbi jùlọ tí orílẹ̀-èdè yìí ti ní rí. Ẹ̀yin ni àwọn aṣàṣeparí-ọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣẹ̀dá, àwọn onímọ̀-iṣẹ́-ẹ̀rọ, àwọn dókítà, àwọn olùkọ́, àwọn oníṣòwò, àwọn oníṣẹ́ọnà, tí wọ́n ń fi hàn ní ojoojúmọ́ ohun tí ẹ̀mí Nàìjíríà lè ṣe.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni ẹ ṣe máa ran àwọn ọ̀dọ́ lọ́wọ́ láti rí ìgbówó láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àṣekáṣe kan?
Mo ti pinnu láti fẹ̀ ànfààní ìraléwò sí ìnáwó tí ó ṣe kedere fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣẹ̀dá tẹ́knọ́lọ́jì àti àwọn ènìyàn nínú ètò ọrọ̀ ajé ẹ̀dá, kí orúkọ ìdílé yín, ìbáṣepọ̀ òṣèlú yín tàbí agbára yín láti rí baba-ńlá kan má bàa pinnu bóyá èrò yín yóò rí àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Èyí wé mọ́ ètò ìnáwó ńlá kan fún àwọn ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò. Ète mi ni láti gbé yín kúrò nínú gbígbékèlé sí ìdásílẹ̀ iṣẹ́, láti àìríṣẹ́ṣe sí iṣẹ́ amúléwa, àti láti owó ìrànlọ́wọ́ sí ọrọ̀ ajé lọ́pọ̀lọpọ̀.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni pátákó yìí wà fún, àti báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé ó ṣe kedere àti pé ìṣirò wà?
Inú mi dùn láti ní ọ níhìn-ín. Pẹpẹ yìí, Ask AA, jẹ́ èyí tí mo ti kọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìjọba fún gbogbo ènìyàn láti rí ìròyìn, ibi tí àwọn ará Nàìjíríà ti lè bá mi sọ̀rọ̀ tààrà lórí àwọn ìlànà àti ètò ìjọba. Yóò dàgbà di Presidential Promise Tracker, níbi tí ẹ ti lè máa ṣọ́ àwọn ìlérí tí mo ṣe, tí ẹ ó sì máa tẹ̀lé bí a ṣe ń mú wọn ṣẹ, tí ẹ ó sì rí bí a ṣe ń ná owó ìjọba gan-an. Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe ń kọ́ ìtòótọ́ àti ìṣirò ní gbogbo ipele ìjọba, kì í ṣe nípa sísọ fún yín pé kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ láìní ẹ̀rí, bí kò ṣe nípa ṣíṣí àkọsílẹ̀ náà sílẹ̀ fún yín láti fi ojú ara yín wòye.
Mo rí ọ, àti àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bí ọ, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àwùjọ aláìjẹ́-bẹ́ẹ̀-gbé tí a ó máa darí tàbí tí a ó máa kó jọ nígbà ìdìbò nìkan, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí ohun ìní orílẹ̀-èdè tó tóbi jù tí orílẹ̀-èdè yìí ti ní rí. Àwọn aṣàtúnṣe-ọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣẹ̀dá, àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ, àwọn dókítà, àwọn olùkọ́, àwọn oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, ẹ̀yin ni ẹni tí ń fi hàn lójoojúmọ́ ohun tí ẹ̀mí Nàìjíríà lè ṣe.
Nítorí náà, bi mi ní ohunkóhun. Iṣẹ́ tó tóbi jù tí ẹ lè ṣe fún mi ni láti tẹnu mọ́ ọn pé kí n jèrè ìgbẹ́kẹ̀lé yín nípasẹ̀ ìrònú, ìwà, agbára àti ìtọ́kánlọ́nà, kì í ṣe nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ àsọjù. Ìyẹn ni irú àjọṣepọ̀ tí mo wá láti kọ́ pẹ̀lú yín.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa àìníṣẹ́ẹ gboyejade, ìparí ìjà ológun, àti dídáàbò bo àwọn ìbò lọ́wọ́ àrìwísí?
Lórí iṣẹ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́-yege wa: Mo pinnu láti mú kí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ àti ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́. A óò faagun ààyè tí ó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà tẹ́knọ́lọ́jì àti àwọn ènìyàn nínú ètò-ọrọ̀ àjòjì ìṣẹ̀dá, kí orúkọ ìdílé rẹ tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ má bàa jẹ́ ohun tí yóò pinnu bóyá èrò rẹ yóò yọrí sí rere. Èmi yóò tún yí ohun tí àwọn ilé-ìwé wa ń kọ́ni padà, sáyẹ́nsì púpọ̀ síi, tẹ́knọ́lọ́jì, ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́, iṣẹ́-àgbẹ̀, ìmọ̀-iṣẹ́ dígítà àti ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́, kí a lè kọ́ ọ ní ìmọ̀ fún ètò-ọrọ̀ tí ó wà ní ìjẹ́rísí. Ètò mi ni láti fòpin sí àìláàbò, láti dín iye owó ìgbésí ayé kù, láti ṣẹ̀dá àǹfààní fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà, àti láti ṣe ìdúró ṣinṣin fún òfin orílẹ̀-èdè.
Lórí ìdáàbòbo ìbò rẹ: Mo ti pè àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà láti di olùṣọ́ tiwantiwa, láti ràn gbogbo ẹni tí ó yẹ láti dìbò lọ́wọ́ láti rí Káàdì Ìdìbò Pàtó gbà, láti ran àwọn tí ó kọ́kọ́ dìbò lọ́wọ́ láti lóye ìdí tí ìbò wọn fi ṣe pàtàkì, àti láti kọ ìwà-ipá, ìdẹ́rùbà àti rírà ìbò sílẹ̀.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Báwo ni ẹ ṣe máa ṣe inawo àwọn ìlérí yín láìjẹ́ kí ẹ di àwọn ìran tí ń bọ̀ lọ́rùn pẹ̀lú gbèsè?
Èmi yóò ṣàkóso gbèsè gbogbogbò ní ọ̀nà tí ó ní ìdúróṣinṣin, láìdáwọ́lé ẹrù lé ìwọ àti ìdílé rẹ lórí. Ètò mi ni láti yí padà kúrò nínú gbèsè tí a gbà fún ìlò lásán, sí gbèsè tí a ó lò ní ṣíṣe pàtó fún ìdokòwò tí ó máa mú àbájáde wá, tí ó sì ń mú kí ọrọ̀-ajé dàgbàsókè tí ó sì ń mú èrè jáde, ní yíya gbèsè fún amáyédẹrùn, iṣẹ́-ẹ̀rọ, àti àwọn iṣẹ́ àkanṣe tí ń mú ìdàgbàsókè bá, kì í ṣe fún inọ́wó tí ń ṣẹlẹ̀ léraléra. Èmi yóò mú ìlọsíwájú bá bí a ṣe ń kó owó-orí jọ dípò kí n gbé ẹrù owó-orí rẹ ró, n ó sì mú kí ìyáágbèsè ṣe kedere kí ìwọ lè tẹ̀lé bí a ṣe ń lo gbèsè náà àti ipa tí ó ní. Èmi yóò tún wò sí àjọṣepọ̀ láàrín ìjọba àti aládàáni láti fi náwó fún àwọn iṣẹ́ àkanṣe ńlá, dípò kí n gbáralé gbèsè ìjọba nìkan.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìdí tí ìwọ àti Peter Obi kò fi jọ dá ẹgbẹ́ alátakò kan tí ó ṣọ̀kan lòdì sí Bola Tinubu?
Mo bá Peter Obi sọ̀rọ̀ fún ìgbà pípẹ́ lórí bí ó ṣe yẹ kí a ní ẹgbẹ́ alátakò tí ó ṣọ̀kan láti kọjú ìjà sí ìjọba Tinubu. Ètò náà lọ síwájú títí dé ibi tí èmi àti Peter Obi fi jọ darapọ̀ mọ́ African Democratic Congress. Ohun tí ó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn tí Peter Obi kúrò ní ADC kì í ṣe ohun tí mo lè sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ohun tí mo lè sọ ni èyí: ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣẹ̀sín Obi tàbí èmi kò ní èrò rere fún àwọn aṣáájú, fún Coalition, tàbí fún Nàìjíríà. A dára jù pọ̀.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kín ni ẹ máa ṣe láti mú ìgbésí ayé àwọn olùkọ́ sunwọ̀n sí i, ẹ sì mú owó oṣù wọn, ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ wọn, àwọn àǹfààní ìfẹ̀yìntì wọn, àti ìdára ẹ̀kọ́ sunwọ̀n sí i?
O ṣeun fun iṣẹ́ tí ẹ ń ṣe lójoojúmọ́ nínú yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ yẹn. Mo sọ fún àwọn òṣìṣẹ́ Nàìjíríà tààràtà, tí àwọn olùkọ́ pẹ̀lú wà nínú rẹ̀, pé ẹ kì í ṣe aláìrí, ìjìyà yín kì í sì í ṣe àkọsílẹ̀ nọ́mbà lásán: ó jẹ́ ohun gidi tí a sì ti ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀. Mo gbàgbọ́ pé ẹ yẹ kí ẹ ní aṣáájú tí yóò ná àwọn ohun ìní orílẹ̀-èdè lórí ire yín, kì í ṣe lórí àwọn iṣẹ́ àṣírí tí kò ṣe kedere tí ó ń ṣiṣẹ́ fún àwọn tí wọ́n ní àsopọ̀, àti ìjọba tí yóò fi ìwọ̀n àṣeyọrí rẹ̀ wọn pẹ̀lú ìwọ̀n ìgbésí ayé yín. Lórí ẹ̀kọ́, mo ti pinnu láti yí ọ̀nà tí a ń gbà múra àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà sílẹ̀ fún iṣẹ́ padà, pẹ̀lú àwọn ilé-ìwé tí yóò fi ìtẹnumọ́ tó pọ̀ síi sórí sáyẹ́nsì, tẹknọlọ́jì, ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́, ẹ̀rọ oníṣirò àti ìrònú-lílò-làákàyè, àti rírí i dájú pé a kò ní dí ọmọ olóye kankan lọ́wọ́ ẹ̀kọ́ nítorí òṣì.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni o ṣe gan-an tí kò tọ́ tí yóò fi yẹ àwọn ẹ̀sùn ìbàjẹ́ àti ìkórìíra sí ọ?
Lórí ohun tí mo ti ṣe: Mo ti fi iṣẹ́ mi fún Nàìjíríà, gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Ààrẹ ní 1999 àti 2003, nínú Iṣẹ́ Kọ́stọ̀mù láti 1969 sí 1986, àti nínú kíkọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń gbaṣẹ́ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ará Nàìjíríà lónìí. Ìbá jẹ́ pé mo ní ìgbàgbọ́ pé àwọn mìíràn ní olórí tí ó dára jù, ìbá ti fi àfẹ́ri yìí sílẹ̀, ṣùgbọ́n mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tí ó dára jù láti fi hàn, nítorí náà mo ṣì wà nínú ìdíje yìí láti sìn, kì í ṣe fún èrè ti ara ẹni. Bí mo bá jẹ́ ẹni tí ń wá èrè ti ara ẹni, ìbá ti ń tẹrí ba fún àwọn alátakò mi ní gbogbo ọdún wọ̀nyí, tí kì bá sì tọ́ sí Nàìjíríà.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ni àkọ́kọ́-fẹ́ yín fún àìláàbò, iye owó ìgbésí ayé, àti ṣíṣẹ̀dá iṣẹ́, àti báwo ni a ó ṣe díwọ̀n ìtẹ̀síwájú?
Ètò mi dúró lé ohun mẹ́ta: fífòpin sí àìláàbò, dídín iye owó ìgbésí ayé kù, àti dídá àwọn àǹfààní sílẹ̀ fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà, nígbà tí a ń dúró ṣinṣin lórí ìlànà òfin. Lórí iye owó ìgbésí ayé, èmi yóò rọ́pò ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy) epo tí kò ní òpin pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ owó ìmújáde tí a ṣe pàtàkì fún epo tí a ti tunṣe síbí ní Nàìjíríà, mo máa ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ títún epo ní ilẹ̀ Nàìjíríà, mo máa dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ará Nàìjíríà, mo sì máa rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan nínú ìrànlọ́wọ́ ìjọba máa mú àǹfààní tí a lè wọ̀n wá fún ọ gẹ́gẹ́ bí oníbàárà. Fún àǹfààní, pàápàá fún àwọn ọ̀dọ́ wa, mo ń gbé ètò ìnáwó tó jẹ́ $10 bílíọ̀nù kalẹ̀ fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò, láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà láti ipò gbígbẹ́kẹ̀lé lé àwọn mìíràn dé ipò iṣẹ́ṣe, àti láti ipò àìríṣẹ́ṣe dé ipò iṣelọ́pọ̀. Ẹ̀yin yóò mọ̀ pé mo ti ṣe é nígbà tí iye owó tí epo ń darí bá dín kù, nígbà tí ìrànlọ́wọ́ náà bá dé ọwọ́ yín, àti nígbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bá ń kọ́ iṣẹ́ àṣekáṣe dípò kí wọ́n máa la ìnira já.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ni ó dé tí àwọn ìlànà ìjọba kò fi ran àwọn aráàlú tálákà lọ́wọ́, àti kí ni ó dé tí àjọṣe fi ń pinnu iṣẹ́ dípò agbára ẹnìkan?
Ẹ káàárọ̀ sí yín, mo sì dúpẹ́ pé ẹ sọ̀rọ̀ fún mi ní gbangba báyìí.
Lórí ọ̀rọ̀ iṣẹ́ tí ń lọ sọ́dọ̀ àwọn tó ní àsopọ̀ tàbí owó dípò àwọn tó yẹ, màá sọ èyí ní kedere: orúkọ ìdílé rẹ, àsopọ̀ olóṣèlú rẹ tàbí agbára rẹ láti rí gọ́dìfádà kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí yóò pinnu bóyá èrò rẹ yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Ìdí nìyí tí mo fi ti ṣe ìfarajìn láti mú kí àǹfààní sí ìnáwó tó ṣe kedere gbòòrò sí i fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn tó ń dá ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ sílẹ̀ àti àwọn tó wà nínú ọrọ̀-ajé àṣẹ̀dá, tó fi mọ́ ètò ìnáwó ńlá kan fún àwọn ibẹ̀rẹ̀-iṣẹ́ (start-ups). Góńgó mi ni láti mú yín kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé ẹlòmíràn sí ìdásílẹ̀ iṣẹ́, láti àìníṣẹ́lọ́wọ́ṣe sí iṣelọpọ́, àti láti ìrànlọ́wọ́ìgbà kúkúrú sí ọrọ̀ ajé rírẹlẹ̀kúnlẹ̀ẹ̀, kí ẹni tó yẹ, kì í ṣe ẹni tí o mọ̀, lè pinnu àǹfààní rẹ.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ni àwọn ìdí márùn-ún tí ìjọba yín yóò fi dára ju ti APC lọ?
Ẹ ṣeun fún ìbéèrè náà. Ẹ jẹ́ kí n fún yín ní ìdí márùn-ún, ní ọ̀rọ̀ tèmi.
Ni àkọ́kọ́, mo mú ìrírí wá: mo ṣiṣẹ́ ní ìgbà méjì gẹ́gẹ́ bí Igbakeji Ààrẹ àti mo ṣiṣẹ́ ní Customs Service fún ọ̀pọ̀ ọdún, mo sì darí àwọn àtúnṣe tí ó dá àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba padà sí ọwọ́ aládàáni tí ó sì ṣí ètò-ọrọ̀-ajé wa sílẹ̀ fún ìdokòwò. Ẹlẹ́kejì, mo ti kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣẹ́ṣe tí ó ń pèsè iṣẹ́ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn, nítorí náà mo mọ bí a ṣe ń dá iṣẹ́ sílẹ̀. Ẹlẹ́kẹta, ètò mi ṣe kedere: dá àìnírọ̀rùn dúró, dín iye owó ìgbésí ayé kù, dá àwọn àǹfààní sílẹ̀ fún gbogbo ará Nàìjíríà, àti láti dúró ṣinṣin fún òfin ìjọba. Ẹlẹ́kẹrin, lórí epo, èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìrànlọ́wọ́ owó (subsidies) iṣelọ́pọ̀ fún epo tí a ti ṣe nínú ilé nílẹ̀ Nàìjíríà yìí, tí yóò dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ará Nàìjíríà tí yóò sì rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan mú àǹfààní wá tí a lè fojú rí fún yín gẹ́gẹ́ bí olùra ọjà. Ẹlẹ́karùn-ún, ìlérí mi láti mú kí ìgbésí ayé wọlẹ́wà padà jẹ́ májẹ̀mú tó ṣe pàtàkì, kì í ṣe gbólóhùn lásán, nítorí ète ìjọba ni láti mú kí ìgbésí ayé sunwọ̀n sí i fún àwọn ènìyàn.
ojú ìwé 1 HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti dá àwọn iṣẹ́ sílẹ̀ àti láti rí i dájú pé ẹ̀tọ́ àṣeyọrí, kì í ṣe ìbátan, ni yóò máa pinnu àǹfààní fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Lórí iṣẹ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yege wa tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ẹ̀kọ́, mo mọ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà yín ní èrò, agbára àti ìfẹ́ ṣùgbọ́n ẹ kò lè rí owó-ìní tí yóò yí wọn padà sí ohun gidi. Mo ti pinnu láti fẹ̀ sí i ní àǹfààní tí ó hàn kedere sí owó-ìnáwó fún àwọn oníṣòwò ọ̀dọ́, àwọn oníṣẹ́ ọwọ́, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà tẹ́kínọ́lọ́jì àti àwọn tí ń ṣiṣẹ́ nínú ètò ọrọ̀ ajé àtinúdá, pẹ̀lú nípasẹ̀ ètò owó-ìnáwó pàtàkì fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ ìṣòwò àti oníṣòwò. Pẹ̀lú èyí, àwọn ilé-ìwé wa gbọ́dọ̀ yí padà. A kò lè máa fi kọ́ yín fún ètò ọrọ̀ ajé tí kò sí mọ́. Mo fẹ́ kí a tẹ̀ síwájú sí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, tẹ́kínọ́lọ́jì, ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́, iṣẹ́ àgbẹ̀, ìmọ̀-ẹ̀rọ dígítà, ìrònú tó jinlẹ̀ àti iṣẹ́ àṣeyọrí ara-ẹni, kí ohun tí ẹ̀yin kọ́ lè ṣe àǹfààní níbi tí ẹ nílò rẹ̀. Kò sì gbọ́dọ̀ sí ọmọ Nàìjíríà tó ní orí rere tí a kò ní jẹ́ kí ó wọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ tàbí kọ́lẹ́ẹ̀jì nítorí pé àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ tálákà.
Lórí ìparí àṣà ìbátan ìṣèlú àti àwọn gódífádà, èyí ni àárín gbùngbùn ohun tí mo fẹ́ kọ́. Mo fẹ́ kí Nàìjíríà jẹ́ ibi tí agbára ṣíṣe bá ìbátan jà tí ó sì ṣẹ́gun rẹ̀, níbi tí ìwà rere ṣe pàtàkì ju ìtìlẹ́yìn ìṣèlú lọ, àti níbi tí iṣẹ́ àṣekára bá máa gba ẹ̀san. Orúkọ ìdílé yín, ìbátan ìṣèlú yín, tàbí agbára yín láti rí gódífádà kò gbọ́dọ̀ pinnu bóyá èrò rere, tàbí ìsapá rere, yóò rí àǹfààní láti ṣe àṣeyọrí.
Lórí ọ̀dọ́ Nàìjíríà tálákà ṣùgbọ́n tí ó yẹ tí ó ń gòkè nípasẹ̀ ẹ̀tọ́ àṣeyọrí, èyí ni Nàìjíríà tí mo ń ṣiṣẹ́ láti kọ́: ọ̀kan níbi tí gbogbo ọ̀dọ́ lè ṣe àṣeyọrí nípasẹ̀ iṣẹ́ àṣekára, níbi tí gbogbo ọ̀dọ́ Nàìjíríà ní àǹfààní tó dọ́gba láti ṣe àṣeyọrí, àti níbi tí a kò ní dí ọmọ orí rere kankan lọ́wọ́ ẹ̀kọ́ gíga nítorí òṣì. Mo gba á gbọ́ nínú ìjìnlẹ̀ èrò yín, ìṣẹ̀dá yín àti ìdúró ṣinṣin yín, mo sì gbà á gbọ́ pé àǹfààní gbọ́dọ̀ dá lórí ẹ̀tọ́ àṣeyọrí, kì í ṣe lórí ẹni tí ẹ mọ̀.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni o máa ṣe láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọ̀dọ́ Nigerians láti rí owó-ìgbówó-pamọ́ (financing) kí wọ́n sì ṣàṣeyọrí nínú iṣẹ́-àgbẹ̀ òde-òní?
Lórí ìnáwó àti àtìlẹ́yìn fún àwọn ọ̀dọ́ tí ń wọlé sínú iṣẹ́ àgbẹ̀, èmi yóò gbilẹ̀ síi ààyè tó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn tó dá àwọn ilé-iṣẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ sílẹ̀ àti àwọn tó wà nínú ètò ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá. Orúkọ ìdílé rẹ, àjọṣe ìṣèlú rẹ tàbí bóyá o lè rí ọba-àtiwò kan kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tó pinnu bóyá èrò rẹ yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú èyí, èmi yóò ṣe ètò ìnáwó fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn oníṣòwò, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè gbéra kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé sí gbogbo ohun kan, sí jíjẹ́ olùdásílẹ̀ iṣẹ́, kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe sí jíjẹ́ olùmújáde. Mo tún ti sọ̀rọ̀ nípa ètò ìnáwó fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn oníṣòwò láti ràn lọ́wọ́ láti mú agbára rírà padà bọ̀ sípò àti láti gbilẹ̀ síi àwọn àǹfààní fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà.
Lórí ìlànà àgbẹ̀ tó gbòòrò tí èyí wà nínú rẹ̀, èmi yóò gbé àwọn àgbẹ̀ kékèké ka àárín gbùngbùn ìlànà àgbẹ̀, ní àtìlẹ́yìn fún wọn láti mú jáde síi àti láti jèrè síi nígbà tí a bá ń dáàbò bo iṣẹ́ àgbẹ̀ Nàìjíríà. Ìjọba mi yóò rí i dájú pé àwọn ìlànà mú ìmújáde ládùúgbò lágbára síi, mú kí owó oúnjẹ dúró ṣinṣin, kí a sì dín gbígbẹ́kẹ̀lé sí ohun tí à ń kó wọlé kù. Èmi yóò ṣe àsopọ̀ àwọn àgbẹ̀ kékèké ní ọ̀nà tó ní èrè síi sínú ètò àgbẹ̀, gẹ́gẹ́ bí àwọn aṣàgbékalẹ̀ tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ tó tóbi, àwọn agbanisíṣẹ́ ní ìgbèríko àti àwọn olùmújáde àwọn ọjà àkànṣe àti àrà ọ̀tọ̀, kí iṣẹ́ àgbẹ̀ ní ìwọ̀n gbogbo lè mú ìdásí síi fún ìdàgbàsókè àgbẹ̀ orílẹ̀-èdè kí ó sì jàǹfààní nínú rẹ̀.
Lórí ẹ̀kọ́ tó ń bọ́ sínú èyí, àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wa gbọ́dọ̀ tẹnu mọ́ iṣẹ́ àgbẹ̀ síi pẹ̀lú sáyẹ́ǹsì, ìmọ̀-ẹ̀rọ, ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́, ìmọ̀ oni-nọ́mbà, ìrònú onídàánwò àti ìdásílẹ̀ iṣẹ́, kí a lè kọ́ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà fún ètò ọrọ̀-ajé tí ó wà ní tòótọ́.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni o ṣe àṣeyọrí gan-an gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Ààrẹ, pàápàá fún ìdàgbàsókè Àríwá Nàìjíríà?
Ní àwọn ọdún tí mo jẹ́ Igbákejì Ààrẹ, mo jẹ́ alága Ìgbìmọ̀ Ọrọ̀-Ajé Orílẹ̀-Èdè àti pé mo tún ṣàkóso Ilé-iṣẹ́ Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ìjọba (Bureau of Public Enterprises). Lábẹ́ iṣẹ́ yẹn, ìjọba wa rí i tí ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè dàgbà ní ìpapọ̀ 7 nínú ọgọ́rùn-ún lọ́dọọdún. A tún rí i dájú pé ìjọba dẹ́kun lílo owó tí kò pọ̀ sórí àwọn iṣẹ́ ìṣòwò tí kò ní èrè, kí a sì fi owó yẹn sílẹ̀ fún àwọn ohun mìíràn.
Mo tún ṣèrànwọ́ láti mú àtúnṣe wá sí ẹ̀kọ́ gbogbogbò ní àkókò yẹn. A ṣe é di ọranyan pé kí gbogbo ọmọ Nàìjíríà ní ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ ọ̀fẹ́, a sì dá Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìpìlẹ̀ Gbogbogbò sílẹ̀ láti gbé èyí lọ síwájú. Àwọn àṣeyọrí wọ̀nyí jẹ́ fún gbogbo orílẹ̀-èdè náà, pẹ̀lú Àríwá Nàìjíríà, nítorí pé kò sí ohun kan nínú àkọsílẹ̀ yẹn tí ó dá sí apá kan Nàìjíríà nìkan.
Mo tún máa sọ ní kedere níbi tí a ti kùnà. Mo fẹ́ kí ìjọba wa ti parí ìṣòro ìmújáde àti pínpín agbára iná ní Nàìjíríà. Èyí kò ṣẹlẹ̀, ó sì jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn ohun tí Ààrẹ Olusegun Obasanjo àti èmi kò fohùn ṣọ̀kan lé lórí bí a ṣe lè ṣe é.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ máa ṣe láti dín ipò òṣì kù, dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́, mú ẹ̀kọ́ àti ààbò dára sí i, dín iye owó ìgbésí ayé kù, kí ẹ sì rí i dájú pé àwọn ará Nàìjíríà rí àbájáde?
Lórí dídín ipò òṣì kù, dídá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́, mímú ẹ̀kọ́ àti ààbò dára sí i, àti dídín iye owó ìgbésí ayé kù, èyí ni ohun tí mo ti fi ara mi lélẹ̀ sí. Lórí ààbò, mo máa bẹ̀rẹ̀, láti ọjọ́ kìíní, àtúnṣe àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò wa, pẹ̀lú ìnáwó tí a mú dára sí i àti ìrọ̀rùn ìgbésí ayé tí a gbé ga, pẹ̀lú Ètò Ìrọ̀rùn Àkànṣe ti Ààrẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò. Pẹ̀lú èyí, màá tẹ́wọ́ gba àwọn ọ̀nà mìíràn fún yíyanjú ìjà, bíi ìjíròrò, ìjẹ́rìí, ìṣàkóso bodà tí ó dára sí i, lílo àwọn ilé-ẹ̀kọ́ àtọwọ́dọ́wọ́, àti ìbágbépọ̀ rere pẹ̀lú àwọn aládùúgbò.
Lórí iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́, màá ṣe ìfilọ́lẹ̀ Owó Ìrànlọ́wọ́ Ọrọ̀-Ajé (Economic Stimulus Fund) pẹ̀lú agbára ìnáwó àkọ́kọ́ ti ìwọ̀n $10 bílíọ̀nù láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ ìṣòwò kékeré ní gbogbo apá ọrọ̀-ajé wa. Pẹ̀lú èyí, màá ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìkẹ́kọ̀ọ́-sí-iṣẹ́ tí a ṣe fún gbogbo ẹ̀ka àwọn ọ̀dọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege, àwọn tí ó fi ilé-ẹ̀kọ́ sílẹ̀ ní kíákíá, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí kò sí nínú ẹ̀kọ́, iṣẹ́, tàbí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Mo tún ti sọ̀rọ̀ nípa ètò ìnáwó fún àwọn tuntun àti àwọn onísòwò, tí mo ti ṣàpèjúwe ní àdírẹ́sì kan gẹ́gẹ́ bí $10 bílíọ̀nù, àti ní òmíràn gẹ́gẹ́ bí $100 bílíọ̀nù, tí a kọ́ sí mímú àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà jáde kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé lọ sí iṣẹ́ ìṣòwò, kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe lọ sí iṣẹ́ àmújáde, àti kúrò nínú ìrànlọ́wọ́ gbígba lọ sí ọrọ̀ ajé rere.
Lórí iye owó ìgbésí ayé, màá lépa ìrànlọ́wọ́ àkànṣe fún ìmújáde epo tí a ti ṣe àtúnṣe rẹ̀ níbí Nàìjíríà, dípò kí a padà sí ìrànlọ́wọ́ aláìlópin lórí epo tí a kó wọlé. Èyí ni a óò ṣètò láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtúnṣe epo nílé, mú ìsọfo kúrò, kí a sì rí i dájú pé àtìlẹ́yìn ìjọba yí padà di idíyelé tí ó dín kù fún ọ gẹ́gẹ́ bí oníbàárà. Ìlérí mi láti mú ìgbésí ayé wọ́n padà di eléyì tí ènìyàn lè fún ni májẹ̀mú tí ó jinlẹ̀ pẹ̀lú àwọn ará Nàìjíríà, kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìṣèlú lásán.
Lórí òṣì àti ẹ̀kọ́, ìlànà mi máa fẹ̀ ìrànlọ́wọ́ owó ìpò-àlà sí àwọn ilé tí ó jẹ́ tálákà, pẹ̀lú ìlànà pé àwọn ọmọ gbọ́dọ̀ máa lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ àti gba ajẹsára, pẹ̀lú Ètò Oúnjẹ Ilé-Ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-Èdè tí a ti sọjí padà. Mo gbàgbọ́ pé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà yẹ kí wọ́n ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, ẹ̀kọ́ ìmọ̀-iṣẹ́, iṣẹ́, àti àǹfààní tí yóò jẹ́ kí wọ́n lè mú agbára wọn ṣẹ, dípò ọrọ̀-ajé tí ó fi ìwàláàyè sílẹ̀ lọ́wọ́ àwọn iṣẹ́ aṣekára tí ó léwu tí kò sì dájú.
Nípa bí ẹ ti máa rí àwọn ìlérí wọ̀nyí ṣẹ, ìjọba mi máa ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìletò ori ayélujára tí a ń pè ní "Promise Tracker", a óò sì mú àwọn ìlànà Open Government Partnership ṣiṣẹ́, tí a óò máa tẹ̀jáde ìnáwó ìṣúnná-owó tààràtà, àwọn ẹ̀bùn àdéhùn, àti àwọn ìwọ̀n iṣẹ́, kí ẹ lè tọpasẹ̀ àwọn ìlérí mi kí ẹ sì mú ìjọba mi jíhìn. Mo tún gbàgbọ́ pé kò sí Ààrẹ kan, bí ó ti wù kí ó gbà á gbọ́ tó, tí ó lè tún Nàìjíríà kọ́ láìsí ìkópa tí ó yanjú ti àwọn ọ̀dọ́ rẹ̀. Mo rí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ènìyàn tí a óò máa darí tàbí kí a kó jọ ní àkókò ìdìbò nìkan, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun ìní orílẹ̀-èdè tí ó tóbi jùlọ tí Nàìjíríà ti ì ṣe rí, àwọn aṣàtúnṣe, àgbẹ̀, àwọn tí ń dá ohun sílẹ̀, onímọ̀-ẹ̀rọ, dókítà, olùkọ́, onísòwò, oníṣọ̀nà, àti àwọn amòye tí ipa wọn nínú kíkọ́ Nàìjíríà tuntun ṣe pàtàkì fún èrò yìí.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ètò yín láti dojú kọ ìwà ọ̀daràn àti jíjí ènìyàn gbé ní Àríwá Ìwọ̀-Oòrùn?
Ètò mi láti dojú kọ àìrora-ẹ̀mí bo gbogbo apá Nàìjíríà, Àríwá Ìwọ̀-Oòrùn pẹ̀lú. Mo ti pinnu láti dá àwọn Ẹgbẹ́ Pàtàkì Ìja Ìwà Ọ̀daràn àti Jíjí Ènìyàn sílẹ̀ ní gbogbo àpénà ìpínlẹ̀, tí yóò ní àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ dáradára, tí wọ́n sì rọrùn láti rìn kiri. Mo fẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ní ààlà papọ̀ gbero àwọn iṣẹ́-ẹ̀ṣe papọ̀, kí wọ́n pín àlàyé òye ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìdáhùn papọ̀. Pẹ̀lú olórí ìṣèlú tí ó tọ́, mo gbàgbọ́ pé àwọn ológun wa ní agbára láti gba àwùjọ yín sílẹ̀ lọ́wọ́ ìwà ọ̀daràn, jíjí ènìyàn gbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ó la ààlà kọjá.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ṣé ẹ ó rí i dájú pé a ṣe ìṣírò àwọn ọlọ́pàá fún ìwà àìtọ́?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo ó tiraka fún Ilé-iṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú Àdáṣe tí ó dúró ní òmìnira láti ṣe ìwádìí ìwà àìtọ́ nínú àwọn ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn, gẹ́gẹ́ bí ara ètò mi tí ó gbòòrò láti fún ìdáhùn sí ìwà ọ̀daràn àti jíjí ènìyàn gbé lágbára ká gbogbo orílẹ̀-èdè.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa ọwọ́ dídára, ààbò, àti ìhà gbangba nínú ìnáwó ìjọba àti gbèsè?
Wa alaikumus salam, ẹ ku abọ. Inu mi dun lati gbọ lati ọdọ yin ti o jìnnà debi Hong.
Láti ọjọ́ àkọ́kọ́ tí mo bá wà ní ọ́fíìsì, màá fi ọ̀rọ̀ bíbá ohun yọ́ (affordability) àti dídáàbò bo ẹ̀mí sí àárín-gbùngbùn ìjọba. A óò bẹ̀rẹ̀ sí í dín iye owó oúnjẹ, epo àti ìtanná kù, a óò mú kí ìráyè sí ìtọ́jú ìlera àti ẹ̀kọ́ túbọ̀ rọrùn, a óò sì dá ààbò padà bọ̀ sí àwọn àdúgbò tí wọ́n ń gbé nínú ìbẹ̀rù. Màá ṣe àkọọ́lẹ̀ fún ìnáwó gbogbo ènìyàn, màá sì fi ohun tí àwọn ará Nàìjíríà lè bá yọ́, àti bóyá wọ́n lè gbé ní àìléwu, díwọ̀n ìtẹ̀síwájú.
Mo tún ti sọ pé kí ìjọba tó yá owó dọ́là mìíràn ní orúkọ àwọn ènìyàn, ó gbọ́dọ̀ sọ fún àwọn ará Nàìjíríà ohun tí owó tí a ti yá tẹ́lẹ̀ ti mú jáde, kí wọ́n dárúkọ àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀, kí wọ́n fi ohun tí wọ́n ná hàn, ẹni tí ó jàre, àti ẹni tí a sanwó fún. Àwọn akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ ìbílẹ̀ tí wọ́n ti parí iṣẹ́ ìjọba tí a kò sì tíì sanwó fún gbọ́dọ̀ gba owó wọn, àti pé ohun tí a jẹ wọ́n lọ́wọ́, àti ìgbà tí a óò san án, ni kí a tẹ̀ jáde ní gbangba.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege tí kò ní iṣẹ́ ń rí iṣẹ́ gbà gẹ́gẹ́ bí agbára wọn, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ojúlùmọ̀?
Lórí àwọn iṣẹ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege, mo fẹ́ kí ẹ mọ èyí ní kedere: ẹ kò gbọ́dọ̀ dúró sí ìta yàrá nígbà tí wọ́n bá ń pinnu ọjọ́ ọ̀la yín nínú rẹ̀. Ètò mi bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ àti ìdáṣáájú-iṣẹ́. Mo mọ̀ pé Nàìjíríà ní àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ní àwọn èrò, agbára àti ìfẹ́-ọkàn, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ jù kò lè rí owó-ìní tí wọ́n lè fi sọ àwọn èrò wọ̀nyẹn di ilé-iṣẹ́. Mo pinnu láti mú kí ìraye sí ìnáwó tí ó ṣe kedere gbòòrò fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn tí ń ṣiṣẹ́ nínú ètò ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá. A óò gbé ètò ìnáwó kalẹ̀ fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn oníṣòwò, kí ẹ lè kúrò nínú gbígbéṣe-lé-ẹlòmíràn lọ sí ìdáṣáájú-iṣẹ́, láti aláìníṣẹ́ lọ sí ṣíṣe-eléso.
Lórí àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege tí kò ní ìbátan, mo ti sọ ọ́ ní kedere: orúkọ ìdílé yín, àwọn ìbátan ìṣèlú yín, tàbí bóyá ẹ lè rí ẹni-ìtìlẹ́yìn, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí ó pinnu bóyá èrò yín yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Ìyẹn ni ìpìlẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn ètò ìnáwó tí ó ṣe kedere tí mo ń kọ́ fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn oníṣẹ́-ọnà ìṣẹ̀dá.
Lórí ẹ̀mí-ipá ju ojúsàájú lọ, èyí ni àmì-ìdiwọ̀n tí mo ń fi ara mi fún: Nàìjíríà kan níbi tí agbára-ìmọ̀ ti ṣe pàtàkì ju àwọn ìbátan lọ, níbi tí ìwà ti ṣe pàtàkì ju àtìlẹyìn ìṣèlú lọ, níbi tí a ti ń san èrè iṣẹ́ àṣekára, àti níbi tí gbogbo ọ̀dọ́ Nàìjíríà ti ní àǹfààní tí ó tọ́ láti ṣàṣeyọrí. Ìyẹn ni ìtọ́sọ́nà tí mo ní lọ́kàn láti mú orílẹ̀-èdè yìí lọ sí.
Lórí ìrètí fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege tí wọ́n ní ẹ̀rí-ìmọ̀ ṣùgbọ́n tí kò sí ìlẹ̀kùn tí ó ń ṣí sílẹ̀, mo gbàgbọ́ nínú yín. Mo gbàgbọ́ nínú ọgbọ́n yín, ẹ̀dá-ìṣẹ̀dá yín, àti agbára-ìdúró yín. Ìpọ́njú tí ó tóbi jùlọ níwájú wa kò tíì jẹ́ pé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kò ní ẹ̀bùn. Májẹ̀mú tí mo ń dá pẹ̀lú yín yìí ní í ṣe pẹ̀lú mímú ìrètí padà, títún ìgbẹ́kẹ̀lé kọ́, àti dídá àwọn àǹfààní sílẹ̀, kí ó má bàa sí ọ̀dọ́ Nàìjíríà kankan tí yóò nímọ̀lára pé òun gbọ́dọ̀ fi orílẹ̀-èdè tí a bí òun sílẹ̀ láti máa wá iyì ní ibòmíràn. Tí a bá jọ ṣiṣẹ́ pọ̀, kò sí ìdíwọ́ kankan tí ó tóbi jù fún wa láti borí.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ ó ṣe láti dín àìríṣẹ́ṣe àti iye àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé kù, pàápàá ní àríwá?
Láti yanjú ìṣòro àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé, láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́, pàjáwìrì orílẹ̀-èdè yóò di kíkéde lórí àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé, Àpéjọ Ìjìnlẹ̀ Ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-èdè yóò sì
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ ó ṣe ní ọ̀nà tí ó yàtọ̀ láti dojú kọ àìrora-ẹ̀mí àti ìwà ìbàjẹ́ ní àwọn ipò gíga?
Ètò mi fún dídojúkọ àìní ààbò bo gbogbo apá ilẹ̀ Nàìjíríà, tí àgbègbè rẹ ní Ughelli South LGA, Ìpínlẹ̀ Delta kò yọ sílẹ̀.
Èyí ni ohun tí mo ti ṣe ìfarajìn láti ṣe lọ́nà tó yàtọ̀.
Èmi yóò dá Àwọn Ẹ̀ka Àkànṣe fún Ìjà Ìjàgbé àti Jíjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo àpínlẹ̀ ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ dáadáa, tí wọ́n sì ní agbára yíyára kánkán, láti fún ìdáhùn sí ìjàgbé àti jíjínigbé lókun.
Èmi yóò gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí kò dáwọ́ dúró, tí ó ní ìwọ̀n gíga, kọjá àwọn ẹkùn agbègbè, ní abẹ́lé àti ní ìta, kí a lè rí ìdáhùn tí ó yára àti pípín ìròyìn awárí tí ó lágbára jùlọ.
Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jọ ààlà yóò jọ gbèrò àwọn iṣẹ́ ìṣe ààbò, pín ìròyìn awárí ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìṣọ̀kan ìdáhùn sí àwọn ewu, láìsí fífi sí ẹgbẹ́ agbègbè kankan. Èmi yóò tún máa tì síwájú fún àwọn ìlànà iṣẹ́ àjọṣepọ̀ ààbò láàrin àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò tí wọ́n ń kojú irú àwọn ewu kan náà, bí ìjàgbé, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn káàkiri ààlà.
Ààbò yóò tún jẹ́ ṣíṣe lọ́nà tí ó para pọ̀ gẹ́gẹ́ bí ètò tí ó ní ìsopọ̀ ní ìpele mẹ́rin: àwọn ẹ̀wọ̀n ìròyìn awárí tí ó dá lórí àdúgbò ní ìpele agbègbè láti rí àti ròyìn àwọn ewu ní kíákíá, ipa tí ó lágbára jùlọ fún àwọn ìpínlẹ̀ nínú iṣẹ́ ọlọ́pàá, ìdáhùn kánkán, àti ìdènà ìjà, ìṣọ̀kan àti ìmúṣẹ òfin tí ó lágbára jùlọ ní ìpele ìjọba àpapọ̀, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò lórí àwọn ewu tí ó kọjá ààlà bí ìpanilára, kíkó ènìyàn ta, àti ìwà ọ̀daràn tí a ṣètò. A óò yan ìjàgbé àti jíjínigbé gẹ́gẹ́ bí ìṣe ìpanilára, kí àwọn tí wọ́n ń dẹ́rùba àwọn àdúgbò lè kojú gbogbo agbára òfin ààbò orílẹ̀-èdè àti àwọn òfin ìja ìpanilára.
Lórí ọ̀rọ̀ àṣìṣe nínú àwọn ipò gíga, ohun tí mo ti ṣe ìfarajìn láti ṣe ni pé...
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ètò rẹ fún owó epo, àti ṣé o máa dá owó epo dúró ní ìdíwọ̀n kan tàbí kí o fi owó ìjọba ran ìmújáde epo nínú ilẹ̀ lọ́wọ́?
Ẹ kú ọjọ́. Èmi kò ní fún yín ní nọ́mbà náírà tó dájú fún epo, nítorí kì í ṣe bẹ́ẹ̀ ni mo ṣe ṣètò ìgbékalẹ̀ yìí. Ohun tí mo ti gbé kalẹ̀ jẹ́ ìrànwọ́ ìmújáde (production subsidy), kì í ṣe owó tí mo ya kúrò nínú afẹ́fẹ́.
Èyí ni ohun tí ìyẹn ń tumọ̀ sí fún yín. Mo ń dábàá ìrànlọ́wọ́ tó ní ìlànà pàtó tí ó so mọ́ epo robi tí a ń ṣàtúnṣe níbí ní Nàìjíríà, títí kan epo tó wá láti àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo kéékèèké (modular refineries). Epo tí a gbé wọlé láti òkèèrè kò ní yẹ fún ìrànlọ́wọ́ yìí. Èrò inú rẹ̀ ni láti dín iye owó epo robi tí ń wọlé sínú àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo ní Nàìjíríà kù, láti dáàbò bo èrè tó yẹ fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo tó bá ìlànà mu, kí ó sì jẹ́ kí iye owó ìmújáde tó dín kù yẹn yọrí sí iye owó tó dín kù fún yín ní ibi tí a ti ń ra epo.
Èmi kò ní dábàá láti pèsè ìrànwọ́ owó fún epo tí a ṣàtúnṣe ní òkèèrè, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò ní dábàá láti fipá mú Dangote tàbí èyíkéyìí ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo Nàìjíríà mìíràn láti ta ọjà ní ìsàlẹ̀ iye owó tí wọ́n lò. Ohun tí mo ń dábàá ni ìrànwọ́ tí yóò ràn àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo abẹ́lé lọ́wọ́ láti máa ṣe ìmújáde pẹ̀lú ìdíje tó dára, láti mú agbára ìmújáde wọn pọ̀ sí i, láti dá iṣẹ́ sílẹ̀, àti láti ta epo ní iye owó tí àwọn ará Nàìjíríà lè rí owó rẹ̀ sílẹ̀ dáadáa jù.
Láti rí i dájú pé èyí ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú òtítọ́, ètò náà yóò ní òpin tí a yà sọ́tọ̀, yóò ní ìṣúnawó tí ó ṣe kedere, a ó sì ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ láìní ìdarí ẹnikẹ́ni. A ó tẹ̀jáde iye owó náà, a ó ṣe àyẹ̀wò òmìnira lórí àwọn ìsanwó, a ó sì dín ìnáwó asán ní ìjọba kù láti ran ìgbọ́wọ́ fún un. Ànfàní náà gbọ́dọ̀ dé ọ̀dọ̀ yín nípasẹ̀ iye owó tó dín kù ní ibi gbígba epo, kì í ṣe kí ó pòórá ní àárín ọ̀nà.
Ìlànà tó wà lẹ́yìn gbogbo èyí rọrùn: ṣe ìmújáde níhìn-ín, ṣe ìtúnṣe níhìn-ín, dá iṣẹ́ sílẹ̀ níhìn-ín, kí ó sì dín owó kù níhìn-ín.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni àwọn ètò rẹ láti tún iṣẹ́ ìjọba abẹ́lé ṣe tí o sì máa mú àlàáfíà àti ìpèsè iṣẹ́ sunwọ̀n sí i?
Lori atunṣe iṣẹ́ ìjọba alágbádá, mo ti sọ pé ìjọba mi ìbá ti ṣe àtúnṣe tó gbòòrò sí àwọn ilé-iṣẹ́ àkọsílẹ̀ láti mú àbájáde àwọn àtúnṣe wa pọ̀ sí i.
Nínú èyí, mo fi àkíyèsí pàtàkì sí àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò. Àwa ìbá ti bẹ̀rẹ̀ àtúnṣe àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyí láti ọjọ́ kìíní, pẹ̀lú ìnáwó tó dára sí i àti ìrọ̀rùn gbígbé fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò. Ìwé Ìlànà mi tọ́ka sí Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ààbò Àkànṣe ti Ààrẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò tí a ìbá ti mú ṣẹ.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ó ń ru ọ́ sókè láti sáré fún ipò ààrẹ, àti kí ni ète pẹpẹ Ask AA?
Ẹ ṣeun, mo sì gba awọn ìkíni yín pẹ̀lú ọpẹ́.
Ìfẹ́ tí mo ní láti jẹ́ Ààrẹ ti máa jẹ́ láti sìn orílẹ̀-èdè yìí nígbà gbogbo. Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti di ẹni tí mo jẹ́ yìí, tí Ọlọ́run bá sì ti fún mi ní oore-ọ̀fẹ́ láti dá èrè náà padà, kò yẹ kí n yẹra fún ìpè sí iṣẹ́ náà. Mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tí ó dára jù tí mo lè fi rú, inú mi sì mọ̀ pé n kò lè fà sẹ́yìn kúrò nínú èyí. Mo wà nínú eré-ije yìí, ní tìtẹ̀síwájú, láti fi iṣẹ́ ìsìn rú fún Nàìjíríà.
Mo tún di ohun tí mo rí nínú àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bí ẹ̀yin mú ṣinṣin. N kì í rí àwọn èèyàn tí wọ́n ń ṣàìbalẹ̀ tí wọ́n gbọ́dọ̀ máa ṣàkóso tàbí kó jọ nìkan ní àkókò ìdìbò. Mo rí dípò bẹ́ẹ̀ ohun-ìní orílẹ̀-èdè tí ó tóbi jùlọ tí orílẹ̀-èdè yìí ti ní rí, àwọn aṣàtúntò, àwọn àgbẹ̀, àwọn adáyípadà, àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ, àwọn dókítà, àwọn olùkọ́, àwọn oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, tí wọ́n ń fi ẹ̀mí Nàìjíríà hàn ní ojoojúmọ́.
Ìdí nìyẹn tí mo fi kọ́ pẹpẹ yìí, Ask AA, gẹ́gẹ́ bí ibi tí ẹ ti lè bá mi sọ̀rọ̀ tààrà lórí àwọn ìlànà àti ètò ìjọba. Yóò sì dàgbà di Presidential Promise Tracker, níbi tí ẹ ti lè máa ṣe àmójútó àwọn ìlérí tí mo bá ṣe, tí ẹ ó sì máa tẹ̀lé bí wọ́n ṣe ń mú wọn ṣẹ, tí ẹ ó sì rí gan-an bí a ṣe ń ná owó gbogbo ènìyàn. Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe máa kọ́ ìhàgaga àti ìṣírò ní gbogbo ipele ìjọba, kì í ṣe nípa bíbéèrè pé kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ láìjẹ́rìí, bí kò ṣe nípa síṣí àkọsílẹ̀ náà sílẹ̀ fún yín láti fi ojú ara yín ṣàyẹ̀wò.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìran rẹ fún ìṣàkóso tó ṣe kedere, ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, àti ìdókòwò sí àwọn ọ̀dọ́ ní Nàìjíríà?
O ṣé tí o fi dúró pẹ̀lú mi. Mo pinnu láti máa bá a lọ ní jíjà fún ìṣàkóso tó ṣe kedere, fún àwọn ilé-iṣẹ́ tí ń sin àwọn ará ìlú dípò kí wọ́n máa lò wọ́n ní ìlòkulò, àti fún àṣà ìṣèlú tí ń bọ̀wọ̀ fún agbára-ẹ̀rí ju àìlẹ́gbẹ́ lọ.
Mo ṣì pinnu láti ri sí ìtẹ̀síwájú, ìdáwà-pọ̀, àti ààbò ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ní Nàìjíríà, nítorí orílẹ̀-èdè kan lè gòkè nìkan bí a bá fún àwọn obìnrin rẹ̀ ní àyè àti àǹfààní láti gbilẹ̀.
Mo tún rọ̀ wá pé kí a lo agbára àwọn ọ̀dọ́ wa, kí a sì ṣe àwọn ìdókòwò tó yẹ sí wọn, fún ọjọ́ ọ̀la tó dára jùlọ fún gbogbo wa.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni Ask AA, àti báwo ni o ṣe máa rí dájú pé kedere àti ìṣírò wà nínú ìjọba?
Ẹ ṣeun fún bíbá mi sọ̀rọ̀ lórí ìkànnì yìí.
Èyí ni Ask AA, ibi tí mo kọ́ fún yín láti bá mi sọ̀rọ̀ tààrà lórí àwọn ìlànà àti ètò ìjọba. Bí ó ṣe ń dàgbà, yóò di Presidential Promise Tracker, ibi tí ẹ ti lè máa tẹ̀lé àwọn ìlérí tí mo bá ṣe, ẹ rí bí a ṣe ń mú wọn ṣẹ, àti kí ẹ ṣàyẹ̀wò bí a ṣe ń ná owó gbogbo ènìyàn ní pàtó. Bẹ́ẹ̀ni a ṣe ń kọ́ ìhàngbangba àti ojúṣe ní gbogbo ipele ìjọba, kì í ṣe nípa bíbéèrè pé kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ láìsí ẹ̀rí, bí kò ṣe nípa ṣíṣí àkọsílẹ̀ náà sílẹ̀ fún yín láti fi ojú ara yín ṣàyẹ̀wò.
Mo rí ẹ, àti àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bí i rẹ, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí a ó máa darí tàbí kí a kó jọ ní àkókò ìdìbò nìkan, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí dúkìá orílẹ̀-èdè tí ó tóbi jùlọ tí orílẹ̀-èdè yìí ti gbé jáde rí. Àwọn aṣàtúntò, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣẹ̀dá, àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ, àwọn dókítà, àwọn olùkọ́, àwọn oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, ẹ̀yin ni àwọn tí ń fi hàn lójoojúmọ́ ohun tí ẹ̀mí Nàìjíríà lè ṣe.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ìwọ fẹ́ bèèrè nípa àwọn ètò rẹ, ìtàn iṣẹ́ rẹ, tàbí ìdúró rẹ lórí àwọn ọ̀rọ̀ ìṣèlú?
Ó dàbí pé ìbéèrè rẹ kò dé dáradára. Máa bá a lọ kí o bèèrè ohunkóhun lọ́wọ́ mi, nípa àwọn ètò mi, ìtàn iṣẹ́ mi, tàbí ibi tí mo dúró lórí ọ̀rọ̀ kankan, màá sì dáhùn ọ́ láti inú ohun tí mo ti tẹ̀ jáde tí mo sì ti sọ ní gbangba. Ìyẹn ni irú àjọṣepọ̀ tí mo wá láti kọ́ pẹ̀lú rẹ.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ọ̀rọ̀ ìparí rẹ sí àwọn aráàlú lẹ́yìn ìgbà ìbéèrè àti ìdáhùn yìí?
Ẹ kú oríire. Kí Ọlọ́run ṣe amọ̀nà wa ní títọ̀nà bí a ṣe ń gbìyànjú láti mú àwọn ojúṣe wa ṣẹ. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ yín fún gbígbọ́ àti fún ṣíṣe ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú mi lónìí. Ọlọ́run a bùkún yín. -AA
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ìrírí àti ìpinnu wo ni ó yẹ ọ láti darí Nàìjíríà àti láti yanjú ìṣòro àìláàbò àti iye owó ìgbésí-ayé?
Mo ní ìrírí láti darí orílẹ̀-èdè yìí, ìyẹn sì ni ohun tí Nàìjíríà nílò nísinsin yìí. Mo ti ṣe iṣẹ́ yìí tẹ́lẹ̀. Àwọn ọmọ Nàìjíríà dìbò yàn mí ní Igbakeji Ààrẹ ní ìgbà méjì, ní 1999 àti 2003, nínú ìjọba sì ni mo darí àwọn àtúnṣe tí ó dá àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ń ṣòfò padà sí ọwọ́ aládàáni, tí ó sì ṣí ọrọ̀-ajé wa sílẹ̀ fún ìdókòwò aládàáni. Mo sìn Nàìjíríà nínú Iṣẹ́ Kọ́sítọ̀mù láti 1969 sí 1986, mo sì ti kọ́ àwọn iṣẹ́-ọnà tí ó ń pèsè iṣẹ́ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọmọ Nàìjíríà lónìí, nítorí náà mo mọ bí a ṣe ń ṣẹ̀dá iṣẹ́.
Àwọn ọ̀rọ̀ méjì tí ẹ bìkítà jùlọ nípa rẹ̀ ni mímú ìwàláàyè padà bọ̀ sí ọrọ̀-ajé wa àti ààbò orílẹ̀-èdè náà. Ètò mi ṣe kedere: fòpin sí àìlábòsí, mú iye ìnáwó ìgbésí ayé sọ̀kalẹ̀, ṣẹ̀dá àwọn àǹfààní fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà, àti láti gbé òfin lélẹ̀.
Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti jẹ́ ẹni tí mo jẹ́ lónìí. Tí àwọn ààrẹ tí a ti ní bá ti fi ìdarí tí ó dára jù hàn, mo ì bá ti fàsẹ́yìn kúrò nínú ìfẹ́-ọkàn mi. Ṣùgbọ́n n kò lè, pẹ̀lú ẹ̀rí-ọkàn mímọ́, ṣe bẹ́ẹ̀ nígbà tí mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tí ó dára jù láti fi fúnni. Òfin orílẹ̀-èdè gba àyè fún àkókò ọdún mẹ́rin, àkókò kejì kìí sì ṣe ẹ̀tọ́ àfọwọ́yí. Mo wà nínú ìdíje yìí láti sìn yín.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ló ṣẹlẹ̀ sí owó PTDF nínú ìwà ìbàjẹ́ tó kan ọ́?
Owó tí ó kàn jẹ́ $145 million. A kò tọpa rẹ̀ sí àkáǹtì ti ara mi kankan, a sì fi í pamọ́ ní odidi ní báǹkì ìṣòwò méjì, Equatorial Trust Bank àti Trans International Bank. Èmi kò jẹ́ onípín rí nínú báǹkì méjèèjì náà. Ẹ̀rí tí àwọn olórí PTDF jẹ́rìí sí nígbà ìgbẹ́jọ́ náà fi mulẹ̀ pé kò sí ẹ̀bi kankan lọ́wọ́ mi.
ojú ìwé 1 Introduction
Báwo ni o ṣe ń dáhùn sí àwọn ẹ̀sùn pé o fi ìwà ìbàjẹ́ ṣe ọrọ̀ fún ara rẹ nígbà tí o wà nínú ìjọba?
Mo ní iṣẹ́ aṣeyọrí gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ìjọba, mo dé ipò gíga jùlọ ní Nigeria Customs Service, pẹ̀lú ìgbasilẹ̀ tí ó mọ́ tónítóní tí kò sì ní àbàwọ́n kankan, a kò sì fẹ̀sùn ìwà-ìbàjẹ́ kan mi rí ní gbogbo ọdún tí mo fi ṣiṣẹ́. Kí n tó dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú, mo ṣe àwọn ìdókòwò amọ̀ọ́kánjúwà nínú iṣẹ́ ọkọ̀ gbígbé epo àti gáàsì tí ó mú ọrọ̀ wá fún mi. Ọlọ́rọ̀ ni mí nítorí pé Ọlọ́run ṣí mi lójú láti rí àwọn àǹfààní ọlọ́gbọ́n mọ̀, kì í ṣe nítorí pé mo jí ohunkóhun gbà lọ́wọ́ ẹnikẹ́ni.
ojú ìwé 1 Introduction
Kí ni o ń ṣe kí o tó wọ ìṣèlú?
Mo darapọ̀ mọ́ Ẹ̀ka Kọ́sọ̀mù àti Owó-orí Ọjà ní ọdún 1969, mo sì ṣiṣẹ́ ní Kano, Maiduguri, Kaduna, Seme, Ibadan àti Lagos. Mo dìde dé ipò Igbákejì Olùdarí kí n tó fẹ̀yìntì pẹ̀lú ọlá ní ọdún 1986. Lọ́nà ọ̀nà, mo tún kẹ́kọ̀ọ́ Ìdarí Olórí àti Ìmúṣẹ́ àti Ìṣàkóso Oògùn, ní Finland, Egypt àti United States.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Irú àwọn iṣẹ́-ìṣòwò wo ni o ti kọ́ sílẹ̀?
Lẹ́yìn tí mo ti fẹ̀yìntì nínú Iṣẹ́ Kọ́sọ̀mù (Customs Service), mo wọ inú òwò àdáni pẹ̀lú àwọn ìfẹ́ẹ́sí nínú Iṣẹ́ Epo (Oil Services), Iṣẹ́ àgbẹ̀, Oúnjẹ àti Ohun mímu, Ẹ̀rọ Ìtẹ̀wé (Print Media), Báńkì, Ìṣeduro (Insurance) àti Oògùn (Pharmaceuticals). Nípasẹ̀ àwọn òwò wọ̀nyí, mo gbaṣẹ́ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ará Nàìjíríà, mo sì jẹ́ olùgbaṣẹ́ kejì tó tóbi jùlọ ní Ìpínlẹ̀ Adamawa lẹ́yìn Ìjọba Ìpínlẹ̀ náà.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí nìdí tí ìjọba yín fi pinnu láti ta àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba sí ọwọ́ aládàáni?
Ṣáájú ìsúnniṣẹ́gbà, ìjọba ti sọ àwọn iṣẹ́-òwò di ti orílẹ̀-èdè ó sì ń ṣe wọ́n ní àdánù. A nímọ̀lára pé ó pọndandan láti dá ìfipamọ́ wíwàsí yẹn dúró kí a sì dá àwọn iṣẹ́-òwò yẹn padà sí àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, kí a lè tú àwọn ohun èlò ìjọba tí kò pọ̀ sílẹ̀ fún àwọn ìdókò-ọjà láwùjọ bí i ẹ̀kọ́ àti ìlera. Gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́ tí a súnniṣẹ́gbà ni wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní àdánù, ìjọba kò sì lè tẹ̀síwájú láti máa tọ́jú wọn mọ́. Ìdí nìyí tí mo fi rí ìsúnniṣẹ́gbà gẹ́gẹ́ bí ìlànà tó ṣe pàtàkì jùlọ ti Ìjọba Àpapọ̀ láti ìgbà tí ìṣèjọba alágbádá ti padà wá ní 1999.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé ìwọ tàbí ẹbí rẹ jàǹfààní nínú títa àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba sí ọwọ́ aládàáni?
Rárá. Kò sí ọ̀kan pàápàá nínú àwọn ilé-iṣẹ́ tí a tà fún àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni tí a lè tọpa sí olùrà tí ó ní àjọṣe pẹ̀lú mi. Kò sí ọmọ ẹbí mi tí ó ra ọ̀kan nínú àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyẹn fún mi, àti bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ mi pẹ̀lú.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé ìjọba rẹ yóò dáàbò bo àwọn Kristẹni, Mùsùlùmí àti àwọn ẹ̀sìn mìíràn lọ́nà tó dọ́gba lọ́wọ́ inúnibíni, kódà bí èyí bá lè ní ìyọrísí ìṣèlú tí kò dára?
Òfin ìpìlẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pèsè ààbò àpapọ̀ fún ẹ̀tọ́ sí ìsìn. Ẹ̀tọ́ láti dúró ṣinṣin nínú ìgbàgbọ́ ìsìn kò gbọ́dọ̀ ní ìdènà nípasẹ̀ àwọn ìrònú ìṣèlú nítorí pé àwọn èrò méjèèjì wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà tó yàtọ̀ síra tí kò gbà pé kí ọ̀kan dá sí ọ̀kan.
Would your government protect Christians, Muslims and other religious communities equally from persecution, even when doing so could carry a political cost?
Kí ni gbogbo ọ̀nà tí o fẹ́ gbà ṣàkóso, látí orí ọrọ̀-ajé, ààbò àti àwọn apá mìíràn?
Ọ̀nà tí mo ń gbà jẹ́ ọ̀kan gbáko ní gbogbo pápá, láti ọrọ̀ ajé dé ìṣàkóso, ààbò àti ìdàgbàsókè ẹ̀dá ènìyàn: Èmi yóò tún ohun tí ó bàjẹ́ ṣe, kọ́ ohun tí kò sí, kí n sì rí i dájú pé ìjọba ń mú àbájáde tí a lè díwọ̀n jáde. Ìyẹn ni ìdíwọ̀n tí mo fi ara mi mú, yálà a ń sọ̀rọ̀ nípa ọrọ̀ ajé tàbí apá kankan mìíràn nínú ìgbésí ayé orílẹ̀-èdè. Èyí ni ọ̀nà tí a gbé kalẹ̀ nínú Ìwé Ìlànà (Manifesto) ti African Democratic Congress.
ojú ìwé 3 National Chairman, African Democratic Congress
Kí ni o máa ṣe nípa ìwà ọ̀daràn àti jíjínigbé?
Ètò mi bo gbogbo apá Nàìjíríà. Mo ti pinnu láti dá Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì fún Ìjà Ìjàgbé àti Jíjìjà kalẹ̀ ní gbogbo kọmáńdì ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ àkópọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ tí a tí kọ́ dáradára, tí wọ́n sì ní agbára yíyára kánkán, láti fún ìdáhùn lókun. Mo fẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ tó ní àlà pẹ̀lú ara wọn gbero àwọn iṣẹ́ papọ̀, kí wọ́n pín àlàyé olóye ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìṣọ̀kan nínú ìdáhùn, tí yóò gbilẹ̀ dé àwọn ìlànà ààbò papọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò tí wọ́n ń kojú ìhàlẹ̀ kan náà. Èyí ni bí a ṣe máa gba àdúgbò yín sílẹ̀ lọ́wọ́ ìjàgbé, jíjìjà, àti ìwà ọ̀daràn káàkiri àlà.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ṣé ìwọ yóò ṣe nǹkan kan nípa ìwà àìtọ́ àwọn ọlọ́pàá?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò tì lẹ́yìn ìdásílẹ̀ Ilé-iṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú Ọlọ́pàá kan tí ó dúró ní òmìnira láti ṣe ìwádìí ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn. Èyí jẹ́ apá kan ètò mi tí ó gbòòrò lórí àìláàbò, tí ó sì tún ní nínú ìdásílẹ̀ àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Ìjàgbe àti Jíjínigbé ní gbogbo ẹ̀ka ìpínlẹ̀, àti ìṣọ̀kan tí ó lágbára jùlọ láàrín àwọn agbègbè oríṣiríṣi fún èsì tí ó yára àti pípín ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ tí ó dára jù.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni àwọn ọmọ ogun ààbò yóò ṣe ṣiṣẹ́ pọ̀ kọjá àwọn ààlà ìpínlẹ̀ láti bá àìláàbò jà?
Mo fẹ́ gba ìlànà "firehose" (ìṣàn ọ̀fun) fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí kò dáwọ́ dúró, tí ó sì pọ̀ níye kọjá àwọn agbègbè, kí a lè rí èsì tí ó yára àti pípín ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ tí ó lágbára jùlọ. Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jẹ́ ààlà pẹ̀lú ara wọn yóò jọ gbèrò àwọn ìgbésẹ̀ pọ̀, wọn yóò pín ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ ní àkókò gidi, wọn yóò sì ṣọ̀kan nínú èsì wọn, èyí yóò sì gbilẹ̀ dé ọ̀dọ̀ àwọn ètò ààbò pọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè alábòòrin tí ó ní irú ewu kan náà.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ètò owó-orí àti ààbò rẹ láti ṣe ìdàgbàsókè Agbada Chad, Sokoto àti Bida?
Èmi kò ní ìlànà ìnáwó tàbí ìwádìí pàtó tí a gbé kalẹ̀ fún Chad, Sokoto àti Bida Basins. Ohun tí mo lè sọ fún yín ni pé ètò ààbò mi bo gbogbo apá Nigeria, pẹ̀lú àríwá. Mo ti fi ara mi lélẹ̀ láti dá àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Ìja Ìjàgbékè àti Jíjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo àṣẹ ìpínlẹ̀, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ tí a tọ́ dáradára tí wọ́n le máa rìn kiri, àti ìlànà firehose ti ìṣọ̀kan tí ń bá a lọ, tí ó pọ̀ ní ìwọ̀n, kọjá àwọn àgbègbè. Àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n bá ara wọn pín ààlà yóò jọ gbèrò àwọn iṣẹ́ àti pín ìròyìn awárí ní àsìkò gidi, tí yóò sì gbòòrò dé àwọn ìlànà àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jẹ́ aládùúgbò. Èyí ni bí a ṣe máa gba àgbègbè yín là lọ́wọ́ ìjàgbékè, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ń kọjá ààlà.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ máa ṣe láti dojú kọ àìlẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, jìbìtì ológun, àti jíjí ènìyàn jákèjádò Nàìjíríà?
Lórí ọ̀ràn ààbò, mo ti pinnu láti dá Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Ìjàmbá àti Jíjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo àpọ́n ìjọba ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí a kọ́ dáadáa, tí wọ́n sì ní ẹ̀rọ ìrìnàjò kíákíá, láti mú ìdáhùn sí ìjàmbá àti jíjínigbé lágbára sí i. Màá gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí ó pọ̀, tí ó sì ń bá a nìṣó kọjá àwọn àgbègbè, kí a lè ní ìdáhùn kíákíá àti pínpín ìròyìn awárí tí ó lágbára sí i. Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó ní bodà pẹ̀lú ara wọn yóò jọ ṣètò àwọn iṣẹ́, pín ìròyìn awárí ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣọ̀kan nínú ìdáhùn wọn. Màá tún máa tì síwájú fún Àjọ Ọ̀ràn Inú Òfin tí ó dúró fúnra rẹ̀ láti ṣe ìwádìí lórí ìwà àìtọ́ nínú àwọn ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn, kí n sì kọ́ àwọn ìlànà ààbò àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn orílẹ̀-èdè tí ó dúró gbọ̀rọ̀ tí wọ́n ń kojú àwọn ìhàlẹ̀ kan náà. Ètò yìí bo gbogbo apá Nàìjíríà. Mo gbàgbọ́ pé pẹ̀lú ìdarí ìṣèlú tí ó tọ́, àwọn agbo ọmọ ogun ààbò Nàìjíríà ní agbára láti kojú àìláàbò tí ó dojúkọ orílẹ̀-èdè yìí.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni àwọn ìgbésẹ̀ pàtó àti wíwọ̀n-wíwọ̀n tí o máa gbé láti fòpin sí ìjàngbọ̀n jàǹdùkú, ìjínigbé àti ìpanilaya ní Àríwá Nàìjíríà?
Lórí fífi òpin sí ìwà ọlọ̀tẹ̀ àti ìpanilaya ní Àríwá, mo ti pinnu láti dá Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Ìdojú Ìja Ọlọ̀tẹ̀ àti Jíjìnigbé sílẹ̀ ní gbogbo ọ̀fíìsì ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí a ti kọ́ dáradára, tí wọ́n sì ní agbára yíyára kánkán, àti láti gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí kò dáwọ́ dúró, tí ó pọ̀ ní iye kánkò kọjá àwọn ẹkùn ìdájọ́, kí a lè ní ìdáhùn tó yára àti pínpín ìròyìn ìjọba tó lágbára síi. Àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n bá ní bùbá pẹ̀lú ara wọn yóò ṣe ìgbékalẹ̀ àwọn iṣẹ́ àjọṣepọ̀ pọ̀ pẹ̀lú pínpín ìròyìn ìjọba ní àkókò gidi, àti pé màá ti ìgbésẹ̀ fún àwọn ètò ààbò àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò tí wọ́n ń kojú irú ewu kan náà. Mo tún fẹ́ kí wọ́n ṣe ìpínsọ ìwà ọlọ̀tẹ̀ tí a ti ṣètò àti jíjìnigbé lábẹ́ àwọn òfin ìpanilaya, àìlóore kankan fún ìdúnàádúrà pẹ̀lú àwọn apanilaya, ìgbẹ́jọ́ tó yára, àti Àwọn Ilé-Ẹjọ́ Pàtàkì fún Ìpanilaya.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ètò rẹ láti bá àìláàbò jà àti láti ran àwọn tí a sún kúrò nílé ní ilẹ̀ wọn lọ́wọ́ ní gbogbo Nàìjíríà?
Ètò mi láti bá àìláàbò jà kárí gbogbo apá Nàìjíríà. Lórí ọ̀rọ̀ àìláàbò tí ó ń sún àwọn ènìyàn kúrò nílé wọn, èyí ni ohun tí mo ti dá lójú.
Èmi yóò dá àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Ìjàgbe àti Jíjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo ẹ̀ka ìpínlẹ̀. Àwọn ẹ̀ka wọ̀nyí yóò jẹ́ ti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí a ti kọ́ dáradára, tí wọn sì lè ṣiṣẹ́ ní ibi gbogbo, láti fún esì lòdì sí ìjàgbe àti jíjínigbé lágbára, tí ó jẹ́ ara àwọn okùnfà tí ó ń fipá mú àwọn ènìyàn kúrò ní àwùjọ wọn.
Èmi yóò gba ohun tí mo ń pè ní ìlànà "firehose" fún ìṣọ̀kan ààbò. Èyí túmọ̀ sí dídarí ìṣọ̀kan tí kò dáwọ́ dúró, tí ó pọ̀ níye, kọjá àwọn agbègbè, nínú Nàìjíríà àti pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè alábòòrin, kí a lè rí èsì tí ó yára àti pípín ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ tí ó lágbára jùlọ.
Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jẹ́ ààlà yóò jọ gbèrò àwọn iṣẹ́ ààbò, wọn yóò pín ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ ní àkókò gidi, wọn yóò sì ṣọ̀kan nínú èsì wọn sí ewu, láìka ẹgbẹ́ agbègbè tí wọ́n jẹ́ mọ́. Èmi yóò tún dá àwọn ètò iṣẹ́ ààbò pọ̀ sílẹ̀ láàrín Nàìjíríà àti àwọn orílẹ̀-èdè alábòòrin tí ó ní irú ewu kan náà, bí ìjàgbe, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn kọjá ààlà.
Èmi yóò tì lẹ́yìn ìdásílẹ̀ Ilé-iṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú Ọlọ́pàá kan tí ó dúró ní òmìnira láti ṣe ìwádìí ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn.
Mo tún ti sọ pé àìláàbò láti ipaniyan apanilaya, ìjàgbe, jíjínigbé, àti jíjí ẹran ti ti fipá mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àgbẹ̀ àti olùtọ́jú ẹran láti fi ilẹ̀ wọn sílẹ̀ kí wọn sì kúrò, kí àwọn kan tilẹ̀ lọ sí àwọn orílẹ̀-èdè alábòòrin bí Niger, Chad, àti Cameroun. Èyí jẹ́ apá kan ìdí tí mo fi gbàgbọ́ pé ó yẹ kí a tún ètò ààbò orílẹ̀-èdè ṣe, nítorí pé ohun tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ kò ń tọ́jú àìní àwọn ènìyàn.
Èyí ni bí mo ṣe fẹ́ gba àwọn àwùjọ là kúrò lọ́wọ́ ìjàgbe, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn kọjá ààlà, ní gbogbo apá orílẹ̀-èdè.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kíni ìwọ yóò ṣe nípa owó oṣù kékeré, dídá iṣẹ́ sílẹ̀, àti ìbàjẹ́ nínú gbígba àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba?
Lórí ọ̀rọ̀ owó oṣù tó kéré jùlọ, mo ti tọ́ka sí i pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba sọ pé nọ́mbà náà ti lé ní ìlọ́po méjì sí ₦70,000, iye rẹ̀ tòótọ́ ti ṣubú ní ti gidi. Ní ọdún 2019, ₦30,000 ní iye tó tó nǹkan bí $83. Ní May 2023, ₦30,000 kan náà ní iye tó tó nǹkan bí $65. Lónìí, ₦70,000 yẹn ní iye tó tó nǹkan bí $53 péré ní ìwọ̀n pàṣípààrọ̀ owó tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Nọ́mbà tó wà lórí àwe owó iṣẹ́ pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n iye tó wà nínú àpò rẹ dín kù, ìyẹn sì túmọ̀ sí pé òṣìṣẹ́ kan lè jẹ́ owó náírà tó pọ̀ síi kó sì tún lè ra oúnjẹ, ọkọ̀, iná mànàmáná, oògùn àti ilé tó dín kù ju ti ìgbà tẹ́lẹ̀ lọ. Àríyànjiyàn mi ti jẹ́ ìdàkejì sí yíyọ owó oṣù kúrò lọ́wọ́ àwọn ènìyàn: mo fẹ́ dín iye owó epo, ọkọ̀ àti gbígbé oúnjẹ kiri kù kí ohunkóhun tí àwọn òṣìṣẹ́ bá jẹ́ lè ra ohun tó pọ̀ síi, kí àwọn ìdílé sì lè ní ìyókù tó pọ̀ síi lẹ́yìn oúnjẹ, owó ilé àti ọkọ̀.
Lórí ọ̀rọ̀ iṣẹ́, mo ti sọ pé Nàìjíríà kò lè dáàbò bo ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ láìjáfáfá fi ọkàn pamọ́ sínú ìdókòwò fún àwọn ọ̀dọ́ rẹ̀, kí wọ́n fẹ̀ àwọn àǹfààní síwájú síi fún wọn, kí wọ́n sì jẹ́ kí wọ́n lè ṣe iṣẹ́ àṣekúṣe àti amúnáwá tó bófin mu.
Lórí ọ̀rọ̀ ìwà ìbàjẹ́ nínú ìgbésí ayé gbogbo ènìyàn ní gbòógì, mo ti sọ pé kò sí ẹnì kankan tí yóò di aabò fún kúrò nínú ìjíyà fún ìwà búburú, bí ó ti wù kí ó sún mọ́ àwọn alágbára tó. Ìgbógun ti ìwà ìbàjẹ́ kò gbọdọ̀ di ohun ìjà olóṣèlú tí a ń lò lọ́nà yíyàn sórí àwọn kan nígbà tí a fi aabò dáàbò bo àwọn mìíràn. Ìdájọ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ gbangba, ìṣirò ẹ̀san gbọ́dọ̀ dọ́gba fún gbogbo ènìyàn, òfin gbọ́dọ̀ sì ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn, láìsí ìbẹ̀rù, láìsí ojúsàájú, àti láìsí ìtẹ̀síwájú olóṣèlú. Ní pàtó, mo pinnu láti ṣàtúnṣe sí àbòjútó aṣáájú-ọ̀nà (executive immunity) kí ó lè dáàbò bo ìṣàkóso, kì í ṣe ìwà ìbàjẹ́: dídín àbòjútó náà kù sí iṣẹ́ aṣojú nìkan, yíyọ àwọn ìwà ọ̀daràn bí jíjí owó ìjọba, àrékérekè lórí àdéhùn, àti ìjẹ olówó aláìtọ́ kúrò lábẹ́ ààbò rẹ̀, jíjẹ́ kí ìwádìí máa báa lọ bí àwọn aláṣẹ ṣe wà ní ipò wọn, yíyọ àkókò ìdíwọ́ (statute of limitation) kúrò fún àwọn ẹ̀sùn ìwà ìbàjẹ́ tí ó kan àwọn tó ń dì ipò gbangba mú, àti dídá àwọn ilé ẹjọ́ àkànṣe tí ń yára sílẹ̀ (fast-track courts) kí àwọn ọ̀ràn pàtàkì tí ó kan àwọn aláṣẹ gbangba gíga lè ṣe àyẹ̀wò kíákíá, láìsí ìdádúró àìnídìí tàbí ìdásí olóṣèlú.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ọ̀nà tí ìwọ yóò gbà ṣe àtúnṣe sí ìyọ̀ǹda epo (fuel subsidy) àti láti dín ipa rẹ̀ kù lórí iye owó ìgbésí-ayé?
Ohun tí èmi ìbá ti ṣe ni, àti ohun tí mo gbàgbọ́ nínú rẹ̀, ni ti ọ̀rọ̀ sùbsídì.
Mo ti sọ nígbà gbogbo pé yíyọ sùbsídì epo àtijọ́ kúrò jẹ́ pàtàkì ní ìlànà. Ó ti di nǹkan tí ń pa ọrọ̀-ajé wa run, tí kò ṣe kedere, tí ó sì kún fún àyè fún aláìlẹ́tọ̀ọ́ àti ìwà ìbàjẹ́, pẹ̀lú èrè ńlá tí ó ń lọ sí ọwọ́ àwọn kábàlì nínú àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba àti ní apá ẹgbẹ́ aladani. Nítorí náà, ìbéèrè náà kò jẹ́ bóyá a kí fòpin sí i rí, bí kò ṣe bí a ṣe lè ṣe é.
Lákọ̀ọ́kọ́, èmi ìbá ti kojú ìwà ìbàjẹ́ tààrà. Ìyẹn túmọ̀ sí bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àtúnṣe ipò ilé-iṣẹ́ epo orílẹ̀-èdè, níwọ̀n bí ó ti jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn tí ó jàre lórí ètò àtijọ́ náà, àti pé a kò gbọ́dọ̀ fi ẹ̀rí ọkàn rẹ̀ sí àtúnṣe gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó dájú.
Ẹlẹ́kejì, èmi ìbá ti dojú kọ àtúnṣe agbára ìtúnṣe epo (refining) Nàìjíríà. A wà ní ipò kékeré láàrín àwọn orílẹ̀-èdè tí ń mú epo jáde nípa iye agbára ìtúnṣe tí a fi sílẹ̀ tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ti gidi àti iye epo tí a ń tún ṣe ní ilé. Èmi ìbá ti gbé ìgbésẹ̀ láti ta àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo tí ìjọba ní lọ́wọ́ àwọn aladani, mo sì ìbá ti ṣiṣẹ́ láti rí i pé Nàìjíríà ń tún ó kéré tán ìdajì ìmújáde epo rẹ̀ fúnra rẹ̀ ṣe, pẹ̀lú ìfẹ́-ọkàn láti ṣe òkìkí apá kan nínú agbára ìtúnṣe náà jáde sí àwọn aládùúgbò wa ní àgbègbè náà.
Ẹlẹ́kẹta, mo gbàgbọ́ nínú ọ̀nà tí ń lọ díẹ̀díẹ̀, kì í ṣe yíyọ kúrò lójijì àti ní kíkún. Nígbà tí mo ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Ààrẹ, a gba ọ̀nà yìí, a sì ti parí ìpele méjì nínú àtúnṣe náà kí a tó kúrò ní ipò, a ń fi ìlọsíwájú owó dídé díẹ̀díẹ̀ dípò kí a dẹ́rùbà gbogbo ètò lẹ́ẹ̀kan náà. Èyí ni bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ti ṣàkóso ìyípadà kan náà, àwọn kan tilẹ̀ fi àkókò tó pé ọdún 5 ṣe é. Ọ̀nà tí ń lọ díẹ̀díẹ̀ máa ń jẹ́ kí àwọn ènìyàn tún ara wọn ṣe, ó sì ń dín ìdàrúdàpọ̀ kù sí ìgbésí ayé rẹ ojoojúmọ́.
Ẹlẹ́kẹrin, èyí sì ni ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ sí ìwọ àti ẹbí rẹ: èmi ìbá ti fi ètò ààbò láwùjọ tí ó lágbára sí ipò kí ó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìnáwó ìgbésí ayé nígbà tí àwọn àtúnṣe náà ń mú gbòǹgbò. Owó tí a fi pamọ́ láti ipò ìfòpinsí sùbsídì gbọ́dọ̀ lọ sí mímú ọrọ̀-ajé gidi lágbára, títọ́jú àti kíkọ àwọn amáyedẹrun, mímú ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ìlera dára sí i, ìdàgbàsókè amáyedẹrun ní àwọn agbègbè ìgbèríko, àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà ìgbésí ayé nínú iṣẹ́ àgbẹ̀, àti kíkọ́ ẹ̀kọ́ àti agbára iṣẹ́ ọwọ́-ara-ẹni ti àwọn ọ̀dọ́ wa kí wọ́n lè ní ààyè sí àwọn àǹfààní tó dára jù.
Ohun tí mo ti dábàá fún ọjọ́ iwájú yàtọ̀ pátápátá sí ohun tí a ti ṣe: sùbsídì ìmújáde, kì í ṣe sùbsídì ìmúwọlé, pẹ̀lú àwọn ètò ààbò àti ètò ìyípadà tí mo gbàgbọ́ pé ó yẹ kí ó ti bá yíyọ kúrò lọ láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni ẹ ó ṣe láti yanjú ìṣòro àìríṣẹ́ṣe àwọn ọ̀dọ́ àti láti fòpin sí títà àwọn ipò ìjọba?
Lórí àìríṣẹ́lówó àwọn ọ̀dọ́, ètò mi bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ àti ilé-iṣẹ́. Mo mọ̀ pé Nàìjíríà ní àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ní èrò, agbára àti ìfẹ́-ọkàn, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ jù ni kò lè rí owó àfidá-iṣẹ́ sílẹ̀ láti sọ àwọn èrò wọ̀nyí di iṣẹ́-ìṣòwò. Mo pinnu láti mú kí ìrọ̀rùn gbígba ìrànwọ́ owó ní ìṣe-kedere pọ̀ sí i fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣẹ́-ọwọ́, àgbẹ̀, àwọn olùdásílẹ̀ nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn tí ń ṣiṣẹ́ nínú ètò-ọrọ̀-ajé àṣẹ̀dá. Orúkọ ìdílé rẹ, àjọṣepọ̀ ìṣèlú rẹ, tàbí bóyá o lè rí ọmọ-ọba tí yóò gbé ọ sókè, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí yóò pinnu bóyá èrò rẹ ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí.
Gẹ́gẹ́ bí ara èyí, a óò gbé ètò ìnáwó kan kalẹ̀ tí yóò jẹ́ $100 billion fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn oníṣòwò, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè gbéra láti inú gbígbẹ́kẹ̀lé àwọn ẹlòmíràn sí ṣíṣe ilé-iṣẹ́, láti àìríṣẹ́lówó sí iṣẹ́-ṣíṣe eléso, àti láti ìrànwọ́-ìgbàlà sí ọrọ̀-ìjayọ́. Ète wa rọrùn: fi àǹfààní fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà láti gbilẹ̀, kì í ṣe kìkì kọ́ wọn bí wọ́n ṣe lè la ìnira já.
Lórí títa àwọn ìyàn-ipò, n kò ní ìpò-ìdúró kankan lórí ọ̀rọ̀ yìí ní ọ̀nà yìí tí mo lè fi pín fún yín.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Kí ni o máa ṣe dípò dídá ìrànlọ́wọ́ owó epo (subsidy) padà, àti báwo ni o ṣe máa rí i dájú pé kedere wà nínú ìṣàkóso àwọn owó tó jọmọ ọ̀rọ̀ yìí?
Lórí mímú ìrànwọ́-owó (subsidy) padà bọ̀, ẹ jẹ́ kí n ṣe kedere nípa ohun tí mo n gbero ní gidi. Mi ò ní mú ìrànwọ́-owó padà bọ̀ kí Nigeria le máa san owó fún petirolu tí a kó wọlé. Mo n gbero ìrànwọ́-owó fún iṣẹ́jade, kì í ṣe ìrànwọ́-owó fún agbewọle. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé àtìlẹ́yìn fún epo robi tí a sọ di petirolu ní ibi gan-an ní Nigeria, kí àwọn ibùdó isọdimímọ́ wa le ṣe petirolu ní owó kékeré, kí ẹ sì san owó díẹ̀ ní ibùdó epo. Gẹ́gẹ́ bí àtìlẹ́yìn fún onísẹpatu ní Aba láti dín owó iṣẹ́jade kù ṣe dára ju lílo owó ìjọba láti mú ṣe pé bàtà tí a kó wọlé di olówó-pọ̀n, mo yàn láti ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́jade ní ilé wa. Ète mi kọjá epo lásán: mo fẹ́ kí owó ọkọ̀ bọ́ọ̀sì yín dínkù, kí iye owó gbígbé oúnjẹ láti oko sí ọjà dínkù, àti kí oníṣòwò, onígbàjámọ̀, atúwí aṣọ, alágbède, àti onísowo kékeré ní lati ná owó díẹ̀ sí agbára iṣẹ́.
Lórí ṣíṣe kedere àti ìjíyìn nínú ìṣàkóso owó ìrànwọ́-owó, mo ti gbé ètò tí ó kedere kalẹ̀. A ó san ìrànwọ́-owó nìkan lórí iye ọjà tí a ti fọwọ́sí tí a ṣe jáde, tí a ó fi wíwọ̀n nípasẹ̀ àwọn mítà dígítà ní ẹnu-ọ̀nà àwọn ibùdó isọdimímọ́, tí a ó fi ìtọpa pq-ipese láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin ṣe àtìlẹ́yìn fún láti dẹ́kun àwọn ẹ̀tọ́ irọ́ àti gbọ́nrìnrìn (smuggling). Gbogbo àwọn ibùdó isọdimímọ́ ti orílẹ̀-èdè tí ìjọba àti àwọn aládàáni ti fún ni ìwé-àṣẹ ni yóò yẹ, àti pé ní oṣù kọ̀ọ̀kan, a ó fi àwọn ìpín epo robi, àwọn ọjà tí a ti sọ di mímọ́, àti owó ìrànwọ́ tí a san jáde han ní gbangba lórí ìwọ̀le ṣíṣí (open portal), kí ẹ le mọ dájú iye tí ìjọba n ná àti ibi tí ó n lọ. Èyí kò ní jẹ́ ohun tí kò ní òpin. Ìlànà mi ní àkọlé ìparí tí ó kedere, tí yóò máa fà ìrànwọ́-owó náà sẹ́yìn díẹ̀díẹ̀ bí isọdimímọ́ nínú orílẹ̀-èdè bá ti dé 100% ti ìbéèrè orílẹ̀-èdè, bí owó ìpàsípààrọ̀ ajeji bá ti dúró ṣinṣin, àti bí owó-wíwọlé àwọn aráàlú bá ti ń pọ̀ si.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Àwọn ìgbésẹ̀ wo ni o máa gbé láti dín ìnáwó asán ìjọba kù àti láti rí dájú pé àwọn àtúnṣe ọrọ̀-ajé ní ipa gidi lórí ìgbésí ayé àwọn ará ìlú?
Ẹ ṣeun. Ẹ jẹ́ kí n ṣàlàyé ní kedere ohun tí èyí túmọ̀ sí fún ẹ àti ìdílé rẹ.
Ohun pàtàkì jùlọ nìyí: kí n tó béèrè pé kí o ru iye owó kankan, màá rí i dájú pé ìjọba fúnra rẹ̀ kò ń fi owó rẹ ṣòfò. Àtúnṣe owó-orí kankan tí ó bá fẹ́ mú àwọn ohun ìní wa dára sí gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ mú àwọn ìjò owó tí ń wáyé látàrí ìṣàkóso kúrò, pẹ̀lú iye owó tí a ń ná láti ṣe iṣẹ́ ìjọba àti ìlànà rírà ohun èlò ìjọba. Èmi àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mi kì yóò máa gbé ní ìgbádùn nígbà tí ẹ̀yin bá wà nínú ìyà.
Ní ṣíṣe kedere, èyí túmọ̀ sí pé:
- Dídín iye owó ìṣàkóso kù àti mímú ìnáwó asán kúrò, àti mímú ìtọ́jú owó ìjọba àti ètò ìṣúná owó-ọ̀dọọdún dára sí i.
- Yíyí padà sí ètò ìṣúná owó tí a ń pè ní zero-based budgeting, kí ìnáwó ìjọba lè so mọ́ àwọn pàtàkì ìdàgbàsókè wa, mọ́ àwọn èsì tí a lè díwọ̀n, àti mọ́ ipa tòótọ́ lórí ẹ, kì í ṣe ìnáwó nítorí àṣà.
- Ṣíṣe àyẹ̀wò lórí àtìlẹ́yìn owó-orí fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí kò ń ṣiṣẹ́ dáadáa, àti títa àwọn tí kò lè gbé ara wọn ró sí ọwọ́ ikọ̀kọ̀.
- Dídín ìnáwó ojoojúmọ́ ìjọba kù díẹ̀díẹ̀ kí ó bá le fi ìpele giga ti ìpèsè iṣẹ́ sí ẹ hàn. Ní àkókò àárín, mo gbèrò pé ìnáwó ojoojúmọ́ kò gbọ́dọ̀ ju 45% ìṣúná owó-ọdún lọ.
- Ṣíṣe àyẹ̀wò àwọn ìlànà rírà ohun èlò ìjọba kí wọ́n lè jẹ́ kedere, kí wọ́n ní ìdíje, àti kí wọ́n fi iye tó yẹ fún owó hàn, kí a sì mú àwọn ìjò owó kúrò.
- Mímú owó-orí tí kì í ṣe láti epo pọ̀ sí i nípasẹ̀ ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé, kì í ṣe nípasẹ̀ owó-orí àṣejù, nítorí pé ọrọ̀-ajé tí ń gbèrú pẹ̀lú àwọn ará ìlú tí ń gbilẹ̀ ń mú wá ní tirẹ̀ owó-orí tí ó lágbára. Èyí nílò ìran, ìdokòwò, àti sùúrù.
Lórí yíyí àtúnṣe padà sí ìlọsíwájú tòótọ́ nínú ìgbésí ayé rẹ, mo fi ara mi lélẹ̀ láti ṣètò àtúnṣe wọ̀nyí ní déédé, kí a má bàa tú ìyípadà iye-pàṣípààrọ̀ owó, owó iná tí ó fi ohun tí ó jẹ́ gidi hàn, àti ìyípadà owó epo jáde ní àkókò kan náà, èyí tí ó jẹ́ àṣejù. Níbi tí àtúnṣe owó-ìrànlọ́wọ́ (subsidy) bá nílò, mo fẹ́ràn ọ̀nà díẹ̀díẹ̀, kí a máa yí àwọn nǹkan padà ní àwọn ìpele dípò yíyọ kúrò lójijì ní gbogbo rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí mo ṣe ṣe pẹ̀lú ìpele 1 àti 2 nígbà tí mo jẹ́ Igbákejì Ààrẹ.
Pẹ̀lú èyí, màá mú ètò ààbò láwùjọ tí ó lágbára wá, kí n lo owó tí a fi pamọ́ láti inú àtúnṣe láti fún ìpìlẹ̀ ìmújáde ọrọ̀-ajé lágbára: ìtọ́jú àti ìdàgbàsókè amáyédẹrùn, àwọn èsì tí ó dára jù nínú ẹ̀kọ́ àti ìlera, ìmúdára amáyédẹrùn ìgbèríko àti àtìlẹ́yìn ìgbésí ayé nínú iṣẹ́-àgbẹ̀, àti ìdàgbàsókè ìmọ̀-iṣẹ́ àti iṣẹ́ ṣíṣe ọwọ́-ara-ẹni fún àwọn ọ̀dọ́ wa. Èyí kì í ṣe ọrọ̀-ajé ìtura-fún-sáà. Ó jẹ́ àtìlẹ́yìn tòótọ́ tí ó fún ẹ ní ìtura àti ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tí ò ń là omi líle kọjá.
Mo tún fi ara mi lélẹ̀ sí ìjíròrò kedere, tí a kọ́ lórí ìwà-rere, ọgbọ́n-ẹ̀rọ, àti ìfọ̀kànbalẹ̀, kí ó bá le yé ọ ohun tí ìjọba ń ṣe tí o sì lè gbẹ́kẹ̀lé e. Màá máa bá àwọn onígbọ̀wọ́ sọ̀rọ̀ síi láti kọ́, dunàdura, bá a mu, àti ṣe àtúnṣe sí ìlànà níbi tí ó bá yẹ. Màá sì mọ̀ pé àwọn àtúnṣe lè ma kùnà nígbà míì: gẹ́gẹ́ bí aṣáájú tí ó ní ìgbọràn, màá dúró, ronú jinlẹ̀, àti, níbi tí ó bá yẹ, ṣe àyẹ̀wò ìmúṣẹ dípò tẹ̀síwájú láìka iye owó ènìyàn tí ó ní í san sí.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Báwo ni o ṣe wọ ìṣèlú?
Mo gba iṣelu ti nṣiṣe lọwọ ni ọdun 1989, ti Shehu Musa Yar'Adua fa mi wá sínú rẹ̀. Mo di ọ̀kan lára àwọn ohùn tó ń ké jùlọ ní Nàìjíríà lòdì sí ìjọba ológun, mo sì kópa nínú àwọn ìgbòkègbodò tó ń jà fún ìjọba tiwa-n-tiwa ní àwọn ọdún 90. Mo jẹ́ ẹni tí a yàn sínú Àpéjọ Tó Ń Ṣe Òfin Orílẹ̀-Èdè, mo sì jẹ́ aṣojú agbègbè Ganye/Mayo Belwa ní Ìpínlẹ̀ Adamawa láti ọdún 1994 sí 1995. Ìta kánkán tí mo fi ẹsẹ̀ rinlẹ̀ pé kí àwọn ológun kúrò lé sí ìgbìyànjú láti pa mí run nígbà ìjọba Abacha, a sì fi mí dààmú títí tí mo fi sá lọ sí ìgbèkùn ní ọdún 1995.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé a yàn ọ́ rí gẹ́gẹ́ bí Gómìnà Ìpínlẹ̀ Adamawa?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo díje mo sì ṣẹ́gun ní Ìdìbò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Adamawa ní 1999. Ṣùgbọ́n kí a tó bù mí lé ipò gẹ́gẹ́ bí Gómìnà, a yàn mí gẹ́gẹ́ bí Olùdíje Igbákejì Ààrẹ ti Peoples Democratic Party. Mo tẹ̀síwájú láti di Igbákejì Ààrẹ tí a yàn fún Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Nàìjíríà, tí a bù mí lé ipò ní May 29, 1999, a sì tún yàn mí fún ìgbà kejì tí a bù mí lé ipò ní May 29, 2003.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé ìwọ yóò kéde àwọn ohun-ìní àti àwọn iṣẹ́-ìṣòwò rẹ ní gban̄gba bí o bá di ààrẹ?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi kò tíì jáfara láti polongo àwọn ohun ìní mi rí. Mo gbàgbọ́ nínú ìdarí tí ó ní ìṣirò, èmi kò sì jẹ́ ẹni tí a óò bá rí aláìtó nígbà tí ó bá kan ìwà òtítọ́.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé o lè ṣàlàyé nípa àwọn ohun-ìní ńlá tí a tà sí ọwọ́ aládàáni lábẹ́ àbójútó rẹ, pẹ̀lú ẹni tí ó rà wọ́n àti bí a ṣe pinnu owó wọn?
Bẹ́ẹ̀ni. Nígbà tí mo ṣe àbójútó ìyípadà sí ìṣèlú aládàáni (privatisation), ẹ̀ka ìjọba kan wà tí ó ní ẹ̀ṣẹ̀ láti ṣe àkọsílẹ̀ àti ìṣirò gbogbo ìdúnàádúrà. A dá ẹ̀ka náà sílẹ̀, ìyẹn ni Bureau of Public Enterprises, ó sì ṣì wà títí di òní, ó sì ń gbé ojúṣe kan náà.
ojú ìwé 1 Introduction
Ṣé o fọwọ́ sí Òfin Sharia àti kí ni àwọn ààlà tó yẹ kí ó ní nínú ètò ìjọba t’ófin Nàìjíríà?
Dájúdájú, gẹ́gẹ́ bí Mùsùlùmí, mo gbàgbọ́ nínú Òfin Sharia. Àmọ́ ṣá, ìlò rẹ̀ nínú àwùjọ Nàìjíríà, tí í ṣe àwùjọ tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀sìn, yẹ kí ó dí ní ìtumọ̀ òfin àṣà nìkan, kí ó sì wulẹ̀ máa ṣiṣẹ́ nìkan nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ tí ó wà nínú ìjà bá fi Òfin Sharia ṣe ìlànà ìṣọ̀kan fún ìdájọ́.
Do you support Sharia Law and what limits should it have within Nigeria’s constitutional system?
Kí ni o máa ṣe nípa owó orí?
Èmi yóò mú kí owó orí rọrùn, bá a mu ṣọ̀kan, hàn gbangba kí ó sì tọ́ fún gbogbo ènìyàn. Ẹ̀yin yóò lè tọpa bí wọ́n ṣe ń ná owó orí yín ní ìpele àpapọ̀ (federal), ìpínlẹ̀, àti ìbílẹ̀. Èmi yóò gbé ààlà owó-wíwọlé ga kí àwọn tí ń rí owó-wíwọlé ìwàláàyè gbà kí wọ́n dá sí lẹ́gbẹ̀ẹ́, dín owó orí wíwọlé kù kí ẹ lè ní owó tí ó pọ̀ sí i láti ná, kí n sì mú kí òfin owó orí rọrùn.
ojú ìwé 4 SECTION 1. ECONOMY
Ṣé ẹ ó tẹ ìkéde ohun ìní yín jáde ní kíkún, fúnra yín, dípò kíkàn fi í sílẹ̀ lásán?
Emi kò tíì fòyà láti polongo àwọn ohun ìní mi. Mo gbàgbọ́ nínú ìdarí tí ó ní ìṣirò, èmi kò sì jẹ́ ẹni tí a lè rí ní àìní nígbà tí ó bá kan ìwà òtítọ́. Ìyẹn ni ipò tí mo wà, kì yóò sì yípadà.
ojú ìwé 1 Introduction
Báwo ni o ṣe máa dín iye owó tí a ń ná láti ṣiṣẹ́ ìjọba kù?
Èmi yóò fi ìṣe-aṣáájú hàn: kò ní sí gbígbé ìgbésí ayé adùn nígbà tí àwọn aráàlú ń jìyà. A ó mú kúrò àwọn ìjábá owó-orí nínú ìṣàkóso àti ríra nǹkan, a ó ṣe àtúnyẹ̀wò, a ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní mú Ìròyìn Oronsaye ṣiṣẹ́ láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, a ó gbé òpin tí ó ṣe kedere kalẹ̀ lórí iye àwọn tí a ó yàn sípò ní ẹ̀ka aṣòfin àti aṣèjẹ́ ní gbogbo ipele, a ó sọ iṣẹ́ ìjọba di ti dígítà, a ó sì dín àwọn ìrìnàjò tí ìjọba ń náwó fún tí kò ṣe pàtàkì kù. Dídín iye owó ìṣàkóso kù bẹ̀rẹ̀ láti òkè, pẹ̀lú èmi àti àwọn ẹgbẹ́ mi, kì í ṣe pẹ̀lú àwọn ìlérí òfìfo fún àwọn ènìyàn.
ojú ìwé 4 SECTION 1. ECONOMY
Bí a bá yàn yín, àwọn ohun ìní ìjọba wo ni ẹ ó ta fún aládàáni, títí kan NNPCL, àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣàtúnṣe epo tàbí àwọn ohun ìní agbára iná mànàmáná?
Mo ti ń sọ nígbà gbogbo pé Nigeria nílò láti ṣí ìdarí ìjọba sílẹ̀ nínú àwọn apá kan ohun amáyé-dẹrùn ìkóni agbára wa fún àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, láti lè ní agbára tí kò ní ìdáwọ́dúró. Nípa àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo, mo gbàgbọ́ pé àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo orílẹ̀-èdè wa ìbá tí sìn dáadáa jùlọ nípa títà wọ́n kí a tó bẹ̀rẹ̀ ìtúnṣe, kí àwọn ìtúnṣe tó fi gbèsè kún wọn tí ó sì jẹ́ kí wọ́n dín kù di gbèsè. Ìtẹ̀síwájú "ìjí-dìde" tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ kọjá jẹ́ ti ìṣèlú, kì í ṣe ti ọrọ̀-ajé tí ó dára, nítorí náà, àdéhùn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo èyíkéyìí, pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ilẹ̀ òkèèrè pàápàá, tí ó bá ń tún àpẹẹrẹ tí kò yọrí sí rere yẹn ṣe ní láti dáwọ́ dúró. Ohun tí mo kọjú sí ni àtìlẹ́yìn fún ìmújáde ohun-èlò nínú ilẹ̀ fúnra wa ní Dangote àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo Nigeria mìíràn, láti mú kí agbára wọn pọ̀ sí i kí wọ́n sì lè díje.
ojú ìwé 1 Introduction
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú ìgbésí ayé àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba sunwọ̀n sí i àti láti ṣèrànwọ́ kí owó oṣù lè tó bo àwọn àìní pàtàkì?
Adura rẹ ti gbọ, mo si dupẹ lọwọ rẹ fun un. Lori ire rẹ, eyi ni ohun ti mo ti pinnu lati ṣe. Emi yoo gbe iloro fun owo-ori ti a le gba owo lé soke ki awọn ti n gba owo oya ti o kan ran wọn lọwọ lati wa laaye ki wọn má ba san owo-ori. Emi yoo tun dinku owo-ori lori owo-ori, ki iwọ ba le ni owo tirẹ to pọ sii lati na. Emi yoo tun da ìrànlọ́wọ́ ti a fojú sọna padabọ, nitori mo fẹ ki owo-oya ni iye lẹẹkansi, mo fẹ ki awọn idile le kun apẹrẹ wọn laisi sisọ apo wọn di ofo. Eyi ni bi a ṣe le fọ ẹwọn naa nibi ti ina-epo ti n ga soke ti n gbe owo ọkọ ati ounjẹ ga, ti o si n fun owo-oṣu rẹ pọ si siwaju sii.
ojú ìwé 4 SECTION 1. ECONOMY
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti dá àwọn ibùdó ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́ sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ tí kò mọ ìwé kíkọ dáadáa ní Àríwá?
O ṣeun fun bi o ṣe tẹnu mọ́ ọ̀rọ̀ yìí síwájú sí i, mo sì ti gbọ́ ọ́ kedere nípa àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́.
Èyí gan-an ni ọ̀nà tí mo ti fi ara mi lélẹ̀ sí. Èmi yóò dá àwọn ibùdó ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ òde-òní sílẹ̀ ní gbogbo àwọn agbègbè olóṣèlú-ilẹ̀, èyí tí ó túmọ̀ sí pé a óò kà Àríwá sí nínú ètò yìí. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn ètò ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ alátakò-méjì, àti pé n óò ṣe ìdọ́gba àwọn ẹ̀rí-ọgbọ́n orílẹ̀-èdè, kí ìkẹ́kọ̀ọ́ tí àwọn ọ̀dọ́ wa tí kò pé ní ẹ̀kọ́ gbà lè jẹ́ èyí tí a mọ̀ sí, tí a sì bọ̀wọ̀ fún.
Mo tún ń kéde ipò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́. Èyí túmọ̀ sí fífẹ̀ àwọn ibùdó ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ sí i àti ṣíṣe àtúnṣe wọn pẹ̀lú ohun tí iṣẹ́-àgbàtọ́jú ní tòótọ́ nílò, kí àwọn ọ̀dọ́ kí ó lè gba ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ fún àwọn iṣẹ́ tí ó wà ní tòótọ́, kì í ṣe fún ẹ̀rí nìkan. Èmi yóò pèsè àwọn láónì akẹ́kọ̀ọ́ àti ìrànlọ́wọ́ owó kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, títí kan àwọn tí kò lè parí ẹ̀kọ́ ní ọ̀nà tí a ti gbà mọ̀, kí wọ́n lè ní àǹfààní sí ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ yìí. Mo tún ní èrò láti so ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ gíga, kí a lè ṣẹ̀dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà fún ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́, dípò kí a fi ipá mú gbogbo ọ̀dọ́ sí ọ̀nà kan ṣoṣo tí ó dí.
Iṣẹ́ yìí yóò jẹ́ amọ̀nà nípasẹ̀ àtúnṣe gbogbo ètò-ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn aṣáájú iṣẹ́-àgbàtọ́jú, kí ohun tí a ń kọ́ni ba a mu pẹ̀lú àwọn ohun tí ọjà iṣẹ́ tí ó wà ní tòótọ́ nílò, kí a má sì kọ́ àwọn ọ̀dọ́ wa fún àwọn iṣẹ́ tí kò sí.
Láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ẹ̀kọ́, àti pé n óò pe Àpéjọ Ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-èdè kan láti ṣe àgbékalẹ̀ àti ìmúṣẹ ètò-iṣẹ́ tí ó ṣe kedere. Báyìí ni a óò ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í yí àwọn nǹkan padà fún àwọn àgbègbè bí tirẹ ní Àríwá.
Mo tún pinnu láti fẹ̀ àǹfààní tí ó ṣe kedere sí owó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò àti àwọn oníṣẹ́-ọnà sí i, àti láti fi ètò ìnáwó kan lélẹ̀ fún àwọn ibùdó ìtẹ̀síwájú, kí àwọn ọ̀dọ́ tí a kọ́ ní àwọn ibùdó ìkọ́nilámọ̀ọ́ṣẹ́ wọ̀nyí lè gbéra láti inú gbígbẹ́kẹ̀lé sí iṣẹ́-ajẹ, láti aláìríṣẹ́ṣe sí ọmọlúwàbí tí ó ń mú èso jáde.
ojú ìwé 1 CANDIDATE-APPROVED ANSWER
Ṣé a rí i pé o béèrè tàbí gba owó àbẹ̀tẹ́lẹ̀ nínú ẹjọ́ àbẹ̀tẹ́lẹ̀ ní Amẹ́ríkà yẹn?
Bẹ́ẹ̀kọ́. A rí ọmọ ìgbìmọ̀ aṣòfin kan tí ó gba $100,000 nígbà tí ó ń lo orúkọ mi, àwọn agbófinró ní Amẹ́ríkà sì ṣe amí sórí tẹlifóònù rẹ̀, wọ́n sì ṣe ìwádìí jíjinlẹ̀. Wọ́n fi ẹ̀sùn kàn án, wọ́n sì fi í sẹ́wọ̀n, ṣùgbọ́n àwọn ìgbẹ́jọ́ náà kò fìdí ẹ̀rí tàbí ìdájọ́ kankan múlẹ̀ pé mo béèrè fún, mo fipá béèrè, tàbí mo gba owó náà.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí nìdí tí o fi fi PDP sílẹ̀ láti dara pọ̀ mọ́ APC?
Ìbínú bí mi pé PDP kò fẹ́ gbé ìjọba tiwa-n-tiwa inú rẹ̀ kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ara ìlànà rẹ̀, nítorí náà mo yapa pẹ̀lú ẹgbẹ́ tí mo ti ràn lọ́wọ́ dásílẹ̀, mo sì dара pọ̀ mọ́ àwọn onítẹ̀síwájú lábẹ́ APC. Nígbà tí mo pàdánù ìdìbò alákọ́bẹ̀rẹ̀ àjọ APC fún ipò Ààrẹ sí ọwọ́ Muhammadu Buhari, mo gba ìjákulẹ̀ láìjẹ́ pé mo fàsẹ́yìn. Mo wá fi àtìlẹyìn mi lẹ́yìn ìpolongo rẹ̀, mo bá àwọn alágbádá míì nínú APC ṣiṣẹ́ pọ̀ sí ìṣẹ́gun ìdìbò yẹn, àtìlẹyìn mi fún àṣeyọrí rẹ̀ sì tẹ̀síwájú fún ìgbà pípẹ́ lẹ́yìn náà.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé o jíṣẹ́ rí nínú èyíkéyìí lára àwọn ìjọba ológun Nàìjíríà?
Rárá, mo kọ̀ nígbà gbogbo láti sìn nínú àwọn ìjọba ológun apàṣẹwàá ti Nàìjíríà. Mo lépa iṣẹ́ mi ní ìgbésí ayé gbogbo ènìyàn àti ti ọ̀tọ̀ kọ̀ọ̀kan dípò, ọ̀nà kan tí ó bá àkókò yọrí sí yíyàn mi ní ìgbà méjì gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Ààrẹ Nàìjíríà.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí nìdí tí o fi pa tweet rẹ nípa ìpànìyàn Deborah Samuel rẹ́?
Emi ko gba ẹ̀tọ́ sí ìdájọ́ ìgbẹ́kùn ní èyíkéyìí ọ̀nà. N kò mọ̀ nípa ìpànìyàn náà nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ mi kọ́kọ́ fi ránṣẹ́ sórí àkáǹtì mi, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpè kìlọ̀ fún mi pé ìròyìn náà ti ń fa ìyọlẹ́nu ààbò. Mo nímọ̀lára pé ó yẹ ju bẹ́ẹ̀ lọ láti dín àǹfààní ìwópalẹ̀ ààbò kù, nítorí náà mo kọ́ àwọn òṣìṣẹ́ mi láti yọ ìfiránṣẹ́ náà kúrò. Kò ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí ìhàlẹ̀ ìṣèlú kankan.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí nìdí tí ẹ fi ń tẹ̀síwájú láti wá ipò ààrẹ, àti ṣé èrò ara-ẹni ni tàbí iṣẹ́ orílẹ̀-èdè ni ó ń darí yín?
Mo ti sọ ọ ni ọpọlọpọ igba pe ifẹ́ mi láti jẹ́ ààrẹ Nàìjíríà jẹ́ láti sin orílẹ̀-èdè náà. Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti jẹ́ ẹni tí mo jẹ́ lónìí. Tí Ọlọ́run bá ti fún mi ní oore-ọ̀fẹ́ láti dá àwọn àǹfààní náà padà fún orílẹ̀-èdè náà, kí ló dé tí mo fi ní lọ́wọ́ bẹ̀rù láti dá ìpè iṣẹ́ náà padà? Bí àwọn ààrẹ yòókù tí a ti ní bá ti fi ipò olórí tó dára jù lọ hàn, èmi ìbá ti fi èrò náà sílẹ̀. Ṣùgbọ́n n ò lè, pẹ̀lú ẹ̀rí ọkàn tó mọ́, pinnu láti fi èrò náà sílẹ̀ nígbà tí mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tó dára jù láti fi darí orílẹ̀-èdè náà. Tí ó bá jẹ́ pé ère ti ara mi ni mo nífẹ̀ẹ́ sí, èmi ìbá ti ń tẹ̀lé àwọn alátakò mi ní gbogbo ọdún wọ̀nyí. Ìpinnu bẹ́ẹ̀ kò ní jẹ́ òdodo fún Nàìjíríà. Mo wà nínú ìdíje náà àti pé mo ń bá a lọ láti fi ìtẹ̀síwájú fi iṣẹ́ sin orílẹ̀-èdè náà.
Why are you still seeking the presidency after several attempts and what do you say to Nigerians who believe it is driven by personal ambition rather than national service?
Kí ni o máa ṣe láti jẹ́ kí ìná owó ìjọba ní ìṣírò tó ṣe kedere síi?
Mo ti pinnu láti rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan tí a ná ń mú ìyípadà gidi wá sí ìgbésí ayé rẹ. Ìdí nìyí tí màá fi ṣe òfin tó máa fipá mú ìjọba àpapọ̀, ìjọba ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ láti máa tẹ àkọsílẹ̀ owó tí wọ́n gbà àti tí wọ́n ná ní ẹ̀ẹ̀kan ní gbogbo oṣù mẹ́ta jáde. Èyí ni bí a ṣe máa mú ìṣírò sí i ní ìnáwó ìjọba, kí o lè rí bí a ṣe ń lo owó ìjọba. Pẹ̀lú ìyẹn, Ask Atiku Abubakar yóò yí padà di Ẹ̀rọ Títọpasẹ̀ Àwọn Ìlérí Ààrẹ, tí yóò fún àwọn ọmọ Nàìjíríà ní ọ̀nà tó ṣe kedere láti máa tẹ̀lé àwọn ìlérí ìjọba, tọpasẹ̀ ìtẹ̀síwájú lórí àwọn ìlérí náà, àti rí bí a ṣe ń lo owó ìjọba. Àwọn ọmọ Nàìjíríà yóò lè máa tẹ̀lé àwọn iṣẹ́, ìnáwó àti ìfiránṣẹ́, kí ìjọba lè máa ṣe ìṣírò fún àwọn ènìyàn.
ojú ìwé 4 SECTION 1. ECONOMY
Kí ni ipò-ìdúró yín lórí ológun, àti kí ni ẹ máa ṣe láti mú ìgbésí ayé àti ìtìlẹ́yìn wọn dára sí i?
Jẹ́ kí n ṣe kedere: Mo ti sọ pé a gbọ́dọ̀ bìkítà tó bó ṣe yẹ fún àwọn ọkùnrin àti obìnrin tó fi ẹ̀mí wọn wewu nítorí wa, mo sì bọ̀wọ̀ fún ẹbọ tí ìdílé àwọn tó kú náà ti rú, àti ti gbogbo àwọn tó wà nínú Àwọn Agbo-ogun. Mo ti sọ pé bí mo bá jẹ́ Ààrẹ, màá pàṣẹ fún àwọn ológun láti gba ìjọba ní Ipinlẹ̀ Borno, tàbí ìpínlẹ̀ èyíkéyìí tí àwọn ọlọ́ṣà tàbí àwọn ẹgbẹ́ ológun ti dó bò, títí tí àwọn agbègbè wọ̀nyẹn yóò fi di mímọ́tótó kúrò nínú wọn. Báyìí ni mo ṣe wo àwọn ọmọ ogun wa, gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí iṣẹ́ ìsìn wọn yẹ fún àtìlẹ́yìn wa ní kíkún, kì í ṣe àìkíyèsí.
Why are you still seeking the presidency after several attempts and what do you say to Nigerians who believe it is driven by personal ambition rather than national service?
Irú Ààrẹ wo ni ìwọ yóò jẹ́, àti kí ni ohun tí o fi dúró gan-an fún?
Mo gbọ tí ẹ ń béèrè irú ààrẹ tí màá jẹ́, nítorí náà jẹ́ kí n sọ ohun tí mo dúró fún fún yín.
Mo gbàgbọ́ pé ipò olórí òṣèlú àti ìkópa ọmọlúàbí ní pàtàkì torí pé ìyẹn ni bá a ṣe ń ṣiṣẹ́ pọ̀ láti kọ́ orílẹ̀-èdè tí yóò ṣiṣẹ́ fún gbogbo àwọn tí ń gbé inú rẹ̀. Orílẹ̀-èdè wa tóbi ju ẹnikẹ́ni lára wa lọ, ipò rẹ̀ ní àgbáyé sì kan àkọsílẹ̀ gbogbo àwọn tí ó ti wá tàbí tí ń gbé níbẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí aṣáájú, mo rí i gẹ́gẹ́ bí ojúṣe mi láti gbé ìgbésí ayé dídára gbogbo àwọn ènìyàn wa àti ti orílẹ̀-èdè náà ga.
Ìgbàgbọ́ yẹn wá láti inú ìrírí. Ìran mi ṣiṣẹ́ kára láti dá àwọn ọmọ ogun padà sí ibùdó wọn àti láti dáàbò bo ẹ̀tọ́ yín láti yan àti fi ìdí ìjọba tó bófin mu sílẹ̀ fún ara yín, ọ̀kan tí a dá sílẹ̀ tí a sì ń ṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú òfin, tí ó dá lórí ìwé òfin orílẹ̀-èdè tí àṣẹ aṣáájú àti ìjọba ní Nàìjíríà nìkan ti ń wá ẹ̀tọ́ wọn.
Mo tún pinnu láti rí i pé ìjọba tiwa-n-tiwa wa ṣiṣẹ́ dáadáa síi fún yín. Mo ti pè fún pé olùdíje fún Ààrẹ gbọ́dọ̀ gba 50% kún 1 nínú àwọn ìbò tó tọ́ tí a dìbò, tí kò bá rí bẹ́ẹ̀, kí a ṣe ìdìbò ìpàrọ̀ láàrín àwọn olùdíje méjì tó ga jùlọ, kí ó bàa lè jẹ́ àṣẹ gidi, ti gbajúmọ̀. Mo tún ti pè fún àkókò kan ṣoṣo tó jẹ́ ọdún mẹ́fà fún Ààrẹ, tí a óò máa yí padà láàrín àwọn agbègbè ìṣèlú-àgbègbè mẹ́fà náà, láti dín ìjà àwọn tó wà ní ipò kù, àti àwọn ìyapa kúrò nínú ìṣàkóso, àti láti gbé ìdọ́gba àti ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè lárugẹ, kí àwọn agbègbè kan má bàa parapọ̀ láti yọ àwọn mìíràn kúrò nínú ipò ààrẹ.
Mo mú bí a ṣe ń ṣe àpẹẹrẹ Nàìjíríà lórí ìtàgé àgbáyé ní pàtàkì. Mo ti tẹnu mọ́ ọn pé agbára ìjọba-ìjọba Nàìjíríà, ire ọrọ̀-ajé àti orúkọ rere láàrín àgbáyé kò gbọ́dọ̀ wà lábẹ́ ẹrù ara ẹnikẹ́ni, àti pé àwọn ará Nàìjíríà yẹ kí wọ́n rí ìdáhùn àti ìṣírò-ìṣé, kì í ṣe ìdákẹ́rọ́rọ́ àti ìyẹ̀ẹ́rù, nígbà tí ó bá dé ọ̀rọ̀ bí a ṣe ń mú ipò orílẹ̀-èdè wa ní òkèèrè.
Why are you still seeking the presidency after several attempts and what do you say to Nigerians who believe it is driven by personal ambition rather than national service?
Kí ni ó ṣẹlẹ̀ nínú ìwádìí Ìgbìmọ̀ Alágbà Amẹ́ríkà sí owó rẹ?
Ìgbìmọ̀ Ìgbìmọ̀ Alagba náà kò jẹ́ ẹ̀sùn tí a fi kàn mí rí. Ìgbìmọ̀ Alagba Amẹ́ríkà ti ṣàmì sí àwọn owó tó ga lọ́lá tí wọ́n ń wọlé láti òkèèrè sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tí a kó sínú àwọn àkáǹtì tí í ṣe ti ìyàwó mi tẹ́lẹ̀, Jennifer Douglas. Àwọn owó wọ̀nyí jẹ́ owó tó bófin mu láti ọwọ́ ìgbìmọ̀ àpamọ́wọ́ (trusteeship), tí a pinnu fún ìforúkọsílẹ̀ Ile-Ẹ̀kọ́ Gíga Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà (American University of Nigeria), tí à ń kọ́ ní àkókò yẹn. Nítorí pé mo wà nípò ìjọba ní àkókò yẹn, owó náà gba ọ̀nà àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń dí àwọn ohun-ìní mi mú gẹ́gẹ́ bí alámòjútó (trustees). Ìwádìí náà kò yọrí sí ẹ̀sùn ọ̀daràn tàbí ẹ̀bi kankan ní ilé-ẹjọ́ Amẹ́ríkà kankan tàbí níbikíbi mìíràn.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ni o ti ṣe láti ràn àwọn tí ìwà ipá Boko Haram kàn lọ́wọ́?
Mo ti bá àwọn ènìyàn tí ìwà ipá Boko Haram kàn dúró. Ní oṣù Karùn-ún ọdún 2018, mo ṣe ìtọrẹ náírà mílíọ̀nù 10 sí ìnáwó ìtọ́jú ìlera àwọn tí bọ́ǹbù bú lù ní Mubi, ní àríwá-ìlà-oòrùn. Mo tún ti pèsè ìrànlọ́wọ́ déédé fún àwọn mílíọ̀nù ènìyàn tí a ṣípò lọ́nà ní agbègbè yẹn nítorí Boko Haram.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí ni o ti ṣe láti ràn ẹ̀kọ́ àti ìlera àwọn ọmọ Nàìjíríà lọ́wọ́?
Mo ti kọ ọgọọgọrun awọn ile-iwe àti mọ́ṣáláṣí káàkiri orílẹ̀-èdè náà. Mo máa ń pèsè sikolashipu déédéé fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ọmọ Nàìjíríà láti máa kọ́ni ní ilé àti ní òkèèrè, mo sì ń náwó fún ìtọ́jú ìṣègùn àwọn ọmọ Nàìjíríà tálákà tí kò ní agbára láti san owó rẹ̀ fúnra wọn.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí nìdí tí àwọn ọmọ Nàìjíríà fi gbọ́dọ̀ yan aṣáájú tó ní ìrírí, tó dàgbà ju olùdíje tó kéré lọ, àti ṣé ẹ óò ṣiṣẹ́ ìgbà kan ṣoṣo?
Mo ní ìrírí ní síse olórí orílẹ̀-èdè àti mímú ìwàláàyè padà bọ̀ sí ètò-ọrọ̀-ajé wa àti pẹ̀lú ríi dájú pé orílẹ̀-èdè náà wà láìléwu. Àwọn ni àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì méjì tí àwọn ará Nigeria nífẹ̀ẹ́ sí. Òfin ìpìlẹ̀ gba àyè fún ọdún mẹ́rin ìgbà-kan ṣoṣo. Ìgbà kejì kì í ṣe ẹ̀tọ́ àdáyébá.
Why should Nigerians choose a long-serving politician of your age rather than give a younger generation the opportunity to lead, and will you commit to serving only one term if elected?
Báwo ni o ṣe máa mú kí wíwọlé sí Íńtánẹ́ẹ̀tì gbilẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè náà?
Èmi yóò ṣe amáyédẹrùn dígítà gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ìjọba pàtàkì, kí ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ Nàìjíríà síi lè kópa nínú ètò ọrọ̀ ajé lónìí, dá iṣẹ́ sílẹ̀, kí wọ́n sì ní àǹfààní láti jàǹfààní. Èyí túmọ̀ sí ní mímú ìjápọ̀ íńtánẹ́ẹ̀tì gbilẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè náà àti ní fífi Ìlànà Ìṣedéédé Ìlú Ọlọ́gbọ́n (Smart City Standards Policy) sílẹ̀, kí gbogbo ìdàgbàsókè tuntun lè jẹ́ èyí tí a kọ́ pẹ̀lú ìmúrasílẹ̀ fún fáìbà (fiber-ready) àti ààbò. Ìjápọ̀ kò gbọ́dọ̀ jẹ́ àǹfààní fún àwọn díẹ̀; ó jẹ́ amáyédẹrùn tí gbogbo àgbègbè nílò.
ojú ìwé 5 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe láti dín owó dátà kù?
Èmi yóò tọ́jú dátà gẹ́gẹ́ bí amáyédẹrùn tí ó ṣe pàtàkì, kì í ṣe ìgbádùn, kí ẹ̀yin lè kẹ́kọ̀ọ́, ṣiṣẹ́, kí ẹ sì sopọ̀ láìjẹ́ pé iye owó rẹ̀ pọ̀ jù fún un yín láti rà. Èmi yóò ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn olùpèsè iṣẹ́ tẹlifóònù láti dín iye owó dátà kù nípasẹ̀ ìdíje, ṣíṣe kedere nínú ìdíyelé, àti àtúnṣe òfin ìdarí. Èmi yóò tún pèsè àyíká tí yóò fún ní ààyè fún amáyédẹrùn íńtánẹ́ẹ̀tì, láti dín iye owó kù kí a sì mú ìráyèsí sunwọ̀n sí i ní àwọn àgbègbè ìlú àti ìgbèríko.
ojú ìwé 5 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbèrò rẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n lè pàdánù iṣẹ́ wọn sí AI?
Mo mọ̀ pé ìdàrúdàpọ̀ iṣẹ́ tí AI ń fà jẹ́ ohun pàtàkì fún ọrọ̀-ajé àti iṣẹ́ aṣekára orílẹ̀-èdè. Mo pinnu láti mura àwọn ọmọ Nàìjíríà sílẹ̀ fún ìgbà AI nípa pípèsè àwọn òṣìṣẹ́ pẹ̀lú ẹ̀kọ́ tuntun àti fífi ààbò sí ipò fún àwọn tí ó wà nínú ewu láti pàdánù iṣẹ́. Èyí ní nínú pípèsè àwọn ètò ìkẹ́kọ̀ọ́-padà àti ìgbéga-ẹ̀kọ́ ní ìwọ̀n-ńlá tí ó dá lórí ẹ̀kọ́ oni-nọ́mbà, ẹ̀kọ́ onímọ̀-ẹ̀rọ, àti àwọn ọgbọ́n tí ó mú rádí fún ọjọ́ iwájú.
ojú ìwé 5 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni gan-an ṣẹlẹ sí $16 bílíọ̀nù tí a pín fún iṣẹ́ agbára ní àsìkò tí o jẹ́ igbákejì ààrẹ?
Mo yọ ara mi kuro ninu gbogbo àdéhùn iṣẹ́ àkànṣe agbára lákòókò ìṣàkóso mi, nítorí àìfohùnṣọ̀kan tí mo ní pẹ̀lú Ààrẹ Obasanjo lórí ọ̀nà tí a óò gbà ṣe àwọn ìdókòwò amáyédẹrùn agbára, ìfẹ́-ọkàn rẹ̀ fún amáyédẹrùn gáàsì tí a kó jọ sí àárín gbùngbùn lòdì sí ìgbàgbọ́ mi nínú ètò agbára tí ó yàtọ̀ síra. Nítorí àìfohùnṣọ̀kan yẹn, èmi kò jẹ́ apá kan nínú àwọn ìjíròrò Mabilla/Sunrise Power kò sì lè jẹ́ pé mo fúnra mi fún irú àdéhùn bẹ́ẹ̀ ní ẹyọ kan ṣoṣo. Lórí ọ̀rọ̀ Ìgbìmọ̀ Alagba, àwọn owó tí a ṣàmì sí tí ó wọlé lọ sí àwọn àkáǹtì aya mi àtijọ́ Jennifer Douglas, wọ́n sì jẹ́ owó tí ó bófin mu tí ó so mọ́ ìforúkọsílẹ̀ American University of Nigeria, kì í ṣe ẹ̀sùn lòdì sí mi.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ni o máa ṣe láti mú ìraye sí intanẹ́ẹ̀tì gbòòrò àti ìsopọ̀ oní-nọ́mbà dára sí i jákèjádò orílẹ̀-èdè?
Mo gbọ ọ, mo sì fẹ́ kí o mọ̀ pé ṣíṣe àtúnṣe èyí jẹ́ apá kan ohun tí mo ti ṣe ìfarajìn sí.
Mo rí ìkànnì ayélujára tí ó gbòòrò (broadband) àti ìsopọ̀ oní-nọ́mbà gẹ́gẹ́ bí amáyédẹrùn orílẹ̀-èdè tí ó ṣe pàtàkì, kì í ṣe ìgbádùn lásán. Ọ̀dọ́ Nàìjíríà kan tí ó wà ní Gombe, Uyo, Sokoto, Enugu tàbí Yenagoa yẹ kí ó ní àǹfààní kan náà láti kópa nínú ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà gẹ́gẹ́ bí ẹnikẹ́ni tí ó wà ní Lagos tàbí Abuja. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé, níbikíbi tí ààyè rẹ bá wà, a kò gbọdọ̀ ya ọ́ sọ́tọ̀ kúrò nínú ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà nítorí ibi tí ìwọ ń gbé.
Mo tún gbàgbọ́ pé ìmọ̀ ẹ̀rọ yẹ kí ó jẹ́ kí nǹkan rọrùn, kí ó yára, kí ó sì ṣe kedere fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè, kì í ṣe fífi ẹ̀rù afikún ọ̀ràn ìṣèlú-ìjọba kún ohun tí o ní láti tiraka gbà. Ìyẹn ni ìwọ̀n tí mo pinnu láti kọ́ sí i: Nàìjíríà kan tí ìjọba àti ìsopọ̀ ayélujára yóò ti máa ṣiṣẹ́ ní tòótọ́ fún ọ, níbikíbi tí o bá wà.
ojú ìwé 5 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìwọ fúnra rẹ ti ṣe láti ràn ẹ̀kọ́ lọ́wọ́ ní Nàìjíríà?
Mo ní ìfẹ́ gidigidi sí ẹ̀kọ́, àti pé ìdókòwò mi tí ó ṣe pàtàkì jùlọ ni American University of Nigeria tí ó wà ní Yola, tí mo dá sílẹ̀ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ti American University tí ó wà ní Washington, DC. Láàrín ọdún mẹ́tàlá péré, ó ti dàgbà láti pápá òfìfo di ilé-ẹ̀kọ́ tí ó ní akẹ́kọ̀ọ́ 1,500 pẹ̀lú àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀-èdè 40, tí a mọ̀ sí "Development University" àkọ́kọ́ ní Áfíríkà. Ó tún gba àmì-ẹ̀yẹ kan láti ọwọ́ American Library Association fún e-library rẹ̀, àti pé òun nìkan ṣoṣo ni ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ó dàbí ti Amẹ́ríkà ní gúúsù Sahara. Mo tún dá Alága Ọ̀jọ̀gbọ́n kan sílẹ̀ ní Oxford University láti gbé ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ nípa Ìtàn Áfíríkà lárugẹ.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí ni ìdáhùn rẹ sí àwọn ẹ̀sùn ìwà ìbàjẹ́ tó yí Iṣẹ́ Agbára Mabilla ká?
Ẹjọ́ tí wọ́n ṣe nípa èyí kò rí i pé mo béèrè tàbí mo dúnàdúrà fún owó oníjìbìtì kankan. Láàárín àkókò tí mo wà ní ọ́fíìsì, mo yọ ara mi kúrò nínú gbogbo àdéhùn iṣẹ́ agbára nítorí ìyàtọ̀ nínú ọ̀nà tí a fi ń gbà ṣe nǹkan: mo gbàgbọ́ nínú ètò àmúgbòrò agbára tó yàtọ̀síra, nígbà tí Ààrẹ Obasanjo fẹ́ ètò tó dá lórí gaasi tó jẹ́ àrín-gbungbun. Nítorí pé mo yọ ara mi kúrò nínú àwọn ìdúnàdúrà náà, kò lè ṣe pé mo fúnra mi fọwọ́sí àdéhùn Iṣẹ́ Agbára Mabilla.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ni ó fa àríyànjiyàn láàrin yín àti Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, àti báwo ni ẹ ṣe ń dáhùn sí àríwísí rẹ̀?
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò olóòtú ni ó ti jáde nípa àjọṣe iṣẹ́ láàrin èmi àti Ààrẹ Obasanjo. Mo gbàgbọ́ pé orílẹ̀-èdè ti kọjá àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ àti ìjíròrò wọ̀nyẹn. Àwọn ọ̀rọ̀ tí ó wà níwájú orílẹ̀-èdè pọ̀ ju àwọn ọ̀rọ̀ ti ara ẹni láàrin ẹnìkan méjì lọ. Kò ṣe é já ní àlàyé pé ìjọba tí mo ní àǹfààní láti darí gẹ́gẹ́ bí igbákejì Ààrẹ Obasanjo ni sànmánì tí ó dára jùlọ nínú ìdarí ìṣèlú orílẹ̀-èdè ńlá wa.
Why did you fall out with President Olusegun Obasanjo and did that political conflict harm the government and how do you respond to his subsequent criticism of you?
Báwo ni àwọn ìpínlẹ̀ yóò ṣe fọwọ́sowọ́pọ̀ lórí ìdàgbàsókè lábẹ́ ìgbèrò rẹ?
Èmi yóò darí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ amóṣáájú láàrin àwọn ìpínlẹ̀ - mímú àwọn ìlànà wá sí ìbámu, kíkó àwọn ohun àmúṣọrọ̀ jọ, àti mímú àwọn iṣẹ́ àmúgbòrò àti ètò ọrọ̀-ajé ṣe pọ̀ ní ìwọ̀n gíga, kí a lè ṣí àwọn àǹfààní apapọ̀ ẹkùn ìpínlẹ̀ payá. Èyí túmọ̀ sí dídá àwọn ìpínlẹ̀ sílẹ̀ láti fi ọwọ́ pọ̀ dá sínú àwọn amóṣáájú ẹkùn ìpínlẹ̀ bí ìmújáde iná mànàmáná, àwọn ọ̀nà, àti àwọn ọ̀nà ojú irin. Ó túmọ̀ sí kíkó àwọn ìpínlẹ̀ jọ sínú àwọn agbègbè iṣẹ́-àgbẹ̀ tí ó jọpọ̀ pẹ̀lú ìlànà ìṣàmúlò, ìpamọ́, àti ètò òkèèrè tí a ṣàjọpín. Àti pé ó túmọ̀ sí ìdàgbàsókè àwọn ọ̀nà arìnrìn-àjò afẹ́ tí a ṣàjọpín láàrin àwọn ìpínlẹ̀ pẹ̀lú amóṣáájú tí a ṣàjọpín, àmì-ọjà, àti ìgbéga kárí-ayé.
ojú ìwé 5 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìbátan rẹ pẹ̀lú Obasanjo, àti kí ló dé tí o fi ń tẹ̀síwájú láti máa wá ipò ààrẹ?
Nípa ìbéèrè yín lórí Ààrẹ Obasanjo, mo gbàgbọ́ pé orílẹ̀-èdè wa ti kọjá lórí àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ àti àsọyé tó yí ìbádọ́rẹ̀ẹ́ yẹn ká. Èmi kò ní tún jíròrò àsọjáde àwòrán náà padà. Ohun tó ṣe pàtàkì jù ni èyí: ìjọba tí mo ní àǹfààní láti sìn gẹ́gẹ́ bí Igbákejì rẹ̀ jẹ́ àkókò tí kò ní àríyànjiyàn gẹ́gẹ́ bí èyí tó dára jù lọ nínú ìjọba ìṣèlú orílẹ̀-èdè wa, àti pé àwọn ìṣòro tí Nàìjíríà ń dojúkọ lónìí ṣe pàtàkì jù àwọn ọ̀rọ̀ ti ara ẹni láàrin ènìyàn méjì lọ.
Nípa ìdí tí mo fi ń bá a lọ láti díje, ìfẹ́ mi nínú ìdíje yìí kò tíì jẹ́ nípa ìfẹ́-ọkàn ti ara ẹni rí, ṣùgbọ́n nípa ìsìn ni. Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti jẹ́ ẹni tí mo jẹ́ lónìí, mo sì gbàgbọ́ pé mo ní àwọn ète tó dára jù láti fi darí orílẹ̀-èdè náà. Tí àwọn ààrẹ mìíràn bá ti
Why did you fall out with President Olusegun Obasanjo and did that political conflict harm the government and how do you respond to his subsequent criticism of you?
Báwo ni o ṣe ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti lè san owó ẹ̀kọ́ gíga?
Nípasẹ̀ ìdásí tèmi tààrà, mo pèsè ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy) tó jẹ́ ìdá 60 nínú ọgọ́rùn-ún fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní American University of Nigeria. Èyí fún àwọn ọmọ olówó àti àwọn ọmọ tálákà pàápàá láǹfààní láti rí ẹ̀kọ́ gíga tó ní ìwọ̀n gíga jù lọ ní àgbáyé, ó sì ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀ fún àwọn ọmọdé tí wọ́n ní ẹ̀bùn àrà ọ̀tọ̀ láìka ìpìlẹ̀ wọn sí. Àní àwọn ọ̀dọ́ tí ó wà nínú ewu, títí kan àwọn ọmọdébìnrin Chibok tí wọ́n sá àsálà kúrò lọ́wọ́ ìgbèkùn Boko Haram, ti rí ààyè sí ilé ẹ̀kọ́ gíga yìí.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí ni o ti ṣe láti ran àwọn ọmọdébìnrin Chibok tó bọ́ lọ́wọ́ Boko Haram lọ́wọ́?
Àwọn ọmọbìnrin Chibok tí wọ́n sá àsálà kúrò nínú ìgbèkùn Boko Haram ti rí ibùgbé ní ilé-ẹ̀kọ́ tí American University of Nigeria ń ṣàkóso, yunifásítì tí mo ń pèsè sọbsídì ìdá 60 nínú ọgọ́rùn-ún fún, kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ọlọ́rọ̀ tàbí òtòṣì, lè rí ẹ̀kọ́ tó bá ipele àgbáyé mu.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Kí ni o ti ṣe láti gbé àlàáfíà ga ní Àríwá Ìlà-oòrùn?
Nípa ìṣírí mi, Yunifásítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà dá Adamawa Peace Initiative sílẹ̀ láti ran àjọṣepọ̀, ìfaradà, àti ìgbé-ayé àlàáfíà lẹ́nu iṣẹ́ ní Àríwá Ìlà Oòrùn Nàìjíríà. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà fún gbígbé àlàáfíà ga àti mímú un dúró ní Ìpínlẹ̀ Adamawa àti ní gbogbo agbègbè Àríwá Ìlà Oòrùn, a sì ti ń wò ó nísinsìnyí gẹ́gẹ́ bí àwòṣe tí ó ṣeé gbára lé fún ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìjà ní àwọn àgbègbè tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsìn.
ojú ìwé 1 PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun
Ṣé a rí ọ́ jẹ̀bi gbígba àbẹtẹ́lẹ̀ nínú ẹjọ́ àjọṣepọ̀ náà tí àwọn ènìyàn máa ń sọ̀rọ̀ rẹ̀?
Rara. Ile-ẹjọ Idajọ Agbaye wo ẹ̀rí náà, kò sì rí ìdí kankan láti pè mí láti jẹ́rìí lábẹ́ ìbúra, nítorí pé èmi kò lọ́wọ́ nínú rẹ̀ rárá. N500,000 tí a sábà máa ń mẹ́nu kàn kò jẹ́ àpèjúwe gẹ́gẹ́ bí àbẹ̀tẹ́lẹ̀, kódà láti ẹnu Ọ̀gbẹ́ni Leno Akinsanya tí ó fi ránṣẹ́. Ìfiránṣẹ́ owó yẹn kò ní í ṣe rárá pẹ̀lú ìfilọ́lẹ̀ tí à ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí nìdí tí ẹ fi ti ń kiri láàrin àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, àti ṣé ìlànà ni ó darí àwọn ìgbésẹ̀ yẹn dípò ìrọ̀rùn?
Àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, ní ti gidi, jẹ́ ọkọ̀ fún díje fún àwọn ipò òṣèlú nínú tiwantiwa ètò ẹgbẹ́. Ìyẹn ni ète àkọ́kọ́ tí ẹgbẹ́ òṣèlú ń wà. Ó ṣe ìbànújẹ́ pé tiwantiwa wa ní Nàìjíríà kò tí ì dàgbà dé ibi tí ẹnikẹ́ni tí ó bá di ààrẹ yóò máa wà lábẹ́ àṣẹ gíga ẹgbẹ́ náà. Nígbà gbogbo, ààrẹ máa ń gba ìdarí ẹgbẹ́ tí ó ń ṣàkóso, tí ó sì máa ń dí àtakò lọ́wọ́ láti inú ẹgbẹ́ náà, láìfi àyè kankan sílẹ̀ fún ohun tí a ń pè ní tiwantiwa inú ilé. Nínú irú àwọn ipò bẹ́ẹ̀, ó di ohun tí kò ṣeé ṣe fún mi láti dúró sínú ẹgbẹ́ náà, bí mo ti mọ̀ dájú pé ẹgbẹ́ náà ti di ìjọba-aládàáṣe ọkùnrin kan ṣoṣo. Èmi kì í ṣe òṣèlú onígbàgbọ́-ohun-tí-a-bá-sọ. Mo gbà gbọ́ nínú òṣèlú tí ó ní ìdíje nínú.
Why have you moved between political parties several times, and why should Nigerians see those moves as a matter of principle rather than political convenience or personal ambition?
Báwo ni o ṣe máa ràn àwọn ilé-iṣẹ́ lọ́wọ́ láti dín owó ìnáwó kù kí wọ́n sì díje dáadáa?
Èmi yóò ṣe Ìlànà Ìṣọ̀kan Iṣẹ́ Ilé-iṣẹ́ àti àwọn Àgbègbè Ọrọ̀-ajé Pàtàkì, kí àwọn iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ lè pín àwọn amáyé-dérùn pọ̀ kí wọ́n sì lè dé àwọn ọjà tí wọ́n ń kó ọjà sí ní òkèèrè pẹ̀lú ìrọ̀rùn, nípa bẹ́ẹ̀ dín iye owó tí a óò ná fún ṣíṣe òwò kù àti mímú agbára-ìdíje sunwọ̀n sí i. Èmi yóò kọ́ ìlànà iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ ẹkùn-ún tí yóò gbára lé agbára tó wà ní onírúurú apá ilẹ̀ Nàìjíríà, kí n sì gba àti fẹ̀ àwọn àwòṣe Afínnúfíndọ̀ Iṣẹ́ Ilé-iṣẹ́ (Industry Champion) síwájú sí i ní ìpele orílẹ̀-èdè, ìpele ẹkùn-ún àti ìpele ìpínlẹ̀.
ojú ìwé 6 1.1. MACROECONOMIC STABILITY
Kí ni o máa ṣe láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun ní Nàìjíríà?
Èmi yóò fi okun kún ètò ìmúdàgbàsókè tuntun ní Nàìjíríà nípasẹ̀ àtìlẹ́yìn amúnisọ́nà fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn iṣẹ́ àṣekátán tí ń wá ọ̀nà láti gbèrú. Èyí pẹ̀lú pípèsè àwọn ìrànwọ́ owó fún ìwádìí àti ìdàgbàsókè, àwọn ilé ìgbàlódé (incubators), àti àwọn pèpéle ìgbéjáde ọjà sí ìta orílẹ̀-èdè, láti ran àwọn iṣẹ́ àṣekátán ní Nàìjíríà lọ́wọ́ láti dàgbà kí wọ́n sì díje lórí ìpele àgbáyé.
ojú ìwé 6 1.1. MACROECONOMIC STABILITY
Báwo ni ẹ ṣe máa darí ọrọ̀-ajé láti tọ́jú iye owó àti gbèsè lábẹ́ ìdarí?
Èmi yóò lépa ìṣàkóso ọrọ̀-ajé tí ó ní ìbáwí nínú ọ̀ràn-ìnáwó, tí ó ṣe kedere, tí ó sì gbájú mọ́ ènìyàn, èyí tí yóò mú kí owó dúró ṣinṣin, tí yóò ṣàkóso gbèsè lọ́nà tí ó yẹ, tí yóò sì ṣètìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè tí ó lè dúró gbọorọ láìfi ìnira àìyẹ sí ẹ lórí. A óò dín iye owó ìṣàkóso ìjọba kù, a óò dín ìnáwó asán kù, a óò sì ṣe àtúnyẹ̀wò àti ìmúṣẹ Ìròyìn Oronsaye nínú ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ wa. Àwọn àtúnṣe yóò wá pẹ̀lú ètò tí ó ṣe kedere àti ìrànlọ́wọ́ gidi fún àwọn tí ó kan jù lọ, kí ẹnikẹ́ni má bàa fi sílẹ̀, bí a ṣe ń mú ìgbẹ́kẹ̀lé padàbọ̀sípo nínú ọrọ̀-ajé Nàìjíríà.
ojú ìwé 6 1.1. MACROECONOMIC STABILITY
Kí ni ètò rẹ láti dín iye owó gbígbé ìgbésí ayé kù àti láti sọ ilé-iṣẹ́ ìmújáde ẹrù (industrialization) jí dìde ní gbogbo Nàìjíríà, títí kan Àríwá?
Ètò mi láti gbógun ti iye owó ìgbésí ayé àti láti jí ilé-iṣẹ́ padà bọ̀ sípò ni ó gba gbogbo apá Nàìjíríà, títí kan Àríwá. Lórí iye owó oúnjẹ, èmi yóò tì síwájú ìmúgbòòrò èso kíákíá fún àwọn oúnjẹ pàtàkì bí ìrẹsì, ewa àti gaàrí nípa yíyọ owó-orí àgbàwọlé kúrò lórí àwọn ohun-èlò oko, kíkún àwọn ibi ìkójọpọ̀ ọkà pàtàkì ti orílẹ̀-èdè padà láti dín iye owó kù nígbà àìtó, àti dídín iye owó ìrìnnà kù nípa fífún
ojú ìwé 6 1.1. MACROECONOMIC STABILITY
Kí ni ìpinnu rẹ láti ran àwọn ọ̀dọ́ lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àṣekáṣe?
Màá dá Ìfilọ́lẹ̀ Owó Ìtara Ọrọ̀-Ajé àti Ìnáwó Ìbẹ̀rẹ̀ Iṣẹ́ kan sílẹ̀ tó níye $10 bílíọ̀nù láàrin ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi ní ọ́fíìsì. Owó yìí yóò lọ sí ìnáwó àwọn iṣẹ́-ìnilọ́wọ́gbà tí àwọn ọ̀dọ́ dari, tí yóò fi owó-ìnáwó tí àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò nílò fún un láti kọ́ àti láti gbé e ró. Mo tún ti fọwọ́sowọ́pọ̀ sí yíyí àwọn ètò ọ̀dọ́ bí N-Power padà di ibùdó ìmúrasílẹ̀ iṣẹ́-ìnilọ́wọ́gbà tí a ṣètò dáradára, kí wọ́n lè ṣe ju bí wọ́n ṣe ń pèsè ìrànlọ́wọ́ fún ìgbà díẹ̀ lọ.
ojú ìwé 2 Introduction
Ṣé àwọn ilé-iṣẹ́ yóò rí àǹfàní kankan fún gbígba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tuntun tí wọ́n parí ẹ̀kọ́ sí iṣẹ́?
Bẹ́ẹ̀ ni. Èmi yóò fún àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni tí wọ́n bá gba àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ẹ̀kọ́ síṣẹ́ ní àwọn ìrànlọ́wọ́ orí owó-orí. Èyí jẹ́ apá kan nínú ètò tí ó gbòòrò sí i tí ó ní nínú Owó Ìrànlọ́wọ́ fún Ìmúdàgbàsókè Ọrọ̀-Ajé àti Ìgbówó fún Ìbẹ̀rẹ̀ Iṣẹ́ (Economic Stimulus and Startup Financing Fund) tí ó jẹ́ $10 bilionu, láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, tí a pète láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n ń wọ ọjà iṣẹ́ àti àwọn tí wọ́n ń kọ́ ilé-iṣẹ́ tiwọn.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn ètò bí N-Power lábẹ́ ìjọba rẹ?
Màá yí àwọn ètò ọ̀dọ́ bí N-Power padà sí àwọn ibùsọ̀ ìdàgbàsókè iṣẹ́ àṣekáṣe tí a ṣètò dáradára. Èyí jẹ́ apá kan nínú ètò mi láti dá Ìpamọ́ Owó Ìṣírí Ọrọ̀-ajé àti Ìnáwó Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ kan tí ó jẹ́ $10 bílíọ̀nù sílẹ̀ láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, èyí tí yóò tún ṣètìlẹ́yìn fún owó fún àwọn iṣẹ́ àṣekáṣe tí àwọn ọ̀dọ́ ń darí, àti pípèsè àwọn ànfààní orí owó-orí fún àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó bá gba àwọn tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ilé-ẹ̀kọ́ lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́.
ojú ìwé 2 Introduction
Àwọn orúkọ ọlá ìbílẹ̀ wo ni a ti fún ọ?
Mo gba àkọlé Turaki Adamawa ní 1982. Láàárín àwọn ọdún, àwọn ilé-iṣẹ́ àṣà ní gbogbo àgbègbè agbègbè-ìṣèlú mẹ́fà ti Nàìjíríà náà ti bu ọlá fún mi pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ orúkọ oyè ìjọba ìbílẹ̀. Lára wọn ni Zege Mule U Tiv, tí Orílẹ̀-èdè Tiv fi fún mi ní 2001; Sardauna of Ganye; Maiyedero of Lagos; Ekwueme of Anambra; Atayese of Ijeshaland; Zanna Zantaelma of Borno; Zanna Kawaskima of Yobe; Shettima of Biu; Suka of Ogoniland; Baagbile of Oke Ona Egba, Egbaland; Omekaojuora of Igbuzo; Otun Balogun of Mopaland; Nwanne Di na Mba of Ngor-Okpala; àti Enyioha Ndigbo.
Ní Okudu 2017, mo gbé mi ga sí Waziri Adamawa. Orúkọ oyè Turaki Adamawa, tí mo ti ní láti 1982, ni a wá fi fún ọmọ mi, Aliyu, lẹ́yìn náà.
ojú ìwé 1 Honours
Ṣé o ti gba oyè ọlá kankan láti ọwọ́ àwọn yunifásítì Nàìjíríà?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo ti gba àwọn oyè dókítà ọlọ́lá láti ọwọ́ Yunifásítì Maiduguri, Yunifásítì Calabar, Yunifásítì Igbinedion ní Okada, Yunifásítì Imọ̀-ẹ̀rọ́ Fédẹ́rà ní Yola, Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Imo ní Owerri, Yunifásítì Bayero ní Kano, àti Yunifásítì Fédẹ́rà ti Ohun Àmúṣọrọ̀ Epo ní Effurun.
ojú ìwé 1 Honours
Ṣé a ti mọ ọ́ níyì ní kárí àgbáyé fún iṣẹ́ rẹ?
Bẹ́ẹ̀ni. Ní ọdún 2011, National Peace Corps Association ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà sọ mí di ẹni àkọ́kọ́ tí ó gba Harris Wofford Global Citizen Award wọn, nítorí ìrànlọ́wọ́ mi sí ìjọba tiwa-n-tiwa àti sí ẹ̀kọ́ gíga ní Áfíríkà. Ọ̀rọ̀ ìyìn wọn sọ pé kò sí olówo iṣẹ́ àṣekáṣe aládàáni kankan ní Áfíríkà tí ó ti ṣiṣẹ́ kára fún ìjọba tiwa-n-tiwa tàbí tí ó ti ṣe ìrànlọ́wọ́ tó pọ̀ sí ẹ̀kọ́ gíga ju bẹ́ẹ̀ lọ.
Èmi náà jẹ́ Foundation Fellow ti St Antony’s College, University of Oxford.
Ní Okudu 2013, Geneva School of Diplomacy and International Relations ní Switzerland fún mi ní oyè ọlá Doctor of International Relations (honoris causa).
ojú ìwé 1 Honours
Kí nìdí tí ẹ ń díje nígbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn gbàgbọ́ pé àkókò Gúúsù ni, àti ṣé ẹ gbàgbọ́ nínú ìlànà yíyí agbára ká?
Èrò ìyípo agbára di ọ̀rọ̀ àríyànjiyàn nígbà Àpérò T'o jẹ mọ́ Òfin Orílẹ̀-èdè ní ọdún 1995, tí mo jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀, pẹ̀lú àwọn ọmọ Nàìjíríà olókìkí mìíràn, títí kan Dr. Alex Ekwueme tí ó ti sinmi nínú ikú. Èmi kò fohùn ṣọ̀kan pẹ̀lú àbá Dr. Ekwueme pé kí a fún àwọn àgbègbè mẹ́fà ní ìjẹ́rìísí nínú òfin orílẹ̀-èdè tí a gbèrò. Ìlànà ìṣèlúdẹ̀mọ́kírásì jẹ́ èrò tí ń bẹ láàyè, àti nígbà tí a bá wo ìrírí wa títí di báyìí àti àìdọ́gba nínú ìyípo agbára ìṣèlú láti ọdún 1999 títí di ìsinsìnyí, mo gbàgbọ́ pé ó yẹ kí a fún èrò ààrẹ ìyípo ní ìjẹ́rìísí òfin. Àwọn àgbègbè mẹ́ta ni ó wà, ọ̀kọ̀ọ̀kan láti ẹ̀gbẹ́ Àríwá àti Gúúsù, àti títí di ìsinsìnyí, àgbègbè pàtàkì kan láti agbègbè kọ̀ọ̀kan ló ti jàǹfàní lórí ìlànà ìyípo náà. Nítorí náà, àìdọ́gba náà ṣe àlàyé ara rẹ̀, ó sì jẹ́ apá kan àwọn ọ̀rọ̀ tí a gbọ́dọ̀ tún wò nínú ìgbìyànjú wa láti tún orílẹ̀-èdè náà ṣe. Ìpinnu mi láti díje ní ọdún 2027 dá lórí ìkùnà ńlá tí ìjọba Bola Tinubu ti pàdánù. Èyí jẹ́ ìjọba tí ó ti mú àjàkálẹ̀-àrùn iye-owó ìgbésí-ayé tí ó burú jùlọ dé. Àwọn ọmọ Nàìjíríà ń jà fún ìwàláàyè, àwọn iṣẹ́ òwò sì ń tì pa ní ìwọ̀n tí a kò tíì rí rí. Ìjọba tiwa-n-tiwa wa kò ní ní ìtumọ̀ rẹ̀ bí a kò bá bá ìtìjú tí ìjọba Tinubu ti dá kọ. Mo ní ètò tó dára jù láti sọ ètò-ọrọ̀ ajé di ọlọ́ràá nípasẹ̀ àwọn ìlànà tí a ṣe pàtàkì láti mú ìwàláàyè padà bọ̀ sí ètò-ọrọ̀ ajé àti láti mú kí ìgbésí-ayé túnbọ̀ wà ní ìwọ̀n tí àwọn ọmọ Nàìjíríà lè ra.
Why are you running when many people believe that it is the turn of the South and do you believe in the power rotation principle?
Báwo ni ẹ ó ṣe dín afikún-owó kù láìṣe ìpalára fún àwọn iṣẹ́ òwò?
Èmi yóò kojú àwọn okùnfà gidi ti ìgòkè owó, pàápàá jùlọ ìpèsè oúnjẹ, ìrìnnà ẹrù, àti ìfúnpá lórí owó orílẹ̀-èdè, dípò kí n gbára lé àwọn ìlànà owó tí ó le, tí ó máa ń dín ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé kù. Apá kan nínú èyí ni ìmúgbòrò ìpèsè oúnjẹ nípasẹ̀ ìmúdàgbàsókè iṣẹ́-àgbẹ̀, àwọn ètò ìkójọpamọ́, àti ìpínkiri oúnjẹ tí ó munadoko, kí a lè dín ìgòkè owó tí oúnjẹ ń fà kù. Ní ọ̀nà yìí, a óò dáàbò bo ilé rẹ àti iṣẹ́ rẹ bí a ṣe ń mú owó wá sábẹ́ ìdarí.
ojú ìwé 6 1.1. MACROECONOMIC STABILITY
Báwo ni ẹ ṣe máa koju àwọn ẹ̀sùn ìbàjẹ́, àwọn ọ̀rọ̀ àìgbẹ́kẹ̀lé láàrin Àríwá àti Gúúsù, rògbọ̀dìyàn PDP ti 2023, àti àìlera ìtìlẹ́yìn fún àwọn ọ̀dọ́?
O gbé àwọn ọ̀rọ̀ tó yẹ dìde, jẹ́ kí n sọ ohun tí mo dúró fún. Lórí ọ̀rọ̀ ìgbẹ́kẹ̀lé, mo ti ṣe àwọn ìrúbọ gidi láti dáàbò bo ìyípo agbára, mo yọ̀ǹda ipò ní 1993 fún Chief MKO Abiola, mo sì kọ̀ ní 2003 láti dojú ìjà kọ Ààrẹ Obasanjo, nítorí mo gba ìlànà yẹn gbọ́. Tí a bá yàn mí ní 2027, èmi yóò gbé ìdiwọ̀n ìṣàkóso ga kí àwọn aṣáájú tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé nìkan, yálà láti Àríwá tàbí Gúúsù, lè rọ́pò mi. Fún àwọn ọ̀dọ́ wa, mo gba iyè, ìṣẹ̀dá àti ìfarapamọ́ yín gbọ́, mo sì ti pè yín láti kó ara jọ kí ẹ sì dìbò, nítorí àyípadà tí ẹ̀ ń fẹ́ wá nìkan ṣoṣo nípasẹ̀ ìbò, kì í ṣe nípasẹ̀ ìfàsẹ́yìn.
Why are you running when many people believe that it is the turn of the South and do you believe in the power rotation principle?
Kí ni ètò ìdàgbàsókè pàtó tí o ní fún Jada LGA ní ìpínlẹ̀ Adamawa?
Èmi kò ní ètò kan pàtó tí mo ti ṣe fún Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jada. Ohun tí mo lè sọ fún ọ ni pé mo gba aṣojú kan láti ọwọ́ Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jada àti Ganye, mo sì dunnú láti kí wọn káàbọ̀ pẹ̀lú Sẹ́nétọ̀ Abdul Ningi. Ní ìkọjá ìbẹ̀wò ọlá yẹn, èmi kò tíì ṣe ètò kan pàtó fún Jada.
ojú ìwé 1 Honours
Ṣé o máa ṣètìlẹ́yìn fún ìyàsọ́tọ̀ ilẹ̀ (zoning) nígbà tí kò bá ṣe àǹfààní fún ọ fúnra rẹ, àti pé bí a bá yàn ọ́, ṣé o máa ṣètìlẹ́yìn fún olùdíje láti Gúúsù láti rọ́pò rẹ?
Èmi kò dájú pé olóṣèlú kankan ti wà ní Nàìjíríà tí ó ti ṣe ìrúbọ̀ tó ju tèmi lọ láti dáàbò bo ìlànà yíyí agbára ká. Nínú ìdìbò ààrẹ 1993 tí ó mú ìdààmú June 12 tí a mọ̀ dáadáa jáde látàrí fífagilé ìdìbò ààrẹ náà, mo yọ̀ǹda ara mi kúrò nínú ìje náà láti ṣẹ̀dá ọ̀nà fún Olóyè MKO Abiola tí ó ti sinmi láti jáde gẹ́gẹ́ bí olùdíje ẹgbẹ́ òṣèlú wa nínú ìdìbò yẹn. Bákan náà, ní 2003, ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ àwọn gómìnà tí ó pọ̀jùlọ nínú ẹgbẹ́ òṣèlú tí ó jẹ́ alákòóso nígbà náà, Peoples Democratic Party (PDP), gbìyànjú láti rọ̀ mí láti kọ àtìlẹ́yìn mi sílẹ̀ fún Ààrẹ Olusegun Obasanjo, kí n sì dípò bẹ́ẹ̀ sáré fún ipò ààrẹ fúnra mi. Mo kọ̀ ìfilọ́lẹ̀ wọn; mo gbàgbọ́ pé ó lòdì sí ìlànà ìpínlẹ̀ (zoning). Bí mo bá di àyànfẹ́ gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ní 2027, èmi yóò gbé ìwọ̀n ìṣàkóso ga ní Nàìjíríà. Yóò dájú pé àwọn tí ó ní ẹ̀rí ìgbẹ́kẹ̀lé tó yẹ nìkan, yálà láti Gúúsù tàbí Àríwá, ni yóò lè gbójúgbóyà láti fi ara wọn hàn láti rọ́pò mi.
Would you support zoning when it doesn’t personally benefit you and, if elected, would you support a Southern candidate to succeed you?
Báwo ni o ṣe máa dín owó ọjà kù tí o sì máa ṣàkóso iye owó?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti dín àwọn ìdènà kù nínú ọ̀nà ọkọ̀, agbára, àti ìkólékólé tí ń mú kí owó ọjà ga, kí n sì ṣe àmúlò ètò ìnáwó àti owó ní ọ̀nà tó bá ara wọn mu, kí ìdàgbàsókè owó tí ń kárí má bàa kọjá ààlà, bí a ṣe ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn apá tó ń mú èrè jáde. Níbi tí owó bá ti ń ta kánkán ní òjijì, èmi yóò lo àwọn ìgbésẹ̀ àkànṣe, tí kò ní pẹ́, bí ìtúsílẹ̀ ọkà tí a ti pa mọ́ fún àkókò pàjáwìrì, láti dín ẹrù kù fún yín láìsí yíyí ọjà po. Èmi yóò tún gbé ìdíje ga, kí n sì dín àwọn ìwà àṣemáṣe oníṣòwò-kan-ṣoṣo tí ń mú kí owó ga ní àṣejù kù.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa ṣakoso gbèsè orílẹ̀-èdè Nàìjíríà?
Mo pinnu láti ṣàkóso gbèsè ìjọba lọ́nà tó bá ojúṣe mu láì di ẹ̀rù wúwo lé e yín lọ́rùn. Ohun tí èyí túmọ̀ sí ni pé mo máa yí padà kúrò nínú gbígbé gbèsè fún lílò lásán sí gbígbé gbèsè tó dá lórí ìdókòwò tó máa mú ìdàgbàsókè wá fún ọrọ̀-ajé àti tó máa mú èrè jáde. Màá fi ààyè àkọ́kọ́ fún gbígbé gbèsè fún amáyédẹrùn, iṣẹ́ àjọṣepọ̀ (industry), àti àwọn iṣẹ́ tó máa mú ìdàgbàsókè wá, dípò inawó àṣàrò (recurrent expenditure), màá sì mú ìkójọ owó-orí ìjọba sunwọ̀n sí i dípò gbígbé ẹ̀rù owó-orí wúwo lé e yín lọ́rùn, àti pé màá fi kedere hàn bí a ṣe ń lò gbèsè náà kí ẹ̀yin náà lè tẹ̀lé bí a ṣe ń lò ó àti ipa tó ní lórí ẹ̀yin. Nígbà tí mo jẹ́ igbákejì ààrẹ, a dá ọ́fíìsì ìṣàkóso gbèsè sílẹ̀ láti kọ́kọ́ mọ ohun tá a jẹ gbèsè, àwọn tá a jẹ gbèsè, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Láàrin ọdún 1999 sí 2007, Nàìjíríà san gbogbo gbèsè rẹ̀ ní ìta ilẹ̀ (foreign debt) san. A tún dá àkáǹtì excess crude account sílẹ̀, èyí tí a fi pamọ́ fún Nàìjíríà àti àwọn ará Nàìjíríà. Kò sí iyèméjì lọ́kàn mi pé mo lè ṣe irú èyí lẹ́ẹ̀kan sí i nísinsìnyí.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé ìwọ yóò máa bá a lọ láti máa yáwó láti lè san owó fún àwọn iṣẹ́ àkọ́kọ́ pàtàkì?
Èmi yóò lo ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn aládàáni àti ìjọba láti náwó lórí àwọn iṣẹ́ àgbàyanu dípò gbígbẹ́kẹ̀lé àwìn ìjọba nìkan. Èyí jẹ́ apá kan bí èmi yóò ṣe mójútó gbèsè orílẹ̀-èdè lọ́nà tó yẹ, nípa yíyí padà sí àwìn tí ó jẹ́ fún ìdókòwò amúnáwá nìkan dípò fún lílò lásán. Èmi yóò mú àwọn adókòwò aládàáni wá láti ṣe inawo ìdàgbàsókè pẹ̀lú owó ara wọn, nígbà tí ìjọba yóò pèsè ìwúrí tí a pinnu sí àwọn èèyàn kan pàtó, tí ó fi mọ́ ìdínkù owó-orí níbi tí ó bá yẹ. Èyí yóò jẹ́ kí a lè kọ́ àwọn amáyé-dérùn, ṣẹ̀dá àwọn iṣẹ́ àti mú kí ọrọ̀-ajé dàgbà láìgbẹ́kẹ̀lé àwìn lọ́nà àṣejù.
Nígbà tí mo jẹ́ Ìgbákejì Ààrẹ, ìjọba wa ṣàṣeyọrí nínú ìgbógunti ẹ̀rù gbèsè ńlá Nàìjíríà. Láàrin ọdún 1999 sí 2007, Nàìjíríà san gbogbo gbèsè ìta rẹ̀ parí, nígbà tí a tún kọ́ ìfowópamọ́ nípasẹ̀ Excess Crude Account. A ti ṣe é tẹ́lẹ̀ rí, mo sì ní ìgbẹ́kẹ̀lé pé, pẹ̀lú ìbáwí nínú ètò ìnáwó, ìdókòwò àti ìṣàkóso ọrọ̀-ajé tó dájú, a lè tún gbé ètò ìnáwó Nàìjíríà sí ipa ọ̀nà tí ó lè dúró gbọingbọin.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ àṣekáṣe kékeré ní Kano pẹ̀lú ànfààní sí ohun èlò àti owó ìnáwó?
Mo gbọ́ ẹ, mo sì fẹ́ ràn ọ́ lọ́wọ́ láti gbé ẹrù ìnáwó yẹn kúrò ní èjìká rẹ. Ìlànà mi ya owó $10 bilionu sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí àpò owó fún àwọn oníṣòwò kékeré bíi tiẹ, láti lè rí àǹfààní àwọn awin tí ó ní ríbà kéékèèké àti owó ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, kí o lè fi owó náà sọ́wọ́ rẹ dá nínú àwọn ohun èlò tí o nílò. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo fẹ́ dín iye owó tí a ń ná lórí ìṣàkóso iṣẹ́ kù fún àwọn oníṣòwò kékeré, pẹ̀lú iye owó iná mànàmáná tí ó ń fi kún ìnáwó rẹ. Mo tún fẹ́ kí awóhunṣọrùn, awógbọ́, alágbẹ̀dẹ àti onísòwò kékeré bíi tìrẹ lè ná owó díẹ̀ lórí agbára iná, kí ó bàa lè jẹ́ pé èyí tí o jáwó rẹ síi wà ní àpò rẹ.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ni ìpèsè yín láti ràn àwọn tí ń fẹ́ dá iṣẹ́ àṣekáṣe sílẹ̀ lọ́wọ́ láti rí owó ìpìlẹ̀ gbà?
Mo n ya owo igbowopamọ $10 billion sọtọ fun awọn ile-iṣẹ kekere, alabọde, ati tó kéré jùlọ lati gba awọn awin ti o ni idiwọn ipin kan-nọmba ati olu-ilu ibẹrẹ, ti o fun ọ ni inawo lati bẹrẹ ati fi aaye silẹ fun awọn iṣowo to wa tẹlẹ lati dagba. Ètò mi tún fojusi awọn inawo isẹ, bii ina ati ọkọ-irinna, ti o di ẹru lori awọn iṣowo kekere. Fun awọn obinrin oniṣòwò, mo fẹ́ àwọn irinṣẹ oni-nọmba bii banki alágbèéká láti mú kí àǹfààní gbòòrò síi, tí a ti fi idoko-owo sinu amayederun oni-nọmba àti imọ̀-ẹ̀rọ oni-nọmba ṣètìlẹ́yìn.
ojú ìwé 2 Introduction
Kí ló dé tí ẹ kò fẹ́ bá NDC ṣe àjọṣepọ̀ kí ẹ sì yan àtọ́kùnrin alága yín láti ibẹ̀ láti ṣe àjọpín àwọn alátakò?
Lórí ìbéèrè yín, ohun tí mo lè sọ fún yín ni èyí: mo ti ṣe ìrúbọ ju ọ̀pọ̀lọpọ̀ lọ láti dáàbò bo ìlànà ìyípo agbára ní orílẹ̀-èdè yìí. Ní 1993, mo yọ̀ǹda ara mi kúrò láti fi ààyè gba Chief MKO Abiola. Ní 2003, mo kọ̀ ìfilọ́lẹ̀ tí àwọn gómìnà PDP fún mi láti dìje fún ipò ààrẹ fúnra mi, nítorí pé ó lòdì sí ìlànà kan náà yẹn. Ìdánilójú yẹn ṣì ń darí mi lónìí, yóò sì máa bá a nìṣó láti máa darí bí mo ṣe ń kọ́ ìjọba kan tí yóò gbé ìwọ̀n sókè fún gbogbo ẹni tí yóò tẹ̀lé mi.
Would you support zoning when it doesn’t personally benefit you and, if elected, would you support a Southern candidate to succeed you?
Kí nìdí tí o fi ń sare fún ipò ààrẹ ní ọdún 2027 gẹ́gẹ́ bí ọmọ Àríwá dípò kí o ṣètìlẹyìn fún olùdíje láti Gúúsù fún yíyípo agbára?
Lori ìyípo agbára àti ìdí tí mo fi ń sáré nísisìyí, mo gbàgbọ́ nínú fífún èrò ìpò-ààrẹ-yíyípo ní àtìlẹ́yìn t'ófin. Mo jẹ́ apá kan ìjiyàn Àpéjọ Òfin ti 1995 lórí èyí, mo sì ti rí àìdọ́gba nínú bí agbára ṣe ti ń yípo láàrín Àríwá àti Gúúsù láti 1999, pẹ̀lú ẹgbẹ́ pàtàkì kan láti agbègbè kọ̀ọ̀kan ti ó ti jàǹfààní. Àìdọ́gba yẹn ni ohun tí a gbọ́dọ̀ tún wò gẹ́gẹ́ bí apá kan àtúnṣètò orílẹ̀-èdè náà. Ṣùgbọ́n ìpinnu mi láti díje ní 2027 dúró lórí ohun tí mo ti pè ní ìkùnà ńlá ti ìjọba Tinubu, èyí tí ó ti mú wá ìṣòro iye-ìyè-dídíyelé tí ó burú jùlọ tí àwọn ará Nàìjíríà ti ní kí nkàn. Mo gbàgbọ́ pé mo ní ìgbékalẹ̀ tí ó dára jù láti sọ́jí ètò ọrọ̀-ajé kí a sì jẹ́ kí ìgbé-ayé ṣe é rí-rà padà, ìyẹn sì ni ìdí tí mo fi ń dúró.
Lórí bóyá èmi yóò fà sẹ́yìn tàbí ṣe àtìlẹ́yìn fún olùdíje kan láti Gúúsù, mo ti ṣe ìrúbọ gidi fún ìlànà ìyípo agbára tẹ́lẹ̀. Ní 1993, mo yọ ara mi kúrò nínú ìje náà láti ṣẹ̀dá ọ̀nà fún Olórí MKO Abiola. Ní 2003, mo kọ̀ ìfilọ́lẹ̀ kan láti ọ̀dọ̀ àwọn gómìnà PDP láti sáré fún ipò ààrẹ fúnra mi, nítorí mo gbàgbọ́ pé ó lòdì sí ìlànà ẹkùn-ìpínlẹ̀. Bí a bá yàn mí ní 2027, mo ní ète láti gbé ìwọ̀n ìṣàkóso sókè kí àwọn tí ó ní àwọn ẹ̀rí-ọlá tí ó bani lọ́kàn balẹ̀ nìkan, yálà láti Gúúsù tàbí Àríwá, lè ní ìgboyà láti fi ara wọn hàn láti rọ́pò mi.
Would you support zoning when it doesn’t personally benefit you and, if elected, would you support a Southern candidate to succeed you?
Kí ni ìhìn yín sí àwọn olùdìbò Gúúsù-Ìlà-Oòrùn lórí ìfẹ́ wọn láti ní ipò ààrẹ àti kí nìdí tí wọ́n fi gbọ́dọ̀ gbẹ́kẹ̀lé yín?
Mo ti sọ léraléra pé èmi ni afárá ìṣèlú tó dára jùlọ láti mú àlá ipò ààrẹ fún Gúúsù Ìlà Oòrùn ṣẹ. Mo ń sọ ọ̀rọ̀ yìí pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀ tó tó, bí a ṣe ní ìtàn kan náà. Gúúsù Ìlà Oòrùn àti Àríwá Ìlà Oòrùn, ibi tí mo ti wá, gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ nínú ìlànà iṣẹ́ àgbékalẹ̀ gbogbo Nàìjíríà láti darí ìjíròrò fún àtúnṣe àìdọ́gba ìpínpín agbára ní Nàìjíríà. Ìké tó ń pè fún ipò ààrẹ Gúúsù Ìlà Oòrùn jẹ́ ohun tó bọ́gbọ́n mu gẹ́gẹ́ bí ìké tó ń pè fún ipò ààrẹ Àríwá Ìlà Oòrùn. Mo gbàgbọ́ pé lórí ìfohùnṣọ̀kan àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ni Gúúsù Ìlà Oòrùn àti Àríwá Ìlà Oòrùn ṣe lè ṣàṣeyọrí góńgó láti mú ààrẹ Nàìjíríà jáde. Kò sí èyí tí ó lè dá dúró ṣe é nìkan.
What would you say to South-East voters who believe that their region has been denied a fair opportunity to produce the president and why should they trust you?
Báwo ni ẹ ṣe máa rí i dájú pé ìnáwó ìjọba kò ní jẹ́ asán?
Mo pinnu láti dín iye owó tí a ń ná sórí ìjọba kù, kí n sì mú ìnáwó asán kúrò. A óò mú ìṣàkóso owó ìlú àti ètò ìṣúnná-owó dára sí i, a óò sì dín ìnáwó àdánù kù kí ìnáwó ìjọba lè jẹ́ èyí tó mówó jáde dáradára, tó ṣeé ṣírò, tó sì bá àwọn àkọ́kọ́-ọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè mu. Èyí ni bí a óò ṣe rí i dájú pé ìnáwó náà mú àǹfààní gidi tí a lè wọ̀n wá fún ọ gẹ́gẹ́ bí ọmọ orílẹ̀-èdè.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa gbé owó-wíwọlé ìjọba ró láìsí fífi owó orí kún ọ̀pọ̀ ènìyàn?
Mo fẹ́ mú owó tí ń wọlé láti ọwọ́ àwọn tí kì í ṣe epo pọ̀ sí i nípasẹ̀ ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé, kì í ṣe nípasẹ̀ owó orí tí ó pọ̀jù. Èyí jẹ́ apá kan ètò wa láti dín ìnáwó àdánù kù àti láti mú ìbánìṣepọ̀ owó ìnáwó ìjọba sunwọ̀n sí i, kí ìnáwó ìjọba lè wà ní bí ó ti yẹ àti kí ó bá àwọn pàtàkì orílẹ̀-èdè mu, kí ó sì mú àǹfààní tòótọ́ wá fún ọ dípò kí ẹrù owó orí tí ó wúwo kó sórí rẹ.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbèrò rẹ láti tún bí ìjọba ṣe ń ṣètò ìnáwó àti bí ó ṣe ń fún àwọn kọ́ńtíráàkì ṣe?
Èmi yóò yí ìjọba padà sí ètò ìṣúnawó tí a dá lé-ní-odo (zero-based budgeting), tí yóò so náírà kọ̀ọ̀kan tí a ná mọ́ àwọn ohun àkọ́kọ́ ìdàgbàsókè wa, àwọn àbájáde tí a lè díwọ̀n, àti ipa tí ó kan àwùjọ. Èyí jẹ́ apá kan ṣíṣe àtúnṣe sí ìṣúnawó àti rírà-ọjà ìjọba (public procurement) kí ìnáwó lè mú owó tí ó yẹ wá, mímú ìṣàkóso owó ìjọba dára sí i, àti rírí i dájú pé ìnáwó ṣe déédé pẹ̀lú àwọn àbájáde tí ó ṣe pàtàkì fún ọ.
ojú ìwé 7 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yege ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ ní ìmọ̀ ìgbésẹ̀ tí àwọn agbanisíṣẹ́ nílò?
Mo gbọ yín, àti pé èyí gan-an ni àlàfo tí mo ní lọ́kàn láti pa dé. Ìjọba mi yóò ṣe àtúnṣe pípé sí ètò ẹ̀kọ́ Technical and Vocational Education and Training ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn aṣáájú ilé-iṣẹ́, kí ohun tí ẹ̀yin ń kọ́ bá ohun tí àwọn agbanisíṣẹ́ nílò ní gidi gan mu. A óo dá àwọn ibùdó ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-ọwọ́ òde-òní sílẹ̀ ní gbogbo àwọn agbègbè ìṣèlú-ẹkùn, a óo ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn ètò dual-apprenticeship, a óò sì ṣe ìdọ́gba àwọn ìwé-ẹ̀rí ìmọ̀-iṣẹ́ ní gbogbo orílẹ̀-èdè. Bẹ́ẹ̀ni a óo ṣe rí i dájú pé ìwé-ẹ̀rí polytechnic kan túmọ̀ sí agbára gidi, tí ó sì wúlò ní ibi iṣẹ́.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe mú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti iṣẹ́ ọwọ́ sunwọ̀n sí i kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè múra sílẹ̀ fún àwọn iṣẹ́ gidi?
Mo gbọ́ ohun tí àwọn agbanisíṣẹ́ ń sọ, mo sì ní èrò láti tún un ṣe tààrà. Ìjọba mi yóò ṣe àtúnṣe sí ètò ẹ̀kọ́ TVET pẹ̀lú àwọn aṣáájú-ọ̀nà níbẹ̀ ní ilé-iṣẹ́, kí ohun tí ẹ ń kọ́ bá àwọn ohun tí iṣẹ́ gidi nílò mu. A óò dá àwọn ibùdó ìkẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́ tó ní ìmọ̀ ẹ̀rọ òde-òní sílẹ̀ ní gbogbo àwọn agbègbè ìṣèlú-àgbègbè, a óò ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn ètò ìkọ́ṣẹ́ alábàákẹ́gbẹ́ méjì, a óò sì ṣe ìdọ́gba àwọn ẹ̀rí-ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ orílẹ̀-èdè. Èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ àti ti iṣẹ́ ọnà, a óò gbòòrò sí i àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-iṣẹ́, a óò sì fi ìkẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-ọwọ́ kún ètò ẹ̀kọ́ girama, tí yóò fún yín ní ọ̀nà gidi, tí ó wúlò, láti wọlé sínú iṣẹ́, kì í ṣe àwọn ẹ̀rí-ìwé lásán.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ẹ máa ṣe láti dín owó iná mọ̀nà mọ́ná kù?
Èmi yóò pín iṣelọpọ agbára kálẹ̀ síbi gbogbo, kí n sì ṣí àpá yìí sílẹ̀ fún ìdókòwò àdáni ní gbogbo ipele rẹ̀. Èmi yóò tú àwọn ohun ìní agbára ìjọba yà, kí n gbé ẹ̀tọ́ ìdarí (concession) akáyò orílẹ̀-èdè fún àwọn aládàáni, rí i dájú pé ìdánilójú ìpèsè gáàsì wà fún àwọn ibùdó agbára, kí n sì tì síwájú agbára-ìdalẹ́kọ (captive power) fún àwọn agbègbè ilé-iṣẹ́. Èmi yóò yọ owó-orí ìgbasilẹ̀ kúrò lórí àwọn ẹ̀rọ pàtàkì, kí n sì sọ àwọn ẹ̀yà oòrùn (solar components) fún mini-grids di òdo-owó-orí. Nípa ìgbòkègbodò owó tó ṣẹlẹ̀ láìpẹ́ yìí, mo ti pe Tinubu láti to àwọn àtúnṣe létòlétò dáradára, dín ìrora kù, tún wo ìṣèlú-ìpínlẹ̀ DISCO padà, kí ó sì mú kí NERC jíyìn fún ìfilọ́lẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti ṣàtúnṣe ẹ̀kọ́ kí àwọn tó parí ilé-ẹ̀kọ́ lè rí iṣẹ́ gan-an?
A kò lè máa bá a lọ ní kíkọ́ àwọn ọ̀dọ́ wa fún ètò ọrọ̀-ajé tí kò sí mọ́. Ìdí nìyẹn tí àwọn ilé-ìwé wa fi gbọ́dọ̀ máa tẹnumọ́ sáyẹ́nsì, tẹ́knọ́lọ́jì, ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́, iṣẹ́-àgbẹ̀, ìmọ̀ oní-dìjítà, ìrònú onímọ̀ àti ìṣòwò-ara-ẹni, kí ìwé-ẹ̀rí ilé-ìwé gíga lè dá ènìyàn sí ibi gidi.
Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, ìjọba mi yóò ṣe àtúnṣe pátápátá sí ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ àti ti ìmọ̀-ẹ̀rọ, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn aṣáájú iṣẹ́-ìṣẹ́, kí ohun tí a ń kọ́ wà ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí iṣẹ́ gidi nílò. A óò gbé àwọn ibùdó ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ òde-òní kalẹ̀ ní gbogbo àgbègbè, a óò bẹ̀rẹ̀ àwọn ètò ìkọ́ṣẹ́, a óò sì ṣe àmúdọ́gba àwọn ẹ̀rí-ìmọ̀ orílẹ̀-èdè. Kò sì gbọ́dọ̀ sí ọmọ Nàìjíríà tí ó gbọ́n tí a óò fi ẹ̀kọ́ gíga dá lọ́wọ́ nítorí pé òtòṣì ni òbí rẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìpò rẹ lórí ipò ààrẹ fún Gúúsù Ìlà-oòrùn àti pínpín agbára láàrin àwọn ẹkùn ìpínlẹ̀?
Mo gbọ́ yín, mo sì dúpẹ́ lọ́wọ́ yín fún dídúró pẹ̀lú mi.
Lórí ìbéèrè nípa ẹni tí yóò darí Nàìjíríà tókàn, mo ti sọ̀rọ̀ kedere lórí ibi tí mo dúró lé lórí ìpè fún ìdọ́gba nínú ẹni tí yóò gba ipò yẹn. Èmi dúró gẹ́gẹ́ bí afárá ìṣèlú tó dára jùlọ láti mú àlá ààrẹ láti agbègbè Gúúsù-Ìlà-Oòrùn ṣẹ, mo sì ń sọ èyí pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀, tí a gbé karí ìtàn tí a jọ ní pọ̀. Gúúsù-Ìlà-Oòrùn àti Àríwá-Ìlà-Oòrùn, ibi tí èmi ti wá, gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ nínú iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tó gba gbogbo Nàìjíríà kárí láti ṣàtúnṣe àìdọ́gba pínpín agbára ní Nàìjíríà. Ìké tó ń pè fún ààrẹ láti Gúúsù-Ìlà-Oòrùn jẹ́ ohun tó bọ́gbọ́n mu gẹ́gẹ́ bí ìké tó ń pè fún ààrẹ láti Àríwá-Ìlà-Oòrùn. Kò sí ọ̀kan nínú àwọn agbègbè méjèèjì tó lè dá nìkan ṣe é. Nípasẹ̀ ìjìnlẹ̀ òye àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàrín Gúúsù-Ìlà-Oòrùn àti Àríwá-Ìlà-Oòrùn ni a ṣe lè ṣàṣeyọrí góńgó ti ìmújáde ààrẹ fún Nàìjíríà.
What would you say to South-East voters who believe that their region has been denied a fair opportunity to produce the president and why should they trust you?
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti dá àwọn àǹfàní sílẹ̀ tí yóò gba àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà níyànjú láti dúró sílé àti àwọn tó wà ní òkèèrè láti padà wá?
Èmi yóò fojú sí mímú ọrọ̀-ajé dúró ṣinṣin àti ṣíṣe àwọn òfin ìṣòwò ní ọ̀rẹ́ sí i, kí gbígbé àti ṣíṣiṣẹ́ níbí lè nítumọ̀. Èmi yóò tún fúnni ní àwọn àǹfààní orí owó-orí fún àwọn iṣẹ́ṣòwò tí àwọn tó padà wá láti òkèèrè ń darí, dá àwọn ọ̀nà pàtàkì sílẹ̀ fún ìdokòwò àwọn ará ilú tí ń gbé lóde, kí n sì ṣe àwọn àtúnṣe àpapọ̀ lórí ààbò. Pọ̀pọ̀, àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ni bí mo ṣe ní lọ́kàn láti mú kí Nàìjíríà jẹ́ ibi tí ó ní ààbò tí ó sì ní èrè láti gbé àti láti dókòwò sí.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ètò rẹ láti tún àwọn ọ̀nà, ọkọ̀ ojú-irin àti èbúté Nàìjíríà ṣe?
Èmi yóò kọ́ ètò amáyédẹrùn orílẹ̀-èdè tí a dàpọ̀ mọ́ra tí yóò dín iye owó kù, tí yóò so àwọn ọjà pọ̀, tí yóò sì mú ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé jáde. Èyí túmọ̀ sí yíyípadà kúrò nínú amáyédẹrùn tí ó yapa-yapa sí ètò tí a ṣe ìṣọ̀kan rẹ̀, níbi tí àwọn ọ̀nà, ọkọ̀ ojú-irin, èbúté, ọkọ̀ òfurufú, àti ọ̀nà omi yóò ti máa ṣiṣẹ́ papọ̀ láti ṣètìlẹ́yìn fún òwò, iṣẹ́-ẹ̀rọ, àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́. Èmi yóò ṣe àgbékalẹ̀ ohun amáyédẹrùn ọkọ̀ tí a dàpọ̀ mọ́ra ti orílẹ̀-èdè, tí yóò so ọkọ̀ ojú-irin, àwọn ọ̀nà, èbúté, àti pápá ọkọ̀ òfurufú pọ̀, àti pé èmi yóò fi ọ̀wọ̀ àkọ́kọ́ fún amáyédẹrùn tí yóò ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́-àgbẹ̀, iṣẹ́-ẹ̀rọ, àti ọjà tí à ń fi ránṣẹ́ sí òde-òkè. Èmi yóò tún lo ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìjọba àti aládàáni láti mú ìfilọ́lẹ̀ yára kánkán àti láti mú ìṣiṣẹ́-dáradára sunwọ̀n sí i.
Èmi yóò mú àwọn olùdókòwò aládàáni wá láti fi owó ara wọn ṣe ìdàgbàsókè, nígbà tí ìjọba yóò pèsè àwọn ìrànlọ́wọ́ tí a tọ́ka sí, tí ó fi mọ́ ìdẹ́kun owó-orí níbi tí ó bá yẹ. Èyí yóò jẹ́ kí á lè kọ́ amáyédẹrùn, dá iṣẹ́ sílẹ̀, kí á sì mú ọrọ̀-ajé dàgbà láìsí yíyá owó tàbí fífi owó-orí wọ àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè jù.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Ṣé ìwọ yóò tún mú irúfẹ́ ìdarí owó oníwọ̀n (price control) wá fún oúnjẹ pàtàkì?
Ètò mi láti mú owó oúnjẹ dúró ṣinṣin ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìpèsè oúnjẹ, kì í ṣe nípasẹ̀ ìdarí owó. Màá rí i dájú pé a máa kún àwọn ibi ìpamọ́ hóró oúnjẹ ìlànà ní gbogbo ìgbà, kí a sì máa tú oúnjẹ yẹn jáde sí ọjà nígbàkúgbà tí àìtó bá ń mú kí owó pọ̀ sí i, màá sì fún agbára sí àbójútó owó oúnjẹ ní àsìkò gidi kí ìjọba lè dáhùn ní kíákíá. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, dídín owó orí ẹnu-bodè sílẹ̀ lórí àwọn ohun èlò ọ̀gbìn àti dídín owó ọkọ̀ sílẹ̀ yóò ràn wá lọ́wọ́ láti sọ owó àwọn oúnjẹ pàtàkì bí ìrẹsì, ẹ̀wà àti gari di kékeré. Pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, a óò ṣe ìṣọ̀kan ìpínkiri kí ìjì àìtó oúnjẹ má bàa kan ilé rẹ ní líle.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe dá ìwà ìbàjẹ́ dúró nínú àwọn àdéhùn àti iṣẹ́ àṣesìn ìjọba?
Èmi yóò fún àwọn ìlànà rírà ọjà ní okun kí àwọn tẹnda lè jẹ́ gbangba, kí wọ́n sì ní ìdíje, kí ó sì ṣe kedere ní gbogbo ipele ìjọba. A óò ṣe ìtanṣẹ́ (digitize) àwọn ètò ìṣúná àti rírà ọjà láti gé àwọn ìjò owó, ìdádúró, àti ìwà ìbàjẹ́ kúrò, a óò sì fipá mú àwọn àkókò tí a ṣètò láti rí i dájú pé àwọn iṣẹ́ àṣesìlẹ̀ kò ní ṣe àṣejù inawo tàbí kí wọ́n fi sílẹ̀. Ẹnikẹ́ni tí ó bá rú àwọn òfin rírà ọjà yóò dojú kọ ìjẹ́níyà, èmi yóò sì fún àwọn ilé-iṣẹ́ àmójútó ní okun láti rí i dájú pé a ń tẹ̀lé òfin. Èmi yóò tún san owó tí a jẹ àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ (contractors), èmi yóò sì gbé jáde ní gbangba ohun tí a jẹ àti ìgbà tí a óò san án, kí ẹ lè mọ iṣẹ́ ẹni tí a ń bọ̀wọ̀ fún.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Oúnjẹ ń di ohun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdílé kò lè ra mọ́. Kí ni ẹ máa ṣe láti dín iye owó oúnjẹ pàtàkì bí ìrẹsì, ẹ̀wà àti gaari kù?
Mo mọ ohun tí ó túmọ̀ sí láti máa wo bí ìrẹsì, ẹ̀wà àti gari ṣe ń gòkè lọ nígbà tí owó nínú àpò rẹ kò yí padà. Ètò mi ni pé: mo máa yọ owó-orí àgbàwọ̀lé (import duties) kúrò lórí àwọn ohun-èlò ìṣẹ́-àgbẹ̀ láti fẹ̀ ìṣelọ́pọ̀ oúnjẹ ní ìlú jáde kánkán, mo máa tún kún àwọn ibi ìpamọ́ ọkà ìpamọ́ orílẹ̀-èdè kí a lè máa tú oúnjẹ jáde kí a sì dín iye owó kù nígbà àìtó, àti pé mo máa dín iye owó ọkọ̀ kù nípa fífún àwọn ohun-èlò ìṣàtúnṣe epo ní ìlú ní ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy), nítorí pé bí ọkọ̀ ìrìnnà ṣe wá ní owó kéré ni ó máa ń mú kí oúnjẹ dé orí tábìlì rẹ ní owó kéré. Mo fẹ́ kí ìwọ padà láti ọjà pẹ̀lú oúnjẹ tí ó pọ̀ sí i nínú àpò rẹ. Ìyẹn ni agbára-ìní, àti pé màá fi lélẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni o ṣe máa mú kí ajílẹ̀, irúgbìn, àti àwọn ohun èlò oko míràn wà ní owó tí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké lè rà?
Èmi yóò gbé ètò àpamọ́wọ́-dúró (e-wallet) kalẹ̀ tààràtà tí yóò máa fi àwọn ajílẹ̀ tí wọ́n dín iye owó rẹ̀ kù, irúgbìn tí ń so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ àjàkálẹ̀-àrùn ránṣẹ́ tààràtà fún àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti fọwọ́ sí bí ìwọ fúnra rẹ, tí yóò sì mú kí àwọn alárinà kúrò lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò fẹ̀ àwọn awin iṣẹ́-àgbẹ̀ oníyọ-kékeré sí i nípasẹ̀ Bank of Agriculture. Èyí ni bí a ṣe máa mú kí iṣẹ́-àgbẹ̀ wà ní ìwọ̀nba iye owó tí ó sì máa jẹ èrè jù fún ọ.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe dín iye owó gbígbé ẹrù àti ènìyàn kiri ní Nàìjíríà kù?
Ni kete ti a bá mú ètò ìrànwọ́ epo tí a fojú sí padà bọ̀ tí a sì mú owó epo rọ̀, à ń retí pé iye owó ọkọ̀ yóò dín kù gan-an. Owó ọkọ̀ tí ó dín kù yóò tún dín iye owó gbígbé oúnjẹ àti àwọn ohun pàtàkì mìíràn kiri ní orílẹ̀-èdè náà kù, èyí tí yóò ràn àwọn ìdílé Nàìjíríà lọ́wọ́ láti mú ẹrù iye owó ìgbésí-ayé gan-an fúyẹ́.
Èmi yóò tún tún àwọn ìdènà tí ó wà nínú ọ̀nà kíkó ọjà àti ọkọ̀ ṣe, láti mú iye owó gbígbé ọjà àti ènìyàn rọ̀. Èyí túmọ̀ sí yíyí ẹrù wíwúwo padà láti ojú ọ̀nà sí ọkọ̀ ojú irin àti ọ̀nà omi, èyí tí yóò dín ìdíjú kíkún ọ̀nà àti ìbàjẹ́ ojú ọ̀nà kù, àti kíkọ́ ọ̀nà ọkọ̀ ojú irin tí yóò so àwọn èbúté, àwọn agbègbè ilé-iṣẹ́ àti àwọn ibùdó iṣẹ́-àgbẹ̀ pọ̀.
Èmi yóò tún gbé àwọn ibùdó àti ilé ìkóhun-sí-pamọ́ ọjà kalẹ̀ ní ìta àwọn ìlú ńlá láti dín ìdíjú kíkún ọ̀nà ní àwọn ìlú kù, àti láti mú àwọn ọ̀nà abúlé sunwọ̀n sí i kí àwọn àgbẹ̀ lè rọrùn fún wọn láti dé ọjà.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Kí ni ìgbèrò rẹ fún àtúnṣe ohun àmúṣọrọ̀ ìrìnàjò ní Nàìjíríà?
Mo máa mú àwọn olùdókòwò aládàáni wá láti ṣe ìnáwó ìdàgbàsókè pẹ̀lú owó ọrùn ara wọn, nígbà tí ìjọba yóò pèsè àwọn ìrànwọ́ tí a pète fún wọn, títí kan àwọn àdínkù owó orí níbi tí ó bá yẹ. Èyí yóò gbà wá láàyè láti kọ́ àwọn amáyédẹrùn, dá ìṣẹ́ẹ̀ṣe sílẹ̀ àti láti mú kí ọrọ̀-ajé dàgbà.
Mo máa ṣe àtúnṣe sí amáyédẹrùn ọ̀nà ìrìnàjò nípasẹ̀ ìkópa tí ó pọ̀ síi látọ̀dọ̀ àwọn aládàáni. Ìjọba yóò yí padà láti jẹ́ olùdarí àkọ́kọ́ ti àwọn ètò ìrìnàjò sí jíjẹ́ olùrànlọ́wọ́ àti alábòójútó, tí yóò ṣí àyè sílẹ̀ fún àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni láti kó ipa tí ó tóbi sí i.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Kí ni ètò yín láti kojú àìlàbòsí àti ọ̀gbẹlẹ̀ tí ó ń kan iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Àríwá?
Mo ní òye ohun tí ẹ̀yin ń dojúkọ, nítorí tí mo ti nírìírí rẹ̀ fúnra mi. Àwọn oko tèmi fúnra mi ti jìyà olè àti ìdarúdàpọ̀, nítorí náà mo mọ ohun tí àìlera ààbò ń ṣe sí iṣelọ́pọ̀, sí ọ̀nà ìgbésí ayé, àti sí owó oúnjẹ ní ọjà.
Ìdí nìyẹn tí mo fi pinnu láti mú kí iṣẹ́ àgbẹ̀ padà ní ààbò. A óò dáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà àgbẹ́ẹ̀fẹ́rẹ̀ nípasẹ̀ ìfisílẹ̀ ààbò tí a kàn sí wọn, a óò dá àwọn àgbègbè àgbẹ̀ tí a dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn ibi tí ewu pọ̀ sí, a óò sì fi àwọn Agro-Rangers ránṣẹ́ láti dáàbò bo oko. Ní àfikún sí èyí, èmi yóò gbilẹ̀ síi ìbomi oko ní ìwọ̀n ńlá nípasẹ̀ àwọn dámù àti kànga, kí iṣẹ́ àgbẹ̀ lè máa bá a lọ ní gbogbo ọdún yí, kódà tí ọ̀dá bá halẹ̀ mọ́ ìkórè yín.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe ràn àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti rí ọjà tí ó dára àti láti jèrè púpọ̀ sí i lórí ohun ọ̀gbìn wọn?
Mo gbọ ọ, àti rírí ọjà tó dára fún àwọn ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ ẹ̀rù rẹ ni ohun tí mo gbèrò láti ṣe tán. Màá gbé gbogbo ẹ̀wọ̀n iye iṣẹ́-àgbẹ̀ kalẹ̀ kí ẹ má bàa sọ̀nù púpọ̀ sí ìbàjẹ́ lẹ́yìn-ìkórè, nípa dídá owó sínú àwọn ibùdó àkójọpọ̀, àwọn ilé-ìpamọ́, àti àwọn ètò ẹ̀wọ̀n òtútù láti rí i dájú pé ẹ̀rù rẹ wà ní ipò tó dára. Mò ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú láti mú àjọṣe láàrin àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣe-nǹkan, àti àwọn ọjà le sí i, láti mú ìkólùsí àti ọkọ̀ ìrìn-àjò láàrin igbèríko àti ìlú ńlá sunwọ̀n sí i, àti láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn agbègbè ìṣe-nǹkan-àgbẹ̀ àti fífi iye kún ọjà ní ibi tó ti ń ti jáde, kí àwọn ọjà rẹ bàa lè dé ọ̀dọ̀ àwọn olùrà ní ipò tó dára jùlọ, kí ó sì mú owó tó yẹ wá.
ojú ìwé 3 Introduction
Oúnjẹ ti wọ́n jù, kò sì rọrùn láti rà. Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí oúnjẹ dín wọn lówó?
Mo fẹ́ kí o jáde lọ sí ọjà kí o sì padà wá sílé pẹ̀lú oúnjẹ tí ó pọ̀ síi nínú àpò rẹ, kì í ṣe tí ó dínkù. Ètò mi fojú sí ìrẹsì, ewa àti gaàrì tààrà: mímú ìkórè àwọn oúnjẹ ìbílẹ̀ wọ̀nyí pọ̀ síi, yíyọ owó orí agbewọle kúrò lórí àwọn ohun èlò oko, àti kíkún àwọn ibi ìpamọ́ oúnjẹ orílẹ̀-èdè padà láti dọ́gba àwọn owó nígbà ìhánwọ́. Mò ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú láti dín iye owó ìrìnnà kù nípa fífún owó ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ohun èlò ìtúnṣe epo ní ìbílẹ̀, nítorí nígbà tí gbígbé tòmátì tàbí ìrẹsì lọ sí ọjà bá rọrùn tí ó sì wọ̀n, ìjèrè náà á dé orí tábìlì oúnjẹ rẹ.
ojú ìwé 3 Introduction
Àwọn àgbẹ̀ ń ṣe oúnjẹ ṣùgbọ́n owó rẹ̀ ṣì wà ní gíga gidigidi. Níbo ni ìṣòro náà wà àti báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe yanjú rẹ̀?
Iṣoro naa kì í ṣe iṣẹ́ àṣekára yín. Ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ni pé àwọn ọ̀nà tí kò dára, àìrí ọjà dáadáa àti ìpàdánù lẹ́yìn ìkórè mú kí n nǹkan tí ẹ gbìn bàjẹ́ tàbí kí ó wọ́n jáde kí ó tó dé ọ̀dọ̀ yín, àti pé àìlábò lórí oko ń dí iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ìrìnàjò ọjà lọ́wọ́, tí ó sì ń mú kí owó ọjà wá ga síi. Mo pinnu láti tún èyí ṣe láti ìhà méjèèjì: mo máa kọ́ ọ̀nà tí yóò so oko pọ̀ mọ́ ọjà, àwọn agbègbè ìṣàmúlò ohun ọ̀gbìn, àti ibi ìpamọ́ oúnjẹ tí oòrùn ń mú tutù láti dín pípàdánù kù, nígbà tí a ó sì ń rí i dájú pé àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà ọjà ohun ọ̀gbìn ní àbò, kí àwọn àgbẹ̀ lè gbìn, kórè, àti kó ọjà wọn lọ láìsí ìdíwọ́. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, a ó kọ́ ibi ìpamọ́ ọkà pàtàkì fún orílẹ̀-èdè tí yóò hàn kedere, tí yóò máa tú oúnjẹ sílẹ̀ sí ọjà nígbà àìtó, tí yóò sì máa tẹ̀lé iye owó ní àkókò gidi, láti dúró ṣinṣin ní pípèsè oúnjẹ àti láti dáàbò bo yín lọ́wọ́ owó ọjà tí ó bá ṣe kíákíá gòkè.
ojú ìwé 3 Introduction
Ajílẹ̀ àti àwọn ohun èlò oko mìíràn jẹ́ gbówó lórí jù. Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí wọ́n wà ní ìrọ̀rùn fún àwọn àgbẹ̀ láti rà?
Èmi yóò mú kí ajílẹ̀ àti àwọn ohun èlò oko mìíràn wà ní ọ̀rọ̀ dídán nípasẹ̀ ọ̀nà ìfilọ́lẹ̀ e-wallet tààrà fún ìpèsè ohun èlò oko, mo máa fi ajílẹ̀ tí a ṣe ìrànwọ́ owó sí i, irúgbìn tí ń so èso púpọ̀, àti ààbò lòdì sí kòkòrò múra sílẹ̀ tààrà sí ọwọ́ àwọn àgbẹ̀ kékeré tí a ti fọwọ́ sí i, láìkọjá àwọn alágbàtà. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo ti ṣe ìfọkànsìn láti mú kí àwọn ohun ìlọ́owó oko pẹ̀lú èlé kékeré gbòòrò si nípasẹ̀ Bank of Agriculture, kí ẹ lè rí owó gbà láti mú oko yín dàgbà. Èmi yóò tún ṣe àtìlẹ́yìn fún yín pẹ̀lú ìdokòwò nínú ẹ̀rọ-ìṣiṣẹ́, àwọn iṣẹ́ ìtẹ̀síwájú, àti àǹfààní ọjà, tí a bá àìní àwọn àgbẹ̀ mu ní gbogbo ìwọ̀n.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ètò yín láti fòpin sí gbígbe oúnjẹ wọlé àti láti ní ààbò oúnjẹ pẹ̀lú ilẹ̀ àti ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Ilẹ̀ Nàìjíríà àti okun ìran yín gan-an ni ìdí tí mo fi ń sọ ààbò oúnjẹ di pàtàkì ààbò orílẹ̀-èdè. Ètò mi yóò mú ìbomirin ńlá gbilẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ọ̀gbàrá omi àti kànga fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún, yóò mú kí a tún máa lo àwọn ọ̀gbàrá omi tí a ti kọ̀sílẹ̀ fún àwọn àgbẹ̀ kékeré, yóò sì gba àgbẹ̀ oníṣòwò ńlá níyànjú lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìdàgbàsókè àwọn àgbẹ̀ kékeré. Mo máa gbé àwọn Agro-Rangers kalẹ̀ láti dáàbò bo ilẹ̀ oko, mo máa kọ́ àwọn ibùdó ìpamọ́ ọkà pàtàkì láti dúró ṣinṣin fún ìpèsè, mo sì máa fún ìjọsìn tí ó wà láàrin àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣàgbékalẹ̀ àti ọjà lókun kí ohun tí ẹ̀yin bá gbìn lè dé ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ní ti gidi. Báyìí ni a óò ṣe kọ́ orílẹ̀-èdè tí ó lè bọ́ ara rẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Ṣé ẹ ó dásí àwọn alárinà tó wà láàrin àwọn àgbẹ̀ àti àwọn oníbàárà?
Ètò mi ń bá ọ̀rọ̀ yìí sọ̀rọ̀ tààrà. Nípasẹ̀ ètò àpamọ́wọ́-oníná tààrà, a óò fi àwọn ajílẹ̀ tí a ṣètìlẹ́yìn owó fún, irúgbìn tí ń so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ kòkòrò ṣe ìfiránṣẹ́ tààrà sí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti fi ẹ̀rí rẹ̀ rí, láì gba ipasẹ̀ àwọn alárinà rárá. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, a óò kọ́ ọ̀nà abúlé tí ó so oko pọ̀ mọ́ ọjà, a óò sì dá àwọn agbègbè ìṣàmúlò oko-sí-ọjà sílẹ̀ nítòsí àwọn àgbájọ oko, kí àwọn ọjà le máa rìn láti oko dé tábìlì oúnjẹ lọ́nà tí ó yára. A tún ti pinnu láti fi àwọn àgbẹ̀ kéékèèké sí àárín ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀, láti fún ìṣelọ́pọ̀ ìbílẹ̀ lókun àti láti dúró ṣinṣin fún iye owó oúnjẹ.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìgbèrò yín láti kojú ìkún-omi àti láti mú kí wíwọlé sí oko rọrùn ní àsìkò ẹ̀ẹ̀rùn?
Mo ye bí ìkún-omi ṣe lè gé ọ kúrò lórí oko tí ń bọ́ ẹbí rẹ. Ọgbọ́n mi ni láti kọ́ àwọn ètò ọ̀nà omi (master drainage systems) ní àwọn àgbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ sí, láti ṣe ìmúdójúiwọ̀n sí àtúnlò egbin tí ìjọba ìbílẹ̀ ń ṣe, àti láti darí àwọn owó Ecological Fund tààrà sí àwọn ètò ìdènà ogbara àti ìmọ́tótó ní agbègbè náà. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo gbèrò láti fẹ̀ Rural Access and Agricultural Marketing Project sí i, ní lílo owó ìbáramu láti ọwọ́ ìjọba àpapọ̀ àti ìpínlẹ̀ láti ṣe tábà (pave) àwọn ọ̀nà kékeré tí ó ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà tí ó ṣe pàtàkì, kí àwọn ọ̀nà tí kò dára má bàa dí ọ lọ́wọ́ láti dé oko rẹ, pàápàá jù lọ nígbà ẹ̀ẹ̀rùn òjò.
ojú ìwé 3 Introduction
Ṣé ẹ máa ṣètìlẹ́yìn fún ìbomirin kí iṣẹ́-àgbẹ̀ má bàa gbára lé òjò nìkan?
Bẹ́ẹ̀ni, èyí jẹ́ ohun kan tí mo pinnu láti ṣe nípa rẹ̀. Ọgbọ́n ìṣètò mi gbilẹ̀ àwọn ètò ìfúnrigbìn ní ìwọ̀n gbígbòòrò, tí ó ní àwọn ìdènà omi àti àwọn kànga nínú, láti ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún dípò iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó gbára lé òjò nìkan. Ní ìbámu pẹ̀lú èyí, mo gbèrò láti fi owó sínú lílu kànga jíjìn sí abẹ́lẹ̀, àwọn ohun amáyédẹrùn ìkójọpọ̀ omi òjò, àti àwọn ìdènà omi ilẹ̀ kéékèèké, kí a lè kó omi pamọ́ kí ó sì wà fún lílò fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún yíká. Èyí ni bí a ṣe máa mú iṣẹ́jáde oúnjẹ gidi, ti gbogbo ọdún yíká, wá sí ọwọ́ àwọn àgbègbè àgbẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ máa ṣe ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn obìnrin tí ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ pẹ̀lú ọ̀nà sí ọjà àti owó?
Mo rí bí o ṣe ń ṣiṣẹ́ kára láti ṣe ohun tí yóò ṣàǹfààní fún àgbègbè rẹ, mo sì mọ ìjàkadì tí ó wà nígbà tí ọjà àti owó kò bá sí níbẹ̀ láti pàdé ọ. Èyí ni ìfarajìn mi: Èmi yóò yà ìpín kan nínú owó tó jẹ́ $10 billion fún àwọn oníṣòwò kéékèèké sí ẹ̀gbẹ́ ní pàtàkì fún àwọn ilé-iṣẹ́ tí àwọn obìnrin ń darí, pẹ̀lú àwọn ìlànà ìpín tó dá lórí ìtẹ̀síwájú (affirmative action) nínú fífún àwọn kọ́ńtíráàkì ìjọba. Pẹ̀lú èyí, ìjọba mi yóò fún àjọṣe láàrin àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣàtúnṣe (processors), àti àwọn ọjà lókun, yóò sì mú ìrìnàjò ọjà láàrin ìgbèríko àti ìlú ńlá sunwọ̀n sí i, kí ohun tí o bá ṣe jáde lè dé ọwọ́ àwọn tí yóò ra á ní ti gidi.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ìwọ yóò ṣe mú àwọn ọ̀nà kékeré ìgbèríko àti ohun amáyédẹrùn dára sí i láti ran àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti kó àwọn ọjà wọn?
Mo ní òye ìbànújẹ́ tí ó wà nínú níní ilẹ̀ rere ṣùgbọ́n láìní ọ̀nà láti kó ọjà rẹ. Ìjọba mi yóò fún ọ̀nà abúlé tí ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà ní ààyè àkọ́kọ́ lábẹ́ ìṣọ̀kan aládàáni-ìjọba, kí a sì mú Rural Access and Agricultural Marketing Project (RAAMP) gbilẹ̀ sí i, ní lílo owó ìbáramu láàrin ìjọba àpapọ̀ àti ìpínlẹ̀, láti fi dá ọ̀nà pàtàkì wọ̀nyí ní amọ̀. Èmi yóò tún kọ́ àwọn agbègbè ìsàgbéṣe àgbẹ̀ (agro-processing zones) nítòsí àwọn àgùdà àgbẹ̀ bí tirẹ, ṣe ìdókòwò nínú àwọn ibùdó àkójọpọ̀, àwọn ilé-ìtọ́jú ọjà, àti ètò ẹ̀wọ̀n òtútù (cold chain systems), kí n sì gbé àwọn ibùdó ìtọ́jú òtútù tí ń lo oòrùn láìsí iná-mọ̀nàmọ́ná (off-grid solar cold-storage facilities) kalẹ̀, kí ọjà rẹ lè dé ọ̀dọ̀ àwọn tí yóò rà á kí ó tó bàjẹ́.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa ọ̀nà tí ó burú àti àìtó ibi ìpamọ́ tí ó ń jẹ́ kí àwọn oko bàjẹ́ tàbí di ọ̀wọ́n?
Èmi yóò fún àwọn ọ̀nà abúlé tí ń so oko mọ́ ọjà ní àkọ́kọ́nípò nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ ìjọba àti aládàání, kí ọjà rẹ lè kánjú, kí ó sì rọrùn láti kó o lọ pẹ̀lú ìnáwó kékeré. Èmi yóò dá àwọn agbègbè àgbègbè fún ìṣiṣẹ́ àgbẹ̀dẹ̀ sílẹ̀ nítòsí àwọn àkójọpọ̀ àgbẹ̀ bí tirẹ, àti kí n gbé àwọn ohun èlò ìpamọ́ òtútù tí oòrùn ń ṣiṣẹ́ (off-grid solar cold-storage) lélẹ̀ láti dá ìbàjẹ́ dúró. Èmi yóò tún fi owó sínú àwọn ibùdó àkójọpọ̀, àwọn ilé-ìpamọ́, àti àwọn ètò ẹ̀wọ̀n òtútù (cold chain systems) láti dín àdánù tí ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìkórè kù jákèjádò ẹ̀wọ̀n iye. Èyí ni bí a ṣe máa dáàbò bo iṣẹ́ àṣekára rẹ, láti oko dé ọjà.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ẹ máa ṣe láti dín iye owó oúnjẹ àti ìrìnàjò kù, àti ṣé ẹ máa pèsè owó fún àbò ààlà South-South àti ìtúnrísẹ́ àwọn tí wọ́n ṣípò padà?
Láti dín iye tí o ń san fún oúnjẹ àti ìrìnàjò kù, ètò mi ń ṣiṣẹ́ ní ìhà méjèèjì ọ̀rọ̀ náà. Lórí ìrìnàjò, èmi yóò yí ẹrù wíwúwo padà láti ọ̀nà mọ́tò sí ọ̀nà ojú irin àti ọ̀nà omi láti dín ìdènà ọ̀nà àti bíbàjẹ́ ọ̀nà kù, mo máa kọ́ ìjápọ̀ ojú irin tí yóò so àwọn èbúté, àwọn agbègbè iṣẹ́ àṣelámu àti àwọn ibùdó iṣẹ́ àgbẹ̀ pọ̀, kí n sì ṣe àtúnṣe sí àwọn ọ̀nà agbègbè ìgbèríko kí àwọn àgbẹ̀ lè rọrùn kí wọ́n dé ọjà. Lórí oúnjẹ, èmi yóò kọ́ kí n sì ṣe ìtọ́jú ibi ìpamọ́ ọkà pàtàkì tí ó ṣe kedere tí yóò tú ọjà sílẹ̀ nígbà tí àìtó bá wà, àti láti fún ìbójútó ọjà lókun láti tọpa owó oníbàárà ní àkókò gidi kí ìjọba lè dáhùn ní kíákíá. Mo tún gbèrò láti fi owó sinú àwọn ibùdó ìkójọpọ̀, àwọn ilé ìkáwọ́ àti àwọn ètò ẹ̀wọ̀n tútù láti dín àdánù tí ó ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìkórè kù, èyí tí ó ń mú kí iye tí o ń san ga sí i.
Nípa owó pàtàkì fún ààbò bodà àti àtúnmọ ní South-South, èmi kò tíì ṣe àgbékalẹ̀ owó kan pàtó fún agbègbè yẹn. Ohun tí mo ti ṣe ìfaramọ́ sí ni àtúnṣe ààbò lápapọ̀ gẹ́gẹ́ bí ara ṣíṣe kí gbígbé àti ìdókòwò ní Nigeria lè ní ààbò, èyí sì kan gbogbo apá orílẹ̀-èdè náà, pẹ̀lú àwọn àgbègbè bodà àti ìpẹ̀kun Ogoja, Ikom àti Obudu.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Kí ni ìwọ yóò ṣe gẹ́gẹ́ bí ààrẹ láti dín iye owó ọkọ̀ ìrìnnà kù ní Nàìjíríà?
Mo ní òye ohun tí iye owó ọkọ̀ ìrìnnà ń ṣe sí ìwọ, ẹbí rẹ, àti àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ọmọ Nàìjíríà bí ìwọ. Ìyẹn gan-an ni ìdí tí mo fi fi agbára rírà sí àárín gbùngbùn ètò ọrọ̀-ajé mi.
Èyí ni àríyànjiyàn mi: dín iye owó agbára kù kí iye owó ọkọ̀ ìrìnnà bàa dín, kí owó-oṣù rẹ má bàa máa parẹ́ ní dídé ibi iṣẹ́ nìkan. Dín iye owó gbígbé oúnjẹ kiri kù kí ẹbí rẹ bàa lo owó díẹ̀ sí i ní ọjà. Nígbà tí epo bá wọ́n, ohun gbogbo tí ó gbára lé e á wọ́n pẹ̀lú, gbígbé tòmátò láti oko wá, gbígbé ìrẹsì lọ sí ọjà, gbígbé àwọn ọmọdé lọ sí ilé-ìwé, ṣíṣe ẹ̀rọ dídá ọkà ní àdúgbò, dídá iná sí ṣóòbù kékeré. Dín iye owó náà kù, ìtura yóò sì dé tábìlì oúnjẹ rẹ pẹ̀lú.
Láti ṣe èyí, mo ti dábàá ìrànlọ́wọ́ nínú epo tí ó jẹ́ ìrànlọ́wọ́ owó fún ìmújáde, kì í ṣe ìpadàbọ̀ sí ìrànlọ́wọ́ owó fún epo tí a kó wọlé. Ó pèsè ìrànlọ́wọ́ tí a fojú sí èyí tí ó so mọ́ epo robi tí a ti tún ṣe ní ti ilé. Ìrànlọ́wọ́ yìí ní àlà tí a ti gbé kalẹ̀, a ti ṣe ìṣúná owó rẹ̀ ní gbangba, a sì ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ ní òmìnira.
Mo ti sọ pé ní orílẹ̀-èdè tí ń mú epo jáde, epo kò gbọ́dọ̀ di ọjà adùn-ún, àti pé àdánwò gidi fún èyíkéyìí ìlànà ètò ọrọ̀-ajé ni bóyá àwọn ọmọ Nàìjíríà lásán lè ní agbára láti san owó ọkọ̀ ìrìnnà, oúnjẹ, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, àti ìgbé ayé tí ó dára. Mo ti pinnu láti fi ọkàn mi balẹ̀ sí ìlànà ìmújáde, ààbò àti agbára rírà ní ipò ìlànà tí ó máa fi àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè sílẹ̀ láti máa fi ara dà sí ìgbà tí iye owó ń ga sí i.
ojú ìwé 8 1.2. INFRASTRUCTURE & TRANSPORT
Ṣé ẹ máa fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ oko ẹran ńlá (mega livestock farms) sílẹ̀ ní gbogbo ìpínlẹ̀, tàbí ẹ máa lo ọ̀nà tó yàtọ̀ fún ìdàgbàsókè ẹran ọ̀sìn?
Lórí ohun ọ̀sìn, ètò mi ni láti mú Nàìjíríà jáwọ́ nínú jíjẹ́ koríko lọ sí ìṣàkóso ohun ọ̀sìn òde òní àti ìṣẹ́ọsìn ẹran fún òwò. Èyí túmọ̀ sí àwọn ọ̀nà tí a yà sọ́tọ̀ fún ohun ọ̀sìn, àwọn ibi omi, àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú ẹranko nínú àwọn ibi ìbísí ẹran-ọsìn fún òwò, kí àwọn darandaran lè ṣe ohun ọ̀sìn láìba àwọn irúgbìn àgbẹ̀ jẹ́. Èmi kò ti gbé ètò kalẹ̀ fún oko ohun ọ̀sìn ńlá kan ní gbogbo ìpínlẹ̀, ṣùgbọ́n ọ̀nà ìṣẹ́ọsìn ẹran àti ibi ìbísí ẹran-ọsìn yìí ni ìlànà tí mo ti fi ara mi lélẹ̀ fún un fún gbogbo orílẹ̀-èdè náà.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni àwọn ètò yín láti gbé iṣẹ́-àgbẹ̀ ró àti láti ṣe àtìlẹyìn fún àwọn àgbẹ̀ nípasẹ̀ iṣẹ́-àgbẹ̀ onílé-iṣẹ́?
Lórí ìmúdàgbàsókè iṣẹ́-àgbẹ̀ ní Nàìjíríà, ètò mi máa fẹ̀ ètò ìrigbá-omi ńlá sí i, àwọn dámù àti kànga, fún iṣẹ́-àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún yíká, yóò sì gba iṣẹ́-àgbẹ̀ oníṣòwò lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìdàgbàsókè àwọn àgbẹ̀ kéékèèké níyànjú, yóò sì fi àwọn Agro-Rangers ránṣẹ́ láti dáàbò bo oko lọ́wọ́ ìkọlù. Èmi yóò fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ pàtàkì sí àwọn ọ̀nà abúlé tí ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà lábẹ́ àjọṣepọ̀ ìjọba àti aládàáni, èmi yóò dá àwọn agbègbè ìsọdọ̀tun-ọjà agro ní tòsí àwọn àgbègbè iṣẹ́-àgbẹ̀ sílẹ̀, àti láti fi àwọn ilé-ìpamọ́ tútù oòrùn tí kò lo iná mọ̀nà-mọ́ná rán ṣiṣẹ́ láti yọ àjẹ́rùngbẹ́ lẹ́yìn ìkórè kúrò pátápátá. Èmi yóò tún gbé àwọn àgbẹ̀ kéékèèké Nàìjíríà ka àárín gbùngbùn ìlànà iṣẹ́-àgbẹ̀, kí n lè mú iṣẹ́jáde àdúgbò lágbára, kí n dúró ṣinṣin iye oúnjẹ, kí n sì dín gbígbára lé ọjà àjèjì kù, nígbà tí n ó tún so àwọn àgbẹ̀ kéékèèké pọ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́, agbanisíṣẹ́ àdúgbò, àti olùṣe ọjà pàtàkì àti àrà ọ̀tọ̀. Èmi yóò gbé ọ̀rọ̀ ààbò oúnjẹ wá sí ipò pàtàkì nínú ètò Ìgbìmọ̀ Ààbò Orílẹ̀-èdè, kí n ṣe àjọṣepọ̀ àwọn ètò ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ lábẹ́ ìlànà orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo, kí n sì dá àwọn ibùdó ìpamọ́ pàjáwìrì àti ètò àjèjì sílẹ̀, títí kan ìpamọ́ oúnjẹ orílẹ̀-èdè àti agbègbè àti ìlànà ìdáhùn kánkán fún ìṣòro oúnjẹ àti ìyípadà iye-owó. Èmi yóò fi ọwọ́ lé àjọṣe láàrin àwọn àgbẹ̀, oníṣẹ́-sọdọ̀tun, àti àwọn ọjà, kí n mú ìrìnnà àti ẹ̀rọ amúnáwọ́ láàrin àdúgbò àti ìlú dára sí i, kí n sì ṣe àtìlẹyìn fún àwọn agbègbè ìsọdọ̀tun-ọjà agro àti àfikún iye àdúgbò. Èmi yóò tún mú àwọn dámù omi tí a kọ̀sílẹ̀ ní gbogbo ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìbílẹ̀ padà bọ̀ sí iṣẹ́, kí n lè jẹ́ kí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké lè gbin ohun ọ̀gbìn ní gbogbo ọdún yíká, èmi yóò sì fi owó sí àwọn ibùdó àgbàjọ, ilé-ìkówèésí, àti ètò ẹ̀wọ̀n tútù láti dín àjẹ́rùngbẹ́ lẹ́yìn ìkórè kù.
Nípa iṣẹ́-àgbẹ̀ onílé-iṣẹ́, bẹ́ẹ̀ni, mo ní ète láti mú iṣẹ́-àgbẹ̀ onílé-iṣẹ́ ní Nàìjíríà pọ̀ sí i láti mú ìjáde-iṣẹ́ sunwọ̀n sí i ní pàtàkì. Èyí yóò wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìdókòwò tí a fojú sí, àwọn iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀ẹ̀rọ, àti ọ̀nà sí ọjà, tí a ó mú ìbámu pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ ìlànà tó yẹ fún àìní onírúurú ẹ̀ka àgbẹ̀. Ètò mi náà yóò fi ètò ìfiránṣẹ́ taara nípasẹ̀ e-wallet rán ṣiṣẹ́ láti fi ajílẹ̀ tí wọ́n ṣe ìrànwọ́ owó sí, irúgbìn tó ń so èso púpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ kòkòrò ránṣẹ́ taara sí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti ṣe àyẹ̀wò, láìgba àárín-gbà, nígbà tí yóò tún fẹ̀ àwọn awin iṣẹ́-àgbẹ̀ oníwọ̀n-èlé-kékeré sí i nípasẹ̀ Báńkì Iṣẹ́-Àgbẹ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ ṣe máa ràn àwọn oníṣòwò Nàìjíríà lọ́wọ́ láti ta ọjà sí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn sí i?
Èmi yóò gbé ọ̀nà gbígbé ọjà jáde (exports) lárugẹ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ń mú ìdàgbàsókè àti iṣẹ́ wá, tí yóò ran àwọn iṣòwò Nigeria lọ́wọ́ láti díje àti ṣẹ́gun ní àwọn ọjà agbègbè àti ti àgbáyé, pẹ̀lú ìdojúkọ tí ó lágbára sórí àwọn ọjà tí a ti fi iye-kún-un (value-added) kún àti òwò láàrín Africa. Èmi yóò pèsè àwọn ìwúrí tí a kàn sí àfojúsùn láti dín iye owó gbígbé ọjà jáde kù, tí ó ní nínú àwọn ìrànwọ́ owó fún olùṣòwójáde (export subsidies), àti pé èmi yóò ṣètìlẹ́yìn fún ìlànà-ìdọ́gba (standardization), ìrìnnà ọjà (logistics), ibùdókọ́ sí ọjà (warehousing), àti ìmọ̀lára iṣẹ́ ẹ̀bá-èbúté (port efficiency) láti gé àwọn ìdènà àti iye owó kù. Èmi yóò fi ààyè àkọ́kọ́ fún àtìlẹ́yìn àwọn ọjà tí a ti fi iye-kún-un kún dípò àwọn ohun èlò àise tí a ń kó jáde láìṣe-nǹkan sí.
ojú ìwé 9 1.3 EXPORTS & TRADE
Ṣé àwọn kékeré àti alábọ̀dé tó ń kó ọjà jáde ní orílẹ̀-èdè yóò rí ìrànlọ́wọ́ gbà lọ́wọ́ yín?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò pèsè ìrànlọ́wọ́ owó àti kírẹ́díìtì fún àwọn olùṣòwò òde kékeré àti alábọ̀dé gẹ́gẹ́ bí ara ètò mi láti dín iye owó tí a ń ná sí rírán ọjà jáde kù. Èyí wà pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ fún ìlànà ìbámu, ìrìnàjò ọjà, ibùdógbà, àti ìṣiṣẹ́ dáadáa ní èbúté, gbogbo rẹ̀ pẹ̀lú èròǹgbà láti ran àwọn iṣẹ́ àṣẹ́ṣe ilẹ̀ Nàìjíríà lọ́wọ́ láti gbòòrò sí àwọn ọjà agbègbè àti ti àgbáyé.
ojú ìwé 9 1.3 EXPORTS & TRADE
Kí ni ètò rẹ fún mímú ìrìnnà sunwọ̀n sí ní Nàìjíríà?
Mo fẹ́ kọ́ ètò ọkọ̀ ìrìnnà tí ó wúlò àti tí ó rọrùn láti wọlé sí, ní fífi iṣelọpọ-iṣẹ́ sí ipò àkọ́kọ́ ju àwọn iṣẹ́-ìyangàn lọ. Èmi yóò ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ láti ṣe ìdàgbàsókè àwọn amáyédẹrùn ọkọ̀ ìrìnnà tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, kí n sì fún ìjọṣepọ̀ ọkọ̀ ìrìnnà ní àgbègbè lágbára láàrin Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà. Èmi yóò tún ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni tí ó ní agbára láti ṣiṣẹ́ ọkọ̀ojú-irin, èbúté, pápákọ̀òfurufú, àti ọ̀nà omi, kí n sì mú ìkópa ọmọ-ìbílẹ̀ lágbára nínú iṣẹ́ ọkọ̀ojú-omi, àwọn iṣẹ́ ìkó-ẹrù-kiri, àti iṣẹ́ ìrìnnà.
Èmi yóò mú àwọn olùdókòòwò aládàáni wá láti fi owó tiwọn ṣe ìdókòwò nínú ìdàgbàsókè, nígbà tí ìjọba yóò pèsè àwọn ìrànlọ́wọ́ tí a gbé kalẹ̀ ní pàtàkì, títí kan àwọn àdádọ́rọ̀ orí owó-orí níbi tí ó bá yẹ. Èyí yóò jẹ́ kí a lè kọ́ amáyédẹrùn, dá iṣẹ́ sílẹ̀, kí ètò-ọrọ̀-ajé sì dàgbà.
ojú ìwé 9 1.3 EXPORTS & TRADE
Kí ni ẹ ó ṣe nípa àwọn odò tó ti bàjẹ́ àti omi mímu tí kò ní ààbò ní àwọn àdúgbò?
Èmi yóò fún àwọn ilé-iṣẹ́ àgbófinró àfojúsùn didára omi lókun, kí n sì fìyà jẹ ìdalẹ̀ ìdọ̀tí ilé-iṣẹ́ sínú àwọn odò ní kíkún, kí ìdọ̀tí bí èyí lè jẹ́ ohun tí a óò ṣe ìṣírò rẹ̀. Pẹ̀lú èyí, ìjọba mi yóò pín àwọn ẹ̀rọ ìwẹ̀nùmọ́ omi fún àdúgbò ní ibi ìlò, láti dín àwọn àìsàn tí omi ń fà kù fún ìdílé yín. Níbi tí jíjò epo àti ìdọ̀tí bá ti jẹ́ okùnfà, èmi yóò fi òfin líle ti "ẹni tí ó bá dọ̀tí ló gbọ́dọ̀ sanwó" sílò fún àwọn ilé-iṣẹ́ epo ńlá tí kò bá ṣègbọràn. Èyí ni bí a óò ṣe ṣiṣẹ́ láti fún àdúgbò yín ní omi tí ó ní ààbò jù.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe mú ìlọsíwájú bá ètò omi ìṣàn àti ìsọ̀nù ìdọ̀tí láti dẹ́kun ìkún-omi àti àrùn nínú àwọn àgbègbè?
Mo gbọ́ yín, ó sì jẹ́ ohun tí mo pinnu láti tún ṣe. Ọgbọ́n mi ni láti kọ́ ètò ìmálu omi pàtàkì ní àwọn agbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ nígbà gbogbo, láti mú ètò àtúnṣe ìdọ̀tí ìlú di ti òde-òní, àti láti darí àwọn owó Ẹ̀tọ́ Ẹ̀dá tààrà sí àwọn ètò ìdènà ìparun ilẹ̀ àti ìmọ́tótó ní àdúgbò. Èyí ni bí a ṣe máa mú ìmọ́tótó sunwọ̀n sí, tí a ó sì ṣe ìdènà ìkún-omi àti àrùn ní àdúgbò yín.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín láti mú ìtọ́jú ìlera súnmọ́ àwọn àgbègbè tí kò ní ilé ìwòsàn nítòsí?
Mo gbọ́ ọ, àti èyí gan-an ni àlàfo tí ètò mi kọ́ láti dí. Ètò mi yóò jí Ilé Ìtọ́jú Ìlera Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ kan kéré jù lọ nínú ẹ̀ka ìṣèlú kọ̀ọ̀kan dìde padà síbẹ̀, pẹ̀lú àwọn oògùn pàtàkì àti agbára oòrùn, tí a sì ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú owó ìrànwọ́ ìgbésí ní ìgbèríko láti pa àwọn dókítà àti àwọn nọ́ọ̀sì mọ́ síbẹ̀. Níbi tí ìtọ́jú akọ́ṣemọ́ṣe bá ti pọndandan, àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú ìṣègùn akọ́ṣemọ́ṣe ẹkùn yóò so mọ́ àwọn àgbègbè ìgbèríko nípasẹ̀ àwọn ẹ̀ka ọ̀nà ọkọ̀ àmọ́lẹ̀ ẹkùn àti ìtọ́jú ìṣègùn láti ọ̀nà jíjìn, nítorí náà ìwọ kì yóò wà níbi tí o fi ní láti rìn fún wákàtí púpọ̀ láti rí ìtọ́jú ìṣègùn. Mo pinnu láti mú ìtọ́jú náà súnmọ́ ilé sí i.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ọ̀nà àbáyọ tí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè yóò ní bí a kò bá kọ́ iṣẹ́ ọ̀nà tí a ti ṣèlérí?
Mo mọ̀ pé a ti ṣèlérí àwọn ọ̀nà fún àwọn àgbègbè télẹ̀, kí wọ́n sì wá rí i pé iṣẹ́ náà di kíkọ̀sílẹ̀ tàbí kí wọ́n fi sílẹ̀ kó bàjẹ́. Ìyẹn ni ìdí tí mo fi ń gbèrò láti dá Owó-ìfowópamọ́ fún Ìdàgbàsókè Amáyé-dẹrùn tó jẹ́ $25 bílíọ̀nù tí àwọn aládàáni yóò máa darí, pẹ̀lú ìfinufindo-ẹ̀rí ẹ̀rọ-ìṣirò àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ kẹta tí ó jẹ́ dandan, àti owó tí a óò máa tú jáde nìkan nígbà tí a bá ti rí i dájú pé iṣẹ́ ti ṣe ní ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Èyí ni a ṣe láti dá dúró kíkọ̀sílẹ̀ iṣẹ́ àti láti kọ́ ìṣírò-ara-ẹni sínú ìlànà náà fúnra rẹ̀, kí ọ̀nà tí a bá ṣèlérí jẹ́ ọ̀nà tí a óò yẹ̀wò tí a óò sì parí.
Èmi yóò máa bá gbogbo àwọn ará Nàìjíríà sọ̀rọ̀ déédéé nípasẹ̀ àwọn pèpéle ìbánisọ̀rọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè, níbi tí gbogbo àwọn ará Nàìjíríà ti lè fa àfiyèsí wa sí ìlérí èyíkéyìí tí a kò tíì mú ṣẹ pẹ̀lú ète láti yanjú wọn. Ask Atiku Abubakar fúnra rẹ̀ yóò di ohun amọ̀nà ìlérí ààrẹ níbi tí o ti lè ṣe àkíyèsí tí o sì lè bá mi sọ̀rọ̀.
ojú ìwé 3 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe pèsè omi mímu mímọ́ tí ó dúró ṣinṣin fún àwọn àgbègbè tí kò ní àǹfààní tó?
Mo gbọ yín. Kò sí ìdílé kankan tó yẹ kó máa rìn ọ̀nà jíjìn tàbí kó máa san owó lójoojúmọ́ fún omi. Màá ṣe ìfilọlẹ̀ Ìgbékalẹ̀ Ìpèsè Omi fún Àwọn Agbègbè Ìgbèríko ní Gbogbo Orílẹ̀-èdè, ní ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti ti ìbílẹ̀ láti gbẹ́ kànga abẹ́lẹ̀ tí ẹ̀rọ oòrùn ń ṣiṣẹ́ àti láti kọ́ ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú omi fún àwùjọ. Níbi tí àwọn kànga ti máa ń gbẹ nígbà ẹ̀ẹ̀rùn, màá tún lépa gbígbẹ́ kànga jíjìn sí abẹ́ ilẹ̀, kíkọ́ àwọn ohun amáyédẹrùn fún kíkójọ omi òjò, àti kíkọ́ àwọn pàǹtílẹ̀ kéékèèké lórí ilẹ̀, kí àgbègbè yín lè ní omi mímọ́ nítòsí ilé, ní gbogbo ọdún yí yíká.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti pèsè omi mímu tí ó ní ààbò kí o sì dènà àìsàn tí ń wá láti inú omi, ní pàtàkì fún àwọn ọmọdé?
Èmi yóò fún àwọn ilé-iṣẹ́ àbójútò ìmúṣẹ àjọhun omi lágbára, kí n sì fi ìjìyà líle lélẹ̀ fún jíjù egbin iṣẹ́ẹ̀ ìmọ́lẹ̀ sínú àwọn odò, ìbàjẹ́ tí ń fi májèlé sínú omi àti ẹja yín. Èmi yóò pín àwọn ohun ìṣe ìwẹ̀nùmọ́ omi fún ìlò-àgbègbè kalẹ̀ láti dí àìsàn tí ń wá láti inú omi, pàápàá jùlọ nínú àwọn ọmọdé. Pẹ̀lú èyí, ìjọba mi yóò bẹ̀rẹ̀ Ìgbìmọ̀ Ìpèsè Omi Fún Àwọn Ìgbèríko ti Orílẹ̀-èdè pẹ̀lú àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀, ní bíbu àwọn kànga tí agbára oòrùn ń ṣiṣẹ́ àti kíkọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú omi fún àgbègbè, kí ìdílé yín lè ní omi mímọ́ láti mu.
ojú ìwé 3 Introduction
Kí ni ìpinnu rẹ láti pèsè omi ní gbogbo ọdún fún àwọn agbègbè abúlé?
Èmi yóò fi ọkàn sí lílu kànga tó jìn gan-an láti dé omi tí kì í gbẹ pẹ̀lú àwọn àsìkò ọdún. Èmi yóò tún ṣe ìdókòwò sínú àwọn ohun èlò ìkójọpọ̀ omi òjò àti àwọn ìdènà omi kékeré tí a fi ilẹ̀ ṣe, kí a lè kó omi pamọ́ fún lílò ní ilé àti ní oko. Èyí ni bí a yóò ṣe máa ṣiṣẹ́ sí ọ̀nà tí yóò mú kí omi wà ní gbogbo ọdún yíká, pàápàá jùlọ fún àwọn àgbègbè abúlé bí tirẹ.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni o ṣe máa lo àdéhùn òwò òmìnira ti Áfríkà láti ràn òwò Nàìjíríà lọ́wọ́?
Èmi yóò fi Nàìjíríà sí ipò aṣáájú nínú òwò láàrin àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà nípasẹ̀ Àgbègbè Òwò Òmìnira Àríwá Áfríkà (AfCFTA). Èyí túmọ̀ sí yíyọ àwọn ìdènà kúrò nínú wíwọlé sí ọjà lábẹ́ AfCFTA, kí Nàìjíríà lè máa ṣòwò lọ́fẹ̀ẹ́ pẹ̀lú àwọn ìyókù ilẹ̀ Áfríkà. Báyìí ni a óò ṣe fún ipò Nàìjíríà lágbára nínú òwò Áfríkà lókun.
ojú ìwé 9 1.3 EXPORTS & TRADE
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwùjọ ní àríwá Nàìjíríà ń gbára lé kànga tí ń gbẹ nígbà ẹ̀ẹ̀rùn. Kí ni ètò yín fún ìpèsè omi tí yóò lè dúró pẹ́?
Mo gbọ́ bí ó ṣe le tó nígbà tí kànga bá gbẹ tí ẹbí rẹ kò sì ní omi mọ́. Ìjọba mi yóò dá ìfojúsùn sí lílu kànga jíjìn, ìmúgbéṣẹ́ àwọn ohun amáyédẹrùn ìkójọpọ̀ omi òjò, àti kíkọ́ àwọn ọ̀gbàrá ilẹ̀ kéékèèké láti fi omi pamọ́ fún lílò nínú ilé àti fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún yí ká. Pẹ̀lú èyí, mo gbèrò láti bẹ̀rẹ̀ Ìgbékalẹ̀ Orílẹ̀-èdè fún Ìpèsè Omi sí Agbègbè Ìgbèríko, ní ṣíṣiṣẹ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti lu àwọn kànga tí mọ́tò oòrùn ń gbé ṣiṣẹ́, àti láti kọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú omi fún àwùjọ, kí agbègbè rẹ lè ní omi tí yóò wà fún gbogbo àsìkò, kì í ṣe nígbà òjò nìkan.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé àwọn àgbègbè tí wọ́n ní òpó iná ń gba iná lóòótọ́?
Mo ye wahala rẹ. Òpó ina tí kò ní agbára jẹ́ ohun tí kò ṣe é tẹ́wọ́ gbà. Ètò mi ni láti yọ pínpín agbára àti ìmújáde agbára kúrò lórí àkọjọ àkànṣe tí ìjọba àpapọ̀ nìkan ń darí, kí ìpínlẹ̀ rẹ àti àwọn olùdásílẹ̀ tí kò sopọ̀ mọ́ gírídì lè sopọ̀ kí wọ́n sì pèsè iná mọ̀nàmọ́ná tààràtà fún àwọn àdúgbò bí tirẹ. Pẹ̀lú èyí, màá ti síwájú fún àwọn mini-grid oòrùn fún àwọn àgbègbè tí kò sí lórí gírídì, tí a óò fi owó-orí ìgbàwọlé odo àti ìrànwọ́ owó-ìpìlẹ̀ ṣètìlẹ́yìn fún, pẹ̀lú ṣíṣe àyẹ̀wò àwọn iṣẹ́ agbára tí wọ́n dúró jẹ́ẹ́, kí a sì yí àwọn tí ó ṣeé lò padà sí àdéhùn gbogbo-èniyàn-àti-aládàáni. Bẹ́ẹ̀ ni a óò ṣe fòpin sí òpó tí ó dúró láìní agbára tí ń rìn kiri inú rẹ̀.
ojú ìwé 4 Introduction
Kíni o máa ṣe nípa ìkún-omi àti ìparun ilẹ̀ tó ń ba àwọn àgbègbè jẹ́?
Èmi yóò ṣe Ètò Ìṣàkóso Ìkún-omi àti Ìyọ́nu Ilẹ̀ Jákèjádò Orílẹ̀-èdè: wíwa odò Niger àti odò Benue jíjìn, ṣíṣàkóso ìtújáde omi láti àwọn dámù lọ́nà ìṣètò, àti kíkọ́ ẹ̀rọ ìṣàn omi pàtàkì ní àwọn agbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ sí nígbà gbogbo. Èmi yóò tún mú ìmúdọ́gba ṣiṣẹ́ àtúnlò ìdọ̀tí ìlú wá sí ìgbàlódé, nítorí pé àwọn kòtò omi tí ó dí máa ń mú kí ìkún-omi burú sí i, àti kí n ṣe àmójútó kí owó Ecological Fund lọ tààrà sí àwọn ètò ìdènà ìyọ́nu ilẹ̀ àti ìmọ́tótó ní ìpele agbègbè, ní àwọn àdúgbò tí ewu bá ń kàn gẹ́gẹ́ bí tirẹ. Èyí ni bí a ṣe máa dáàbò bo ilé àti ilẹ̀ yín lọ́wọ́ ìpàdánù síwájú sí i.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni o máa ṣe láti ran àwọn ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà lọ́wọ́ láti ta ọjà sí àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà mìíràn?
Èmi yóò mú àwọn ìlànà àti àwọn ìpéwọ̀n òwò wa bá Àgbègbè Òwò Òfẹ́ Ilẹ̀ Áfíríkà (African Continental Free Trade Area) mu kí àwọn ọjà Nàìjíríà lè díje káàkiri àwọn ọjà Áfíríkà. Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn oníṣòwò Nàìjíríà láti wọ àwọn ọjà Áfíríkà tuntun nípasẹ̀ ìrọ̀rùn-ìṣòwò àti àwọn ìpìlẹ̀ ìmọ̀ ẹ̀rọ ìkéde-ìsọfúnni, kí n sì ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà yòókù láti dá àwọn ẹ̀wọ̀n iye-iṣẹ́ (value chains) agbègbè sílẹ̀ tí yóò gbé ìṣelọ́pọ̀ àti kíkó ọjà jáde lọ sókè. Èmi yóò tún mú ìlọsíwájú bá àwọn ohun amáyédẹrùn ààlà àti àwọn ìlànà kọ́síìmù láti jẹ́ kí òwò kọjá ààlà yára kí ó sì yára sí.
ojú ìwé 10 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbèrò rẹ fún àwọn àdéhùn òwò pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn?
Èmi yóò ṣe àtakò-aṣàrò tí ó múnádóko kí n sì fún àwọn àjọṣepọ̀ òwò lágbára tí yóò ṣí àwọn ọjà tuntun sílẹ̀ fún àwọn ọjà àti iṣẹ́ ìsìn ilẹ̀ Nàìjíríà, bí mo ṣe ń dáàbò bo àwọn ire orílẹ̀-èdè wa. Àwọn àdéhùn wọ̀nyí yóò ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àmújáde, iṣẹ́ àgbẹ̀, iṣẹ́ ìsìn, àti ọjà òkèèrè wa, wọn yóò sì ní àwọn ìlànà fún gbígbé ìmọ̀ ẹ̀rọ kalẹ̀, àtìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ onílé, àti ààyè ọjà tí ó dọ́gba. Èmi yóò tún ṣàtúnyẹ̀wò àti tún àtakò-aṣàrò ṣe lórí àwọn àdéhùn àti ìbálẹ̀ òwò tí ó wà tẹ́lẹ̀ tí kò bá ire orílẹ̀-èdè wa mu.
ojú ìwé 10 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa jẹ́ kí ó rọrùn fún àwọn iṣẹ́ àṣekáṣe kékeré láti yè bọ́ lọ́wọ́ owó iná mọ̀nà mọ́ná, ọkọ̀ àti ọjà tó wọ́n gan-an?
Ìṣòwò yín ṣe pàtàkì sí mi, mo sì mọ̀ pé iná mànàmáná, ọkọ̀ ìrìnnà, àti owó ọjà ń jẹ apá kan nínú èrè tí ẹ ń rí gbà. Ìlànà mi ṣe ìyàsọ́tọ̀ owó tó jẹ́ $10 bilionu fún àwọn oníṣòwò kékeré láti lè rí àǹfààní láti gba àwìn pẹ̀lú èlé kéékèèké àti owó ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, láti dín ìnáwó iṣẹ́ yín kù. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo ti pinnu láti tú àwọn ohun ìní iná mànàmáná ìjọba palẹ̀, kí n sì mú ìdókòwò àwọn aládàáni wá, láti jẹ́ kí iná mànàmáná túbọ̀ dájú, àti láti ṣètìlẹyìn owó fún àwọn nǹkan tí a fi ń ṣe epo ní ìlú, láti dín iye owó ọkọ̀ ìrìnnà kù. Báyìí ni a óò ṣe dín ìnira tí ń bẹ lé e lórí yín àti àwọn oníṣòwò bíi tiyín kù.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ìwọ yóò ṣe dín gbígbára lé jẹ́nẹrétọ̀ kù kí o sì mú kí iná mọ̀nà-mọ́ná wà déédé si?
Mo gbọ́ ọ. Ìlànà mi ni láti pín àwọn ohun ìní agbára ìpínlẹ̀ sí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, fún àwọn olùfowósowópò aládàáni ní ẹ̀tọ́ (concession) láti ṣàkóso gbígbé iná mọ̀nàmọ́ná kárí orílẹ̀-èdè (national grid transmission), rí i dájú pé àwọn ilé-iṣẹ́ amúnáwá ní ìdánilójú ìpèsè gáàsì, àti láti gba àwọn agbègbè iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ níyànjú láti máa ṣe ìmújáde agbára fún ara wọn (captive power generation). Báyìí ni a ó ṣe dín gbígbé kẹ́kẹ́ lé àwọn ẹ̀rọ amúnáwá (generators) kù, kí a sì máa ṣiṣẹ́ sí i láti rí i pé agbára tó o ń lò di ọ̀kan tó fẹsẹ̀múlẹ̀ tó sì wọ́n ní rírọrùn fún ìdílé rẹ àti fún iṣẹ́ òwò rẹ.
ojú ìwé 4 Introduction
Ṣé ìwọ yóò jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ lè ṣe àti pín iná mọ̀nà-mọ́ná tiwọn fúnra wọn?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo gbàgbọ́ pé àìní kánjúkánjú wà láti yọ gbogbo ẹ̀wọ̀n iye iṣẹ́ amúnáwá kúrò nínú àkọsílẹ̀ àkànṣe, kí a sì fún àwọn ìpínlẹ̀ ní agbára láti ṣe ìmújáde, ìgbéjáde, àti ìpínkiri iná mànàmáná fún ara wọn. Mo tún ti sọ pé a gbọ́dọ̀ ṣí gbogbo apá iṣẹ́ amúnáwá sílẹ̀, láti ìmújáde dé ìgbéjáde, fún ìdókòwò àdáni. Báyìí ni a ó ṣe rí i dájú pé ìjà iṣẹ́ pẹ̀lú Ìjọba Àpapọ̀ kò ní kan àwọn iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ ní ìpínlẹ̀ tàbí ìlú èyíkéyìí ní orílẹ̀-èdè wa.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí ìná mọ̀nà-mọ́ná dúró ṣinṣin kí ó sì wà ní ọwọ́ rírọrùn?
Èmi yóò tú àwọn ohun-ìní agbára ìjọba níyà, kí n sì fi iṣakoso ọ̀nà-ẹ̀rọ amúnáwá (transmission) orílẹ̀-èdè fún àwọn olùfowopamọ́ aládàáni, kí n ṣí ẹnu-ọ̀nà sílẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ìmújáde dé ọ̀dọ̀ ìgbéranwọlé fún ìdókòwò aládàáni ní kíkún. Èmi yóò ṣe ìdánilójú ìpèsè gáàsì kí àwọn ilé-iṣẹ́ amúnáwá lè máa ṣiṣẹ́ déédéé, kí n sì rọ àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín (distribution companies) sí ìgbaná owó ní kíkún pẹ̀lú mítà tó yẹ fún olùlò kọ̀ọ̀kan, kí n sì kojú olè jíjí iná nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tòótọ́ láàrin àwọn olùfowopamọ́ àti ìjọba tí òfin yóò ti ìdí rẹ̀ lẹ́yìn. Fún àwọn agbègbè iṣẹ́ ilé-iṣẹ́, èmi yóò gbà níyànjú ìmújáde iná ọ̀tọ̀ (captive power generation) kí àwọn oníṣòwò lè ní ìpèsè tó dájú tí ó sì wà ní ìrọ̀rùn owó.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni ẹ máa ṣe tó yàtọ̀ láti tún ipèsè ẹ̀rọ amóná tí kò dúró ṣinṣin àti tí kò ṣeé gbáralé ní orílẹ̀-èdè náà ṣe?
Lórí ìpèsè agbára, ètò mi ni láti tú àwọn ohun ìní agbára ìjọba ìpínlẹ̀ ká, kí wọ́n lè máa ṣiṣẹ́ lọ́nà tó yàtọ̀ sí bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ lónìí. Èmi yóò fi ọ̀nà ìrékọjá iná mọ́nà orílẹ̀-èdè (national grid transmission) fún àwọn olùdókòwò ìkọ̀kọ̀. Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti rí i dájú pé a ní ìdánilójú ìpèsè gáàsì fún àwọn ibùdó iná mọ́nà, kí iṣẹ́ ìmújáde iná mọ́nà lè ní epo tí ó nílò. Èmi yóò sì gba àwọn ibùdó iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ níyànjú láti ní ìmújáde agbára tiwọn fúnra wọn (captive power generation), kí àwọn oníṣòwò lè rí agbára tó dájú gbà tààrà.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, mo fẹ́ ṣí gbogbo apá iṣẹ́ agbára sílẹ̀, láti ìmújáde dé ìrékọjá, fún ìdókòwò ìkọ̀kọ̀. Ìjọba àpapọ̀ àti àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ gbọ́dọ̀ dá àyíká iṣẹ́ òwò kan sílẹ̀ tí yóò mú kí àwọn ilé-iṣẹ́ agbára aládàáni ní agbára ìdíje jù, nípa gbígbé iye owó ìdásílẹ̀ àti iṣẹ́ wọn sílẹ̀, nípa mímú kí èrè wọn pọ̀ síi, àti nípa mímú kí àwọn ìlànà ìjọba ṣe é sọ tẹ́lẹ̀.
Mo tún gbàgbọ́ pé àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín (distribution companies) gbọ́dọ̀ lè gba owó tó kún gbogbo iye tí wọ́n ná lórí agbára tí wọ́n pèsè, pẹ̀lú ìfaradà tí ó dúró ṣinṣin sí ètò wíwọ̀n (metering programme) fún gbogbo àwọn oníbàárà. Àti pé jíjà iná mọ́nà gbọ́dọ̀ kojú ìṣòro rẹ̀ nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tòótọ́ láàrin àwọn olùdókòwò nínú àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín àti ìjọba, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn òfin fún gbígbé ìgbésẹ̀ kánjúkánjú lòdì sí i.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni o máa ṣe yàtọ̀ láti tún àwọn iṣẹ́ agbára tí ó dúró ṣinṣin ṣe kí wọ́n sì parí?
Èmi yóò ṣe ìṣàyẹ̀wò gbogbo àwọn iṣẹ́ agbára tí ó ti dúró jẹ́ẹ́ kí a lè mọ dájúdájú ohun tí a ti kọ̀ sílẹ̀ àti ìdí rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ tí a kò parí tí wọ́n ṣì ní ìwúlò ni a óò yí padà sí àdéhùn ìjọba àti aládàáni (public-private concessions) láti rí i dájú pé wọ́n parí wọn. Èmi yóò sì fi ìdarí ìṣọ́ra kan ṣinṣin lòdì sí ìwà ìbàjẹ́ sórí gbogbo àdéhùn agbára, kí àdúgbò yín lè gbẹ́kẹ̀lé pé iṣẹ́ tí ń bọ̀ yóò parí ní tòótọ́.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí ìpèsè iná mọ̀nàmọ́ná túbọ̀ dájú ní àwọn àgbègbè ìbílẹ̀?
Mo fẹ́ fẹ̀ ìmújáde agbára wa síwájú, kí a sì pínyà á, kí ìpèsè rẹ̀ lè ní ìgbẹ́kẹ̀lé jù, kí ó lè dúró ṣinṣin, kí ó sì bá àìní àdúgbò mu. Èmi yóò fún àwọn ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ ìpínlẹ̀ ní agbára láti ṣe ìmújáde, ìkáriayé, àti ìpínkiri iná mọ̀nàmọ́ná fúnra wọn, ní pàtàkì iná oòrùn. Èyí túmọ̀ sí dídá àwọn ọjà iná mọ̀nàmọ́ná ìpínlẹ̀ tí ń ṣiṣẹ́ dáadáa sílẹ̀, kí ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan lè kọ́ àwọn ojútùú agbára yí ká àwọn ohun àmúṣọrọ̀ ìṣẹ̀dá tirẹ̀ àti àwọn kókó pàtàkì tirẹ̀. Báyìí ni a óò ṣe mú kí ìpèsè agbára ṣiṣẹ́ dáradára jù fún ibi tí o ń gbé.
ojú ìwé 10 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe nípa ìjì iye epo àti ìdàrúdàpọ̀ nínú pípèsè rẹ̀?
Mo ti pinnu láti fún ààbò epo wa lókun àti láti pa ìdíyelé mọ́ ní ìdúróṣinṣin. Ìyẹn túmọ̀ sí dídáàbò bo Nàìjíríà lọ́wọ́ ìdáwọ́dúró ìpèsè àti ìjì owó-epo àgbáyé nípa kíkọ́ àwọn ìfipamọ́ sílẹ̀ nínú ọjà agbára ilẹ̀ wa fúnra rẹ̀. Èyí ni bí a ṣe ń pa agbára tí ẹ dá lé mọ́ ní ìdúróṣinṣin jùlọ, kódà nígbà tí àwọn owó-iye àgbáyé bá yí padà.
ojú ìwé 10 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ètò ìdàgbàsókè yín yóò ṣe mú iná mọ̀nàmọ́ná àti ọ̀nà tí ó dára wá sí àwọn àwùjọ abúlé ní Taraba?
Agbègbè yín ni àárín gbùngbùn ètò yìí, kì í ṣe ohun tí a rò nígbà tí kò sí ohun mìíràn. Fún agbára, èmi yóò jẹ́ kí àwọn solar mini-grids jẹ́ orísun agbára àkọ́kọ́ fún àwọn agbègbè tí kò sí lórí grid bí tiyín, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn ti aisi owó-orí agbewọlé lórí àwọn ohun èlò solar àti àwọn ìrànlọ́wọ́ olú-ìní fún àwọn olùpèsè agbára tí a lè sọjí. Mo tún ní ìpinnu láti yí ìpínkiri àti ìmújáde agbára padà kúrò nínú àtòjọ àpapọ̀ ìjọba àpapọ̀ nìkan, kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn olùdásílẹ̀ tí kò sí lórí grid lè sopọ̀ kí wọ́n sì pèsè iná mọ̀nàmọ́ná tààràtà sí àwọn agbègbè tí kò rí ìtọ́jú tó pé. Fún àwọn ọ̀nà, mo ní ìpinnu láti faagun Rural Access and Agricultural Marketing Project nípa lílo owó tí ìjọba àpapọ̀ àti ìpínlẹ̀ bá ara wọn pàdé láti ṣe fífẹ́yẹ àwọn ọ̀nà kékeré tí ó so oko pọ̀ mọ́ ọjà. Àti pé ìnáwó fún amáyédẹrùn yóò jẹ́ amọ̀nà nípasẹ̀ iye ènìyàn àti iṣẹ́-àmúṣọrọ̀ ti ọgbìn, kì í ṣe nípasẹ̀ bí ìlú ṣe tóbi tó nìkan, kí ó lè dé ọ̀dọ̀ gbogbo agbègbè lọ́nà tí ó dọ́gba.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí nìdí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àkanṣe iná mọ̀nàmọ́ná fi ń dúró sójúkan, àti kí ni ẹ ó ṣe ní ọ̀nà tó yàtọ̀ láti rí dájú pé iná mọ̀nàmọ́ná wà déédéé?
Èyí ni ohun tí mo fẹ́ sọ ní tààràtà: ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àkànṣe ni a bẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ jù lọ ni a fi sílẹ̀ láìparí, tí owó kò tó fún, tàbí tí a kò bójú tó dáadáa, àti pé èyí gan-an ni mo pinnu láti tún ṣe ní ọ̀nà tó yàtọ̀.
Èmi yóò ṣe àyẹ̀wò gbogbo iṣẹ́ àkànṣe agbára tí ó dúró jẹ́ẹ́, mo máa yí àwọn tí ó ṣeé ṣe padà sí àwọn àdéhùn ìjọba àti aládàáni (public-private concessions), àti pé n óò gbé àbójútó tó le koko lórí ìwà ìbàjẹ́ sórí gbogbo àdéhùn agbára kí owó má bàa pòórá sínú àwọn iṣẹ́ àkànṣe tí kò ní parí rí. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo gbèrò láti tú àwọn ohun ìní agbára ìpínlẹ̀ (state power assets) ká, kí n gbé iṣakoso àkọ̀wé orílẹ̀-èdè (national grid) lọ fún àwọn olùdókòwò aládàáni, kí n ṣe àrídájú ìpèsè gáàsì fún àwọn ibùdó agbára, àti láti ṣí gbogbo apá yìí sílẹ̀, láti ìmújáde dé ìgbéjáde, fún ìdókòwò aládàáni. Mo tún gbàgbọ́ pé ó yẹ kí àwọn ìpínlẹ̀ ní agbára láti mújáde, gbé, àti pín iná mọ̀nàmọ́ná fúnra wọn, kí ìṣòro tí ó bá wáyé ní apá kan orílẹ̀-èdè má baà fi apá mìíràn sílẹ̀ nínú òkùnkùn.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni ètò rẹ láti tún àwọn ọ̀nà abúlé ṣe?
Mo mọ bí ó ti le tó nígbà tí òjò bá gé agbègbè yín kúrò nínú ìjápọ̀ pẹ̀lú oko, ọjà, ilé-ìwé àti ilé-ìwòsàn. Mo ní ìgbèrò láti fẹ̀ Iṣẹ́ Àkànṣe Ọ̀nà Ìgbèríko àti Ọjà Iṣẹ́-àgbẹ̀ (RAAMP) sí i, ní lílo owó tí ìjọba àpapọ̀ àti ìjọba ìpínlẹ̀ ṣe ìbámu pọ̀ sí láti ṣe títa ọ̀nà kékeké tí ó ṣe pàtàkì láti ọko dé ọjà. Èmi yóò tún rí i dájú pé a ń pín owó ìdásílẹ̀ amáyédẹrùn ní ọ̀nà tí ó dọ́gba, ní lílo òṣùwọ̀n iye ènìyàn àti iṣẹ́jáde iṣẹ́-àgbẹ̀, kì í ṣe bí ìlú ṣe pọ̀ tó nìkan, àti láti fi $25 bilionu Owó Ìdásílẹ̀ Amáyédẹrùn ṣètìlẹ́yìn fún un, pẹ̀lú ìtújáde owó tí ó dá lórí àmì-ìgbésẹ̀, kí àwọn ọ̀nà bí tirẹ̀ lè di títa tí a kò sì ní fi í sílẹ̀ ní àbáwọlé.
ojú ìwé 4 Introduction
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn agbègbè ìgbèríko kò ní iná mànàmáná nítorí pé wọ́n jìnnà sí grid náà. Kí ni ẹ máa ṣe láti mú iná dé ọ̀dọ̀ wọn?
Èmi yóò mú kí àwọn mini-grid oòrùn jẹ́ orísun agbára àkọ́kọ́ fún àwọn àdúgbò tí kò sí lórí grid bí tiyín, tí a óò ti fi owó orí àgbàyíká odo lórí àwọn ohun èlò oòrùn àti ìrànlọ́wọ́ owó-ìnáwó (capital subsidies) fún àwọn olùpèsè agbára tí a lè sọ di tuntun (renewable energy) ṣètìlẹyìn fún un. Èmi yóò tún yọ pínpín àti ìmújáde agbára kúrò lórí àkọsílẹ̀ àkànṣe ti ìjọba àpapọ̀, kí n fún àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn olùdásílẹ̀ off-grid lágbára láti dapọ̀ mọ́ àti pèsè iná mọ̀nàmọ́ná tààrà sí àwọn àgbègbè tí kò ní tó, kí ẹ má bàa máa dúró de àwọn ọ̀pá tí kò níí ní iná mọ́ láéláé.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni o máa ṣe láti dáàbò bo àwọn ìdílé àti àwọn ilé-iṣẹ́ lọ́wọ́ ìgbéga owó epo lójijì?
Èmi yóò kọ́, yóò sì ṣe ìtọ́jú àwọn ohun ìfipamọ́ epo ìlànà orílẹ̀-èdè, kí n sì máa lò wọ́n láti dín ìgbóná tí ìpayípadà owó epo àgbáyé máa ń fà kù. Èyí ni bí a ṣe máa dín ìyípadà owó epo tí ó pọ̀jù kù, kí ilé àti ìṣòwò rẹ lè dáàbò bò kúrò nínú rẹ̀.
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé ìrànlọ́wọ́ owó ìná yóò kàn àwọn ìdílé tálákà ni pàtàkì?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò ya owó-ìrànlọ́wọ́ (subsidies) sọ́tọ̀ kúrò nínú owó-òwò (tariffs), kí ìrànlọ́wọ́ ìjọba lè dé ọ̀dọ̀ àwọn ìdílé tí owó-wíwọlé wọn kéré àti àwọn kékeré oníṣòwò ní tààrà, láìyí bí a ṣe ń pinnu owó-ọjà po. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò mú ìṣọ́ra ìdarí ìlànà lágbára sí i láti fipá mú ìdọ́gba, ìjíhìn, àti ìgbéga iṣẹ́-ìsìn tó dára jákèjádò gbogbo ẹ̀wọ̀n iye iná mànàmáná, pẹ̀lú àwọn ìyà tó le koko fún àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín tí kò bá tẹ̀lé òfin.
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín láti mú ọkọ̀ ìrìnàjò ìlú sunwọ̀n sí i àti láti dín wàhálà ọkọ̀ kù ní àwọn ìlú bíi Èkó?
Ètò mi ni láti mú ìyára bá àwọn ọ̀nà ojú irin ìrìnnà ọkọ̀ ránpẹ́ ìlú, fẹ̀ sí i ní ìlò àwọn ètò Bus Rapid Transit, àti láti gbé ọkọ̀ ojú omi arìnrìn-àjò lórí odò inú-ilẹ̀ ró, nígbà tí a bá tún ń mú ìnáwó iṣẹ́ ìrìnnà rọ̀ nípasẹ̀ fífún àwọn ohun èlò ìtúnṣe epo rọ̀bì ládùúgbò ní ìrànlọ́wọ́ owó. Mo tún pinnu láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìrìnnà gbogbo ènìyàn tí a ń dásí owó fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn àgbàlagbà, pẹ̀lú ṣíṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti àwọn tí ń ṣiṣẹ́ ìrìnnà, láti mú owó ọkọ̀ dín kù lórí àwọn ọ̀nà ìlú tí ọpọ̀lọpọ̀ ènìyàn ń gbà jùlọ. Èyí ni bí a ṣe máa so ìrìnnà pọ̀ mọ́ àǹfààní àti àlàáfíà fún ìdílé àti àgbègbè yín.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe tún àìtó mítà (prepaid meter) ṣe tí ẹ ó sì rí i dájú pé owó iná jẹ́ ìmọ̀ràn tí ó ṣe kedere?
Èyí jẹ́ ohun kan tí mo pinnu láti ṣàtúnṣe rẹ̀. Mo fẹ́ rí pínpín ńlá ti àwọn mítà ìsanwó-ṣáájú (prepaid meters), tí ń fojú sọ́nà fún ìbòrí kíkún, pẹ̀lú àwọn àdúgbò tí ènìyàn pọ̀ sí àti àwọn tí kò rí ìtọ́jú tí ó tó ní a óyè lọ́nà àkọ́kọ́. Mo tún fẹ́ kí ìwé owó iná ṣe kedere àti ní òdodo, kí o lè ní òye kedere ohun tí o ń san owó fún, àti kí àbójútó ìlànà ni a fún lókun láti fi mú ìṣírò àti ìdáṣe iṣẹ́ wá láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín iná, pẹ̀lú ìjìyà líle nígbà tí wọn kò bá tẹ̀lé ìlànà náà.
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Bawo ni iwọ yóò ṣe rí i dájú pé a pín àwọn iṣẹ́ amáyédẹrùn ní déédé kárí àwọn ẹkùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní Nàìjíríà?
Èmi yóò rí i dájú pé àwòṣe pínpín ìnáwó náà máa lo àwọn ìlànà ìwọ̀n olùgbé àti iṣẹ́-àmúṣọrọ̀ ogbin, dípò ìdìmọ́lẹ̀ ìlú nìkan, láti ṣe ìdánilójú ìnáwó amáyé-dẹ̀rùn tó dọ́gba ní gbogbo agbègbè olóṣèlú-ilẹ̀. Èyí ní ìtumọ̀ pé kì í ṣe bí àdúgbò rẹ ṣe tóbi tó tàbí bí ó ṣe jẹ́ ti ìlú tó ni yóò pinnu ìpín rẹ, bí kò ṣe àwọn ìwọ̀n tó dọ́gbà jùlọ tí ó wúlò ní gbogbo orílẹ̀-èdè náà. Pẹ̀lú èyí, mo pinnu láti rí i pé Owó Ìdàgbàsókè Amáyé-dẹ̀rùn tó jẹ́ $25 bílíọ̀nù, tí àwọn ẹgbẹ́ aládàáni yóò ṣe aṣáájú rẹ̀, fipá mú àyẹ̀wò-iṣẹ́-ẹ̀rọ tí ẹ̀kẹta yóò ṣe tí ó jẹ́ dandan, kí ó sì máa tú owó jáde bí a ṣe ń rí àmì ìdánilójú pípé-ipele-iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan, kí àwọn iṣẹ́ máṣe di èyí tí a kọ̀sílẹ̀ lẹ́yìn tí a ti bẹ̀rẹ̀ rẹ̀.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni o ṣe máa rí i dájú pé ìnáwó amáyédẹrùn dé àwọn àgbègbè ìgbèríko, kì í ṣe àwọn ìlú ńlá nìkan?
Èmi yóò rí i dájú pé àwòṣe pínpín ìnáwó náà máa lo àwọn ìlànà olùgbé àti iṣelọpọ oko dípò kìkì àpapọ̀ olùgbé ìlú, láti rí i dájú pé owó ìdàgbàsókè amáyédẹrùn dé ọ̀dọ̀ gbogbo agbègbè olóṣèlú lọ́nà tó dọ́gba. Èmi yóò fẹ̀ Iṣẹ́ Àkànṣe Ọ̀nà Àbáyọ àti Títa Ọjà Àgbẹ̀ (RAAMP) síwájú sí i, ní lílo owó ìjọba àpapọ̀ àti ìjọba ìpínlẹ̀ tí wọ́n bára wọn mu, láti sẹ́ ọ̀nà kékeré tí ó so oko pọ̀ mọ́ ọjà. Lórí ọ̀rọ̀ iná mànàmáná, èmi yóò yọ pínpín àti iṣelọpọ rẹ̀ kúrò nínú àkọsílẹ̀ àkànṣe ìjọba àpapọ̀, kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn aṣàgbékalẹ̀ tí kò sí lórí àwọn ọ̀pá iná lè so mọ́ agbègbè yín tààrà, dípò kí wọ́n máa dúró láìlópin fún iná ọ̀pá orílẹ̀-èdè.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni ẹ máa ṣe nípa owó ọkọ gbígbówó lórí àti ìdènà ọkọ ní àwọn ìlú bí Lagos?
Mo fẹ́ kí ẹ rí ìtura gidi, kì í ṣe kí ẹ kàn gbọ́ ìpolongo lásán. Ètò mi ni: láti mú kí ọkọ̀ ojú-irin fún gbígbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn láàrín ìlú yára sí i, láti fẹ̀ ètò Bus Rapid Transit sí i, láti ṣe ìdàgbàsókè ọkọ̀ ojú-omi tó ń kọjá lórí odò fún inú ilẹ̀, àti láti mú owó ìrìnàjò dín kù nípasẹ̀ ìrànwọ́ owó iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ tí a so mọ́ epo tí a ti ṣe wẹ̀wẹ̀ sí ní orílẹ̀-èdè, tí a tí ṣètò ààlà fún un, tí a ṣe iṣúná owó rẹ̀ ní gbangba, tí a sì ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ lọ́nà òmìnira, kì í ṣe ìpadàbọ̀sí pípèsè ìrànwọ́ owó fún ọjà tí a ń kó wọlé. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé rírán ọjà rẹ, àwọn ọmọ rẹ lọ sí ilé-ìwé, àti ìwọ fúnra rẹ lọ síbi iṣẹ́ yóò máa ná owó díẹ̀ sí i. Mo fẹ́ kí baba kan san owó ìrìnàjò kí ó sì ṣì ní nǹkan kù sí àpò rẹ̀. Ìyẹn ni ìlérí mi.
ojú ìwé 4 Introduction
Báwo ni ìwọ yóò ṣe fòpin sí àwọn owó iná tí a díwọ̀n fúnra (estimated electricity bills)?
Èmi yóò fòpin sí ìdíyelé-ìṣirò (estimated billing) ní gbogbo orílẹ̀-èdè náà láàrín àkókò àyípadà kan tí a ti ṣètò, tí a óò fi ìgbékalẹ̀ ńlá ti àwọn mítà ìsanwó-ṣáájú (prepaid meters) tì lẹ́yìn, tí ó ní àfojúsùn ìbòrí pípé, tí a óò ṣe pàtàkì fún àwọn àdúgbò tí ènìyàn pọ̀ sí àti àwọn tí kò tí ì rí ìtọ́jú tó yẹ. Màá ya àwọn ìrànwọ́-owó (subsidies) sọ́tọ̀ kúrò nínú owó-ìnáwó (tariffs) kí ìrànwọ́ náà lè lọ tààrà sí àwọn ìdílé tí owó-wíwọlé wọn kéré, màá mú ìdíyelé tí ó ṣe kedere wá kí ẹ lè mọ ohun tí ẹ ń san owó fún gan-an, àti pé màá fún ìríjú ìlànà (regulatory oversight) lágbára pẹ̀lú ìjìyà líle fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìpínkiri tí kò bá tẹ̀lé òfin.
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa rí i dájú pé a máa parí àwọn iṣẹ́ amáyédẹrùn tí a sì máa tọ́jú wọn dípò kí wọ́n fi wọ́n sílẹ̀ láìparí?
Màá yanjú èyí pẹ̀lú Ìnáwó Ìdàgbàsókè Amáyédẹrùn tó jẹ́ $25 bílíọ̀nù tí àwọn aládàání yóò darí, ní fífi dandan àyẹ̀wò iṣẹ́-ẹ̀rọ láti ọ̀dọ̀ ẹ̀kẹta múlẹ̀ àti fífi owó jáde nìkan nígbà tí a bá rí i dájú pé àwọn àmì ìlọsíwájú ti ní ìmúṣẹ, kí iṣẹ́ tó wà nítòsí yín lè parí ní ti gidi kí ó sì dúró ṣinṣin. Màá tún yí ẹrù wíwúwo padà láti ojú ọ̀nà sí ọ̀nà ojú irin àti ọ̀nà omi láti dín ìdíwọ́ àti ìparun tó ń mú kí àwọn ọ̀nà bàjẹ́ kánkán kù, ṣe àtúnṣe sí àwọn ọ̀nà abúlé tí ń so àwọn àgbẹ̀ pọ̀ mọ́ ọjà, àti dídá Ẹ̀ka Ìdàgbàsókè Amáyédẹrùn sílẹ̀ ní Ààrẹ ilé-iṣẹ́ láti yára mú kí iṣẹ́ parí àti láti ṣe ìṣọ̀kan rẹ̀ láàrin àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba.
ojú ìwé 4 Introduction
Kí ni ìgbèrò rẹ láti dáàbò bo àwọn ènìyàn lọ́wọ́ ìkún-omi àti àwọn ìjábá àyíká mìíràn?
Èmi yóò dá Ilana Alagbero Àyíká Orílẹ̀-èdè kan sílẹ̀ láti dáàbò bo àwọn ohun ìní tí ń mú èrè wá, láti gbé iṣẹ́ àgbẹ̀ ró, àti láti dá àwọn iṣẹ́ ọ̀gbìn-ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ (green jobs) sílẹ̀. Èyí ní nínú mímú àwọn ètò ìdènà ìkún-omi àti àwọn ọ̀nà ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ lágbára, láti dín ìbàjẹ́ tí ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ilé, ọ̀nà, oko, àti àwọn ilé-iṣẹ́ kù, àti láti yí ìnáwó ìjọba padà láti ọ̀dọ̀ ìdáhùn pàjáwìrì sí ìdókòwò tí a ti pèsè sílẹ̀ ṣáájú. Mo pinnu láti ṣètò àwọn ìlànà àyíká tí ó ṣe kedere tí yóò fún àwọn olùdókòwò ní ìgbọ́kànlé àti tí yóò ṣí àwọn àǹfààní tuntun sílẹ̀ nínú àtúnlò (recycling), iṣẹ́ àgbẹ̀-igbó (agroforestry), àti àwọn iṣẹ́ agbára mímọ́ (clean energy services).
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ ó ṣe láti dáàbò bo àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ ìparun irè oko láti ọwọ́ àwọn darandaran?
Mo ye ohun tí ó túmọ̀ sí nígbà tí o kò bá lè dé oko ara rẹ láìséwu. Èyí ni ohun tí èmi yóò ṣe nípa rẹ̀.
Ètò mi máa darí Nigeria kúrò nínú jíjẹko lọ sí ìṣàkóso ẹranko òde-òní àti ìṣẹ́ranko-rírè ìṣòwò, pẹ̀lú àwọn ojú-ọ̀nà ẹranko tí a yàn sọ́tọ̀, àwọn ibi-omi, àti iṣẹ́ awọ́n oníṣègùn ẹranko nínú àwọn ibùjókòó-ẹran ìṣòwò, kí àwọn darandaran lè máa tọ́ ẹranko wọn láìba àwọn irúgbìn rẹ jẹ́. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, èmi yóò dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àdúgbò àti Ìpinnu Ìyapa Lọ́nà Mìíràn sílẹ̀, tí yóò kó àwọn aṣáájú ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran jọ, láti yanjú àwọn ìjà orí ilẹ̀ àti irúgbìn lọ́nà tí ó ṣe kedere. Èmi tún ń fi àwọn Agro-Rangers tí a múra sílẹ̀ dáadáa àti àwọn ẹ̀rọ amí-òfurufú (drone) ránṣẹ́ sí àwọn ojú-ọ̀nà iṣẹ́-àgbẹ̀ láti ṣàwárí àti dá àwọn ewu dúró, kí o lè padà sí oko rẹ kí o sì ṣiṣẹ́ nibẹ̀ láìséwu.
ojú ìwé 5 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe dáàbò bo àwọn àdúgbò tí ìjà àgbẹ̀ àti darandaran ti kàn?
Ìpàdánù rẹ ṣe pàtàkì fún mi, àti pé dídáàbòbo àwọn àgbègbè bíi tirẹ jẹ́ àárín gbùngbùn ètò mi. Èmi yóò dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àgbègbè àti Ìyànjú Àtúnṣe Ìjà sílẹ̀, tí yóò kó àwọn olórí ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran jọ, láti yanjú àwọn ìjà ilẹ̀ àti ọgbìn kí wọ́n tó yí padà sí ìwà ipá. Mo tún ti ṣe ìfaramọ́ láti fi àwọn Agro-Rangers tí ó ní ìmọ̀ẹ̀rọ̀ dáradára àti àwọn drone amójútó òfurufú ránṣẹ́ sí àwọn ọ̀nà àgbẹ̀ láti ṣàwárí àti dá àwọn ewu dúró lórí àwọn oko. A óò máa fi àwọn ìwà ipá hàn gẹ́gẹ́ bí ìwà ọ̀daràn láìka ẹ̀yà sí, pẹ̀lú àwọn ìròyìn àṣírí tí ìjọba àpapọ̀ yóò máa dári, ìṣọ́ ọlọ́pàá láti ọwọ́ àwọn ìpínlẹ̀, àti àwọn ètò ìkìlọ̀ ṣíwájú tí àwọn aláṣẹ àgbègbè yóò máa ṣiṣẹ́ lé lórí, kí àgbègbè rẹ lè ní ààbò gidi ní gbogbo ìpele.
ojú ìwé 5 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe bá àwọn tó ń gbé ohun ìjà lọ́wọ́ tí wọ́n sì ń kọlu àwọn àgbègbè mu, láìka bóyá àgbẹ̀ tàbí darandaran ni wọ́n?
Ìlànà mi ń wo àwọn ìwà ipá oníwà ọ̀daràn gẹ́gẹ́ bí ìṣe ọ̀daràn, kódà, láìka ẹ̀yà sí. Kò ṣe pàtàkì bóyá adigunjalè náà sọ pé òun jẹ́ àgbẹ̀ tàbí olùṣọ́ẹran - òfin ń ṣiṣẹ́ bákan náà fún ẹnikẹ́ni tó bá gbé ohun ìjà sí àwùjọ kan.
Láti fi èyí rinlẹ̀, màá fi iṣẹ́ ìjọba àṣírí fún àwọn àjọ ìjọba àpapọ̀, iṣẹ́ ọlọ́pàá ìṣiṣẹ́ fún àwọn ìpínlẹ̀, àti ìbẹ̀rẹ̀ ìkìlọ̀ fún ìpinnu ìjà fún àwọn aláṣẹ àwùjọ. Lórí ilẹ̀, èyí túmọ̀ sí fífi àwọn Agro-Rangers tí a pèsè dáradára sílẹ̀, àti lílo ìṣọ́ dirón lókè afẹ́fẹ́ ní gbọ̀ngàn ọ̀nà àgbẹ̀ láti ṣàwárí àti dá ìhalẹ̀ sí àwọn àgbẹ̀ àti àwọn àwùjọ abúlé dúró. Níbi tí ìkọlù ti di ohun tí ó fìdí múlẹ̀, bí i ní àwọn ibi bíi Zamfara àti Borno, mo ń gbé ẹjọ́ fún àtúnṣe òfin ìpìlẹ̀ láti gba Ìṣọ́lọ́pàá Ìpínlẹ̀ àti Àwùjọ Àdúgbò láàyè, pẹ̀lú ìgbanisíṣẹ́ àwọn agbo ọmọ ogun ààbò tí ó gbòòrò síi àti àwọn iṣẹ́ ìgbógun ti ìṣọ̀tẹ̀ tí a tọ́ka sí nípasẹ̀ ìjọba àṣírí.
ojú ìwé 5 Introduction
Gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin Fulani, ṣé a lè gbẹ́kẹ̀lé ọ pé ìwọ yóò dọ́gba nínú àríyànjiyàn tí ó wà láàrin àgbẹ̀ àti darandaran?
Ètò mi n wo àwọn ìwà ipá ọ̀daràn gẹ́gẹ́ bí ìṣe ọ̀daràn láìka ẹ̀yà sí. Ìyẹn ni ìdíwọ̀n tí mo dì mú ara mi. Fún yíyanjú àríyànjiyàn, mo ń dásílẹ̀ àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àdúgbò àti Ọ̀nà Àyípadà fún Yíyanjú Àríyànjiyàn tí ó ní àwọn olórí ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran nínú, kí àríyànjiyàn lórí irúgbìn, pápá ìjẹko àti ilẹ̀ lè yanjú pẹ̀lú ìṣípayá, láti ọwọ́ gbogbo ẹgbẹ́ tí a kó jọ sí tábìlì kan. Mo tún ń gbé Nàìjíríà kúrò nínú ìjẹko tí kò ní ààlà lọ sí ìṣàkóso ẹran ọ̀sìn òde òní, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí a yàn sọ́tọ̀, àwọn ibi omi, àti iṣẹ́ aláìlóogun ẹranko, kí darandaran lè máa tọ́ ẹran ọ̀sìn láìba irúgbìn àgbẹ̀ jẹ́. Iṣẹ́ amí yóò wà lọ́wọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀, iṣẹ́ ọlọ́pàá yóò wà lọ́wọ́ àwọn ìpínlẹ̀, àti yíyanjú àríyànjiyàn ìkìlọ̀ ṣíṣe-ni-àkókò yóò wà lọ́wọ́ àwọn aláṣẹ àgbègbè.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ẹ máa ṣe nípa jíjí ẹran (cattle rustling), tí kò sí ẹni tí ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀?
Jíjalè màlúù jẹ́ apá kan ohun tí àìláàbò ti ṣe sí àwọn àgbègbè àgbẹ̀, mo sì ti dárúkọ rẹ̀ ní tààràtà: àìláàbò láti ọwọ́ apanilaya, ọlọ̀tẹ̀, àwọn adìjà àti àwọn olujalè màlúù ti lé àwọn àgbẹ̀ oko àti àwọn darandaran kúrò ní ilẹ̀ wọn, kódà kọjá àwọn àlà orílẹ̀-èdè wa, ó sì ti mú kí àìtó oúnjẹ burú sí i. Ìdí nìyẹn tí ètò mi fi ń gbé Nàìjíríà kúrò nínú jíjẹko lóde sí ìṣàkóso ẹran ọ̀sìn òde-òní àti ìbísí ẹran fún òwò, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí a yàn sí mímú ẹran ọ̀sìn kọjá, àwọn ibi omi àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú ẹranko nínú àwọn ibi ìfúnni ẹran fún òwò. Èmi yóò tún gbé àwọn Agro-Ranger àti àwọn ẹ̀rọ amí òfurufú (drone) kalẹ̀ ní àwọn ọ̀nà iṣẹ́ àgbẹ̀ láti ṣàwárí àti dí ewu tó lè kàn àwọn oko lọ́wọ́.
ojú ìwé 5 Introduction
Àwọn àgbẹ̀ ń bẹ̀rù láti lọ sí oko wọn nítorí ìkọlù àti ìparun irúgbìn. Báwo ni o ṣe máa dáàbò bo wọn?
Mo loye ìbẹ̀rù yìí. Mo ti nírìírí rẹ̀ fúnra mi, bí àwọn oko tèmi ti jìyà olè àti ìdàrúdàpọ̀. Èmi yóò fi ààbò àwọn àgbẹ̀ ṣe ọ̀kan pàtàkì nínú ìlànà oúnjẹ: pípèsè àwọn Agro-Rangers tí ó ní ìmúrasílẹ̀ dáradára àti àwọn drone fún àbójútó láti afẹ́fẹ́ ní àwọn ọ̀nà iṣẹ́ àgbẹ̀, láti rí àti dín àwọn ewu kù, ní dídáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀, àti ní dídá àwọn agbègbè àgbẹ̀ tí a dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn ibi tí ewu pọ̀ sí. A óò tún kọ́ àwọn ìlànà ìkìlọ̀ ní kíákíá àti ìdáhùn yára, kí ẹ lè gbin, kí ẹ kórè, kí ẹ sì kó ọjà yín láìní ìdàrúdàpọ̀ tàbí ìbẹ̀rù.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ẹ ó ṣe láti yanjú àríyànjiyàn ilẹ̀ láàrin àgbẹ̀ àti darandaran lọ́nà tó dọ́gba?
Èmi yóò dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àwùjọ àti ti Ọ̀nà Àyípoyípo fún Yíyanjú Ìjà sílẹ̀, tí yóò kó àwọn olórí ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran jọpọ̀, láti yanjú àwọn ìjà orí ilẹ̀ àti irè oko ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere. Pẹ̀lú èyí, màá yí Nàìjíríà padà láti ọ̀nà jíjẹko sí pápá sí ìṣàkóso ẹran-ọ̀sìn òde òní àti oko ẹran oníṣòwò, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí a yàn sọ́tọ̀ fún ẹran, àwọn ibi tí omi wà, àti iṣẹ́ ìtọ́jú ẹranko. Èmi yóò tún gbé àwọn Agro-Rangers àti àwọn drone jáde fún ṣíṣọ́ àwọn oko, nígbà tí a óò máa kà àwọn ìwà ipá sí ìwà ọ̀daràn láìka ẹ̀yà sí, kí àwọn ìjà má bàa yí padà di ìjà láàrin ẹ̀yà.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni o máa ṣe nípa jíjẹ́ kí àwọn darandaran máa jẹ́ kí àwọn ẹran wọn jẹko lọ́nà tó yè kooro, kí wọ́n sì tún lè máa tọ́ màlúù wọn dàgbà láì ba irúgbìn àwọn àgbẹ̀ jẹ́?
Ètò mi yóò yí Nàìjíríà padà láti inú jíjẹ́ koríko lọ́fẹ̀ẹ́ sí ìṣàkóso ẹranko ọ̀sìn òde òní àti ṣíṣe oko ẹran ní ọ̀nà ìṣòwò: àwọn ọ̀nà tí a yàn fún ẹran ọ̀sìn, àwọn ibi omi, àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú ẹranko nínú àwọn oko ẹran tí a kọ́ fún jíjẹ, kí àwọn darandaran lè tọ́jú màlúù láìjẹ́ kí ó jẹ́ ìpàdánù fún àwọn irúgbìn yín. Pẹ̀lú èyí, Màá dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àwùjọ àti Ìgbìmọ̀ Ìyanjú Àríyànjiyàn Mìíràn sílẹ̀, àwọn aṣáájú ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran, láti yanjú àríyànjiyàn èyíkéyìí lórí ilẹ̀ àti irúgbìn ní ọ̀nà tó ṣe kedere nígbà tí wọ́n bá dìde.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ètò pàtó yín láti dojú kọ ìṣòro àyíká tí ó ń kó ìdààmú ba Nàìjíríà àti láti mú ìṣàkóso ìdọ̀tí sunwọ̀n sí i?
Nípa ìṣòro àyíká, èmi yóò dá Ìlànà Ìkọ̀rí-ọ̀ràn Àyíká Orílẹ̀-èdè kan sílẹ̀. Ìlànà yìí yóò dáàbò bo àwọn ohun-ìní tó ń mú èrè wá, yóò gbé iṣẹ́ àgbẹ̀ ró, yóò ṣẹ̀dá iṣẹ́ aláwọ̀ ewé, yóò sì dín iye owó tí àwọn ìjì àyíká ń fà sórí àwọn iṣẹ́ pípa àti ìjọba kù. Yóò tún fún àwọn ètò ìdènà ìkún-omi àti àwọn ìlànà ìkìlọ̀ ṣíwájú agbára lókun, kí a lè dín ìbàjẹ́ tó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ilé, ọ̀nà, oko, àti iṣẹ́ pípa kù, àti láti yí lílo owó padà láti ọ̀nà ìdáhùn pàjáwìrì sí ìdókòwò tó ń múra sílẹ̀ ṣíwájú. Èmi yóò tún ṣí àwọn ẹ̀wọ̀n iye tuntun sílẹ̀ nínú ìtúnṣe-ìyẹ̀wò-ọjà (recycling), iṣẹ́ àgbẹ̀-igbó (agroforestry), àti àwọn iṣẹ́ agbára mímọ́.
Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, ìlànà mi gbé Ètò Ìṣàkóso Ìkún-omi àti Ìparun Ilẹ̀ ti Orílẹ̀-èdè kalẹ̀. Èyí yóò gbẹ́ Odò Niger àti Odò Benue jáde, yóò ṣàkóso ìtúsílẹ̀ omi dàmù lọ́nà ètò, yóò sì darí Owó Ìpamọ́ra Àyíká tààrà sí àwọn àdúgbò tí ewu ń bẹ fún. Fún àwọn agbègbè tí ìdọ̀tí epo ti kan, èmi yóò yára ìṣe ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni, èmi yóò fi gbogbo agbára mú ìmúṣẹ ìmúbọ̀sípò àyíká kárí gbogbo àwọn agbègbè tí epo ń jáde, èmi yóò sì fi òfin líle ti "ẹni tó dọ̀tí ni yóò san" sílò fún àwọn ilé-iṣẹ́ epo tí kò bá tẹ̀lé òfin.
Nípa ìṣàkóso ìdọ̀tí àti ètò ipò àyíká alálòpẹ́, èmi yóò fi agbára fún àwọn àjọ àmúṣẹ dídára omi lókun, èmi yóò sì fi ìyà líle jẹ àwọn tó ń dà ìdọ̀tí ilé-iṣẹ́ sínú odò. Èmi yóò tún pín àwọn ẹ̀rọ ìwẹ̀nùmọ́ omi fún àdúgbò ní ibùdó-lílo kiri láti dín àwọn àìsàn tó ń wá láti inú omi kù. Níbi tí àwọn ìpínlẹ̀ bá ti ń dá àwọn iṣẹ́ tó dá lórí ohun àlùmọ́ni sílẹ̀, èmi yóò dá àwọn ìlànà àmúṣẹ tó ṣe kedere sílẹ̀ láti rí i dájú pé a dáàbò bo àyíká, pé gbogbo nǹkan hàn kedere, àti pé ìṣírò ọ̀rọ̀ wà nínú bí a ṣe ń ṣàkóso àwọn ohun àlùmọ́ni náà. Àti nípasẹ̀ Ìlànà Ìkọ̀rí-ọ̀ràn Àyíká, mo pinnu láti ṣí ìtúnṣe-ìyẹ̀wò-ọjà (recycling) sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ẹ̀wọ̀n iye tuntun tí a ń kọ́ fún orílẹ̀-èdè náà, pẹ̀lú iṣẹ́ àgbẹ̀-igbó àti àwọn iṣẹ́ agbára mímọ́.
ojú ìwé 11 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbèrò rẹ láti rí i dájú pé oúnjẹ tó tó wà fún Nàìjíríà?
Èmi yóò sọ ààbò oúnjẹ di ohun pàtàkì fún ààbò orílẹ̀-èdè, nítorí pé orílẹ̀-èdè tí kò lè bọ́ ara rẹ̀ jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ó wà nínú ewu. Èmi yóò fi sí orí àtòjọ ìpàdé Ìgbìmọ̀ Ààbò Orílẹ̀-èdè, kí n sì ṣe ìṣọ̀kan àwọn ètò ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ lábẹ́ ìlànà orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo. A óò kọ́ tí a óò sì ṣètọ́jú àwọn ibi ìpamọ́ oúnjẹ orílẹ̀-èdè àti ti àgbègbè, pẹ̀lú àwọn ètò ìdáhùn kánkán fún àwọn ìjì oúnjẹ àti ìyípadà owó. Èmi yóò tún mú ìbáṣepọ̀ láàrín àgbẹ̀, àwọn aṣàtúnṣe oúnjẹ àti ọjà lágbára, mú ìrìn-àjò láàrín ìgbèríko àti ìlú ńlá sunwọ̀n sí i, kí n sì ṣètìlẹ́yìn fún ìṣàtúnṣe oúnjẹ ní àdúgbò.
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni o ṣe máa ràn àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti kó ọjà wọn dé ọjà títà?
Èmi yóò fi okun sí àwọn ìjápọ̀ láàrín àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣàrọ́pọ̀, àti àwọn ọjà. Èyí ní nínú ìmúdára ọkọ̀ìrìnàjò àti àmáyédẹrùn ọkọ̀ láàrín agbègbè ìgbèríko àti ìlú, àti ìtìlẹ́yìn fún àwọn agbègbè àrọ́pọ̀ oko àti àfikún iye lágbègbè, kí oúnjẹ lè máa rìn láti oko dé tábìlì ní ọ̀nà tí ó jẹ́ amúdára.
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe láti fa owó ìnáwó ojú-ọjọ́ wá sí Nàìjíríà?
Èmi yóò ṣí ọ̀nà fún ìnáwó ojú ọjọ́ àti ìnáwó aláwọ̀ ewé sílẹ̀ nípa kíkọ́ àwọn ọ̀nà ìnáwó tí a ṣètò dáradára, tí yóò fa àwọn ìwé ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ aláwọ̀ ewé (green bonds), àwọn ìdókòwò ọjà erogba (carbon market investments), àti ìnáwó àwọn alájọṣepọ̀ ìdàgbàsókè mọ́ra. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò ṣiṣẹ́ láti mú agbára Nàìjíríà pọ̀ síi láti gba àti láti lo àwọn owó ojú ọjọ́ tí a bá gbà ní ọ̀nà tó munádóko, nígbà tí mo tún ń mú ìmújáde iṣẹ́ àgbẹ̀ pọ̀ síi nípasẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ tó mọ ọgbọ́n ojú ọjọ́ (climate-smart farming).
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Bí ìjọba ìpínlẹ̀ àti àwọn agbègbè kò bá fohùn ṣọ̀kan lórí bí a ṣe lè yanjú ìjà laaarin àgbẹ̀ àti darandaran, kí ni ipa tí Ìjọba Àpapọ̀ yóò kó?
Ètò mi ṣe àlàyé ipò tó ṣe kedere kí àríyànjiyàn má bàa dúró nítorí àríyànjiyàn nípa ẹni tó ní ojúṣe. Iṣẹ́ àṣẹ̀wádìí ni a fi fún àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀, iṣẹ́ àmójútó ọlọ́pàá ni a fi fún àwọn ìpínlẹ̀, àti ìyàn-tẹ́lẹ̀ fún ìbísílẹ̀ àríyànjiyàn ni a fi fún àwọn aláṣẹ àgbègbè. Láti mú èyí ṣiṣẹ́ ní ìgbésẹ̀ gidi, èmi yóò tún dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àgbègbè àti Ìgbìmọ̀ fún Ìbísílẹ̀ Àríyànjiyàn Mìíràn sílẹ̀, tí yóò kó àwọn olórí ìbílẹ̀, àwọn aṣojú àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran jọ láti bá àríyànjiyàn orí ilẹ̀ àti irè oko mu ní ọ̀nà tó ṣe kedere.
ojú ìwé 5 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe dá ìjà láàrin àwọn àgbẹ̀ àti darandaran dúró kí wọ́n má bàa yí padà sí ìforígbárí ẹ̀yà tàbí ìsìn tí ó tóbi jù?
Mo ń fi ìlànà òfin múlẹ̀ dáadáa, mo sì ń kà àwọn ìwà ipá sí ẹ̀ṣẹ̀ láìka ẹni tí ó dá a sí, láìka ẹ̀yà rẹ̀ sí. Àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ ni wọ́n ń bójú tó ọ̀rọ̀ ìjìnlẹ̀ ìròyìn, àwọn ìpínlẹ̀ ni wọ́n ń darí iṣẹ́ ọlọ́pàá ní ojúlówó ìṣe, àwọn aláṣẹ àdúgbò sì ni wọ́n ń darí iṣẹ́ ìkìlọ̀ àkọ́kọ́. Ní ipele ilẹ̀, èmi yóò dá Àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àdúgbò àti ADR (Ìpinnu Ìjà Ní Àyè Ìtòjú Òfin) tí àwọn olórí ìbílẹ̀, àgbẹ̀, àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran yóò para pọ̀ dá sílẹ̀, láti yanjú àwọn ìjà ilẹ̀ àti ìjà irúgbìn pẹ̀lú ìṣírò-gbangba, kí wọ́n má ṣe baà di ìjà ẹ̀yà tàbí ẹ̀sìn tí ó gbòòrò síi.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni o máa ṣe láti rí i dájú pé àwọn àgbègbè bíi Zamfara àti Borno ní ààbò kúrò lọ́wọ́ ìjínigbé àti ìpániláyà?
Mo mọ ohun tí Zamfara àti Borno ti gbà kọjá, n kò sì ní fún un ni àlàyé mìíràn lẹ́yìn ìkọlù mìíràn. Mo ń tẹ̀síwájú láti rọ̀ fún àtúnṣe t'ólúwà-ìjọba (constitutional restructuring) kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn àgbègbè lè máa darí ọlọ́pàá tiwọn fúnra wọn, pẹ̀lú ìgbòòrò iṣẹ́ gbígbaṣẹ́ àwọn ẹgbẹ́ ààbò, lílo ẹ̀rọ àṣàwárí sátẹ́láìtì àti dírónì (satellite and drone surveillance), àti àwọn iṣẹ́ ìkọlù lórí àwọn amúnisìn àti oníjàgídíjàgan tí ó dá lórí ìjìnlẹ̀ ìròyìn (intelligence-driven counter-insurgency operations). Èmi yóò tún mú kí jíjí ènìyàn gbé jẹ́ nǹkan tí ó léwu àti tí kò ní èrè mọ́ nípa dídíwọ́ fún sísanwó owó-ìràpadà (ransom payments), àwọn ọ̀nà fífọ owó (laundering channels), àti àwọn ẹgbẹ́ tí ó ń gbé e ró, kí àgbègbè yín lè dáwọ́ gbígbé nínú ìbẹ̀rù dúró.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti mú ìmújáde iṣẹ́ àgbẹ̀ sunwọ̀n sí i bí epo ṣe ń pàdánù iye rẹ̀ sí àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun?
Mímú ìmújáde iṣẹ́ àgbẹ̀ dàgbà jẹ́ ohun pàtàkì nínú ètò mi. Mo ti pinnu láti sọ ààbò oúnjẹ di ohun àkọ́kọ́ nínú ààbò orílẹ̀-èdè, mo máa gbòòrò sí i iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó mọ ojú-ọjọ́ mọ̀, àti mímú ìlò ẹ̀rọ (mechanization) iṣẹ́-àgbẹ̀ Nàìjíríà pọ̀ sí i ní pàtàkì. Ní pàtó, mo máa gbòòrò sí i ìbomirin ńlá nípasẹ̀ àwọn ọ̀gbàrá omi (dams) àti kànga (boreholes) fún iṣẹ́-àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún, mo máa mú àwọn ọ̀gbàrá omi tí a ti kọ̀sílẹ̀ ní ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ padà bọ̀ sí ìlò, àti pé mo máa fi ètò e-wallet tààrà ṣiṣẹ́ láti máa fi ajílẹ̀ tí a ṣe ìrànwọ́ owó sí i (subsidized fertilizers), irúgbìn tí ó ní èso púpọ̀, àti ààbò lòdì sí kòkòrò ránṣẹ́ tààrà sí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti fọwọ́ sí i. Mo tún máa kọ́ àwọn ọ̀nà abúlé tí ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà, àwọn agbègbè ìsọdọ̀tun ọjà-àgbẹ̀ (agro-processing zones), àti àwọn ilé ìpamọ́ ohun èlò tí ń lo oòrùn láti dín àdánù lẹ́yìn ìkórè kù.
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni àwọn ètò pàtó àti àwọn góńgó tí o máa gbé kalẹ̀ láti fún iṣẹ́-àgbẹ̀ lókun fún ààbò oúnjẹ àti iṣẹ́ ìṣe?
Ẹ kú ìrọ̀lẹ́. Ẹ jẹ́ kí n sọ ní ṣinṣin bí mo ṣe rí ọ̀rọ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀, nítorí pé ó jókòó ní àárín ọkàn ààbò oúnjẹ àti ìgbésí ayé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìdílé àgbẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè yìí.
Mo ń sọ ààbò oúnjẹ di ohun pàtàkì fún ààbò orílẹ̀-èdè. Orílẹ̀-èdè tí kò lè bọ́ ara rẹ̀ jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ó wà nínú ewu, mo sì ní èrò láti gbé ààbò oúnjẹ gòkè sí orí àjọ Ìgbìmọ̀ Ààbò Orílẹ̀-èdè, ní sísopọ̀ àwọn ìlànà ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ pọ̀ mọ́ ètò orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo tí ó dọ́gba.
Fún ìwọ tí ó jẹ́ àgbẹ̀ onílé kékeré, mo ń fi ọ sí àárín ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀. Ètò mi ni láti ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mú jáde sí i àti láti jẹ́rè sí i, nígbà tí a bá tún ń dáàbò bo iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Nàìjíríà. A óò sopọ̀ àwọn àgbẹ̀ onílé kékeré mọ́ ètò iṣẹ́ àgbẹ̀ ní ọ̀nà tí ó ní èrè jù, gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ń pèsè ohun ọ̀gbìn fún àwọn ilé-iṣẹ́, àwọn agbanisíṣẹ́ ìgbèríko, àti àwọn olùṣe ọjà pàtàkì àti ọjà àrà ọ̀tọ̀, kí iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ìwọ̀n lè máa ṣe àtìlẹ́yìn fún, kí ó sì jàǹfààní nínú ìdàgbàsókè iṣẹ́ àgbẹ̀ orílẹ̀-èdè.
Nípa iye owó tí ó ń jáde fún iṣẹ́ àgbẹ̀, mo óò gbé ètò e-wallet tí ó ń fi ohun èlò oko ránṣẹ́ tààràtà kalẹ̀ láti pèsè fẹ́tìlaìsà olówó dídíwọ̀n, irúgbìn tí ó máa so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ kòkòrò tààràtà sí àwọn àgbẹ̀ onílé kékeré tí a ti fọwọ́ sí i, ní fífò àwọn alárinà tí ń mú owó gòkè kọjá. Pẹ̀lú èyí, mo óò fẹ̀ sí i àwọn awin iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ó ní èlé kékeré nípasẹ̀ Bank of Agriculture.
Nípa bí ọjà rẹ ṣe lè dé ọjà láìbàjẹ́ ní ọ̀nà, mo óò fi àkọ́kọ́ bá àwọn ọ̀nà ìgbèríko tí ó ń so oko pọ̀ mọ́ ọjà lábẹ́ àjọṣepọ̀ ìjọba àti aládàáni, mo óò fi ìdí àwọn agbègbè ìṣàmúlò ọ̀pá-oko kalẹ̀ ní àyíká àwọn ìṣùpọ̀ oko, mo sì óò gbé àwọn ibùdó ìtura oúnjẹ tí ń lo oòrùn láìsí iná mọ̀nàmọ́ná kalẹ̀ láti mú kúrò pátápátá ìbàjẹ́ oúnjẹ lẹ́yìn ìkórè. Mo óò tún ṣe ìdókòwò sínú àwọn ibùdó àjọpọ̀, àwọn ilé-ìpamọ́, àti àwọn ètò ìtura ìpamọ́ láti mú ìdàgbàsókè wá sí gbogbo ọ̀nà iye iṣẹ́ àgbẹ̀, láti mú ìmújáde pọ̀ sí i, àti láti dín ìpàdánù lẹ́yìn ìkórè kù.
Nípa mímú kí ilẹ̀ lè mú jáde sí i, mo óò fẹ̀ sí i àwọn ètò ìbomirin ńlá, tí ó ní nínú àwọn dam àti àwọn kànga jíjìn, fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún, mo sì óò mú àwọn dam omi tí a ti kọ̀sílẹ̀ ní ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìbílẹ̀ wá sí lílò kí ìwọ lè ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún, kì í ṣe ìgbà òjò nìkan. Èyí yóò lọ pẹ̀lú mímí àwọn tí ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ ní ìpele ìṣòwò lágbára pẹ̀lú ìdàgbàsókè àwọn àgbẹ̀ onílé kékeré, àti mímú ìlò ẹ̀rọ nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Nàìjíríà gòkè sí i ní pàtàkì láti mú ìmújáde dára sí i.
Nípa ààbò, nítorí pé àìsí ààbò ní oko ń fa àìtó oúnjẹ àti gíga owó oúnjẹ tààràtà, mo óò máa fi ààbò àgbẹ̀ sí ọkàn ìlànà oúnjẹ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan pàtàkì. Èyí túmọ̀ sí dídáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà iṣẹ́ àgbẹ̀ nípasẹ̀ ìfisílẹ̀ àwọn ẹgbẹ́ ààbò tí a fi sí àfojúsùn, ìdásílẹ̀ àwọn agbègbè oko tí a dáàbò bò ní àwọn àgbègbè tí ewu wà, kí a lè gbìn àti kórè láìléwu, àti àtìlẹ́yìn fún àwọn ètò ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ àti ìdáhùn kíákíá fún àwọn àgbègbè ìgbèríko tí ó dojú kọ ewu. Mo óò tún gbé àwọn Agro-Rangers kalẹ̀ láti dáàbò bo oko lọ́wọ́ ìkọlù. Góńgó náà ni pé kí ìwọ lè mú jáde, kórè, àti kó ọjà rẹ lọ láìsí wàhálà, èyí tí yóò ran ìdínkù owó oúnjẹ gíga lọ́wọ́.
Nípa owó, mo óò kọ́ tí mo sì óò pa ètò tí ó ṣe kedere mọ́ fún ìtújáde àwọn ìfipamọ́ ọkà ìlànà láti dúró ṣinṣin fún ìpèsè oúnjẹ àti láti tú oúnjẹ sílẹ̀ sí ọjà nígbà àìtó, mo óò fún àwọn ètò àbójútó ọjà lágbára láti máa tọ́pinpin owó oúnjẹ lákòókò gidi, mo sì óò bá àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni ṣiṣẹ́pọ̀ láti rí i dájú pé pípín oúnjẹ kiri ṣe déédé nígbà tí ìdàrúdàpọ̀ bá wà nínú ìpèsè. A óò tún dá àti pa àwọn ìfipamọ́ oúnjẹ orílẹ̀-èdè àti agbègbè mọ́, a óò sì ṣe ìdàgbàsókè àwọn ọ̀nà ìdáhùn kíákíá fún ìdàrúdàpọ̀ oúnjẹ àti yíyí-padà owó.
Mo óò tún ṣiṣẹ́ láti tú owó-ìgbóná àti owó-àyíká sílẹ̀, ní kíkọ́ àwọn ọ̀nà ìgbówó tí a ṣètò dáradára tí ó ń fa àwọn green bonds, ìdókòwò ọjà carbon, àti owó láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìdàgbàsókè wá,
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìlànà yín fún àwọn àgbẹ̀ kékeré?
Mo fẹ́ kí àwọn àgbẹ̀ kékèké wà ní àárín gbùngbùn ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀. Èmi yóò ṣètìlẹ́yìn fún yín láti mú jáde síi kí ẹ sì jèrè síi, nígbà tí à ń dáàbò bo iṣẹ́ àgbẹ̀ ní Nàìjíríà. Èyí túmọ̀ sí àwọn ìlànà ìjọba tí yóò fún iṣẹ́jáde ládùúgbò lágbára, tí yóò mú owó oúnjẹ dúró ṣinṣin, tí yóò sì dín gbígbára lé ẹrù tí à ń kó wọlé kù. Èmi yóò tún ṣiṣẹ́ láti ṣe àfikún àwọn àgbẹ̀ kékèké ní ọ̀nà tí yóò ní èrè sí i sínú ètò iṣẹ́ àgbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ń dàgbà fún àwọn ilé-iṣẹ́ (outgrowers), àwọn agbaṣẹ́ ní agbègbè ìgbèríko, àti àwọn olùmúpadàbọ̀sípò àwọn ọjà àkànṣe àti onírúurú, kí iṣẹ́ àgbẹ̀ ní ìwọ̀n gbogbo lè kópa nínú àti jàǹfààní lára ìdàgbàsókè iṣẹ́ àgbẹ̀ orílẹ̀-èdè.
ojú ìwé 12 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò yín láti dáàbò bo àwọn àwùjọ ní Borno àti láti jẹ́ kí àwọn ìdílé tí a fipá sí kúrò ní ilé wọn padà sílé?
Ṣaaju ki o to le pada sílé, ilé náà gbọ́dọ̀ ní ààbò, mo sì ní àwòkẹ́yìn pé kí ó ní ààbò kí àtúnsètò tó bẹ̀rẹ̀, kì í ṣe lẹ́yìn. Ètò mi ní kí àwọn ológun pa àgbègbè tí ìjà bá kàn mọ́ kí wọ́n sì dáàbò bò wọ́n, kí wọ́n sì fi idi Awọn Ibùdó Ológun Alámùúṣinṣin (Forward Operating Bases) àti àwọn ibùdó ìdáàbòbò aráàlú múlẹ̀ ṣáájú kí àtúnsètò aráàlú tí a ṣètò dáradára tó bẹ̀rẹ̀. Pẹ̀lú ìyẹn, mo ń gbé ẹ̀rí sókè fún Ìṣọ́ra Àdúgbò ti Ìpínlẹ̀ àti ti Àdúgbò (State and Local Community Policing), ìmúgbòrò iṣẹ́ ìgbaṣiṣẹ́ àwọn ológun, àti ìṣọ́ra láti ọwọ́ satẹ́láìtì/dírónì pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ ìgbógun tí ìjìnlẹ̀ ìròyìn ń darí (intelligence-driven counter-insurgency operations). Fún àwọn ìdílé bíi tiyín tí yóò padà, àwọn ìrànlọ́wọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àwọn awin kékeré (micro-loans), àti ìmúpadàbọ̀sípò àwọn ilé ìwòsàn àti ilé-ìwé yóò wà.
ojú ìwé 5 Introduction
Báwo ni ẹ ṣe máa ṣe ìrànwọ́ fún àwọn abúlé tí wọ́n kọlu tí wọ́n sì parun láti tún kọ́ lẹ́yìn tí ààbò bá padà bọ̀sípò?
Mo gbọ́ ohun tí o sọ, mo sì mọ ohun tí ìsọnù ilé rẹ túmọ̀ sí. Kí àtúnkọ́ tó lè wáyé, àwọn agbo ọmọ ogun aabo yóò kọ́kọ́ ṣe ìtúpalẹ̀ àti ìdáàbòbò àwọn agbègbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ti kan, wọ́n yóò sì fi sílẹ̀ àwọn Ibùdó Iṣẹ́ Ológun Tí Ó Yẹ (Forward Operating Bases) àti àwọn ibùdó ìdáàbòbò aráàlú, kí àtúnkọ́ ètò ìpadàbọ̀ lè bẹ̀rẹ̀ lọ́nà tí ó tọ́. Nígbà tí èyí bá ti dúró ṣinṣin, àwọn ìdílé tí ń padà bọ̀ bí tìrẹ yóò gba àwọn ìrànlọ́wọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn ohun èlò ìpìlẹ̀ ilé, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn awin kékeré (micro-loans), pẹ̀lú ìmúpadàbọ̀sípò àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera àti ilé-ìwé ìpìlẹ̀. Èyí ni bí a yóò ṣe ràn ọ́ lọ́wọ́ láti padà bọ̀ kí o sì tún ìgbésí ayé rẹ kọ́.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ẹ ó ṣe fún àwọn ọmọdé tí wọ́n ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún nínú àgọ́ àwọn asásálà tí kò sì ní àǹfààní ẹ̀kọ́ tó yẹ mọ́?
Fún àwọn ìdílé tí wọ́n ń padà wá láti ipò ìṣípòpadà, mo ti pinnu láti tún ohun tí ó ti sọnù ṣe padà - títí kan ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ yín. Àwọn ìdílé tí wọ́n bá padà wá yóò gba owó ìrànlọ́wọ́ fún àtúnkọ́, àwọn ohun èlò ìpìlẹ̀ ilé, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àwọn ìwọ̀nba-owó yíyá (micro-loans), àti àtúnṣe kíákíá àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera àti ilé-ìwé ìpìlẹ̀. Yàtọ̀ sí ìyẹn, mo máa kéde ìpayé pàjáwìrì ti orílẹ̀-èdè lórí ọ̀rọ̀ àwọn ọmọdé tí kò lọ sí ilé-ìwé láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ tèmi, mo sì máa pe Ìpàdé Gíga Orílẹ̀-èdè lórí Ẹ̀kọ́ (National Education Summit) láti ṣe ètò iṣẹ́ tí ó ṣe kedere, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti ṣàwárí àti mú àwọn ọmọdé tí kò lọ sí ilé-ìwé padà sí kíláàsì nípasẹ̀ iṣẹ́ àfojúsùn pàtàkì.
ojú ìwé 5 Introduction
Irú ìtọ́jú tàbí ìrànwọ́ wo ni àwọn ìdílé tí a ṣípò wọn kúrò máa gbà nígbà tí wọ́n bá padà sílé?
Gẹ́gẹ́ bí mo ti ṣe ìlànà rẹ̀, àwọn ìdílé tí wọ́n bá padà yóò gba owó ìrànlọ́wọ́ fún àtúnkọ́, àwọn ohun èlò ìpìlẹ̀ fún ilé, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn awin kékeré, pẹ̀lú ìmúpadàbọ̀sípò kíákíá ti àwọn ibùdó ìlera àti àwọn ilé-ìwé nínú àwọn àgbègbè wọn. Ìrànlọ́wọ́ yìí ń bá iṣẹ́ àwọn ológun lọ ní ìwẹ̀nùmọ́ àti ní ìdáàbòbo àwọn ẹkùn tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kan, ní ìdásílẹ̀ àwọn ibùdó gbígbéṣẹ́ àti àwọn ibùdó ààbò kí ìpadàbọ̀ tí a ṣètò tó bẹ̀rẹ̀. Mo ti pinnu pé bẹ́ẹ̀ ni a ṣe lè ran àwọn ìdílé bíi tiyín lọ́wọ́ láti tún ìgbésí ayé wọn bẹ̀rẹ̀, kì í ṣe láti kàn yè bọ́ fún ọjọ́ mìíràn nínú ìṣípò kúrò ní ilé.
ojú ìwé 5 Introduction
Ṣé ẹ máa tún àwọn ilé-ìwé àti ilé-ìwòsàn tí wọ́n parun kọ́ kí àwọn ènìyàn tó padà, tàbí lẹ́yìn tí wọ́n bá ti padà?
Ṣáájú kí ìpadàbọ̀ tí a ṣètò tó bẹ̀rẹ̀, èmi yóò rí i dájú pé àwọn ológun ààbò ti kó àwọn àgbègbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kan kúrò nínú ewu, tí wọ́n sì dáàbò bò wọ́n, nípa kíkọ́ àwọn ibùdó tí ó wà pẹ́ àti àwọn ibùdó ààbò aráàlú kọ́kọ́. Lẹ́yìn tí ààbò náà bá ti dúró sinsin tí àwọn ìdílé sì bẹ̀rẹ̀ sí tún gbé kalẹ̀, mo ti pinnu láti tún àwọn ilé ìṣègùn ìpìlẹ̀ àti àwọn ilé-ìwé kọ́ padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìrànwọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn awin kékeré láti ràn yín lọ́wọ́ láti tún ìgbésí ayé yín bẹ̀rẹ̀. Èyí ni bí a ṣe máa rí i dájú pé kì í ṣe wíwálé nìkan ni ẹ̀yin yóò ṣe, bí kò ṣe wíwá sí àgbègbè kan tí ó lè ṣe àtìlẹyìn fún yín.
ojú ìwé 5 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí àwọn àdúgbò di aláàbò fún àwọn tí a ṣípò padà (IDPs) láti padà sílé àti kọ́ ìgbésí ayé wọn padà?
Mo loye bí ẹ ti dúró pẹ́ tó. Ní àkọ́kọ́, àwọn ọmọ ogun ààbò yóò sọ àgbègbè yín di mímọ́ kí wọ́n sì dáàbò bò ó, wọn yóò sì kọ́ Ibùdó Iṣẹ́ Ológun Àtìgbàsẹ́yìn (Forward Operating Bases) tí yóò wà pẹ́títí àti àwọn ibùdó ìdáàbò bo aráàlú kí àtúnmúgbé déédé tó bẹ̀rẹ̀. Nígbà tí ìpìlẹ̀ yẹn bá ti dúró ṣinṣin, àwọn ìdílé tí yóò padà yóò rí ìrànwọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn ohun ìní ilé pàtàkì, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀, àwọn awin kékeré (micro-loans), àti ìmúdájú padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ti àwọn ilé-iwòsàn àti ilé-ìwé ìpìlẹ̀. Góńgó mi rọrùn: kọ́kọ́ dáàbò bo àdúgbò yín, lẹ́yìn náà ní fún yín ohun tí ẹ nílò láti tún ilé yín, oko yín, àti ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ yín kọ́.
ojú ìwé 5 Introduction
Irú ìrànlọ́wọ́ wo ni ìwọ yóò pèsè láti ran àwọn ìdílé tí a sún kúrò nílé lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé wọn padà?
Mo mọ ohun ti ìṣípòpadà ènìyàn ń ná, nítorí mo ti nímọ̀lára ẹrù àìláàbò lórí àwọn oko tèmi fúnra mi. Èyí ni ètò mi: nígbà tí ẹ bá padà dé, ẹ ó gba àwọn ìrànwọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn ohun èlò ilé pàtàkì, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn awin kékeré láti tún bẹ̀rẹ̀. Mo ó rí i dájú pé a tún àwọn ilé-ìṣẹ́ ìlera àti ilé-ìwé kọ́ padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ kí àwọn ọmọ yín lè padà sí kíláàsì. Mo ó tún rí i dájú pé a dáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà iṣẹ́ àgbẹ̀, kí a sì dá àwọn àgbègbè tí a dáàbò bò sílẹ̀ kí ẹ bàa lè ṣe àgbẹ̀ láìláàbò padà.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ètò yín láti jẹ́ kí àwọn ìdílé Damboa tí ìjì-ogun ti ṣí kúrò ní ilé lè padà sí ilé ní àlàáfíà kí wọ́n sì tún àwọn àgbègbè wọn kọ́?
Lórí ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ìdílé tí a ti fipá yọ kúrò ní Damboa láti padà sílé, ètò mi bo gbogbo apá ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó ń dojú kọ ipò yìí, ó sì ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà kan náà ní ibi gbogbo. Kí ìpadàbọ̀ aráàlú tí a ṣètò tó bẹ̀rẹ̀, àwọn ẹgbẹ́ aṣòjú ààbò yóò kọ́kọ́ nù àti dáàbò bo agbègbè tí ọ̀rọ̀ náà kàn, lẹ́yìn náà ni wọn yóò fi ìdí Forward Operating Bases àti àwọn ibùdó ìdáàbòbò aráàlú tí ó máa dúró síbẹ̀ sílẹ̀. Wíwàníhìn-ín ààbò yẹn ni ó kọ́kọ́ wáyé, kí àtúnbọ̀ sí àwọn agbègbè lè wáyé sí àwùjọ tí ó jẹ́ pé a ti mú gbá gidi, kì í ṣe èyí tí a ti nù tí a sì fi sílẹ̀ lásán.
Nígbà tí ìpìlẹ̀ yẹn bá ti dúró ṣinṣin, àwọn ìdílé tí ó bá padà yóò gba ìrànlọ́wọ́ láti tún ìgbésí ayé wọn kọ́: owó ìrànlọ́wọ́ fún àtúnkọ́, àwọn ohun èlò ilé pàtàkì, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn awin kékeré. Àwọn ilé-iwòsàn ìpìlẹ̀ àti àwọn ilé-ìwé náà yóò tún padà bọ̀sípò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kí àwọn ìdílé tí ń padà sílé má bàa padà sí àwọn abúlé tí kò ní ìtọ́jú tàbí ẹ̀kọ́ fún àwọn ọmọ wọn.
Àwọn orísun:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1913695110258397239, 2025-04-19 (Post on X)
“The Tinubu administration has proven, time and again, to be utterly incapable, wholly incompetent, and completely devoid of any coherent ideas for tackling N…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1773759411212648672, 2024-03-29 (Post on X)
“Against the backdrop of recent military interventions in the West African subregion, the election of Bassirou Diomaye Faye as Senegal’s President-elect in th…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 5 (Introduction)
“Q26: We have lived in IDP camps for years and want to return home. How will you make our communities safe enough for us to return and rebuild our homes and l…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2006637486223585343, 2026-01-01 (Thread on X)
“Governments come and go; history remains. I therefore call on all patriotic Nigerians to engage, mobilize, persuade, and organize. Prepare to vote, and to de…”
ojú ìwé 5 Introduction
Kín ni ẹ máa ṣe láti ran àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti mú ìkórè wọn sunwọ̀n sí i?
Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún yín nípasẹ̀ ìdókòwò tó pọndandan nínú àwọn ohun èlò oko, ẹ̀rọ-iṣẹ́, iṣẹ́ ìtọ́nisọ́nà, àti àǹfààní sí ọjà, ní bíbá àwọn irinṣẹ́ tó yẹ mu fún àìní onírúurú àgbẹ̀. Èmi yóò tún mú àwọn ọ̀gbàrá omi tí a ti kọ̀sílẹ̀ ní àwọn ipele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ padà bọ̀ sí ìlò, kí àwọn àgbẹ̀ kékèké lè ṣe oko ní gbogbo àkókò ọdún. Èmi yóò sì ṣiṣẹ́ láti gbé gbogbo ẹ̀wọ̀n iye iṣẹ́-àgbẹ̀ ró, nípa dídóko sínú àwọn ibùdó àkójọpọ̀, àwọn ilé-ìpamọ́, àti àwọn ọ̀nà ìtọ́jú tutù (cold chain systems) láti dín àdánù lẹ́yìn ìkórè kù àti láti gbé iṣẹ́-ṣíṣe lárugẹ.
ojú ìwé 13 1.7. ENTERTAINMENT & SPORTS
Báwo ni ẹ ṣe máa dí i lọ́wọ́ kí iye oúnjẹ má bàa ga gan-an?
Mo pinnu lati dúróṣinṣin àwọn owó oúnjẹ kí n sì dáàbò bò yín lọ́wọ́ ìgbóná-oòrùn owó oúnjẹ nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ tí a pinnu àti tí a ṣètò pọ̀. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò kọ́ tí a óò sì mú kó dúró ibi ìkójọpọ̀ ọkà oníṣirò tó ṣe kedere, èyí tí yóò máa tú oúnjẹ sílẹ̀ sínú ọjà nígbà tí àìtó bá wà. Èmi yóò tún fún ìmójútó ọjà lókun kí a lè máa tọpa àwọn owó oúnjẹ ní àsìkò gidi, èyí tí yóò mú kí ìjọba lè dáhùn kíákíá, àti pé n óò ṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni láti rí i dájú pé a óò máa pín oúnjẹ kiri lọ́nà tó dára jùlọ nígbà tí àwọn ìṣòro bá wà nínú ìpèsè.
ojú ìwé 13 1.7. ENTERTAINMENT & SPORTS
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-ìwé gbogbogbòò kò ní àwọn olùkọ́ tó pé tó, yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ tàbí ohun èlò ìkẹ́kọ̀ọ́ tó tó. Kí ni ẹ máa ṣe láti mú ìpele ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ sunwọ̀n sí i?
Mo máa gbé ìpín-ún ìṣúnná owó fún ẹ̀kọ́ ga sí ipele tí àwọn ìlànà àgbáyé gbà, mo sì máa ṣe àtúnṣe sí UBEC kí a lè rọ̀ ọ́ rọ̀rùn fún àwọn ìpínlẹ̀ láti gba owó náà, ṣùgbọ́n kí owó náà jẹ́ ọ̀kan tí a so mọ́ ìṣírò àti àbájáde tí a lè díwọ̀n. Mo máa gba àwọn olùkọ́ níṣẹ́, mo máa kọ́ wọn, mo sì máa san owó tí ó yẹ fún wọn, pẹ̀lú ìkọ́nilétí tí kò dáwọ́ dúró àti àyẹ̀wò iṣẹ́ tí a so mọ́ owó iṣẹ́ wọn. Mo máa ṣe àtúnṣe sí ètò ẹ̀kọ́ (curricula) fún ìmọ̀ẹ̀rọ oni-nọ́mbà àti ìrònú onídàájọ́, mo máa pèsè àwọn ohun èlò ìkẹ́kọ̀ọ́, mo sì máa dá àwọn Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ ti Ìjọba Ìbílẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn òbí àti olùkọ́ láti máa bojútó wíwá sí ilé-ìwé àti iṣẹ́ ilé-ìwé ní tààrà.
ojú ìwé 5 Introduction
Kini iwọ yoo ṣe láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ilé-iṣẹ́ eré-ìnàjú Nàìjíríà, bí fíìmù àti orin, láti dàgbà?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti ṣẹ̀dá àyíká tí yóò gbé ìdókòwò, ìnáwó, àti ìdíje lágbàáyé ró ní àpapọ̀ iṣẹ́ àmújáde ní Nàìjíríà. Èyí túmọ̀ sí pípèsè àtìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ eré ìdárayá, tí ó ní fíìmù, orin, àti àwọn àkóónú oní-nọ́mbà nínú, gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn awakọ̀ pàtàkì ti ọrọ̀-ajé. Èmi yóò pèsè àwọn ìrànlọ́wọ́ orí owó-orí tí a kàn sí ìdókòwò ní àwọn agbègbè wọ̀nyí, kí n sì mú ìtura owó-orí wá fún àwọn ìdókòwò nínú ìdàgbàsókè àti ìpínkiri àkóónú.
ojú ìwé 13 1.7. ENTERTAINMENT & SPORTS
Báwo ni ẹ ó ṣe ràn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ìdílé tálákà lọ́wọ́ láti lè san owó ẹ̀kọ́ gíga?
Ipo ọmọbìnrin rẹ ni ohun tí ìjọba mi yóò gbé yẹsí gan-an. Èmi yóò pèsè sikolashipu, ìrànwọ́ owó, àti búrsarì tí kò ní ẹ̀san-pada dípò fífi àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sínú gbèsè, nígbà tí mo bá sì dárí gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà tẹ́lẹ̀ jì, kí n sì dín iye owó ilé-ẹ̀kọ́ gíga kù tààrà fún àwọn ìdílé tí owó-wíwọlé wọn kéré. Ọ̀nà mi yóò dín iye owó ìpìlẹ̀ tí ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ ń ná kù, kì í ṣe kìkì fífi gbèsè mìíràn bò ó mọ́lẹ̀. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn fún un, kì í ṣe fi ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ dógò.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ni ètò rẹ láti mú kí ẹ̀kọ́ gíga ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga wà ní ọwọ́ kẹ́ fún àwọn ìdílé tí kò ní owó tó pọ̀?
Èmi yóò rí i dájú pé o kò ní wúlò láti gba gbèsè kí o tó rí ẹ̀kọ́ gbà. Ìjọba mi yóò pèsè sikolashipu, ìrànwọ́ owó, àti owó ìrànwọ́ tí kò ní san padà dípò kí a fipá mú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sínú gbèsè, yóò dárí jì àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, kí ó sì dín iye owó ilé-ìwé gíga kù tààrà fún àwọn ìdílé tí kò lówó lọ́wọ́ bí tirẹ. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀, kì í ṣe láti fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sọrọ́ gbèsè.
ojú ìwé 5 Introduction
Irú ìrànlọ́wọ́ wo ni ẹ máa pèsè fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí owó-wọlé wọn kéré tí wọ́n ń kojú ìnáwó ilé-ẹ̀kọ́, ìbùgbé, àti ìwàláàyè ní àwọn yunifásítì àdáni?
Lórí ìtìlẹ́yìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn yunifásítì bí AUN, mo kọ́ yunifásítì yẹn kí owó má bàa jẹ́ ìdènà tí ó máa ń jẹ́ nígbà gbogbo. Èmi kò dá a sílẹ̀ láti jèrè owó. Góńgó mi ni láti dá yunifásítì ìdàgbàsókè àkọ́kọ́ ti Áfíríkà sílẹ̀, ọ̀kan tí ó ń fi kún ìjìnlẹ̀ ìmọ̀ tí ń gbé Nàìjíríà àti Áfíríkà síwájú. Bí a bá fi wé àwọn yunifásítì àdáni mìíràn tí ó wà ní ẹ̀ka kan náà ní Nàìjíríà, AUN jẹ́ bóyá èyí tí ó rọrùn jù lọ láti náwó sí. Ní àfikún sí ìyẹn, ìjọba mi yóò pèsè àwọn ìtìlẹ́yìn, ìrànlọ́wọ́, àti àwọn owó ìrànwọ́ tí kò ní san padà dípò kí a fipá mú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọ gbèsè, yóò dárí jì àwọn gbèsè àkẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, àti pé yóò dín owó ẹ̀kọ́ yunifásítì kù tààrà fún àwọn ìdílé tí kò nírọ̀lẹ́. Mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó rọ̀ mọ́ ọjọ́ ọ̀la ọ̀dọ́ Nàìjíríà kan, àti pé ọ̀nà mi yóò ṣiṣẹ́ láti dín iye owó ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, kì í ṣe láti yá owó lásán láti bo owó tí ń pọ̀ sí i.
Lórí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí owó ẹ̀kọ́ wọn ti wà ní àbójútó ṣùgbọ́n tí ń tiraka pẹ̀lú ibùgbé, oúnjẹ, àti àwọn ìnáwó ìgbé ayé mìíràn, èmi kò tí ì gbé ìtìlẹ́yìn pàtó kalẹ̀ fún ìyẹn. Ohun tí mo lè sọ fún yín ni ìlànà gbòòrò tí ń tọ́ ọ̀nà mi: owó-yíya akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe ìtìlẹ́yìn, ó jẹ́ ojúṣe tí ó gbọ́dọ̀ sanwó padà, àti pé ìdánwò gidi fún èyíkéyìí ìlànà ẹ̀kọ́ ni bóyá àwọn ìdílé lásán lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láìní kí a tì wọ́n sínú gbèsè kìkì láti pa wọ́n mọ́ nínú ilé-ìwé. Ìyẹn ni ìdí tí mo fi fi ara mi fún àwọn ìtìlẹ́yìn, ìrànlọ́wọ́, àti àwọn owó ìrànwọ́ tí kò ní san padà, àti fún dídín iye owó ẹ̀kọ́ kù tààrà, dípò kí a ṣe ìtọ́jú owó-yíya gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí owó tí ń pọ̀ sí i.
ojú ìwé 5 Introduction
Kí ló dé tí ìkọlù máa ń bá a lọ láti ba ẹ̀kọ́ gíga jẹ́, kí sì ni o máa ṣe nípa rẹ̀?
Mo fẹ́ rí òpin sí àwọn ìdásẹ́ṣiṣẹ́ wọ̀nyí. Ètò mi ni láti fún àwọn yunifásítì ìjọba ní òmìnira owó àti ìṣàkóso tòótọ́, dá àwọn owó ìfowópamọ́ yunifásítì tí ó lè dúró pẹ́ sílẹ̀, àti láti bọ̀wọ̀ fún gbogbo àwọn àdéhùn òṣìṣẹ́ tí a ti fọwọ́ sí. Èyí ni bí a ṣe máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wà nínú kíláàsì, tí a sì máa dáàbò bo kàlẹ́ńdà ẹ̀kọ́.
ojú ìwé 6 Introduction
Báwo ni ẹ ṣe máa ran àwọn ènìyàn tó wà nínú iṣẹ́ àgbékalẹ̀ ìmọ̀ ọnà lọ́wọ́ láti rí owó ìgbọ́wọ́ fún iṣẹ́ àgbékalẹ̀ fíìmù àti orin?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti ṣí ìnáwó àdáni sílẹ̀ fún iṣẹ́ àṣẹ̀dá nípasẹ̀ dídín ewu ìdókòwò kù àti fífa olú-ìnáwó mọ́ eré ìdárayá nípasẹ̀ ìrànlọ́wọ́ ìnáwó tí a ṣètò. Èyí túmọ̀ sí dídá ètò onídánídájú sílẹ̀ láti dín ewu ìdókòwò kù nínú fíìmù, orin, àti àwọn ẹ̀ka àṣẹ̀dá mìíràn, àti dídásí àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ ìnáwó láti pèsè ìnáwó tí ó rọrùn láti rí gbà fún àwọn oníṣòwò àṣẹ̀dá. Mo tún fi ara mi fún àtìlẹ́yìn àwọn pẹpẹ ọjà-ìtajà-sóde kí iṣẹ́ yín lè dé àwọn ọjà àgbáyé.
ojú ìwé 14 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti dá eré ìdárayá padà sí àwọn ilé-ìwé?
Mo pinnu láti sọjí àti láti fi owó ṣe ìdókòwò nínú eré-ìdárayá ní ilé-ìwé gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún ìdàgbàsókè àwọn afáfá, àti láti tún àwọn ètò ìpìlẹ̀ kọ́ láti ṣe àwárí àti láti tọ́jú àwọn afáfá ní kùtùkùtù. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò tún máa ṣe àwọn ìdíje eré-ìdárayá tí a ṣètò ní ilé-ìwé fún àwọn ọmọ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, ilé-ìwé girama, àti ilé-ẹ̀kọ́ gíga, àti láti ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìdàgbàsókè eré-ìdárayá. Mo óò tún ṣiṣẹ́ láti ṣe àkópọ̀ eré-ìdárayá sínú ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà fún ṣíṣe àwárí àti ṣíṣe ìdàgbàsókè àwọn afáfá.
ojú ìwé 14 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò rẹ fún ìtìlẹ́yìn fún ilé-iṣẹ́ àtinúdá, tó fi mọ́ orin, fíìmù àti àṣọ?
Bẹ́ẹ̀ni, mo rí ohun tí ẹ̀yin àti àwọn mìíràn nínú orin, fíìmù àti àṣọ ti kọ́, lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà láìsí ìrànlọ́wọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó tó, mo sì fẹ́ ṣe àtìlẹ́yìn fún un dáadáa. A óò gbé ètò ìdánilójú kalẹ̀ láti dín ewu ìdókòwò kù nínú fíìmù, orin, àti àwọn apá iṣẹ́ àtinúdá mìíràn, a óò sì ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ owó láti fún àwọn oníṣòwò àtinúdá ní owó tí wọ́n lè rí gbà ní rọrùn. Yàtọ̀ sí ìyẹn, mo ti pinnu láti pèsè àwọn ìrànlọ́wọ́ orí owó-orí tí a kọ̀wé rẹ̀ sí ìdókòwò nínú eré-ìnàjú, tí ó ní fíìmù, orin àti àwọn àkóónú oni-nọ́mbà nínú, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn fún pínpín káàkiri àgbáyé kí iṣẹ́ yín lè dé àwọn ọjà tí ó kọjá àwọn ààlà orílẹ̀-èdè wa.
ojú ìwé 14 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ló dé tí àwọn ilé-ìwé gíga ní Nàìjíríà fi ń bá a lọ ní dídúró iṣẹ́, kí sì ni ẹ máa ṣe láti dènà kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ má bàa pàdánù ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ìgbésí ayé wọn?
Láti fòpin sí ìdasé ASUU, mo gbé àbá kalẹ̀ láti fún àwọn yunifásítì gbogbogbò ní òmìnira ọrọ̀-ajé àti ìṣàkóso tòótọ́. Mo tún máa dá àwọn owó ìfowópamọ́ yunifásítì tí ó lè dúró gbọingbọin sílẹ̀, mo sì ti pinnu láti bọ̀wọ̀ fún gbogbo àdéhùn iṣẹ́ tí a ti fọwọ́ sí. Báyìí ni a óò ṣe ṣiṣẹ́ láti dènà kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ máṣe máa pàdánù àkókò ìkẹ́kọ̀ọ́ léraléra.
ojú ìwé 6 Introduction
Ṣé ẹ ó fòpin sí àwọn ìdásè ẹgbẹ́ ASUU nípa mímú àwọn àdéhùn ṣẹ, tàbí nípa yíyí òfin padà?
Láti fòpin sí ìkọlù ASUU, mo ti pinnu láti bọ̀wọ̀ fún gbogbo àwọn àdéhùn iṣẹ́ tí a ti fọwọ́ sí. Ní àfikún sí èyí, èmi yóò ṣiṣẹ́ láti fún àwọn yunifásítì gbogbogbò ní òmìnira ológbọ́ọ́nla nínú ọrọ̀-ajé àti ìṣàkóso, kí a sì gbé àwọn ìnáwó ìtẹ̀síwájú (endowment funds) tí ó lè dúró gùn kalẹ̀ fún àwọn yunifásítì. Báyìí ni a óò ṣe mú ìdúróṣinṣin padà bọ̀ sí kàlẹ́ńdà yunifásítì yín, kí a sì dáàbò bo àkókò ẹ̀kọ́ yín.
ojú ìwé 6 Introduction
Báwo ni ẹ ṣe máa rí i daju pe àwọn ọmọdé tó wà ní àwọn àgbègbè tí kò ní ìrànlọ́wọ́ tó tó ní àǹfààní láti ní kọ̀mpútà àti ìmọ̀ oní-nọ́mbà?
Èmi yóò ṣe àṣepọ̀ ìmọ̀ẹ̀rọ̀ dígítà sínú ẹ̀kọ́ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti kọ́ àwọn ilé-ìṣẹ́ ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ àti ìmọ̀ẹ̀rọ̀ (ICT) tí a ń fi oòrùn ṣiṣẹ́ sí àwọn ilé-ìwé ìjọba nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ẹ̀rọ̀ aládàáni. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò kà ohun amáyédẹrùn dígítà sí iṣẹ́ ìpìlẹ̀ fún gbogbo ènìyàn, nípa fífẹ̀ ìwọlé ẹ̀rọ ayélujára kárí orílẹ̀-èdè àti ṣíṣiṣẹ́ láti rí i dájú pé owó dátà jẹ́ ọ̀rọ̀ẹ́nì gbogbo ènìyàn lè rí rà, kí ọmọdé kankan má bàa jáde nínú rẹ̀ nítorí owó tó ga jù. Èmi yóò tún bẹ̀rẹ̀ àwọn ètò ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ tuntun ní ìwọ̀n ńlá láti múra ìran tó ń bọ̀ sílẹ̀ fún àkókò AI. Àdúgbò kankan kò ní jẹ́ kí a fi sílẹ̀.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ètò rẹ fún mímú kí àwọn ilé-ìwé gbogbogbòò rọrùn jù lọ fún àwọn ọmọ tí wọ́n ní ailera?
Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí àwọn ohun amáyédẹrùn ilé-ìwé gbogbogbò kí ó lè wà ní ààyè fún àwọn ọmọ tí ó ní àbùkù ara. A óo pèsè àwọn ilé-ìwé pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ ẹ̀kọ́ àkànṣe bí ohun èlò Braille àti àwọn ohun èlò ìrànlọ́wọ́, wọ́n óò sì ní àwọn olùkọ́ tí a ti kọ́ ní ẹ̀kọ́ àkànṣe. Èyí ni bí a yóò ṣe rí i dájú pé gbogbo ọmọ ní ibi tí wọn yóò ti kọ́ẹ̀kọ́.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ìlànà yín fún ìmúdàgbàsókè àwọn ibi eré ìdárayá ní orílẹ̀-èdè náà?
Mo fẹ́ mú àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni wá sínú ìṣàkóso àti ìdókòwò àwọn ohun-àmáyédẹrùn ìdárayá. Èyí túmọ̀ sí fífi àwọn pápá ìṣeré tí ìjọba ní lé àwọn aládàáni lọ́wọ́ láti máa ṣàkóso, àti gbígba àwọn ìpínlẹ̀ níyànjú láti gba irú àwọn àwòṣe kan náà fún àwọn ohun-àmáyédẹrùn ìdárayá tiwọn. A ó tún pèsè àwọn ìrọ́rùn orí owó-orí fún àwọn olùdókòwò tí wọ́n bá ṣe ìgbélárugẹ àti ìtọ́jú àwọn ohun-àmáyédẹrùn náà sí ìwọ̀n àjọlò àgbáyé. Báyìí ni a ó ṣe kọ́ àyíká tí àwọn ohun-àmáyédẹrùn ìdárayá ti lè gbèrú.
ojú ìwé 14 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa iye owó tí ó ga fún àwọn oògùn?
Mo gbọ́ ọ̀rọ̀ yín lórí èyí, àti ètò mi sọ̀rọ̀ sí i tààrà. Gbogbo Ilé-Ìwòsàn Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ tí a ti sọ di tuntun, ó kéré tán ọ̀kan fún ẹgbẹ́-olóṣèlú kọ̀ọ̀kan, ni a óò pèsè pẹ̀lú àwọn oògùn pàtàkì, kí ìtọ́jú lè súnmọ́ ilé. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò yọ owó-orí kúrò lórí àwọn ohun-èlò ìṣègùn tí à ń wọlé, kí n sì gbé owó-oṣù àwọn òṣìṣẹ́ ẹ̀ka ìlera sókè láti ran wá lọ́wọ́ láti pa àwọn dókítà àti nọ́ọ̀sì wa mọ́ níhìn-ín, tí wọ́n ń tọ́jú yín. Báyìí ni a óò ṣe mú àwọn oògùn àti ìtọ́jú wá sí ààyè tí ẹ lè dé.
ojú ìwé 6 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí wíwọlé sí ìtọ́jú ìlera dára sí ní àwọn àgbègbè ìgbèríko tí kò ní ilé-ìwòsàn, dókítà àti oògùn?
Èmi yóò tún Ilé Ìṣẹ́ Ìtọ́jú Ìlera Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ kan ṣe ní gbogbo ward òṣèlú, tí a óò pèsè pẹ̀lú àwọn oògùn pàtàkì àti agbára oòrùn, tí a óò sì ti ẹ̀yìn rẹ̀ lẹ́yìn pẹ̀lú owó ìrànwọ́ ìfiránṣẹ́ sí àwọn agbègbè ìgbèríko fún àwọn dókítà àti nọ́ọ̀sì. Níbi tí a ti nílò ìtọ́jú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́, àwọn Ilé Ìṣẹ́ Ìtọ́jú Ìlera Akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ẹkùn yóò so mọ́ àwọn àgbègbè ìgbèríko nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ọkọ̀ ìkànyà àti ìtọ́jú ìlera láti ọ̀nà jíjìnnà. Mo tún ń gbé owó ọ̀yà àwọn òṣìṣẹ́ ìlera sókè àti mímú àwọn ipò iṣẹ́ sunwọ̀n sí i láti dá ìṣíkiri dúró, kí ilé ìwòsàn àgbègbè yín bá a lè ní òṣìṣẹ́, kí ó ní ohun èlò, kí ó sì máa ṣiṣẹ́ fún yín.
ojú ìwé 6 Introduction
Báwo ni o ṣe máa mú kí ìtọ́jú ìlera àti oògùn wà ní owó tí àwọn ará ìlú lásán, pẹ̀lú àwọn tí kò ní iṣẹ́ àṣekáṣe, lè rí?
Èmi yóò mú ìwọ̀n ìbòjú Ilé Iṣẹ́ Aṣojú Ìṣúra Ìlera Orílẹ̀-Èdè gbòòrò sí àwọn òṣìṣẹ́ apá àìṣẹ̀dá, kí ó lè jẹ́ pé àwọn ènìyàn tí ó pọ̀ sí i tí kò sí nínú iṣẹ́ àṣẹ̀dá lè ní àǹfààní sí ìṣeduro ìlera. Èmi yóò tún pèsè àwọn ìrànlọ́wọ́ owó ìjọba tí a gbé kalẹ̀ fún àwọn ilé-iṣẹ́ aṣelọ́ọ̀jà oògùn ládùúgbò láti ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dín iye owó oògùn kù. Èyí ni bí a yóò ṣe mú ìtọ́jú ìlera àti oògùn súnmọ́ ọ ati ẹbí rẹ.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ìlànà yín fún ìdàgbàsókè eré ìdárayá ní Nàìjíríà?
Mo fẹ́ ṣẹ̀dá àyíká tó máa jẹ́ kí àwọn adókòwò aládàáni lè fi owó sínú àwọn ẹgbẹ́ eré ìdárayá àti ìṣàkóso wọn, kí a sì rí i dájú pé a máa gbé àwọn eré ìdíje agbègbè yọrisọ lórí tẹlifíṣọ̀n orílẹ̀-èdè kí a lè kọ́ àfihàn, ìfarapàṣẹ àwọn alátìlẹ́yìn, àti iye owó tó lè wọlé nípasẹ̀ rẹ̀. Mo pinnu láti dá àwọn ibùdó àṣeyọrí ga sílẹ̀ káàkiri orílẹ̀-èdè, kí a kọ́ àwọn ibùdó ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àkànṣe tó dá lórí agbára àwọn agbègbè kọ̀ọ̀kan, tó máa bo bọ́ọ̀lù afẹsẹ̀gbà, eré ìje àti fífò, bọ́ọ̀lù agbọ̀n, àti àwọn míràn. A óò tún fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé láti mú ìlọsíwájú bá àwọn ìlànà ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti láti fi àwọn eléré ìdárayá wa hàn sí àgbáyé.
ojú ìwé 15 1.8. FISCAL FEDERALISM & REVENUE ALLOCATION (UNDER ECONOMY)
Kí ni ìlànà yín fún eré-ìtàgé-ẹ̀rọ (e-sports) àti eré-ìgbékalẹ̀ ní Nàìjíríà?
Mo fẹ́ fi Nigeria sípò gẹ́gẹ́ bí ibùdó aṣáájú fún e-sports àti eré-ìṣeré dídijítà ní Áfíríkà nípa àtìlẹ́yìn amáyédẹrùn, ìdàgbàsókè àwọn ẹni ọlọ́gbọ́n, àti ìdokòwò nínú apá yìí. Èyí túmọ̀ sí àtìlẹ́yìn ṣíṣẹ̀dá àwọn ẹgbẹ́ e-sports àti àwọn ìdíje, pípèsè àwọn ìwúrí fún ìdokòwò nínú amáyédẹrùn e-sports, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni àti àwọn pèpéle àgbáyé láti ṣe àlejò àwọn ìdíje kárí-ayé níhìn-ín. Mo tún pinnu láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn olùdásílẹ̀ eré-ìṣeré ará Nigeria nípasẹ̀ àwọn ìfunni, àwọn ibùsùn ìmúdàgbàsókè, àti àwọn pèpéle gbígbéjáde, kí èyí lè di ojú-ọ̀nà gidi fún àwọn iṣẹ́ àti ĭmúdàgbàsókè tuntun.
ojú ìwé 15 1.8. FISCAL FEDERALISM & REVENUE ALLOCATION (UNDER ECONOMY)
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú ìtọ́jú ìlera àwọn aboyún sunwọ̀n si àti láti dín ikú tí a lè dènà fún àwọn ìyá àti ọmọ kù?
Ètò mi n pèsè àwọn iṣẹ́ ìlera ọmọ ìyá àti ti ọmọdé tí kò tí ì pé ọmọ ọdún 5 lọ́fẹ̀ẹ́, nítorí náà owó kò ní dí ọ lọ́wọ́ láti bímọ ní àlàáfíà. Èmi yóò kọ́ àwọn Òṣìṣẹ́ Ìtẹ̀síwájú Ìlera Àdúgbò, kí n sì fi wọ́n ránṣẹ́ sí àwọn àdúgbò bí tirẹ, kí n sì fi àwọn ètò ọkọ̀ ìrànlọ́wọ́ pàjáwìrì sí ìgbèríko kalẹ̀ kí ìrànlọ́wọ́ lè dé ọ̀dọ̀ rẹ láìní láti rin ìrìn àjò gígùn. Èmi yóò tún sọ ó kéré jù ibùdó Ìtọ́jú Ìlera Alákọ́bẹ̀rẹ̀ kan sọjí fún wòòdù kọ̀ọ̀kan, tí a óò fi àwọn oògùn pàtàkì àti agbára oòrùn pèsè, àti owó ìrànlọ́wọ́ ìfiwéránṣẹ́ sí ìgbèríko kí àwọn dókítà àti nọ́ọ̀sì lè wà níbẹ̀ nígbà tí o bá nílò wọn.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ló dé tí àwọn dókítà máa ń kú lọ kúrò ní orílẹ̀-èdè, kí sì ni o máa ṣe láti rí i pé wọ́n dúró síbí?
Láti dá àwọn òṣìṣẹ́ ìlera dúró láti máa jáde kúrò ní orílẹ̀-èdè, èmi yóò gbé ìgbékalẹ̀ owó-oṣù sókè ní ẹ̀ka ìlera, yọ owó-orí (tariffs) kúrò lórí àwọn ohun-èlò ìṣègùn tí a ń kó wọlé, mú ààbò ibi-iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, kí n sì náwó fún àwọn ìwádìí ìṣègùn. Báyìí ni a óò ṣe mú kí ó yẹ fún àwọn dókítà wa àti àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera láti dúró kí wọ́n sì kọ́ iṣẹ́ wọn sílẹ̀ níhìn-ín ní ilé.
ojú ìwé 6 Introduction
Àwọn nọ́ọ̀sì àti agbẹ̀bí ń kúrò ní kíákíá ju àwọn dókítà lọ. Kí ni nípa tiwọn?
Àwọn nọ́ọ̀sì àti agbẹ̀bí ṣe pàtàkì sí mi gẹ́gẹ́ bí àwọn dókítà. Ètò mi máa gbé owó-ọ̀yà sókè jákèjádò ẹ̀ka ìlera, yóò yọ owó orí kúrò lára àwọn ohun èlò ìṣègùn tí a bá wọ̀ wá, yóò sì mú ààbò ibi-iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, nítorí dídá iṣíkiri àwọn òṣìṣẹ́ ìlera dúró túmọ̀ sí dídá a dúró fún gbogbo ènìyàn tí ń ṣiṣẹ́ níwájú, kìí ṣe fún àwọn dókítà nìkan. Ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera àkọ́kọ́ tí mo gbèrò láti sọjí ní gbogbo àgbègbè ìṣèlú, màá fi owó-ìrànwọ́ ìfiránṣẹ́-sí-ìgbèríko ṣètìlẹ́yìn fún un, fún àwọn dókítà àti àwọn nọ́ọ̀sì bákan náà, kí àwọn tí ń sìn ní àwùjọ ìgbèríko lè ní ìtìlẹ́yìn láti dúró síbẹ̀.
ojú ìwé 6 Introduction
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwùjọ kò ní ọkọ̀ pàjáwìrì tàbí àǹfààní láti rí àwọn dókítà akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú ìtọ́jú ìlera pàjáwìrì àti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ dára sí i ní ìta àwọn ìlú ńlá?
Mo ye bí ó ti ń dun ni láti pàdánù ẹnìkan nítorí pé ìrànlọ́wọ́ kò lè dé ní àkókò. Ètò mi so àwọn ibùdó ìṣègùn aláǹfàní agbègbè pọ̀ mọ́ àwọn àgbègbè ìgbèríko nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́kì alọ́kọ́-àìsàn agbègbè àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú-ìṣègùn-ọ̀nà-jíjìnnà tí a dàpọ̀ mọ́ra, tí àwọn ètò ọkọ̀ àjálù pàjáwìrì ìgbèríko àti àwọn Òṣìṣẹ́ Ìmúgbòòrò Ìlera Àdúgbò tí a kọ́ tí wọ́n sì rán sí àwọn àgbègbè bíi tiyín ń ṣètìlẹ́yìn fún. Ijìnnà kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí yóò pinnu ẹni tí yóò yè tàbí ẹni tí yóò rí ìtọ́jú aláǹfàní gbà ní àkókò, mo sì ti pinnu láti pa àlàfo yìí dé fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà tí ń gbé ní ìta àwọn ìlú ńlá.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ìgbékalẹ̀ rẹ fún mímú ìlọsíwájú bá àwọn ilé-ìwòsàn gíga àti ìtọ́jú ìṣègùn àkànṣe ní orílẹ̀-èdè náà?
Ẹ kú irọlẹ sí yín, Dọkítà. O ṣeun fun iṣẹ́ tí ẹ ń ṣe.
Lórí àwọn ilé-ìwòsàn agbéga àti àwọn ibùdó ìtọ́jú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́, ìwọ̀nyí ni ohun tí mo ti fi ara mi dè sí.
Mo máa pèsè ohun èlò àti òṣìṣẹ́ tó yẹ fún àwọn ibùdó ìṣègùn alákọ́ṣe wa tí ó dárajùlọ, kí àwọn ènìyàn wa lè rí ìtọ́jú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tó dárajùlọ ní Nàìjíríà fúnra rẹ̀ dípò kí wọ́n máa rin ìrìn àjò lọ sí òkèèrè fún ìtọ́jú kan náà. Níbi tí wọ́n bá ti nílò rẹ̀, a óò dá irú àwọn ibùdó bẹ́ẹ̀ sílẹ̀ síi. Pẹ̀lú èyí, mo máa fún àwọn kámpàní aládàáni ní ìṣírí láti dá àwọn ilé ìṣègùn tó dọ́gba pẹ̀lú ti àgbáyé sílẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, láti bá àwọn àìní ènìyàn wa mu.
Láti ràn lọ́wọ́ kí ìtọ́jú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ lè dé ìgbèríko ju àwọn ìlú ńlá lọ, a óò so àwọn ibùdó ìṣègùn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ agbègbè pọ̀ mọ́ àwọn àgbègbè ìgbèríko nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́kì ọkọ̀ àmbùlánsì agbègbè àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú tẹlifóònù/ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán tó jọpọ̀. Èyí so mọ́ ètò ìlera oní-dígítà tó gbòòrò tí mo ní lọ́kàn láti kọ́, ní dídàgbàsókè iṣẹ́ ìtọ́jú tẹlifóònù àti àkọsílẹ̀ ìṣègùn oní-ẹ̀rọ, láti mú àǹfààní, ìṣiṣẹ́ dáadáa, àti ìdára ìtọ́jú sunwọ̀n síi jákèjádò orílẹ̀-èdè náà.
Lórí ọ̀rọ̀ dídá àwọn òṣìṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ilé-ìwòsàn wa, pẹ̀lú àwọn ibùdó agbéga, mo ti pinnu láti dá ìṣíkiri àwọn òṣìṣẹ́ ìlera wa dúró. Èyí túmọ̀ sí gbígbé ìgbékalẹ̀ owó oṣù ní ẹ̀ka ìlera ga sí i, yíyọ owó orí sórí ohun èlò ìṣègùn tí a gbé wọlé, mímú ààbò ibi iṣẹ́ sunwọ̀n síi, àti ìdáná owó fún àwọn ìwádìí ìṣègùn.
Mo ti sọ pé èyí jẹ́ apá kan nínú ìfọkànsìn tó gbòòrò láti fi ìlera ṣíwájú, pẹ̀lú ìtẹnumọ́ lórí ìdènà àrùn, pẹ̀lú ìfisílò owó ńlá sí ìtọ́jú ìlera alákọ́bẹ̀rẹ̀. A óò máa tú ètò yìí jáde ní kíkún, pẹ̀lú àkókò tó ṣe kedere, ní àwọn ọ̀sẹ̀ àti oṣù tó ń bọ̀.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ìpèrò rẹ láti dín owó epo petrol kù?
Mo n dabaa Àwòṣe Owó-ìrànlọ́wọ́ Ìmújáde tí yóò dín iye owó tí epo robi ń tà kù tàbí tí yóò fún àwọn aláṣẹ́ ìlọ́po epo ní ilẹ̀ wa ní ìtura orí owó-orí lórí àwọn ohun-èlò. Èyí yóò dín iye owó ìlọ́po epo kù ní ilé, kí ó sì mú kí iye owó epo tí à ń rà ní ibùdó epo dínkù, láì fipá mú àwọn aláṣẹ́ ìlọ́po epo sínú òsì. Èyí ni bí a ṣe máa mú kí epo wà ní owó tí ó rọrùn láti rà, nígbà tí a sì ń jẹ́ kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìlọ́po epo wa máa ṣiṣẹ́.
ojú ìwé 6 Introduction
Ṣé àwọn ìpínlẹ̀ yóò ní àkóso tó pọ̀ sí i lórí ọlọ́pàá àti àwọn agbègbè pàtàkì mìíràn?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò ṣí àwọn ojúṣe pàtàkì kúrò nínú Àtòjọ Òfin Àkànṣe lọ sí ìpele Àjọpín àti ìpele àṣẹ-àfikún, tí yóò fún àwọn ìpínlẹ̀ ní àṣẹ tí ó pọ̀ síi ní àwọn agbègbè bí ọlọ́pàá, àwọn ilé ẹ̀wọ̀n, àti ọkọ̀ojú-irin. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò tún ní àkóso tí ó pọ̀ síi lórí àwọn ohun àlùmọ́nì, àwọn èròjà ilẹ̀, àwọn pápá epo, àti gáàsì ìṣẹ̀dá, lábẹ́ àwọn ìlànà àti ààbò orílẹ̀-èdè tí ó ṣe kedere. Wọn yóò tún máa darí àwọn nǹkan bí ìforúkọsílẹ̀ òwò, ìṣàkóso oògùn olóró àti àwọn nǹkan amúnilọ́rùn, àti àwọn ètò ìdámọ̀ ọ̀daràn.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Kí ni ìlànà yín fún àwọn ìpínlẹ̀ tó ń mú àwọn ohun àlùmọ́ní líle tàbí iná agbára-omi jáde?
Èmi yóò fẹ̀ sí i, kí n sì mú ìlànà ìpínfúnni di alágbára sí i láti kó àwọn ohun àlùmọ́nì líle àti agbára oníná-omi (hydropower) sínú rẹ̀, kí àwọn ìpínlẹ̀ tí ń mú àwọn ohun àmúṣọrọ̀ wọ̀nyí jáde lè jàre díẹ̀ sí i láti ara wọn ní tààrà. Èyí jẹ́ apá kan nínú àtúnṣe tí ó gbòòrò sí i ti ètò ìpínpín owó-wíwọlé, láti fún àwọn ìpínlẹ̀ ní ìpín tí ó pọ̀ síi nínú àwọn ohun àmúṣọrọ̀ orílẹ̀-èdè, àti láti fún wọn ní ìyànjú tí ó lágbára síi láti dàgbàsókè ètò ọrọ̀ ajé agbègbè wọn.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Ṣé ìwọ yóò pèsè owó fún ṣíṣe oògùn àti abẹ́rẹ́ àjẹsára ní ilé wa?
Lórí ọ̀rọ̀ oògùn, èmi yóò pèsè àwọn ìrànwọ́ owó ìnáwó tí a tọ́ka sí fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣelọ́pọ̀ oògùn agbègbè láti ṣèrànwọ́ láti dín iye owó oògùn kù fún ìwọ àti ìdílé rẹ. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo gbèrò láti fẹ̀ bo ìdáàbòbò ìṣeduro ìlera sí àwọn òṣìṣẹ́ apá àìdarí-ṣe, kí àwọn ènìyàn púpọ̀ sí i lè ní agbára láti ra ìtọ́jú tí wọ́n nílò ní ti gidi.
ojú ìwé 6 Introduction
Iye owó mélòó ni owó ìrànlọ́wọ́ epo tí o dámọ̀ràn yóò ná ìjọba lọ́dọọdún, àti níbo ni owó náà ti máa ti wá?
Owó tí yóò jáde fún èyí yóò jẹ́ àlàyé kedere nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè, owó náà yóò sì wá tààrà láti ọwọ́ títà epo robi inú ilé. Èmi yóò máa darí àwọn ìṣòro owó tí ó bá dìde látàrí ìyípadà owó epo àgbáyé nípa lílo àwọn ohun èlò ìdènà ìṣúná tí a ti ṣètò àti àwọn ohun èlò ìdáàbòbò èrè epo, kí ètò yìí má bàa di ohun tí yóò máa fa owó jáde nínú ilé-ìṣúná láìlópin. Ìrànlọ́wọ́ owó yìí tún ní ìdáwọ́dúró tí ó ṣe kedere, tí yóò máa dín kù díẹ̀díẹ̀ bí ìlànà ìyẹ̀wò epo inú ilé ṣe ń bá a pàdé 100% ti ohun tí orílẹ̀-èdè nílò, bí owó ilẹ̀ òkèèrè ṣe ń dúró ṣinṣin, àti bí owó-wíwọlé yín ṣe ń pọ̀ sí i.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí subsidy náà bí owó epo lágbàáyé bá pọ̀ sí i ní pàtàkì?
Tí owó epo bá ga, n kò ní jẹ́ kí ìjà náà kàn ọ́ tààrà ní ibùdó epo. Lábẹ́ Awoṣe Ìrànlọ́wọ́ Owó Iṣelọpọ mi, gbogbo ìjà owó tí ó bá dìde kárí ayé ni a óò ṣàkóso nípa lílo àwọn ohun èlò ìdúróṣinṣin owó orílẹ̀-èdè tí a ti ṣètò àti àwọn ohun èlò ìdáàbòbò owó-wíwọlé epo, nígbà tí ìrànlọ́wọ́ owó náà fúnra rẹ̀ yóò dúró ní ààlà tí a ti pinnu nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè, tí a óò sì ń fi owó tí a rí gbà láti ọwọ́ títà epo robi ní ilé ṣe inọwọ́ rẹ̀. Èyí ni bí a ṣe máa rí i dájú pé iye owó ìtúnṣe epo dúró ní kékeré ní ilé láì fipá mú àwọn tí ń ṣe ìtúnṣe epo sínú òfò tàbí fi ọ́ sílẹ̀ níwájú àwọn ayípadà owó lójijì.
ojú ìwé 6 Introduction
Kí ni ìgbèrò yín láti kojú ìṣòro aṣálẹ̀ tí ń kan àwọn oko ní àwọn agbègbè gbígbẹ àti ààbọ̀-gbígbẹ?
Ìsọdahoro jẹ́ ohun kan tí mo gbà ní pàtàkì, pàápàá fún àwọn àgbègbè tí ojú ọjọ́ rẹ̀ gbẹ àti àgbègbè tí ìgbẹ́ rẹ̀ gbẹ díẹ̀ tí ó ní ìtẹ̀sí sí ìparun igbó kánkán. Mo ti sọ pé a gbọ́dọ̀ mọ̀ọ́mọ̀ ṣe ìsapá láti ṣe ìtọ́jú àyíká wa ní àwọn àgbègbè wọ̀nyí. Ìdí nìyí tí mo fi bẹ̀rẹ̀ ìgbòkègbodò gbígbin igi ní Unity House ní Jada, gẹ́gẹ́ bí apá kan ìsapá yìí. Èyí ni irú ìsapá tí mo ti pinnu láti máa bá a lọ títí dé àwọn oko àgbègbè.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Báwo ni wọ́n ṣe máa pín owó láàrin ìjọba àpapọ̀ àti àwọn ìpínlẹ̀?
Mo máa ṣe àtúnṣe sí pínpín owó-wíwọlé kí àwọn ìpínlẹ̀ lè máa gba ìpín tó pọ̀ síi nínú àwọn ohun ìní orílẹ̀-èdè, pẹ̀lú àwọn ìmúsùn tó lágbára síi láti mú kí wọ́n dàgbàsókè ètò ọrọ̀-ajé tiwọn fúnra wọn, tí a óò sì fẹ̀ ìlànà “derivation” lójú síi láti bo àwọn ohun àlùmọ́nì líle àti agbára oníná-omi, kí àwọn ìpínlẹ̀ tó ń ṣe àmújáde wọ̀nyí lè jàǹfààní tààràtà síi láti ara ilẹ̀ wọn. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo máa lépa ìlànà ìsúná ìjọba àpapọ̀ tó lágbára síi, kí n sì fi àwọn agbára pàtàkì lé àwọn ìpínlẹ̀ lọ́wọ́, kí n túnṣe ìdọ́gba nínú ètò àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ní pápá kan náà tí a ó máa pa ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè mọ́.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Bí ìjọba bá ń dín owó epo tàbí epo robi fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣàtúnṣe kù, báwo ni a ó ṣe san fún un, tí a ó sì ṣe ìṣàkóso rẹ̀?
A óò fi ààlà rẹ̀ hàn ní gbangba nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè, a óò sì máa náwó rẹ̀ láti inú owó tí a tà nínú epo robi ilẹ̀ wa - gbogbo náírà ni a óò máa tọpa: iye agba epo mélòó, ilé-iṣẹ́ aṣatunlo epo wo, iye tí ó jẹ ọ́ lọ́wọ́, àti ohun tí o gbà padà. Kò ní sí agba epo awíkàkà, kò ní sí ṣẹ́ẹ̀kì òfo. A óò máa darí ìjì owó nípasẹ̀ àwọn ohun àmúgbáradì ìṣúná àti ìpamọ́ owó-wiwọlé epo, kì í ṣe nípa kíkó gbogbo iye owó náà sórí àwọn ilé-iṣẹ́ aṣatunlo epo. Àyẹ̀wò òmìnira, ìtọpa ẹ̀rọ-oníná àti ìjìyà fún àwọn tí ó bá yí epo padà ni yóò rí i dájú pé òótọ́ ń bẹ, tí a sì ń ṣàkóso rẹ̀ dáadáa.
ojú ìwé 6 Introduction
Báwo ni o ṣe máa rí i pé owó sọ́bìsídì ń dé ọ̀dọ̀ àwọn ará Nàìjíríà ní ti gidi dípò kí a jí i tàbí kí a lò ó ní àṣìṣe?
Mo máa rí i dájú pé a óò san owó-ìrànwọ́ (subsidies) nìkan fún ìwọ̀n ọjà tí a ti fi ẹ̀rí rinlẹ̀, tí a óò wọ̀n pẹ̀lú mítà oní-dìjítà ní ẹnu-ọ̀nà ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo (refinery gates). A óò fi ìtọpinpin pq ọjà láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin (end-to-end supply chain tracking) ṣe àtìlẹ́yìn èyí, kí ìpéjọ́pọ̀ ẹ̀rí irọ́ àti gbígbé ọjà kiri ní ìkọ̀kọ̀ (smuggling) má bàa ṣeéṣe. Èyí ni bí a ṣe máa dáàbò bo owó náírà kọ̀ọ̀kan tí a pinnu fún ọ.
ojú ìwé 7 Introduction
Báwo ni àwọn ìpínlẹ̀ yóò ṣe jọ ṣiṣẹ́ pọ̀ lábẹ́ ìlànà yín?
Àwọn ìpínlẹ̀ yóò ṣì jẹ́ àwọn ẹ̀ka aṣojọpọ̀ (federating units), ṣùgbọ́n mo fẹ́ láti gba àwọn ìpínlẹ̀ níyànjú láti ṣe àjọpọ̀ṣe pẹ̀kípẹ̀kí jù. A ó ṣe àtìlẹ́yìn fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àtinúwá láàrín àwọn ìpínlẹ̀ láti kọ́ ohun amáyédẹrùn tí wọ́n ń pín, kí a sì fàyè gba àwọn àjọ ètò ọrọ̀ ajé agbègbè láti ṣe ìṣọ̀kan àwọn ìlànà ìdàgbàsókè láìsí pípa ẹ̀ka aṣojọpọ̀ náà run. A ó gba àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń dojú kọ àwọn ìṣòro ètò ọrọ̀ ajé tàbí ààbò tí ó jọra níyànjú láti ṣe ìdókòwò ìṣọ̀kan àti láti ṣe ìbámu àwọn ìlànà wọn.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Kí ni ẹ máa ṣe nípa owó orí lórí àwọn oníṣòwò kékeré?
Mo fẹ́ dín ẹrù owó orí kù lórí àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré tí ń dá iṣẹ́ sílẹ̀. Àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó bá gba àwọn ọmọ Nàìjíríà níṣẹ́ ni a óò fún ní èrè nípasẹ̀ ẹrù owó orí kù, a óò sì dá àwọn ìgbéléke sílẹ̀ tí ó so mọ́ ìṣẹ̀dá iṣẹ́ àti ìdàgbàsókè.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Bí ìjọba bá fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo ládùúgbò ní owó ìrànlọ́wọ́, báwo ni ìwọ yóò ṣe rí i dájú pé ànfààní rẹ̀ dé ọ̀dọ̀ àwọn ará Nàìjíríà dípò kí ó di èrè àfikún fún àwọn onílé-iṣẹ́ náà?
Èmi yóò rí i dájú pé owó ìrànwọ́ náà dé ọ̀dọ̀ rẹ, kì í ṣe àwọn onílé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́, nípa sísan án lórí iye tí a ti sọ di mímọ́ ní Nàìjíríà tí a ti fọwọ́ sí, tí a wọ̀n nípasẹ̀ àwọn mítà dìgítà ní ẹnu-ọ̀nà ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́, pẹ̀lú gbogbo ọ̀nà ìpèsè tí a ń tọpinpin láti dá àwọn ẹ̀tọ́ irọ́ àti ìgbésálẹ̀-ìjọba dúró. Ní gbogbo oṣù, àwọn ọmọ Nàìjíríà yóò rí epo robi tí a pín, ohun tí a ṣe jáde, iye owó tí ó jẹ, àti àǹfààní tí ó dé ọ̀dọ̀ rẹ, tí a tẹ̀ jáde sórí pọ́tà tí ó ṣí sílẹ̀. Bí ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́ kan kò bá ṣe iṣẹ́ ìsọdimímọ́ ní Nàìjíríà, kò yẹ, kò sí ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́ ilẹ̀ òkèèrè, kò sí àwọn agbewọ́lé, kò sí àwọn alárinà. Ìdínkù nínú owó iṣẹ́ ìmújáde yẹ kí ó dé ọ̀dọ̀ rẹ ní ibùdó epo, nígbà tí àwọn onísọdimímọ́ yóò pa èrè tí ó bójúmu mọ́ nìkan, kì í ṣe èrè tí a kò ṣàyẹ̀wò.
ojú ìwé 7 Introduction
Àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wo ni yóò yẹ fún ìrànlọ́wọ́ owó ìrànwọ́, àti báwo ni a ó ṣe tọpa àti ṣí inawo náà payá?
Àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń tún epo robi ṣe níhìn-ín ní Nigeria nìkan ló yẹ: Dangote, àwọn ilé-iṣẹ́ tó jẹ́ modular refineries, àti àwọn míràn tí wọ́n ní ìwé-àṣẹ ní ti gbangba àti ti ìkọ̀kọ̀ tí wọ́n sì ń tún epo ṣe nílé. Bí o kò bá tún epo ṣe ní Nigeria, o kò yẹ: kò sí ìrànlọ́wọ́ owó fún àwọn tó ń kó epo wọlé tàbí àwọn alágbàtà. Owó ìrànlọ́wọ́ yóò jẹ́ sísan lórí ohun tí a ti rí i dájú pé a ti ṣe jáde nìkan, tí a ó fi wọ́n pẹ̀lú àwọn mítà oníṣirò ní ẹnu-ọ̀nà ilé-iṣẹ́ náà. Ìwọ yóò mọ dájúdájú iye àgò epo tí yóò gba ìrànlọ́wọ́, ilé-iṣẹ́ wo ni yóò rí i gbà, kí ni a ṣe jáde, àti iye tí ó jẹ́ ná, a ó sì máa tẹ̀ ẹ́ jáde ní oṣooṣù lórí pọ́tà tí ó ṣí sílẹ̀ fún gbogbo ènìyàn. Kò sí àgò ìdáníyàn, kò sí ṣẹ́kì òfo, ìdájọ́ tó ṣe kedere sì wà fún ìgbà tí a ó dáwọ́ rẹ̀ dúró lẹ́yìn tí a bá ti pàdé ìbéèrè.
ojú ìwé 7 Introduction
Ìgbà wo ni ìrànwọ́ owó epo náà yóò pẹ́ tó, àti nígbà wo ni yóò parí?
B1
ojú ìwé 7 Introduction
Ṣé o máa dá ìrànwọ́ owó (subsidy) epo padà bí o bá ṣẹ́gun, àti báwo ni yóò ṣe ṣiṣẹ́?
Bẹ́ẹ̀ni, mo ń dá ìrànwọ́ owó (subsidy) padà, ṣùgbọ́n kì í ṣe ní ọ̀nà àtijọ́. Èmi kò ń mú padà ìrànwọ́ owó tí ń san fún epo tí a kó wọlé láti òkèèrè. Ohun tí mò ń dábàá ni ìrànwọ́ owó fún iṣẹ́ àmújáde, ọ̀kan tí yóò ṣètìlẹ́yìn fún epo robi tí a ti máa tún ṣe níhìn-ín ní Nàìjíríà, kí àwọn ibi tí a ti ń tún epo ṣe wa lè máa ṣe epo pẹ̀tẹ́lẹ̀pẹ̀tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú owó tó kéré, kí ẹ sì lè máa san owó tó kéré ní ibi tí a ti ń ra epo. Láti dáàbò bò ó lọ́wọ́ ìlòkulò, owó yóò jáde nìkan lórí àmújáde tí a ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ tí a ń tọpinpin ní ẹnu-ọ̀nà ibi tí a ti ń tún epo ṣe, pẹ̀lú ìròyìn gbangba lóṣooṣù nípa iye tí a ná. Èyí ni bí a ṣe máa mú owo epo, àti owó ohun gbogbo tí ó gbára lé e, rẹ̀ sílẹ̀ fún yín.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni ètò rẹ fún ṣíṣe aṣeyọrí fún fẹdírelìsmù tòótọ́ àti pínpín agbára sí àwọn ìpínlẹ̀?
Ìdásílẹ̀ agbára káàkiri ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ ohun tí mo nífẹ̀ẹ́ sí jinlẹ̀, ètò mi sì ń pa àwọn ìpínlẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹ̀ka ìparapọ̀, nígbà tí mo sì fún wọn ní àyè láti ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú ara wọn ní ìsúnmọ́ síi, nípasẹ̀ ìlò amáyédẹrùn tí a ń pín, àwọn àjọ ọ̀rọ̀-ajé ẹkùn ilẹ̀, àti ìdókòwò pọ̀ lórí àwọn ìṣòro tí wọ́n ní ní ìṣọ̀kan. Mo tún dúró pẹ̀lú ìdájọ́ Ilé-ẹjọ́ Gíga Jù Lọ tí ó fìdí òmìnira ìnáwó múlẹ̀ fún àwọn ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ìgbésẹ̀ kan sí ríran ìjọba ìbílẹ̀ lọ́wọ́ láti jẹ́ ibùdó ìdàgbàsókè gidi, kì í ṣe nínú bí a ṣe ń pín owó-wíwọlé àpapọ̀ nìkan, ṣùgbọ́n nínú bí àwọn ìjọba ìbílẹ̀ ṣe ń ṣàkóso owó-wíwọlé tí wọ́n fúnra wọn ń rí gbà ní àbẹ́lé pẹ̀lú. Èyí ni bí a ṣe máa kọ́ àpapọ̀ orílẹ̀-èdè tí ó lágbára jù, tí ó sì wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì papọ̀.
ojú ìwé 16 1.9. MSME TAX REFORM
Kí ni ẹ máa ṣe láti ràn àwọn oníṣòwò kékeré tó ń ní ìṣòro pẹ̀lú owó orí lọ́wọ́?
Mo máa ṣe àdínkù tàbí ìdáwólé owó orí fún àwọn kékeré iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ (small businesses) tí ó dá lórí iye àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n gbà ṣiṣẹ́ àti tí wọ́n dá dúró. Mo máa pèsè ìtura owó orí fún ìgbà díẹ̀ fún àwọn ibẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ (startups) àti àwọn kékeré iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ ní ọdún ìbẹ̀rẹ̀ wọn. Àti pé mo máa fúnni ní ìdáwólé owó orí ìsanwó-oṣù (payroll tax) fún àwọn iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ tí wọ́n bá fẹ̀ iye àwọn òṣìṣẹ́ wọn sí i. Báyìí ni a óò ṣe ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn kékeré iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ láti dàgbà kí a sì lè pa iye àwọn èèyàn tí ó ní iṣẹ́ mọ́ sí i.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Kí ni ìlànà yín fún àwọn oníṣòwò tí kò forúkọ sílẹ̀ lábẹ́ òfin?
Mo fẹ́ mú àwọn iṣẹ́-ìṣòwò aláìṣe-déédé wá sínú ètò-ọrọ̀-ajé tí ó ṣe déédé nípa ríṣe é ní àǹfààní, kì í ṣe ẹrù wíwúwo. Èmi yóò pèsè ìdáríjì owó-orí tàbí àkókò ìdásílẹ̀ fún àwọn iṣẹ́-ìṣòwò aláìṣe-déédé tí ó bá forúkọ sílẹ̀, kí n sì so ìtẹ̀lé òfin owó-orí pọ̀ mọ́ àǹfààní láti rí ìrànlọ́wọ́ ìjọba, ìnáwó, àti àwọn ìmúnilọ́kánwá. Èmi yóò tún rí i dájú pé a kò fi ẹrù owó-orí àti àwọn ìròyìn wúwo bò àwọn iṣẹ́-ìṣòwò tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ mú wá sínú ètò déédé lójijì.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Kí ni ìgbèrò yín fún ètò-ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà Nàìjíríà?
Mo pinnu láti kọ́ ọrọ̀-ajé oníṣùpà kan tí ó ṣe amúnisọ̀rọ̀ pẹ̀lú àgbáyé fún Nàìjíríà. Èyí túmọ̀ sí wíwá kọjá àwọn amáyédẹrùn láti ṣí agbára oníṣùpà Nàìjíríà payá ní kíkún, tí a ó fi gbé Nàìjíríà kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú nínú àtinúdá fintech àti àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ ọjọ́ iwájú. Báyìí ni a ó ṣe dá iṣẹ́ sílẹ̀ tí a ó sì mú àǹfààní pọ̀ síi fún ìwọ àti àwọn ará Nàìjíríà mìíràn.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe rí i dájú pé àwọn àwùjọ tí ń mú epo jáde jàǹfààní nínú ọrọ̀ epo nípasẹ̀ ìmọ́tótó àti ìṣírò?
Lórí ìmúwẹ̀nú àti ìṣírò tí o ń béèrè nípa rẹ̀: Èmi yóò yára mú ìmúwẹ̀nú Ogoni ṣẹ, mo máa fi ipá òfin mú ìmúpadàbọ̀sípò àyíká ní gbogbo àwọn agbègbè tí epo ń jáde, àti pé èmi yóò lo òfin "ẹni tó bàjẹ́ gbọ́dọ̀ sanwó" sí àwọn ilé-iṣẹ́ epo ńlá tí kò bá tẹ̀lé ìlànà. Lórí ìkún-omi àti ìparun ilẹ̀ tí ń kan àwọn àgbègbè, ètò mi ń darí Owó-Ìpamọ́ Ẹ̀dá (Ecological Fund) tààrà sí àwọn àgbègbè tí ó wà nínú ewu, pẹ̀lú wíwa Odò Niger àti Benue, àti ìṣàkóso ìtúsílẹ̀ omi dam ní ọ̀nà ìṣètò. Mo ti sọ pé Nàìjíríà gbọ́dọ̀ kọ̀ àṣàyàn èké láàrin ilé-iṣẹ́ ìmúdásílẹ̀ epo tí ó ní èrè àti owó epo tí ó wọ́n ní ilé-ìtajà - oníbàárà ọmọ Nàìjíríà gbọ́dọ̀ jàǹfààní látinú òtítọ́ náà pé orílẹ̀-èdè yìí ń ṣe epo robi.
ojú ìwé 7 Introduction
Ṣé ìwọ yóò fipá mú àwọn ilé-iṣẹ́ ìwakùsà àti epo láti mú àwọn orísun omi tí wọ́n ti ba jẹ́ padà bọ̀ sípò?
Èmi yóò fi òfin ìdènà ojúṣe ṣe pàtàkì "ẹni tí ó ba bàjẹ́ ni yóò san owó" fún àwọn ilé-iṣẹ́ epo ńlá tí kò bá ìlànà mu, àwọn ìjọba mi yóò sì mú kánkán sí ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni àti rírí dájú pé a mú ìmúpadàbọ̀sípò àyíká ṣẹ pẹ́kípẹ́kí kárí gbogbo àwọn agbègbè tí a ti ń mú epo jáde. Ní apá omi, èmi yóò mú agbára àwọn àjọ tí ń rí sí ipá ìlànà ìwọ̀n omi lágbára sí i, n ó sì fi ìyà líle jẹ àwọn tí ó bá ń da ẹ̀gbin ilé-iṣẹ́ sínú àwọn odò. Fún iṣẹ́ ìwakùsà, ìjọba mi yóò rí dájú pé a ṣe Àyẹ̀wò Ipa Àyíká (Environmental Impact Assessment) tí ó jẹ́ dandan, a ó sì tún gbé ẹgbẹ́ Mining Marshal tí ó ti gbòòrò síi kalẹ̀ láti dá àwọn ibùdó ìwakùsà tí kò bófin mu tí ń bàjẹ́ àwọn odò àti oko dúró.
ojú ìwé 7 Introduction
Ṣé àwọn agbègbè tí ọ̀rọ̀ yìí kàn máa gba ìtọ́jú fún ìbàjẹ́ àyíká tí ó pa ọ̀nà ìgbésí ayé wọn run?
Mo gbọ́ yín, mo sì mọ ohun tí ó túmọ̀ sí nígbà tí oko yín tàbí ibi ìpẹja yín kò bá lè bọ́ ẹbí yín mọ́. Lórí àwọn ìjò epo àti ìbàjẹ́ àyíká tí ó ń ba ọ̀nà ìgbésí ayé jẹ́ ní àwọn àgbègbè bí tiyín, ìdáhùn mi ni èyí: Èmi yóò yára ṣe ìmúṣẹ iṣẹ́ ìmọ́tótó Ogoni, èmi yóò fi lélẹ̀ ní àṣẹ-gbangba ìmúpadàbọ̀sípò àyíká ní gbogbo àwọn àgbègbè tí a ti ń mú epo jáde, èmi yóò sì lo òfin dídi “ẹni tí ó bá ba àyíká jẹ́ ni yóò san” lọ́nà tí ó le koko sí àwọn ilé-iṣẹ́ epo tí kò bá ṣègbọràn. Ìyẹn ní ìtumọ̀ sí dídi àwọn ilé-iṣẹ́ náà mú ní ìdáhùn, kì í ṣe kìkì ìmọ́tótó ilẹ̀ nìkan.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni ìjọba yín máa ṣe nípa ìwakùsà tí kò bófin mu tí ó ń ba àwọn odò jẹ́ tí ó sì ń pa àwọn oko run?
Èmi yóò ṣètò àwọn awakùsà oníṣọ̀nà sínú àwọn ẹgbẹ́ ìforítogún tí ó bófin mu, kí iṣẹ́ wọn lè wà nínú ètò tí ó yẹ, tí a sì lè bójútó rẹ̀. Èmi yóò fi ẹgbẹ́ Mining Marshal tí a ti fẹ̀ sí lílo ránṣẹ́ láti dá àwọn àgbègbè ìwakùsà tí kò bófin mu dúró, kí n sì fipá mú kí a ṣe Ìgbélérò Ipa Àyíká dandan kí ó tó jẹ́ pé iṣẹ́ ìwakùsà lè bẹ̀rẹ̀. Èyí ni bí a ṣe máa dáàbò bo àwọn odò yín àti ilẹ̀ oko yín nígbà tí a bá tún ń mú ìtòlẹ́sẹẹsẹ wá sí ẹ̀ka náà.
ojú ìwé 7 Introduction
Ṣé ẹ máa ṣí àwọn agbègbè tí ewu ìparun ilẹ̀ (erosion) wà sí nípò míràn, ta sì ni yóò náwó fún un?
Fún àwọn ibi tí ń dojúkọ ìparun-ilẹ̀, Ètò Ìṣàkóso Ìkún-omi àti Ìparun-ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè mi yóò gbẹ́ Odò Niger àti Odò Benue jinlẹ̀, yóò ṣàkóso ìtúsílẹ̀-omi dams ní ọ̀nà ìṣètò, yóò sì darí Owó Ẹgbẹ́-Ilẹ̀ (Ecological Fund) tààrà sí àwọn agbègbè tí ewu ká. Èmi yóò tún kọ́ àwọn ọ̀nà ìṣàn-omi pàtàkì (master drainage systems) ní àwọn agbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ sí nígbà gbogbo, àti láti darí àwọn owó Ecological Fund tààrà sí àwọn ètò ìdènà ìparun-ilẹ̀ ní ìpele agbègbè. Báyìí ni a ó ṣe dáàbò bo ilé àti ilẹ̀ yín ní ibi tí ewu ti pọ̀ jùlọ.
ojú ìwé 7 Introduction
Ìjótútù epo ti ba àwọn oko àti ipẹja jẹ́ ní Niger Delta. Kí ni ìwọ yóò ṣe láti wẹ̀ àwọn agbègbè wọ̀nyí mọ́ kí o sì jẹ́ kí àwọn ilé-iṣẹ́ epo ní ojúṣe fún un?
Mo mọ ohun tí jíjò òróró ti ọ̀pọ̀ ọdún ṣe sí àwọn oko yín, ẹja pípa yín, àti ọ̀nà ìgbésí ayé yín, màá sì gbé ìgbésẹ̀ tààràtà lé e lórí. Ìṣàkóso mi yóò mú kí ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni yára kánkán, yóò sì rí dájú pé a fipá mú ìmúpadàbọ̀sípò àyíká ní gbogbo àgbègbè tí a ti ń gbé òróró jáde. Màá fi òfin líle ti “ẹni tó bá sọ dọ̀tí gbọ́dọ̀ san owó” lélẹ̀ fún àwọn ilé-iṣẹ́ òróró ńlá tí kò bá ṣègbọràn, kí ojúṣe lè wà ní ibi tí ó yẹ kí ó wà. Màá tún mú ìmúṣẹ àwọn òfin nípa ìwà mímọ́ omi lágbára síi, màá sì fi ìyà jẹ àwọn tí wọ́n bá ń da ìdọ̀tí ilé-iṣẹ́ sínú àwọn odò, kí a lè dáàbò bo omi tí àwùjọ yín ti ń pa ẹja.
ojú ìwé 7 Introduction
Ìkún-omi àti ìparun ilẹ̀ ń bá àwọn oko, ọ̀nà, àti ilé jẹ́ nígbà gbogbo. Kí ni ètò rẹ láti ṣàkóso èyí?
Mo máa ṣe Ìlànà Ìṣàkóso Ìkún-omi àti Ìparun Ilẹ̀ ní Gbogbo Orílẹ̀-èdè: wíwa ihò inú Odò Niger àti Odò Benue, ṣíṣàkóso ìtújáde omi dam ní ọ̀nà tó ṣètò, àti ṣíṣamọ̀nà àwọn owó Ecological Fund tààrà sí àwọn agbègbè tó wà nínú ewu. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, màá kọ́ àwọn ọ̀nà omi ńlá (master drainage systems) ní àwọn agbègbè tí ìkún-omi ti ń ṣẹlẹ̀ sí, àti ṣíṣe ìmúdójúìwọ̀n ìtúnlò èrò ìdọ̀tí ìlú (municipal solid waste recycling), pẹ̀lú owó Ecological Fund pẹ̀lú ni a óò máa darí sí àwọn ètò ìṣàkóso ìparun ilẹ̀ àti ìmọ́tótó agbègbè, ní dídojú kọ ìkún-omi láti gbòǹgbò rẹ̀, kì í ṣe láti àmì àrùn rẹ̀ nìkan.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni awọn ètò yín láti tún wo iṣẹ́ wíwa erùpẹ̀ nínú Odò Niger àti Odò Benue ṣe?
Lórí ìyọ́pa Odò Niger, ètò mi ní àwọn ohun kan nínú tí ó ní Ètò Ìṣàkóso Omi-ìkún àti Ipẹ́tà Orílẹ̀-èdè tí yóò ṣe ìyọ́pa Odò Niger àti Odò Benue, pẹ̀lú ṣíṣe àkóso ìtúsílẹ̀ àwọn ọ̀gbàrá omi lọ́nà ètò, àti fífi Owó-ìní Ẹ̀kọ́lọ́jì ránṣẹ́ tààràtà sí àwọn àdúgbò tí ó wà nínú ewu.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni ẹ ó ṣe láti dáàbò bo àlàyé ẹnìkọ̀ọ̀kan lórí ẹ̀rọ ayélujára?
Èmi yóò tọ́jú dátà gẹ́gẹ́ bí ohun ìní orílẹ̀-èdè tó ṣe pàtàkì, tí a óò máa bójútó tí a óò sì máa dáàbò bò ní ọ̀nà tó yẹ. Èmi yóò fi ìdí àwọn ìlànà tó lágbára kalẹ̀ fún ìdáàbò bo dátà àti àṣírí láti kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé sí àwọn ìlànà dìjítà, kí n sì gbé lárugẹ lílo dátà ní ọ̀nà tó bọ́gbọ́n mu káàkiri ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, kí ó lè mú kí ṣíṣe ìpinnu àti fífúnni ní àwọn iṣẹ́ ìsìn dára síi.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe mú ìlọsíwájú bá àwọn ètò ìdánimọ̀ oní-nọ́mbà láti ṣètìlẹ́yìn fún ìkópa nínú ètò owó àti àwọn iṣẹ́ ìjọba?
Èmi yóò ṣe ìdàgbàsókè àwọn ìlànà ìdánimọ̀ oníṣùọ̀rọ̀ dígítà tí ó ní ààbò àti tí ó lè bára wọn ṣiṣẹ́, láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìkópa nínú ètò ìṣúná, àwọn iṣẹ́ ìjọba, àti àwọn ìṣòwò. Èyí jẹ́ apá kan nínú bíbójútó dátà gẹ́gẹ́ bí ohun-ìní orílẹ̀-èdè tí ó ṣe pàtàkì, èyí tí a ń ṣàkóso dáadáa tí a sì ń lò láti gbé ìdàgbàsókè àti ìmúsìnlẹ̀ síwájú.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín fún ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ dátà àti tẹ̀knọ́lọ́jì ní Nàìjíríà?
Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè àwọn iṣẹ́ àgbàyé tó dá lórí dátà, pẹ̀lú ìtúpalẹ̀ dátà, àwọn iṣẹ́ awọsánmà, àti àwọn pèpéle oní-nọ́mbà. Èyí wà pẹ̀lú àwọn ìlànà ààbò dátà tó lágbára, àwọn ètò ìdánimọ̀ oní-nọ́mbà tó ní ààbò, àti lílo dátà lọ́nà tó ní ojúṣe káàkiri ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, gbogbo rẹ̀ pẹ̀lú èròǹgbà láti lo dátà láti gbé ĭmọ̀-ẹ̀rọ tuntun àti ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé síwájú.
ojú ìwé 17 1.10. DIGITAL ECONOMY
Ṣé ẹ̀yin yóò fi ipá mú ìlànà ìpín iṣẹ́ fún àwọn aláàbọ̀ọ̀kù àti láti mú àyè iṣẹ́ túbọ̀ rọrùn fún wọn?
Ipo rẹ ṣe pàtàkì sí mi. Mo lè sọ fún ọ ohun tí ètò mi ṣe adehun rẹ̀: lílo ipá láti rí dájú pé a ń tẹ̀lé àwọn ìlànà ìraye sí fún àwọn tí kò lè ṣe gbogbo nǹkan fúnra wọn ní àwọn ibi iṣẹ́ àti àwọn ẹ̀ka mìíràn, pẹ̀lú ìjìyà fún àìtẹ̀lé wọn àti ìwúrí fún ìṣètò tí ó ní gbogbo ènìyàn lọ́kàn. Èmi yóò tún mú kí ìrọ̀rùn wíwọlé sí àwọn ohun ìrànlọ́wọ́ onímọ̀ ẹ̀rọ, ẹ̀kọ́ tí ó ní gbogbo ènìyàn lọ́kàn, àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún àwọn aláìlera pọ̀ sí i. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, ìjọba mi yóò yà apá kan nínú owó ìṣúnná $10 bilionu fún àwọn iṣẹ́ kékeré sọ́tọ̀ fún àwọn aláìlera, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ìlànà ìpín iye kan pàtó fún wọn nínú fífúnni ní àwọn àdéhùn ìjọba.
ojú ìwé 7 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe ràn àwọn tó ní àbùkù ara lọ́wọ́ tí kò rí iṣẹ́ ṣe?
Mo ti ṣe ìfilọ̀lẹ̀ tààràtà níhìn-ín: ìjọba mi yóò ya apá kan nínú owó ìnáwó $10 billion fún àwọn oníṣòwò kéékèèké sí àwọn aláàbọ̀-ara ní pàtàkì, pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ tí àwọn obìnrin ń darí. Lẹ́yìn ìyẹn, èmi yóò ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà affirmative action nínú fífún àwọn àdéhùn ìjọba, kí àwọn aláàbọ̀-ara lè ní ọ̀nà gidi sí àǹfààní ọrọ̀-ajé, kì í ṣe ìlérí lórí bébà lásán. Mo tún ti sọ pé a óò fẹ̀ sí i ní àǹfààní sí àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ́ ìrànlọ́wọ́, ẹ̀kọ́ tí ó jọmọ gbogbo ènìyàn, àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún àwọn aláàbọ̀-ara, àti pé a óò mú ìlànà ìrọrùn-wíwọlé ṣiṣẹ́ ní àwọn ibi-iṣẹ́ àti àwọn àgbègbè gbogbogbò.
ojú ìwé 7 Introduction
Ṣé àwọn tó ní àbùkù ara yóò rí àwọn ilé gbangba àti ọ̀nà ìrìnàjò tí ó rọrùn fún wọn lábẹ́ ìjọba yín?
Bẹẹni, mo pinnu lati rí èyí sẹ. Èmi yóò fipá mú ìmúṣẹ àwọn ìlànà ìráyè-wọlé nínú àwọn amáyédẹrùn gbogbogbò, àwọn ilé-ìwé, àwọn ibi-iṣẹ́, àti àwọn ètò ọkọ̀ ìrìnnà, pẹ̀lú àwọn ìyà fún àìṣègbọràn àti àwọn ìwúrí fún ìṣètò tí ó gbárùkò gbogbo ènìyàn. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, èmi yóò gbilẹ̀ ìráyè-wọlé sí àwọn ẹ̀rọ ìrànlọ́wọ́, ẹ̀kọ́ tí ó gbárùkò gbogbo ènìyàn, àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún àwọn ẹni tí ó ní àbùkù ara. Èyí ni bí a yóò ṣe rí i dájú pé ẹ lè kópa ní kíkún nínú àwùjọ, kì í ṣe ní ọ̀rọ̀ sísọ nìkan, bí kò ṣe nínú àwọn ilé àti ọkọ̀ tí ẹ ń lò lójoojúmọ́.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni ìjọba yín yóò ṣe láti ran àwọn obìnrin, àwọn opó, àti àwọn aláàbọ̀ ara lọ́wọ́ tí wọ́n ń tiraka láti rí owó àti owó-wiwọlé tí ó dúró ṣinṣin?
Mo ní òye pé àwọn obìnrin, àwọn opó àti àwọn aláìlera (persons with disabilities) ń dojú kọ àwọn ìdènà gidi sí ìnáwó, ọjà àti owó-wíwọlé tó dúró ṣinṣin. Ìjọba mi yóò yà ìpín kan nínú owó $10 bilionu MSME fund sọ́tọ̀ pàápàá fún àwọn iṣẹ́ ìdáwólé tí àwọn obìnrin ń darí àti fún àwọn aláìlera, pẹ̀lú àwọn ìpín affirmative action nínú fífún àwọn àdéhùn (contracts) ìjọba. Èyí ni bí a ṣe fún yín ní ọ̀nà gidi sí ìnáwó, ọjà àti iṣẹ́ àṣekáṣe, àti àǹfààní gidi láti kọ́ owó-wíwọlé tó dúró ṣinṣin fún ara yín àti ẹbí yín.
ojú ìwé 7 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé iṣẹ́ wíwa ohun àlùmọ́nì ń ṣe àǹfààní fún Nàìjíríà, kí ó sì tún dáàbò bo àyíká?
Èmi yóò ṣe àjọ àwọn awakùsà alábẹ́lẹ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó bófin mu, pàápàá yóò gbé ẹgbẹ́ ọmọ ogun Mining Marshal tí a ti fẹ̀ sí i síta láti dá àwọn ibùdó ìwakùsà tí kò bófin mu dúró, mo sì yóò fipá mú kí a ṣe Ìgbélẹ́wọ̀n Ipa Àyíká (Environmental Impact Assessments) tí ó jẹ́ dandan kí ìwakùsà tó bẹ̀rẹ̀. Bí àwọn ìpínlẹ̀ ṣe ń ní ìdarí tó pọ̀ sí i lórí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì àti àwọn ohun àmúṣọrọ̀, èmi yóò gbé àwọn ìlànà ìṣàkóso tó ṣe kedere kalẹ̀ tí yóò rí i dájú pé ìdáàbòbò àyíká, ìṣípayá àti ìṣírò ara-ẹni lọ pọ̀ mọ́ ọn. A óò tún gba àwọn ìpínlẹ̀ níyànjú láti kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ tó dá lórí ohun àmúṣọrọ̀ bí i ìṣiṣẹ́ (processing), kì í ṣe ìwakùsà lásán, kí ìwakùsà lè ṣẹ̀dá iṣẹ́ nígbà tí a bá tún ń ṣọ́ ilẹ̀ wa àti àwọn àgbègbè wa.
ojú ìwé 7 Introduction
Irú ìrànlọ́wọ́ wo ni o máa fún àwọn ìdílé tálákà láti ran àwọn ọmọ wọn lọ́wọ́ láti lọ sí ilé-ìwé àti láti wà ní ìlera?
Èmi yóò fẹ̀ ètò ìrànwọ́ owó tí a dá lórí ìpéwọ̀ fún àwọn ìdílé tálákà sí i, tí a so mọ́ dídásí ní ilé-ìwé àti àjẹsára ọmọdé. A óò so èyí pọ̀ mọ́ Ètò National Homegrown School Feeding Scheme tí a ó sọjí padà. Báyìí ni a óò ṣe ṣe ìrànwọ́ fún àwọn ìdílé nígbà tí a ń rí i dájú pé àwọn ọmọdé wà ní ilé-ìwé tí wọ́n sì ní ìlera.
ojú ìwé 7 Introduction
Kí ni ìgbèrò yín láti múra àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà sílẹ̀ fún àwọn iṣẹ́ ọjọ́ iwájú nínú ẹ̀rọ-ìmọ̀?
Mo pinnu lati gbe yín sílẹ̀ fún àwọn iṣẹ́ ọjọ́ iwájú nípa ìdokòwò sínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ẹ̀rọ oni-nọ́mbà, ìṣẹ̀dá tuntun, àti ẹ̀kọ́ tí ó gbára lé ìmọ̀ẹ̀rọ. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ibùdó ìmọ̀ẹ̀rọ àti àwọn ibùdó ìṣẹ̀dá tuntun jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, àti kíkọ́ ìmọ̀ oni-nọ́mbà, ìṣètò kóòdù, àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ẹ̀rọ sínú ètò ẹ̀kọ́ wa. A óò ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nínú àwọn pápá bí ìmọ̀ ẹ̀rọ asán (artificial intelligence), ààbò oni-nẹ́tiwọ́kì (cybersecurity), àti ìmọ̀ nípa dátà (data science). Mo tún ní èrò láti darapọ̀ mọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ẹ̀rọ àgbáyé láti fẹ̀ sí i ààyè sí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún yín.
Ní àfikún sí i, àwọn yunifásítì yóò nílò láti fi AI kún inú ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń kọ́, kí ó bá à rí i pé, bí AI ṣe ń yí àwọn iṣẹ́ kan padà tàbí tí ó ń rọ́pò wọn, àwọn ọmọ Nàìjíríà ní ìmọ̀ tí yóò jẹ́ kí wọ́n lè lo àwọn àǹfààní tuntun tí ó ń dá sílẹ̀.
ojú ìwé 18 1.11. URBAN DEVELOPMENT & HOUSING
Báwo ni àwọn ọmọ Nàìjíríà ṣe máa lè tọpasẹ̀ àwọn ìlérí rẹ àti rí bí a ṣe ń ná owó ìjọba?
Ask Atiku Abubakar yóò yí padà di ìta kan fún Títọpasẹ̀ Àwọn Ìlérí Ààrẹ, tí yóò máa lo àwọn ìlànà Open Government Partnership láti máa tẹ àkọsílẹ̀ owó inawo, ẹbun àwọn àdéhùn, àti àwọn ìwọ̀n iṣẹ́ jáde ní àkókò gidi. Lórí àwọn iṣẹ́ tí a ti fún ní àdéhùn tẹ́lẹ̀, màá tẹ ohun tí a jẹ àwọn akọ́lé-iṣẹ́ jáde àti ìgbà tí a máa san án, pẹ̀lú orúkọ àwọn iṣẹ́ náà, iye owó wọn, àti ẹni tí a san owó fún. Kò ní pọn dandan kí o gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ lásán. Ìwọ fúnra rẹ ni yóò rí i, màá sì fi ohun tí o lè rà àti bóyá o lè gbé ní àláàfíà wọn ìtẹ̀síwájú mi.
ojú ìwé 7 Introduction
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé kedere àti ìṣírò wà nínú títọpa àwọn ìlérí yín àti ìnáwó gbogbo ènìyàn?
Ẹ ṣeun fún dídúró pẹ̀lú mi, àti fún gbígbé ìgbẹ́kẹ̀lé yín lé mi lọ́wọ́ pẹ̀lú ìbò yín.
Èmi kò fẹ́ kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ láìsí ẹ̀rí lórí ohunkóhun. Ìdí nìyẹn tí mo fi ń kọ́ Ask AA di Presidential Promise Tracker, ibi tí ẹ ti lè máa ṣọ́ àwọn ìlérí tí mo bá ṣe, tí ẹ ó sì máa tẹ̀lé bí a ṣe ń mú wọn ṣẹ, tí ẹ ó sì rí bí a ṣe ń ná owó ìjọba ní pàtó. Ìjọba mi yóò tún ṣílẹ̀kùn sí ibùdó Promise Tracker lórí ẹ̀rọ ayélujára, yóò sì lo àwọn ìlànà ìjọba ṣíṣí láti tẹ̀jáde ìnáwó ìṣúnná owó lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn àdéhùn tí a fún ní onílé-iṣẹ́, àti àwọn àmì ìwọ̀n iṣẹ́.
Báyìí ni a ó ṣe kọ́ ìhahalẹ̀ àti ìṣírò ẹ̀san ní gbogbo ipele ìjọba, kì í ṣe nípa bíbéèrè kí ẹ gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́, bí kò ṣe nípa ṣíṣí àkọsílẹ̀ náà payá fún yín láti yẹ̀ wò fúnra yín. Níbi tí ìbéèrè bá wà nípa bí a ṣe fún onílé-iṣẹ́ kan ní àdéhùn, èmi yóò tẹ̀jáde àwọn ìpè, àwọn ìfisùn-iye, àwọn àyẹ̀wò, àdéhùn ìkẹyìn àti gbogbo àyípadà rẹ̀, kí ẹ bàa lè fúnra yín rí bí a ṣe ṣe ìpinnu náà.
Mo tún ń bẹ̀ yín kí ẹ máa bá a nìṣó ní bíbéèrè lọ́wọ́ mi, kí ẹ sì máa béèrè fún àwọn ètò tí a lè yẹ̀wò àti àwọn ìlérí tí a lè díwọ̀n. Ẹ̀tọ́ yín nìyẹn, ó sì jẹ́ bí a ṣe máa mú ìjọba yìí, àti ìjọba èyíkéyìí, jíhìn.
ojú ìwé 7 Introduction
Báwo ni ẹ ṣe máa jẹ́ kí ilé-gbígbé rọrùn fún àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Èmi yóò darí ètò ilé orílẹ̀-èdè kan tí yóò kó àwọn ìpínlẹ̀, ìjọba àpapọ̀, àti àwọn olùdásílẹ̀ àdáni jọ pọ̀. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò pèsè ilẹ̀ nípasẹ̀ pínpín tí ó ṣe kedere, ìjọba àpapọ̀ yóò ṣe àtìlẹyìn fún àwọn amáyédẹrùn bíi ọ̀nà, iná mọ̀nàmọ́ná, àti omi, àwọn olùdásílẹ̀ àdáni yóò sì kọ́ ilé ní ìwọ̀n gíga, pẹ̀lú ó kéré tán 30% tí a yà sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí ilé tí owó rẹ̀ kò wọ́n. Nípa pípín iye owó amáyédẹrùn láàrín ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ àdáni, a máa dín iye owó ìdásílẹ̀ kù. Mo tún ti fi ara mi lélẹ̀ láti fún yín ní àǹfààní tí ó wúlò sí àwọn awin ilé tí èlé wọn kéré.
ojú ìwé 18 1.11. URBAN DEVELOPMENT & HOUSING
Báwo ni o ṣe máa rí i pé àwọn àjọ ìjà-ìwà-ìbàjẹ́ lè ṣe iṣẹ́ wọn láìsí ìdíwọ́ láti ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni?
Mo pinnu láti fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìjà-ìbàjẹ́ wa ní òmìnira ìṣiṣẹ́ pátápátá, kí wọ́n lè ṣiṣẹ́ láìsí ìdíwọ́ láti ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni. Pẹ̀lú èyí, ìgbaṣiṣẹ́ àwùjọ yóò dúró lé agbára àti ìmọ̀, ìjọba àpapọ̀, ìjọba ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ yóò sì di dídè dáadáa sí Public Procurement àti Fiscal Responsibility Acts.
ojú ìwé 8 Introduction
Báwo ni o ṣe máa rí i pé a ń fún àwọn ènìyàn ní iṣẹ́ ìjọba lọ́nà tó dọ́gba?
Ìgbanisíṣẹ́ gbogbogbò yóò dá lórí àwọn tó yẹ jù lábẹ́ ètò mi. Èyí ń lọ ọwọ́ pọ̀ pẹ̀lú fífún àwọn ilé-iṣẹ́ ìjà-ìwà-ìbàjẹ́ ní òmìnira iṣẹ́ pípé, àti mímú kí ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ tẹ̀lé Àwọn Òfin Ríra Ohun Ìjọba àti Ojúṣe Ìnáwó pẹ̀lú ìlàákọ́.
ojú ìwé 8 Introduction
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín láti ran àwọn Nàìjíríà lásán lọ́wọ́ láti rí ilé tí wọ́n lè náwó fún?
Èmi yóò fún àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ lágbára láti pèsè ilé ìyálétà tí ó ṣeé fowó rà tààràtà fún àwọn ará Nàìjíríà tí owó-wíwọlé wọn kéré sí àti alábọ́dé. Èyí túmọ̀ sí pípọ́n àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti kọ́ ilé ìgbìmọ̀ oníyọ̀ọ́da fún àwọn òṣìṣẹ́, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn ẹgbẹ́ aláìlágbára. Mo pinnu láti fi ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀-iṣẹ́ àti ètò ìrànlọ́wọ́ owó ṣètìlẹ́yìn fún èyí, kí ilé wọ̀nyí lè pẹ́ àti kí a lè máa tọ́jú wọn dáadáa fún ìwọ àti àgbègbè rẹ.
ojú ìwé 18 1.11. URBAN DEVELOPMENT & HOUSING
Kí ni ẹ máa ṣe láti jẹ́ kí yíyá ilé jẹ́ ìdájọ́ òdodo síi?
Èmi yóò nílò pé kí àwọn ìpínlẹ̀ gba àwọn òfin ìyálò tí ó fi ẹ̀rí ojúlówó ọrọ̀-ajé hàn, tí ó dáàbò bo àwọn ayálégbé, tí ó sì ṣe àtìlẹyìn fún ìdókòwò ilé. Èyí túmọ̀ sí àwọn òfin ìyálò tí ó bá owó-oṣù mu, tí ó dọ́gbadọ́gba láàrín agbára ìsanwó fún àwọn ayálégbé àti ìgbélárugẹ fún àwọn onílé, àwọn òfin tí ó ṣàtakò ìbéèrè owó-ìyálò àṣejù ní ìbẹ̀rẹ̀ àti àwọn gbèsè àìgbọ́dọ̀máṣe, àwọn òfin tí ó ṣe kedere fún àjàkálẹ̀ owó-ìyálò àti ìlànà ìlépa-jáde, àti àwọn ètò ìyanjú ìjà tí ó yára tí ó sì rọrùn fún ìjà láàrín onílé àti ayálégbé. Mo ti pinnu láti rí i pé a lo àwọn ètò ilé-ìjọba gẹ́gẹ́ bí ohun-èlò láti dúró owó-ìyálò ṣinṣin àti láti fẹ àyè sí ibùgbé tí ó yẹ síi.
ojú ìwé 19 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe tí ọlọ́pàá tàbí àwọn agbófinró bá rú ẹ̀tọ́ àwọn aráàlú?
Mo pinnu pe awọn ará-ìlú tí a tẹ̀ mọ́lẹ̀ àwọn ẹ̀tọ́ wọn nípasẹ̀ àwọn tó ń mú ìlànà òfin ṣẹ gbọ́dọ̀ gba ìtura, nígbà tí a óò sì mú kí àwọn òṣìṣẹ́ tó jẹ̀bi náà jìyà nípasẹ̀ ìjìyà tó yẹ. Èyí jẹ́ apá kan ìgbìyànjú láti fi àwọn ará-ìlú sí àárín gbùngbùn ìṣàkóso, kí àwọn ìpinnu ìjọba lè fi àìní yín àti ẹ̀tọ́ yín hàn. Ìdájọ́ òdodo pẹ̀lú gbọ́dọ̀ jẹ́ dídá sílẹ̀ láàrín àkókò tó ṣe kedere tí ó sì bọ́gbọ́n mu.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín láti dá dúró bí wọ́n ṣe ń fi ènìyàn sẹ́wọ̀n láìní ìdí tó yẹ?
Èmi yóò pa ètò àṣẹ ìfipamọ́ (remand order) tí ń bẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ tí àwọn ilé-ẹjọ́ adájọ́ (magistrate courts) ń lò láti fi ìgbésí ènìyàn sẹ́wọ̀n láìtọ́ rẹ́. Èyí jẹ́ apá kan nínú ìfarajìn mi láti rí i dájú pé ìdájọ́-òdodo ní a ń ṣe láàrin àkókò tí ó ṣe kedere tí ó sì bọ́gbọ́n mu. Ó jẹ́ ìgbésẹ̀ kan láti fi àwọn aráàlú sí àárín-gbùngbùn ìṣàkóso, kí ètò náà lè fi ẹ̀tọ́ yín hàn.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa rí dájú pé ìgbẹ́jọ́ jẹ́ ìdájọ́ òdodo tí kò sì gbára lé ìṣèlú?
Emi yóò dá Ẹ̀ka Ìgbẹ́jọ́ Orílẹ̀-èdè Oníkálukú kalẹ̀ láàrin ọdún kìíní. Èyí yóò ṣọ̀kan àwọn agbára ìgbẹ́jọ́ sínú ẹgbẹ́ kan ṣoṣo tí kò ṣègbè tí yóò máa ṣiṣẹ́ pátápátá lórí ẹ̀rí àti òfin, tí yóò mú ìdásí ìṣèlú kúrò tí yóò sì rí i dájú pé a óò máa fi ìdájọ́ ṣe déédéé fún gbogbo ènìyàn. Pẹ̀lú èyí, Màá dá Ọ́fíìsì Agbẹjọ́rò Àwọn Aráàlú kalẹ̀ ní ìpele àpapọ̀ àti ní ìpele ìpínlẹ̀, kí àwọn tí kò lè san owó agbẹjọ́rò lè ṣì rí ẹnì tí yóò dúró fún wọn lábẹ́ òfin.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa mú kí ètò ìdájọ́ ṣiṣẹ́ dáadáa fún àwọn ará ìlú lásán?
Mo pinnu láti dín àwọn ìṣòro tẹ́knifíkálì t’òfin tí ń dá ìdájọ́ òdodo lọ́wọ́ tàbí tí ń dí i lọ́wọ́ kù, kí àwọn ẹjọ́ lè tẹ̀síwájú lọ́nà tó tọ́. Èmi yóò yọ àwọn adájọ́ àti àwọn òṣìṣẹ́ tó jẹ́ oníbàjẹ́ kúrò, mo yóò mú àwọn ètò ìbáwí lágbára sí i, mo sì yóò dáàbò bo òmìnira ẹjọ́. Èyí ni bí a yóò ṣe mú ìwà ọ̀jọ̀gbọ́n, àìṣègbè, àti ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn aráàlú nínú ètò ìdájọ́ dàgbà sí i.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe nípa àwọn adájọ́ àti àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tó jẹ́ onífẹ̀ẹ́-ìwà-ìbàjẹ́?
Èmi yóò yọ àwọn adájọ́ àti àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n jẹ́ ìbàjẹ́ kúrò nínú ètò náà, kí n sì fún àwọn ètò ìbániwí tí ń mú kí wọ́n jíhìn lágbára síi. Ní àkókò kan náà, mo ti ṣe ìfaramọ́ láti dáàbò bo òmìnira ìdájọ́. Ní jíjọ́pọ̀, àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ni yóò jẹ́ ọ̀nà tí a óò gbà mú kí iṣẹ́-ọnà-dídára-ṣe, àìlẹ́gbẹ́-kankan, àti ìgbẹ́kẹ̀lé àwùjọ nínú ètò ìdájọ́ sunwọ̀n síi.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín fún àwọn tó dá ẹ̀ṣẹ̀ kékeré?
Èmi yóò tún àwọn òfin àti ìlànà ìdájọ́ ẹjọ́ ṣe láti gbé iṣẹ́ ìsìn fún àgbègbè àti àwọn ọ̀nà àtúnṣe mìíràn ga fún àwọn ẹ̀ṣẹ̀ kékèké. Èyí túmọ̀ sí yíyí àfojúsùn padà láti orí ìjìyà nìkan sí àtúnṣe ìwà, ìṣírò ara ẹni, àti iye tó wúlò fún àwùjọ. Ó jẹ́ apá kan bí a ṣe máa kọ́ ètò ìdájọ́ tí àwọn ènìyàn lè ní ìgbọ́kànlé nínú rẹ̀.
ojú ìwé 20 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa mú kí ó rọrùn láti rí ìwé-ẹ̀rí ilẹ̀ tó yẹ gbà?
Èmi yóò mú kí ìkọ̀wé ilẹ̀ yára, ó ṣe kedere, kí a sì yọ ìṣèlú kúrò nínú rẹ̀, yíyọ àwọn ìdènà aṣayan-tara kúrò nínú ìfọwọ́sí. Mo ń ṣe ìfilọ́lẹ̀ ètò tó ní àkókò tí a ti pinnu, tí ó fojú sí "àkọlé dídíjítàlì ọjọ́ 30" fún àwọn ìbéèrè déédéé, àti kíkọ́ Ètò Ìjìnlẹ̀ Ìròyìn Ilẹ̀ (Land Information Systems) dídíjítàlì ní gbogbo ìpínlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìlànà àpẹẹrẹ. Èmi yóò tún dá àwọn àkọsílẹ̀ ilẹ̀ tí ó jẹ́ ìṣọ̀kan àti tí a kò lè yípadà sílẹ̀ láti dín jìbìtì àti àríyànjiyàn kù, àti láti ṣe ìlànà àti owó iṣẹ́ tí ó dọ́gba kí wọ́n lè jẹ́ ohun tí a lè sọ tẹ́lẹ̀ àti èyí tí ó wà ní ìrọ̀rùn fún gbogbo ènìyàn.
ojú ìwé 21 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ẹ ó ha tẹ ìwé tí yóò fi bí àwọn aṣòfin ṣe dìbò hàn jáde bí?
Bẹ́ẹ̀ni. Màá máa tẹ àkọsílẹ̀ ìdìbò gbogbo àwọn aṣòfin jáde déédéé, ní ẹ̀ẹ̀kan lóṣù mẹ́ta tàbí fún ìgbà ìpàdé aṣòfin kọ̀ọ̀kan, kí ẹ lè rí bí àwọn aṣojú yín ṣe ń dìbò.
ojú ìwé 21 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa dáàbò bo àwọn ìbò lọ́wọ́ ìfọwọ́yí àti mú ààbò sunwọ̀n sí i ní àwọn àgbègbè bíi àríwá ìlà oòrùn?
Lórí dídáàbòbo ìbò rẹ, mo ti sọ pé àwọn àbájáde yẹ kí a kó jọ ní Àwọn Ibùdó Àkójọpọ̀ Ìpínlẹ̀ lórí àwọn àbájáde tí a ti fi ẹ̀rọ ránṣẹ́ sí iREV láti Àwọn Ibùdó Àkójọpọ̀ Ìjọba Ìbílẹ̀ nìkan, láìsí àyè kankan fún àkójọpọ̀ pẹ̀lú ọwọ́ ní Ibùdó Ìpínlẹ̀. Bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni ó yẹ kí ó jẹ́ ní Ibùdó Àkójọpọ̀ Orílẹ̀-èdè, ní lílo àwọn àbájáde tí a ti fi ẹ̀rọ ránṣẹ́ láti Àwọn Ibùdó Àkójọpọ̀ Ìpínlẹ̀, pẹ̀lú àìsí àkójọpọ̀ pẹ̀lú ọwọ́ lẹ́ẹ̀kan sí i. Kò gbọdọ̀ sí àkókò kankan tí a ó gbà laaye kí a lo ọwọ́ láti fọwọ́ sí i pé àwọn olùdìbò pé wà, láti fi ránṣẹ́ àwọn àbájáde pẹ̀lú ọwọ́, tàbí láti ṣe àkójọpọ̀ àwọn àbájáde pẹ̀lú ọwọ́. Mo tún ti sọ pé ó yẹ kí a nílò kí INEC fi hàn pé òun ti ṣègbọràn ní pàtàkì sí Ofin Ìbò àti sí Òfin Ìpìlẹ̀ nínú ẹjọ́ àríyànjiyàn ìbò kankan, dípò kí a gbé ẹrù ìjẹ́rìí yẹn sórí ẹni tí ó gbé ẹjọ́ náà kalẹ̀.
Lórí ààbò ní àwọn agbègbè bí ìhà àríwá ìlà-oòrùn, mo fi ara mi lélẹ̀ fún ètò kan tí a kọ́ lórí ìpele mẹ́rin tí ń ṣiṣẹ́ pọ̀. Ní ìpele àdúgbò, èyí túmọ̀ sí kíkọ́ àwọn ẹ̀wọ̀n ìjìnlẹ̀ tí ó dá lórí àdúgbò láti rí àti láti jábọ̀ àwọn ewu ní kùtùkùtù. Ní ìpele ìpínlẹ̀, èyí túmọ̀ sí fífún àwọn ìpínlẹ̀ láǎyè láti kópa lágbára jù ní ọlọ́pàá, ìdáhùn kánkán, àti ìdènà ìjà. Ní ìpele orílẹ̀-èdè, èyí túmọ̀ sí mímú agbára àwọn àjọ ìjọba àpapọ̀ lágbára láti ṣe ìṣọ̀kan ìjìnlẹ̀, láti fi òfin múlẹ̀, àti láti dáhùn pẹ̀lú ìpinnu sí àwọn ewu. Àti ní ìpele agbègbè, èyí túmọ̀ sí ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò láti kojú àwọn ewu tí ó kọjá ààlà, pẹ̀lú ìpanilára, ọjà ẹrú ènìyàn, àti ìwà ọ̀daràn tí a ṣètò. Èyí bo gbogbo apá Nàìjíríà, títí kan ìhà àríwá ìlà-oòrùn. Mo tún ti sọ pé a ó pè jíjàgbé àti ìjínigbé ní àwọn ìṣe ìpanilára, kí àwọn tí ń dẹ́rùbà àwọn àdúgbò lè kojú ipá kíkún ti ààbò orílẹ̀-èdè àti àwọn òfin ìjà sí ìpanilára.
ojú ìwé 21 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni àwọn ìpínlẹ̀ yóò ṣe ní ìdarí tó pọ̀ síi lórí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ àdánidá wọn?
Èmi yóò tẹ̀síwájú láti ṣe àtúnṣe sí àwọn òfin bí Petroleum Act, Nigerian Minerals and Mining Act, Land Use Act, àti Petroleum Profit Tax Act, kí àwọn ìpínlẹ̀ lè ṣàkóso kí wọ́n sì jàǹfààní lọ́nà tààrà jù lọ nínú àwọn ohun àlùmọ́ọ́ni tí ó wà ní agbègbè wọn. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò ṣì máa san owó orí àti ọ̀yàyà tí a ti gbà pọ̀ sí ìjọba àpapọ̀, kí a lè pa ìwọ̀ntunwọ̀nsì orílẹ̀-èdè àti ojúṣe pínpín mọ́. Mo fẹ́ kí a gba àwọn ìpínlẹ̀ níyànjú láti kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣelámu tí ó dá lórí ohun àlùmọ́ọ́ni, bí ìṣàkóso àti fífi iye kún-un, dípò kí wọ́n máa yọ àwọn ohun àmúṣe líle jáde nìkan. Àwọn òfin tí ó ṣe kedere yóò máa darí ìdáàbòbò àyíká, ìṣípayá àti ìṣírò nínú bí a ṣe ń ṣàkóso àwọn ohun àlùmọ́ọ́ni.
ojú ìwé 22 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti kó àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn tó ní àbùkù nínú ìjọba?
Mo ti pinnu láti rí i dájú pé àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn tí ó ní aláìlera ara ni a kà sí ní pàtàkì nínú àwọn ìyàn ìṣèlú, nínú ṣíṣe ìpinnu, àti nínú àwọn ipò àyàn. Èyí túmọ̀ sí fífi àwọn ìlànà tí ó ṣe kedere àti ìrànlọ́wọ́ àjọ sí ipò, kí ìkáwọ́-sìnú yìí lè jẹ́ òótọ́, kì í ṣe ìlérí lásán.
ojú ìwé 22 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni èrò yín nípa jíjẹ́ kí agbára, àwọn ohun àmúṣọrọ̀, àti ìdarí owó-wọlé kúrò ní Abuja sí àwọn ìpínlẹ̀?
Lórí fífún àwọn ìpínlẹ̀ ní agbára tí ó pọ̀ síi, mo pinnu láti ṣí àwọn ojúṣe pàtàkì kúrò ní Àtòjọ Òfin Àkànṣe (Exclusive Legislative List) sí àwọn ìpele Àjọṣepọ̀ (Concurrent) àti àwọn tí ó kù (residual), kí ìpínlẹ̀ rẹ lè ní ìdarí tí ó pọ̀ síi lórí àwọn apá tí ó ń kan ìgbésí ayé rẹ ojoojúmọ́. Èyí túmọ̀ sí gbígbé àṣẹ tí ó pọ̀ síi lọ sí àwọn ìpínlẹ̀ lórí iṣẹ́ ọlọ́pàá, àwọn ẹ̀wọ̀n, àti ọ̀nà irin ajíra. Ó túmọ̀ sí fífi ìdarí lórí àwọn ibi ìwakùsà, àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì, àwọn pápá epo, àti gáàsì àdánidá ránṣẹ́ sí ìpínlẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìlànà orílẹ̀-èdè tí ó ṣe kedere àti àwọn ààbò tí a fi sí ààyè. Màá tún jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ máa ṣàkóso àwọn nǹkan bí ìforúkọsílẹ̀ iṣẹ́ òwò, ìṣàkóso oògùn olóró àti àwọn nǹkan amúnikún, àti àwọn ètò ìdámọ̀ ọ̀daràn. Lórí iná mànàmáná, mo gbèrò láti ṣí pípín àti ìmújáde iná mànàmáná kúrò ní àtòjọ àpapọ̀ àkànṣe, kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn alágbàṣe off-grid lè so pọ̀ kí wọ́n sì pèsè iná mànàmáná tààràtà sí àwọn àgbègbè bí tìrẹ. Pẹ̀lú èyí, mo fẹ́ fún ìjọba-ìbílẹ̀ ìnáwó àti pípín owó-orí lókun síi, àtúnṣe sí ètò pínpín-owó-ìnáwó láti fún àwọn ìpínlẹ̀ ní ìpín tí ó pọ̀ síi nínú àwọn ohun ìní orílẹ̀-èdè àti àwọn ìwúrí tí ó lágbára síi láti ṣe ìdàgbàsókè àwọn ọrọ̀-ajé ìbílẹ̀ wọn.
Lórí ìdarí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì, mo pinnu láti ṣe àgbéga ìdarí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì tí ó ní ìdúróṣinṣin pẹ̀lú ìwọ̀ntunwọ̀nsì orílẹ̀-èdè. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò ní ìdarí tí ó pọ̀ síi lórí àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì àdánidá nínú àgbègbè wọn, nígbà tí wọ́n yóò máa fi ọ̀wọ̀-ọ̀wọ̀ ṣe ìrànlọ́wọ́ sí àjọ ìpapọ̀ nípasẹ̀ owó-orí àti owó-ọba (royalties). Èyí túmọ̀ sí àtúnṣe àwọn òfin bí Òfin Epo (Petroleum Act), Òfin Ìwakùsà àti Ohun Àlùmọ́ọ́nì ti Nàìjíríà (Nigerian Minerals and Mining Act), Òfin Lílo Ilẹ̀ (Land Use Act), àti Òfin Owó-orí Èrè Epo (Petroleum Profit Tax Act), kí àwọn ìpínlẹ̀ lè ṣàkóso tí wọ́n sì jàǹfààní tààràtà síi láti ọ̀dọ̀ àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì wọn. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò máa fi owó-orí tàbí owó-ọba tí a gbà pọ̀ sí ránṣẹ́ sí ìjọba àpapọ̀ láti pa ìwọ̀ntunwọ̀nsì orílẹ̀-èdè àti ojúṣe tí a pín mọ́ra. Mo tún fẹ́ gbà àwọn ìpínlẹ̀ níyànjú láti ṣe ìdàgbàsókè àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó dá lórí ohun àlùmọ́ọ́nì, títí kan ṣíṣe iṣẹ́ àtúnṣe àti fífi iye kún un, dípò gbígbéṣinlẹ̀ lórí yíyọjáde nìkan, pẹ̀lú àwọn ìlànà àṣèlámèyítọ́ tí ó ṣe kedere fún ààbò àyíká, ìṣírosọ́, àti ìjíhìn. Mo fẹ́ fẹ̀ ìlànà derivation sí i láti bo àwọn ohun àlùmọ́ọ́nì líle àti agbára-omi (hydropower), kí àwọn ìpínlẹ̀ tí ń mú jáde lè jàǹfààní tààràtà síi.
ojú ìwé 22 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti ran àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn tó ní àbùkù lọ́wọ́ láti wọ ipò ìṣèlú?
Mo pinnu láti ṣí ilẹ̀kùn sí i. A óò gbé àwọn góńgó ìkópa tí a lè wọ̀n kalẹ̀ fún àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn tí ó ní àbùkù ara nínú ìyàn àwọn ọlọ́pàá sí ipò ìṣèlú ní ìpele àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn ìpín owó-ìnawó fún àwọn ètò ìkópa, ìdàgbàsókè olórí, àti ìmúgbòrò agbára. A óò tún fún àwọn ìlànà òfin àti ètò-ìṣèlú tí ń mú àwọn ìdènà kúrò níwájú ìkópa yín lókun, a óò sì ṣètìlẹ́yìn fún ọ̀nà yín lọ sí ipò àyànfẹ́ nípasẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìmọ̀ràn olùdarí, àti àǹfààní láti rí àwọn ohun àmúṣọrọ̀.
ojú ìwé 22 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe nípa bí àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ṣe ń lo àìlẹ́jọ́ wọn láti sá fún ìjìyà?
Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí àbo (immunity) àwọn aláṣẹ ìjọba láti dáàbò bo ìṣàkóso, kì í ṣe ìwà ìbàjẹ́. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba yóò lè ṣe iṣẹ́ wọn láìní ìdíwọ́ tí kò pọndandan, ṣùgbọ́n kò sí ẹnì kankan tí a ó dáàbò bò kúrò nínú ẹ̀bi. Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí àwọn òfin láti dí àbò náà mọ́ ọwọ́ sí iṣẹ́ ìjọba tó jẹ mọ́ wọn ní tààrà, kí a yọ àwọn ìwà ọ̀daràn bí jíjayùn owó, jìbìtì nínú àdéhùn, àti ìlọ́rọ̀ àìlófin kúrò nínú àbò náà. Ìwádìí yóò máa bá a lọ nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ bá wà lórí oyè, a ó yọ àkókò tí ẹjọ́ fi di àìgbọ́nwò (statute of limitation) kúrò fún àwọn ẹjọ́ ìwà ìbàjẹ́ tó kan àwọn tó wà ní ipò ìjọba, a ó sì fi àwọn ilé-ẹjọ́ àkànṣe tó máa ń yára ṣe ìgbẹ́jọ́ (fast-track courts) mú àwọn ẹjọ́ tó le koko kánkán, láìsí àfibọ̀ tàbí ìdásí ìṣèlú.
ojú ìwé 23 2.1. ANTI-CORRUPTION (UNDER GOVERNANCE)
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe bá àwọn ẹjọ́ ìwà ìbàjẹ́ ńlá tí ń pa owó ìjọba run lò?
Emi yóò kà ìwà ìbàjẹ́ ńlá, bíi yíyí owó ìjọba ká lọ́nà tí kò tọ́ àti jìbìtì àdéhùn, sí ọ̀daràn-ajínigbé-ọrọ̀-ajé, ewu ńlá sí orílẹ̀-èdè tí ó dọ́gba pẹ̀lú ìparun ọrọ̀-ajé tí a ṣètò. A óò gbé àwọn ẹjọ́ wọ̀nyí lọ sí Àwọn Ilé-Ẹjọ́ Pàtàkì fún Ìpániláyà àti Ìpániláyà Ọrọ̀-Ajé, kí wọ́n lè yára yanjú tí wọ́n sì dé àwọn ìpinnu tí ó ní ìdarí. Mo ti pinnu láti lo àwọn ìjìyà tí ó le koko àti àwọn ìgbésẹ̀ tí ó lágbára jùlọ fún gbígbà dúkìá padà lòdì sí àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan àti àwọn àwùjọ tí ó wà lẹ́yìn irú ìwà ìbàjẹ́ ètò-ọ̀pọ̀lọpọ̀ bẹ́ẹ̀.
ojú ìwé 23 2.1. ANTI-CORRUPTION (UNDER GOVERNANCE)
Ṣé ẹ ó jẹ́ kí àwọn ènìyàn dúró fún ipò láìjẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú kankan?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò ṣe àgbékalẹ̀ ìjọ́yè tó dá wà pẹ̀lú àwọn ìlànà tó ṣe kedere tí ó sì ṣe déédé, kí àwọn ọmọ Nàìjíríà tí ó bá yẹ lè sáré fún ipò gbogbo ènìyàn láìjẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú kankan. Láti rí i dájú pé ó ní ìgbọ́kànlé, a yóò béèrè fún owó ìfisilẹ̀ tí a kò lè dá padà gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ẹgbẹ́ òṣèlú ń gbọ́wọ́ lé lórí ti ń san, a yóò sì béèrè pé kí àwọn ìjọ́yè tó dá wà pàdé gbogbo àwọn ìlànà t'ófin tí ó yẹ fún ipò náà, a yóò ṣètò ìjẹ́rìísí tó ṣe kedere fún àwọn ìforúkọsílẹ̀ àti àwọn àmì ìfọwọ́sí, a yóò sì rí i dájú pé dọ́gbadọ́gba wà nínú àǹfààní láti wà lórí ìwé ìdìbò àti ìtọ́jú tó ṣe déédé jákèjádò ìlànà náà.
ojú ìwé 24 2.2. ELECTORAL REFORM ( UNDER GOVERNANCE)
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé a yan àwọn aṣojú ìdìbò lọ́nà tó tọ́ tí kò sì sí lábẹ́ ìdarí ẹ̀ka aṣòfin?
Èmi yóò yọ ìdarí àgbà tààràtà kúrò lórí yíyan àwọn òṣìṣẹ́ ìdìbò kí àwọn ìdìbò wa lè ní òmìnira, ìgbẹ́kẹ̀lé, àti ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn ènìyàn. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣe ìlànà yíyan tí ó jẹ́ òmìnira, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹgbẹ́ nínú rẹ̀ ní ìpín, tí ó sì kan àwọn onídàájọ́, àwùjọ aráàlú, àti àwọn ẹgbẹ́ oníṣẹ́-ọnà. Èmi yóò tún pèsè ipò iṣẹ́ tí ó ní ààbò fún àwọn òṣìṣẹ́ tí a yàn, kí wọ́n lè wà ní ààbò kúrò lọ́wọ́ ìkìmọ́lẹ̀ òṣèlú tàbí yíyọ kúrò lẹ́nu iṣẹ́ láìnídìí.
ojú ìwé 24 2.2. ELECTORAL REFORM ( UNDER GOVERNANCE)
Kí ni ẹ ó ṣe nípa àwọn olóṣèlú tí wọ́n yí padà sí ẹgbẹ́ òṣèlú mìíràn lẹ́yìn tí a ti yàn wọ́n?
Mo fẹ́ dá ìdádúró sí àwọn ìyapa tí ń dalẹ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n dìbò. Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti mú àwọn òfin le sí i àti láti pa àwọn ihò tí ń jẹ́ kí àwọn òṣìṣẹ́ìjọba tí a yàn kúrò nínú ẹgbẹ́ kan sí òmíràn láìjẹ́ pé ohunkóhun ṣẹlẹ̀ sí wọn. Òṣìṣẹ́ìjọba tí a yàn tí ó bá yapa yẹ kí ó jáde kúrò ní ipò rẹ̀ láìfọ̀rọ̀wérọ̀, kí ó sì padà sọ́dọ̀ àwọn ènìyàn nípasẹ̀ ìdìbò by-election. Èyí ni bí a ṣe lè dáàbò bo ìwà-òtítọ́ àṣẹ tí o fi fún wa gẹ́gẹ́ bí olùdìbò.
ojú ìwé 25 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti dá ìdìbò lọ́pọ̀ ìgbà àti ìyídayípadà ìdìbò tí ẹgbẹ́ olóṣèlú tí ń ṣàkóso dúró?
Lórí fífopin sí àbùkù ìbò, mo ṣèlérí fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà tó ti dúró ní ọ̀nà láti dìbò tí ó sì ti ronú bóyá ìbò rẹ̀ kà: tí wọ́n bá yàn mí ní Ààrẹ, màá ṣiṣẹ́ láti fòpin sí àbùkù ìbò. Màá bọ̀wọ̀ fún òmìnira INEC, màá sì ṣètìlẹ́yìn fún títẹ̀jáde àwọn àbájáde kánkán láti gbogbo ibùdó ìdìbò. Màá fọwọ́sí i pé ẹnikẹ́ni tí wọ́n bá mú ní rírà ìbò tàbí yíyí àwọn àbájáde padà yóò dojú kọ òfin, kódà bí ẹni náà bá jẹ́ ti ẹgbẹ́ òṣèlú tèmi fúnra rẹ̀. Ìbò rẹ gbọ́dọ̀ kà gẹ́gẹ́ bí ó ṣe dìbò sí. Kò yẹ kí o nílò àwọn ọ̀rẹ́ alágbára kí ìbò rẹ lè kà.
ojú ìwé 25 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé a kò lè yí àbájáde ìdìbò padà?
Èmi yóò mú kí gbígbé àwọn àbájáde ránṣẹ́ lọ́nà ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán di dandan láti ọ̀dọ̀ àwọn ibùdó ìbò, kí n sì mú àwọn ètò ìkójọpọ̀ ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán wá kí kò bàa sí ìwà ìyípadà ọwọ́ ní ipele tí ó ga jù. Èmi yóò nílò pé kí wọ́n máa gbé Fọ́ọ̀mù EC8B àti àwọn ìwé àbájáde mìíràn sórí ayélujára ní àkókò gidi kí ìwọ fúnra rẹ lè ṣàyẹ̀wò wọn, kí n sì dín ìkójọpọ̀ àbájáde kù sí ipele wáàdì láti dín kíkọlu lọ́wọ́ dúró.
ojú ìwé 25 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe nípa àwọn ìwà ọ̀daràn ìdìbò àti ìwà àìtọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ ìdìbò?
Èmi yóò dá Ìgbìmọ̀ Ẹ̀ṣẹ̀ Ìdìbò kan sílẹ̀ láti ṣe ìwádìí àti láti fi ẹ̀sùn kan àwọn tó bá dá ẹ̀ṣẹ̀ ìdìbò lọ́nà òmìnira. Èmi yóò tún dá Ọ́fíìsì Olùṣàyẹ̀wò Olórí Àwọn Ìdìbò Olómìnira kan sílẹ̀ láti ṣàyẹ̀wò àwọn ohun èlò ìdìbò kí ìdìbò tó bẹ̀rẹ̀, láti bójútó gbogbo ìlànà náà, àti láti ṣe àyẹ̀wò lẹ́yìn ìdìbò. Àwọn òṣìṣẹ́ ìdìbò àti àwọn ọmọ ẹ̀ṣọ́ tó wà ní iṣẹ́ ni a ó nílò kí wọ́n wọ àwọn kámẹ́rà ara láti dí ìwà àìtọ́ lọ́wọ́.
ojú ìwé 25 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò rẹ láti dá wíwá ọ̀nà àbùyọ́ nínú ìbò dúró àti láti rí i dájú pé a kò ṣe àfọwọ́yí sí àwọn àbájáde tí INEC bá kéde?
Lori INEC ati ìjẹ́pàtàkì ìdìbò, mo pinnu láti mú kí fífi èsì ìdìbò ránṣẹ́ nípa ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán jẹ́ ohun tí a kò lè yẹ̀ sílẹ̀ láti ibi ìdìbò, kí ẹnikẹ́ni má bàa lè yí ohun tí ẹ dìbò sí pa dà. Mo máa gbé àwọn ètò kóníkójọpọ̀ (electronic collation) kalẹ̀ fún kíkójọ àwọn èsì ní ipele gíga, láti mú ìfọwọ́yí pẹ̀lú ọwọ́ tí ènìyàn ń ṣe kúrò pátápátá. Mo máa pa á láṣẹ pé kí wọ́n máa gbé Fọ́mù EC8B àti àwọn ìwé èsì mìíràn sí orí ẹ̀rọ ayélujára ní àkókò gidi, kí gbogbo ènìyàn lè fi ojú ara wọn ṣàyẹ̀wò wọn. Mo máa dín kíkójọ àwọn èsì kù sí ipele ẹ̀kà (ward), láti rí i dájú pé kí ohun gbogbo ṣe kedere, àti láti dín àǹfààní ìdàrúdàpọ̀ ní àwọn ipele tó ga jù kù.
Mo tún máa dá Ìgbìmọ̀ Ìwádìí Àwọn Ẹ̀ṣẹ̀ Ìdìbò (Electoral Offences Commission) sílẹ̀ láti máa ṣe ìwádìí àti ẹjọ́ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìdìbò ní ọ̀nà òmìnira, àti láti dá Ọ́fíìsì Olùṣàyẹ̀wò Olórí Ìdìbò Òmìnira (Independent Chief Elections Auditor) sílẹ̀ láti máa ṣàyẹ̀wò àwọn ohun èlò ìdìbò kí ìdìbò tó bẹ̀rẹ̀, máa ṣọ́ ìlànà náà kí wọ́n tó kéde àwọn èsì, àti láti ṣe àyẹ̀wò lẹ́yìn ìdìbò fún ìṣírò ìgbọ́wọ́. Mo máa béèrè pé kí gbogbo òṣìṣẹ́ ìdìbò àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ààbò tí wọ́n wà lẹ́nu iṣẹ́ ìdìbò máa wọ àwọn kámẹ́rà pàtàkì lára wọn (body cameras), láti rí i dájú pé ohun gbogbo ṣe kedere àti láti dí ìwà àìtọ́ lọ́wọ́.
Èyí ni bí a yóò ṣe mú ìgbẹ́kẹ̀lé tí ìdìbò gbára lé padà bọ̀ sípò, kí àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ará Nàìjíríà tí wọ́n dúró ní ọ̀nà gígùn láti forúkọ sílẹ̀, gba PVC wọn, kí wọ́n sì dìbò, lè rí i pé ìbò wọn ní ìtumọ̀.
ojú ìwé 25 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ó ṣe tò ètò ààbò ṣe ní ìpele ìbílẹ̀, ìpínlẹ̀, orílẹ̀-èdè, àti ààlà láti dáàbò bo àwọn àdúgbò?
Èmi yóò ṣètò ààbò gẹ́gẹ́ bí ètò àjùmọ̀ṣe pẹ̀lú ipa tí ó yanjú sí ipele mẹ́rin. Ní ìpele àdúgbò, a óò kọ́ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìjáfáfá tí ó dá lórí àdúgbò láti rí ìhàlẹ̀ mọ̀ kí a sì fi í léde ní kíákíá. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò kó ipa tí ó lágbára jùlọ nínú ìṣọ́ṣẹ́ẹ́, ìdáhùnpadà kíákíá, àti ìdènà ìjà, nígbà tí a óò fi agbára kún àwọn ilé-iṣẹ́ orílẹ̀-èdè láti ṣe àṣepọ̀ ìjáfáfá àti láti fi òfin múlẹ̀. A óò tún ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè alábàágbé láti dojú kọ àwọn ìhàlẹ̀ tí ń kọjá ààlà bíi ìpániláyà, ṣíṣe oníṣòwò ènìyàn, àti ìwà ọ̀daràn tí a ṣètò.
ojú ìwé 26 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé a óò kà ìwà ọ̀daràn àti jíjínigbé sí ipá ìpayà (terrorism)?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò yan jíjà ẹ̀rù àti jíjínigbé gẹ́gẹ́ bí ìṣe apániláyà, kí àwọn tí ń dẹ́rùbà àwọn àgbègbè lè dojú kọ gbogbo agbára àwọn òfin ààbò orílẹ̀-èdè àti ìjà sí apániláyà ní kíkún.
ojú ìwé 26 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé o máa bá àwọn ọlọ́ṣà tàbí àwọn to ń jí ènìyàn gbé sọ̀rọ̀ láti dá ìkọlù dúró?
Rárá. Èmi yóò ṣe ìdúró ṣinṣin láìní ìrẹ̀lẹ̀ fún ìdúnàdúrà pẹ̀lú àwọn apániláyà tàbí àtúntò wọn. Mo pinnu láti ṣe àtúnṣe sí àwọn òfin tó ṣe pàtàkì láti fi àwọn ìwà ọ̀daràn jíjà àti jíjí-gbé-ṣe-ẹrú lọ́nà ṣíṣètò sí abẹ́ àwọn òfin apániláyà, kí a lè ní àwọn ìdáhùn òfin àti ìṣiṣẹ́ tó lágbára jù. Èyí ni bí a yóò ṣe rí i dájú pé ìdájọ́ tó yára tó sì ṣeé gbáralé yóò wà gẹ́gẹ́ bí ìdènà.
ojú ìwé 26 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò rẹ fún bí a ṣe ń tọ́jú àwọn ọ̀ràn ìwà ìbàjẹ́ àti ìpániláyà nínú ilé ẹjọ́?
Èmi yóò dá Àwọn Ilé Ẹjọ́ Pàtàkì sílẹ̀ fún Ìpanilára, pẹ̀lú Ìpanilára Ètò Ọrọ̀ Ajé, tí yóò bo ìwà ìbàjẹ́ ńlá tí ó ń dojú kọ ìdúróṣinṣin ètò ọrọ̀ ajé àti ààbò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn wọ̀nyí yóò jẹ́ ilé ẹjọ́ tí a yà sọ́tọ̀ pẹ̀lú àwọn adájọ́ tí a tí kọ́ àti àwọn àkókò tí a dá sílẹ̀ dáadáa, kí àwọn ẹjọ́ lè máa lọ láìsí àìdúró tí ó ń ṣẹlẹ̀ lónìí. Èmi yóò yára mú ìgbẹ́jọ́ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìpanilára ṣíṣẹ̀, láti ní àbájáde tí ó yára tí ó sì dájú, ní dídúró ṣinṣin pẹ̀lú àìgbọ́dọ̀ bá-a-dọ́gba fún àjọríjọ́pọ̀ tàbí àtúnṣe àwọn ìpanilára. Èyí ni bí a ṣe máa fi òdodo tí ó yára, tí ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé lélẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdènà gidi.
ojú ìwé 26 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìpèrò rẹ láti tún bí àwọn àjọ ààbò Nàìjíríà ṣe ń pín ìròyìn àṣírí (intelligence) ṣe?
Mo pinnu láti kọ́ ètò ààbò òde-òní, tí a ṣe ìṣọ̀kan rẹ̀, tí ìjìnlẹ̀-òye ń darí, tí kò ní gbára lé àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan tàbí àwọn ìlànà tí ó yapa-yapa mọ́. Èmi yóò fi ìdí ètò ìṣọ̀kan ìjìnlẹ̀-òye orílẹ̀-èdè kan tí òfin gbé kalẹ̀, tí ó ní ìlànà pàtó, múlẹ̀, kí n sì tún Òfin Ìgbìmọ̀ Ààbò Orílẹ̀-èdè ṣe láti dá Ọ́fíìsì Olùṣọ̀kan Ìjìnlẹ̀-òye Orílẹ̀-èdè sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé rẹ̀, kí n sì fún ọ́fíìsì náà ní agbára láti ṣọ̀kan ìkójọpọ̀ ìjìnlẹ̀-òye, àyẹ̀wò àti ìdáhùn kánkán kọjá àwọn ilé-iṣẹ́ ológun, ààbò àti àwọn ẹgbẹ́ olóró-ìrànwọ́. Báyìí ni a óò ṣe mú ìjà-láàrín-ilé-iṣẹ́ àti ìpínyà ìjìnlẹ̀-òye kúrò pátápátá.
ojú ìwé 27 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé o máa dá àwùjọ àjùmọ̀ṣe (joint task force) sílẹ̀ láti bá ipá ìpayà jà?
Bẹ́ẹ̀ni. Màá dá Ẹgbẹ́ Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe Lòdì sí Ìpániláyà (Joint Terrorism Task Force) sílẹ̀ tí yóò kó àwọn ilé-iṣẹ́ àbójútó ààbò, àwọn ológun alábájọpọ̀, àti àwọn ológun jọ sí abẹ́ ìlànà ìṣọ̀kan-iṣẹ́ kan. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, màá tẹ ìtẹ̀síwájú sí lílo àwọn ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ (technology) tí yóò gbé àjọpín ìròyìn-ìkọ̀kọ̀ (intelligence) lọ́gán, àwọn àmì ìkìlọ̀ ṣáájú, àti ìdáhùn tí a ṣe pọ̀ ní àjùmọ̀ṣe.
ojú ìwé 27 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Irú àtúnṣe wo ni ẹ máa lépa láti rí dájú pé òmìnira àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba wà, kí a sì tún gba ìgbẹ́kẹ̀lé padà nínú ìṣírò gbangba ìpínlẹ̀?
Mo gbàgbọ́ pé àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ láìbẹ̀rù àti láìṣègbè, ìyẹn sì ni ìwọ̀n tí màá fi wọ́n mú. Mo ti sọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí wọ́n bá lo ilé-iṣẹ́ bí i EFCC gẹ́gẹ́ bí ohun ìjà sí àwọn alátakò nígbà tí àwọn ọ̀rẹ́ sì ń gbádùn àìlèfọwọ́kàn: ìyẹn jẹ́ ẹ̀gàn fún ìdájọ́, n kò sì ní gbà á. Mo tún ti dúró ṣinṣin lórí Òfin Àpapọ̀ fúnra rẹ̀, pẹ̀lú Abala 188 nípa bí a ṣe lè yọ Gómìnà kúrò, àti Abala 305, tí ó dí ààlà agbára pàjáwìrì, tí kò sì gba àyè fún ìdádúró àwọn tí a yàn sípò tàbí àwọn ìlànà àkókò ìjọba àti yíyọ kúrò tí Òfin Àpapọ̀ gbé kalẹ̀. Lórí ọ̀rọ̀ ààbò, mo ti rọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè láti ṣe òfin tí yóò jẹ́ kí àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ lè pèsè ohun ìjà àti ohun èlò fún àwọn ẹgbẹ́ ààbò tiwọn gẹ́gẹ́ bí ó ṣe yẹ, láti fi mú gbogbo ètò ààbò wa lágbára sí i.
ojú ìwé 27 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni o ṣe máa rí dájú pé àwọn ọlọ́pàá àti àwọn àjọ ààbò mìíràn kò fọwọ́ bọ iṣẹ́ ara wọn?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti ṣe àlàyé tó ṣe kedere nípa ipò, ojúṣe, àti àwọn ààlà iṣẹ́ láàrín Ọlọ́pàá Àpapọ̀ àti àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò mìíràn. Èyí jẹ́ nípa rírí i dájú pé gbogbo ènìyàn mọ ipò tiwọn, kí àwọn aráàlú bí ẹ̀yin ṣe wà ní ààbò láìsí rúdurùdu nípa ẹni tó wà lábẹ́ àṣẹ.
ojú ìwé 27 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe láti dá ìlòkulò tí àwọn ọlọ́pàá àti àwọn àjọ ààbò mìíràn ń ṣe dúró?
Mo pinnu láti mú àwọn ààbò lòdì sí ìlòkulò lágbára bí àwọn ilé-iṣẹ́ ṣe ń fipá mú òfin, kí a lè dáàbò bò ọ́. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣe ìfilọ́lẹ̀ kámẹ́rà ara àti ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí a fi fídíò gbasilẹ fún àwọn ọlọ́pàá, NSCDC, Road Safety àti àwọn ilé-iṣẹ́ parami-litari mìíràn, àti ṣíṣe àmúlò àwọn ìlànà mímú ènìyàn tí ó ṣe kedere.
ojú ìwé 27 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe nípa ìwà ọ̀daràn àti jíjínigbé?
Èmi yóò fún ìdáhùn sí ìjàgbọ́n àti jíjínigbé lókun nípa dídásílẹ̀ Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Ìjàgbọ́n àti Jíjínigbé ní gbogbo ọ́fíìsì olórí ìjọba ìpínlẹ̀ (state command). Àwọn ẹ̀ka wọ̀nyí yóò jẹ́ ọ̀kan tí àwọn ènìyàn tí a tí dáàtò dáadáa, tí wọ́n sì lè gbé kánkán sí ibi tí wọ́n bá nílò wọn, tí wọ́n sì múrasílẹ̀ láti dáhùn kíákíá. Èyí ni bí a yóò ṣe kojú àwọn ìhàlẹ̀ wọ̀nyí tààrà ní àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ti ń ṣẹlẹ̀.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Báwo ni ẹ ṣe máa kojú ìwà ipá àti àìtọ́ ọlọ́pàá?
Èmi yóò dá Ilé-iṣẹ́ Àlámọ̀rí-Inú tí kò ní ìdarí ẹlòmíràn sílẹ̀ láti ṣe ìwádìí nípa ìwà ìkà nínú àwọn ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn. Èyí ń fún ẹgbẹ́ tí ó ṣe kedere, tí kò sì ní ìdarí ẹlòmíràn, iṣẹ́ láti máa wá àwọn ìwà búburú ṣe wò láàrin àwọn tí a yàn láti dáàbò bo yín wò. Ó jẹ́ apá kan bí a ó ṣe kọ́ ààbò-inú orílẹ̀-èdè yìí tí ó lágbára jùlọ.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Báwo ni o ṣe máa mú ìṣọ̀kan láàrin àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn orílẹ̀-èdè tó yí Nàìjíríà ká sunwọ̀n sí lórí ọ̀rọ̀ ààbò?
Èmi yóò máa darí ohun tí mo pè ní ìlànà firehose ti ìṣọ̀kan ààbò tí ń bá a lọ, tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ gbòǹgbò, kọjá àwọn ìpínlẹ̀ ìdájọ́, nínú Nàìjíríà àti pẹ̀lú àwọn aládùúgbò wa. Ìyẹn túmọ̀ sí fífún àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n bá ààlà wọn lágbára láti jọ ṣètò àwọn iṣẹ́ ṣíṣe, pín ìròyìn awárí ní àsìkò gidi, àti ṣọ̀kan nínú ìdáhùn láìka ẹgbẹ́ agbègbè tí wọ́n jẹ́ sí. A ó tún dá àwọn ìlànà ìgbìmọ̀ iṣẹ́ ààbò papọ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè aládùúgbò tí wọ́n ń kojú irú àwọn ìhàlẹ̀ kan náà bíi jíjà ìwà ọ̀daràn, jíjí ènìyàn gbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ń rékọjá ààlà, a ó sì mú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ààbò wa pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí ó yí Nàìjíríà ká lágbára sí i.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Kí ni ẹ máa ṣe nípa àìní ààbò àti jíjalẹ̀ ní Àríwá, àti láti mú ìmúdásílẹ̀ bá òwò kọjá àlà?
Nípa àìléwu ní Àríwá, ètò mi kárí gbogbo apá Nàìjíríà, títí kan Àríwá Ìwọ-oòrùn. Èmi yóò dá Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Ìjàgbé àti Jíjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo ọ́fíìsì ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn òṣìṣẹ́ tí a tí kọ́ dáadáa, tí wọ́n sì ṣe é gbé kiri, láti mú ìdáhùn sí ìjàgbé àti jíjínigbé lágbára sí i. Èmi yóò gba ìlànà "firehose" fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí ó pọ̀, tí ń lọ lọ́wọ́lọ́wọ́ kọjá àwọn àgbègbè ìdájọ́, kí a lè ní ìdáhùn kíákíá àti pínpín ìròyìn ìkọ̀kọ̀ tí ó lágbára jùlọ. Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó bá ara wọn dógbolo yóò jọ pète àwọn iṣẹ́ ìsapá, kí wọ́n sì pín ìròyìn ìkọ̀kọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kí wọ́n sì ṣe àtúnṣe ìdáhùn pọ̀. Èmi yóò ti tẹ̀síwájú fún Ilé-Iṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú (Internal Affairs Agency) tí ó dúró fúnra rẹ̀ láti ṣe ìwádìí nípa ìwà àìtọ́ nínú àwọn ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn, èmi yóò sì kọ́ àwọn ìlànà ààbò tí a jọ ń lò pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn orílẹ̀-èdè tí ó wà nítòsí tí wọ́n ń kojú ewu kan náà. Èyí ni bí a ṣe máa gba àwọn àgbègbè wa sílẹ̀ lọ́wọ́ ìjàgbé, jíjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ń gba àwọn ààlà kọjá.
Nípa òwò àti ìṣòwò, èmi yóò ṣe déédé àwọn ìlànà àti ìdíwọ̀n òwò orílẹ̀-èdè wa pẹ̀lú àwọn ìbéèrè òwò òmìnira Áfríkà kí àwọn ọjà Nàìjíríà lè díje kárí àwọn ọjà Áfríkà. Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn oníṣòwò Nàìjíríà láti wọlé sí àwọn ọjà Áfríkà tuntun nípasẹ̀ ìrọ̀rùn òwò àti àwọn ìpìlẹ̀ ìròyìn, mo óò sì ṣiṣẹ́ láti kọ́ àwọn ẹ̀wọ̀n iye-iṣẹ́ àgbègbè pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà mìíràn láti gbé iṣẹ́ àgbéjáde àti ọjà-ìtajà ró. Èmi yóò mú ìlọsíwájú bá àwọn ohun-àmáyé ààlà àti àwọn ìlànà kọ́sítọ̀mù láti mú kí òwò kọjá ààlà yára àti kí ó munadoko sí i. Èmi yóò darí ìjíròrò àti mú àwọn àjọṣe òwò tí ó ṣí àwọn ọjà tuntun sílẹ̀ fún àwọn ọjà àti iṣẹ́ Nàìjíríà lágbára, bí a ṣe ń dáàbò bo àwọn ire orílẹ̀-èdè wa, mo óò sì rí i dájú pé àwọn àdéhùn náà ń ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àgbéjáde, iṣẹ́-àgbẹ̀, iṣẹ́ onírúurú, àti ọjà-ìtajà Nàìjíríà, tí wọ́n sì ní àwọn ìpèsè fún ìgbéjáde ìmọ̀-ẹ̀rọ, àtìlẹ́yìn iṣẹ́ àṣà ìbílẹ̀, àti ààyè ọjà tí ó tọ́. Èmi yóò ṣe àtúnyẹ̀wò àti tún ṣe ìjíròrò lórí èyíkéyìí àdéhùn àti ìbánisọ̀rọ̀ òwò tí kò bá ire orílẹ̀-èdè wa mu.
Nípa àwọn ọ̀rọ̀ agbéwọlé kọjá ààlà ní pàtàkì, mo máa ṣí àwọn ààlà wa sílẹ̀ àti rí i dájú pé a gba ìmọ̀-ẹ̀rọ òde-òní gbọ́ kí ìrìnàjò òwò ní àwọn ààlà wa má bàa gbé àwọn ohun tí ń fa àìléwu kiri. Èmi yóò mú àwọn àdéhùn òwò àti ààbò ti orílẹ̀-èdè méjì lágbára pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí ó wà nítòsí láti rí i dájú pé ìrìnàjò àwọn ènìyàn àti òwò wọlé sí Nàìjíríà bá àwọn pàtàkì tí a ti gbékalẹ̀ mu, kí ó sì fa ìpalára tí ó kéré jù sí Nàìjíríà.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Báwo ni ẹ ó ṣe bá àwọn orílẹ̀-èdè tó wà nítòsí bí Niger, Chad, Cameroon àti Benin ṣiṣẹ́ láti ja ìpanilágara àti ìwà ọ̀daràn ní etí ìpínlẹ̀?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Niger, Chad, Cameroon àti Orílẹ̀-èdè Benin nípasẹ̀ pínpín ìjìnlẹ̀ ìwífún tí ń bá a lọ, àwọn ìṣọ́ ààlà àpapọ̀, àwọn iṣẹ́ ológun tí a ṣe ìṣọ̀kan rẹ̀, àti àwọn ìlànà ààbò tí a ṣe déédé láti bá ìpanilágara, òwò ẹrú ènìyàn, àti ìwà ọ̀daràn káàkiri ààlà jà. Mo tún pinnu láti fẹ̀ ipa Nigeria sí i nínú àwọn pẹpẹ ààbò ẹkùn-ìpínlẹ̀, kí a lè ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó dúró ṣinṣin, tí iye rẹ̀ pọ̀ ní Ìwọ̀ Oòrùn àti Àárín Gbùngbùn Áfíríkà.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Kí ni ìpèrò rẹ láti bá ọ̀rọ̀ jíjínigbé ní Nàìjíríà lò?
Èmi yóò tú ètò ọrọ̀ ajé ìjínigbé náà palẹ̀ láti gbòǹgbò rẹ̀. Mo pinnu láti fi jínigbé mu kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìwà ọ̀daràn nìkan, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí ètò ọrọ̀ ajé tí a ṣètò, àti láti ṣẹ́ àwọn ìṣírí owó tí ń gbé eró.
ojú ìwé 28 ○ To the North: Niger
Kí ni o máa ṣe láti dáàbò bo àwọn àgbẹ̀ àti láti rí dájú pé oúnjẹ tó tó wà fún gbogbo ènìyàn?
Èmi yóò mú ìṣẹ́ àgbẹ̀ padà di ààbò, nítorí àìní ààbò ní oko ni ó ń fa àìtó oúnjẹ àti ìgbé-èrò owó tí ń gòkè àjà. A óò dáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà ọ̀já-oko nípasẹ̀ ìfilélẹ̀ àwọn ọlọ́pàá/ọmọ ogun tí a yàn fún ète náà, a óò sì dá àwọn àgbègbè oko tí a ó dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn ibi tí ewu ti pọ̀ jùlọ, kí àwọn ènìyàn lè gbin oko tí wọ́n sì á kórè wọn láìsí ewu. Èmi yóò tún ṣètìlẹ́yìn fún ìlànà ìkìlọ̀ ṣáájú àti ìdáhùn kánkán fún àwọn àgbègbè abúlé, kí àwọn àgbẹ̀ lè ṣe iṣẹ́ wọn, kí wọ́n kórè, kí wọ́n sì gbé àwọn ọjà wọn kiri láìsí ìdáríjì tàbí ìdádúró.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Báwo ni ẹ ó ṣe kojú ìjínigbé ní orí ọ̀nà àti ní àwọn agbègbè abúlé?
Mo pinnu láti sọ jíjíjọ́ ènìyàn di ìwà ọdẹ̀jọ̀ tó léwu gidi, tí kò sì ní èrè, kì í sì í ṣe òwò tí ẹnikẹ́ni lè jàre nínú rẹ̀. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò dí ìṣàn owó tó wà lẹ́yìn rẹ̀, a óò lépa owó ìràpadà, ọ̀nà fífọ̀ owó àti àwọn ẹgbẹ́ tó ń ṣètìlẹ́yìn, a óò sì lo ìjìnlẹ̀ ìmọ̀ àti ètò ìtọpinpin owó láti mọ àti láti ti àwọn iṣẹ́ jíjíjọ́ ènìyàn pa pátápátá. Ní ìpínlẹ̀ yín, èmi yóò gbé àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Ìja Ìwà-Ọ̀daràn àti Jíjíjọ́ Ènìyàn dìde, tí wọn yóò ní àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ dáadáa tí wọ́n sì ní ìgbéṣẹ́ kíákíá lábẹ́ gbogbo àwọn àgbékalẹ̀ ìjọba ìpínlẹ̀. Fún àwọn àgbègbè àgbẹ̀, èmi yóò dáàbò bo àwọn ọ̀nà oko àti èmi yóò dá àwọn agbègbè oko tí a dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn àgbègbè tó léwu jùlọ, tí a óò fi àwọn ètò ìkìlọ̀ ṣáájú àti ìdáhùn kíákíá ṣètìlẹ́yìn fún un, kí ẹ̀yin kí ó lè ṣiṣẹ́ lórí ilẹ̀ yín láìbẹ̀rù.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Báwo ni ìwọ yóò ṣe bá ìṣẹ̀lẹ̀ jíjínigbé jà ní orílẹ̀-èdè yìí?
Èmi yóò mú jíjínigbé di ohun tí ó léwu jù, tí kò ní ère, àti tí ó rọrùn láti tú ká. Èmi yóò ba sísàn owó tí ń rọ̀ ọ́ lẹ́yìn jẹ́ (owó irapada, àwọn ọ̀nà fífọ owó, àwọn nẹ́tíwọ́kì àtìlẹyìn) ní lílo àwọn ẹ̀rọ ìjọba olóye àti ìṣúná owó láti ṣàwárí àti láti ti àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí ọ́rùn pa, pẹ̀lú ìbáwí òfin tí ó le koko fún àwọn tí ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún wọn. Èmi yóò dá àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Ìja Ìjínigbé àti Ọ̀daràn lélẹ̀ ní gbogbo ọ́fíìsì àṣẹ ìpínlẹ̀, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ tí wọ́n sì ní agbára ìrìn kánkán, màá sì tì síwájú òfin tí yóò jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ lè pèsè ohun ìjà fún àwọn ẹgbẹ́ ààbò wọn bí ó ti yẹ, àti láti máa darí pínpín ìjọba olóye láàrin àwọn ìpínlẹ̀ láìdáwọ́dúró kí àwọn ọ̀daràn má bàa rí ọ̀nà àbáyọ kankan láti padà sí.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Àwọn ìgbésẹ̀ pàtó wo àti ìlànà àkókò wo ni ìwọ yóò gbé láti dáàbò bo àwọn oko Chibok kí o sì jí ọrọ̀ ajé agbègbè náà padà fún iṣẹ́?
Lórí dídáàbò bo àwọn agbègbè ìgbẹ́ ní Chibok, Damboa àti Sambisa, ètò mi láti jẹ́ kí iṣẹ́ àgbẹ̀ wà láìléwu bo gbogbo apá Nàìjíríà, tí Borno pàápàá wà nínú rẹ̀. Èmi yóò máa fi ààbò àgbẹ̀ ṣe ọ̀kan pàtàkì nínú ìlànà oúnjẹ, ní dídáàbò bo àwọn agbègbè ìgbẹ́ àti àwọn ọ̀nà àgbẹ̀ nípasẹ̀ ìfisípò àwọn agbófinró pàtàkì, àti ní dídá àwọn agbègbè àgbẹ̀ tí a dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn ibi tí ewu pọ̀ sí, kí àwọn ènìyàn lè gbin àti kórè láìléwu. Èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ètò ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ àti ìdáhùn kánkán fún àwọn agbègbè ìgbẹ́ tí ó ń kojú ewu. Èmi yóò fi àwọn Agro-Rangers tí a múra sílẹ̀ dáadáa sípò, kí n sì lo ìṣàkóso dírónù afẹ́fẹ́ ní gbogbo àwọn ọ̀nà àgbẹ̀ láti rí àti pa àwọn ewu run ní oko, kí ọjà le máa rìn láìsí ìdíwọ́.
Lórí Ọlọ́pàá Ìpínlẹ̀ àti ààbò àwùjọ, bẹ́ẹ̀ni, mo ṣe àtìlẹ́yìn èyí. Mo ń ṣàgbàwí fún àtúnṣe ìgbékalẹ̀ òfin láti jẹ́ kí Ìpínlẹ̀ àti Àwọn Agbègbè kéékèèké lè ní Ọlọ́pàá Àdúgbò, ní fífẹ̀ẹ́ sí i ìgbaṣiṣẹ́ àwọn agbófinró, àti ní fífi ìṣàkóso satẹ́láìtì àti dírónù tí ó ga jùlọ sípò pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ ìforígbárí ẹ̀rọ amòye-darí lòdì sí ìdìtẹ̀, fún àwọn agbègbè bí Borno tí ó ti kojú jíjínigbé, ìpanilára àti ìkọlù ológun. Mo gbàgbọ́ pé ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ lè yanjú àwọn ìṣòro ààbò pàtàkì ti onírúurú ìpínlẹ̀, níwọ̀n bí a ti kọ́ àwọn ìgbésẹ̀ líle sínú rẹ̀ láti ṣàyẹ̀wò ìlòkulò. Mo ti pe Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè láti ṣe òfin tí yóò jẹ́ kí àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ lè pèsè ohun ìjà àti ohun èlò òde-òní fún àwọn ẹgbẹ́ ààbò wọn ní ọ̀nà tí ó yẹ, láti dín ìdíwọ́ kù fún àwọn agbófinró àpapọ̀ tí iṣẹ́ pọ̀ mọ́ lórí, nígbà tí àwọn agbègbè yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn agbófinró wa nípasẹ̀ pínpín ìwífún dípò kí wọ́n fi ọwọ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ olóhun ìjà. Èmi yóò tún mú àwọn ìgbékalẹ̀ ààbò tí ó dá lórí àwùjọ lágbára sí i láti mú ìkójọpọ̀ ìwífún, ìgbẹ́kẹ̀lé àti ìdáhùn kánkán sunwọ̀n sí i ní ìpele ìsàlẹ̀, lábẹ́ ìlànà àbojútó orílẹ̀-èdè láti dí ìlòkulò lọ́wọ́.
Lórí jíjí ọrọ̀-ajé àdúgbò padà àti dídín iye owó oúnjẹ àti ajílẹ̀ kù, ètò mi fún gbogbo orílẹ̀-èdè náà kan Borno pàápàá. Èmi yóò fi ètò pínpín ohun èlò e-wallet tààrà sípò láti mú ajílẹ̀ tí wọ́n ti ṣe ìdinkù owó lé lórí, irúgbìn tí ó máa so èso púpọ̀, àti ààbò lọ́wọ́ kòkòrò kòlò tààrà sí ọ̀dọ̀ àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti fọwọ́sí, ní dídá àwọn alárinà sí, nígbà tí n ó máa fẹ̀ẹ́ sí i àwọn awin àgbẹ̀ oṣùwọ̀n kékeré nípasẹ̀ Bank of Agriculture. Èmi yóò pa owó orí àṣẹ́wọ̀le lórí àwọn ohun èlò àgbẹ̀ run, mú kí àwọn ibùdó ìfipamọ́ ọkà orílẹ̀-èdè pàtàkì kún padà láti dín owó mọ́lẹ̀ nígbà àìtó, kí n sì dín owó ọkọ̀ kù nípa fífún àwọn ohun èlò ìyọ́nu epo ìbílẹ̀ ní ìrànlọ́wọ́ owó. Èmi yóò kọ́ àwọn ọ̀nà kékeré ìgbẹ́ láti oko sí ọjà, dá àwọn agbègbè ìṣàmúlò ọjà àgbẹ̀ sílẹ̀ nítòsí àwọn àkójọpọ̀ àgbẹ̀, fi ìkóra pamọ́sí tútù oòrùn sípò láti dín àdánù lẹ́yìn ìkórè kù, àti fẹ̀ẹ́ sí i ìbomirin fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ní gbogbo ọdún yí ká.
Lórí iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́ Borno, ètò orílẹ̀-èdè mi kan níbẹ̀ pàápàá. Èmi yóò ṣe ìfilọ́lẹ̀ ètò ìmọ̀-sí-iṣẹ́ tí yóò fojú sí gbogbo ẹ̀ka ọ̀dọ́, àwọn tí ó yege ilé-ìwé, àwọn tí ó fi ilé-ìwé sílẹ̀ ní kíákíá, àti àwọn tí kò sí lọ́wọ́ nínú ẹ̀kọ́, iṣẹ́, tàbí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní àkókò yìí. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò ṣe ìfilọ́lẹ̀ owó ìmúnilọ́kánwá ọrọ̀-ajé ti ìwọ̀n US$10 bílíọ̀nù láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ kékeré ní gbogbo ẹ̀ka, kí n sì dín ẹrù owó orí kù lórí àwọn iṣẹ́ kékeré tí ó ń dá iṣẹ́ sílẹ̀, ní fífún àwọn tí ó bá gba àwọn ará Nàìjíríà níṣẹ́ ní èrè.
Lórí àkókò, mo ti ṣe ìfilọ́lẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀ àtúnṣe àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò, pẹ̀lú ìnáwó tí ó dára sí i àti àǹfààní tí ó sunwọ̀n sí i fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò, láti ọjọ́ kìíní.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Báwo ni o ṣe máa yanjú àìtó àwọn ọlọ́pàá ní Nàìjíríà?
Èmi yóò pọ̀sí iye àwọn ọlọ́pàá káàkiri orílẹ̀-èdè náà kí a lè dọ́gba pẹ̀lú ìlànà àgbáyé ti ọlọ́pàá kan fún gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè 450, ní mímú agbára ààbò àgbègbè àti agbára ìdáhùn lágbára síi. Èyí túmọ̀ sí bíbẹ̀rẹ̀ ètò gbígba àwọn ọlọ́pàá òṣìṣẹ́ tuntun àti ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ lórílẹ̀-èdè ní ìwọ̀nba-ìwọ̀nba láti fẹ̀ iye àwọn ọlọ́pàá sí i ní ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀. Mo pinnu láti rí i dájú pé a mú èyí ṣẹ ní gbogbo ìpele ìjọba.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Ṣé o máa kéde igbanisíṣẹ́ ọlọ́pàá àti iye àwọn ọlọ́pàá tí o máa gbaṣẹ́ láti ọjọ́ àkọ́kọ́ tí o bá wà ní ọ́fíìsì?
Lórí gbígba àwọn ọlọ́pàá ṣiṣẹ́, màá mú iye àwọn ọlọ́pàá pọ̀ sí ní gbogbo orílẹ̀-èdè náà. Ète mi ni láti pàdé ìwọ̀n àgbáyé ti ọlọ́pàá kan fún ọmọ orílẹ̀-èdè 450, kí àdúgbò yín lè ní ààbò tó lágbára àti ìdáhùn tó yára nígbà tí ẹ bá nílò rẹ̀. Láti dé ibẹ̀, màá ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìgbékalẹ̀ ètò gbígba àti ìkọ́ni ọlọ́pàá lóníwọ̀n-ìwọ̀n ní ìpele orílẹ̀-èdè, láti fẹ̀ iye àwọn ọlọ́pàá sí ní ìpele àpapọ̀, ìpínlẹ̀ àti ìbílẹ̀.
Nípa iye tí a óò gbà ṣiṣẹ́ láti ọjọ́ kìíní, n kò tíì ṣe àkọsílẹ̀ iye pàtó kan tí a óò mú wọlé ní ọjọ́ kìíní mi ní ọ́fíìsì. Ohun tí mo ti dá lójú ni ètò gbígba àti ìkọ́ni ọlọ́pàá lóníwọ̀n-ìwọ̀n, láti fẹ̀ iye àwọn ọlọ́pàá sí títí a óò fi dé ète náà ti ọlọ́pàá kan fún ọmọ orílẹ̀-èdè 450.
ojú ìwé 29 3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY)
Kí ni o máa ṣe láti yí bí àwọn ọlọ́pàá ṣe ń bá àwọn ará ìlú lásán lò padà?
Mo ti pinnu láti tún ìlọ́po̟ló̟po̟ àwo̟n o̟ló̟pàá ṣe àti láti yí ipa wo̟n padà, kí wó̟n lè di a̟mùrò oníṣe̟ ìjo̟ba tó pète fún ìlú gan-an. Èyí túmò̟ sí pípàdánù ìlànà a̟mùrò amúnisìn to̟ ń dáàbò bo ìjo̟ba, kí wo̟n lè di ètò o̟ló̟pàá to̟ dá lórí àwo̟n aráàlú, tó ń ṣiṣe̟ fún yín, kì í ṣe fún àwo̟n tó wà ní àga agbára nìkan.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé ẹ̀yin yóò ṣe nǹkan kan nípa ibùdó àwọn ọlọ́pàá àti bí a ṣe ń rán àwọn ọlọ́pàá sí ibi iṣẹ́?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti fòpin díẹ̀díẹ̀ sí ibùdó ọlọ́pàá gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìjọba fún ìbùgbé wọn, àti láti pín iṣẹ́ ìkálọ̀wọ́ ọlọ́pàá kiri, kí àwọn ọlọ́pàá tó wà láàrin àgbede àti ìsàlẹ̀ ipò lè máa ṣiṣẹ́ sí ibi tó sún mọ́ ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń gbé.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti dá ìlòkulò dúró nígbà ìmúṣẹ àti àtìmọ́lé?
Èmi yóò fi ìdí àwọn ìlànà tó ṣe kedere múlẹ̀ nípa mímú ènìyàn ní ìgbàkan àti ìfilélẹ̀ sẹ́wọ̀n. Èyí wé mọ́ lílo àwọn kámẹ́rà ara (body cameras) ní ọ̀nà tí a kò lè yẹ̀ sílẹ̀, àwọn kámẹ́rà tí a óò fi sí àwọn yàrá ìbéèrè-ọ̀rọ̀, àti àwọn ìlànà tó ṣe kedere tí a sì lè fipá mú gbogbo èèyàn tẹ̀lé nípa lílo agbára àti ìbọn.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe láti mú ìtẹ́lọ́rùn àti ipò iṣẹ́ àwọn ọlọ́pàá sunwọ̀n sí i, àti ṣé ẹ máa dá ètò ìfẹ̀yìntì (pension) tó yàtọ̀ sílẹ̀ fún àwọn ọlọ́pàá?
Mo dúpẹ́ pé o gbé èyí dìde, nítorí pé ó kan gbogbo ọ̀gá tó máa ń wọ aṣọ ìlú náà lójoojúmọ́. Ètò mi ni láti tún àwọn ọlọ́pàá ṣe sí iṣẹ́ ìsìn gbogbo ènìyàn tòótọ́, kí a kúrò nínú ọ̀nà agbára amúnisìn tó ń dáàbò bo ìjọba sí ọ̀nà tó máa fi ẹ̀yìn kọ́ ọ, aráàlú. Apá kan nínú èyí ni mímú ológun kúrò lọ́wọ́ ọlọ́pàá: dídẹ́kun lọ́nà kẹ̀kẹ́ lílo bárékè gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà gbígbé tó wọ́pọ̀ jùlọ, àti pínpín iṣẹ́ ìkóṣẹ́ ká sí àwọn ibi tó yàtọ̀ síra kí àwọn ọlọ́pàá tó wà ní àárín àti ìsàlẹ̀ ipò lè ṣiṣẹ́ súnmọ́ àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń gbé.
Lórí ìbéèrè pàtó nípa yíyọ àwọn ọlọ́pàá kúrò nínú ètò owó ifẹ̀yìntì gbogbogbòò àti dídá ètò ọ̀tọ̀ sílẹ̀ bí i ti ológun, èmi kò tíì sọ ipò yẹn jáde. Ohun tí mo ti sọ ni pé àwọn owó tí a jẹ lé lórí, níbikíbi tí wọ́n bá ti jẹ wọ́n, títí kan àwọn tó ń gba owó ifẹ̀yìntì, ni kí a san, àti pé ohunkóhun tí kò bá tíì san ni kí a tẹ̀ jáde ní gbangba.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú owó ìfẹ̀yìntì ọlọ́pàá, ilé, owó oṣù, àti ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọlọ́pàá àti àwọn tí wọ́n ti ṣiṣẹ́sìn tẹ́lẹ̀ sunwọ̀n si?
Lórí ire àwọn ọlọ́pàá, mo ti sọ pé láti ọjọ́ kìn-ín-ní, a óò tún àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò ṣe pẹ̀lú ìnáwó tí ó dára sí i àti ìrànlọ́wọ́ tí ó pọ̀ sí i. Ìwé Ìlànà mi gbé kalẹ̀ Ètò Ìrànlọ́wọ́ Àkànṣe ti Ààrẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò tí a óò mú ṣiṣẹ́ ní ti gidi. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, ètò mi láti tún ọ̀rọ̀ ọlọ́pàá ṣe ní í ṣe pẹ̀lú ìfòpin sí ilé bárékè gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tí a fi ń pèsè ilé fún àwọn ọlọ́pàá, àti pínpín àwọn òṣìṣẹ́ sí onírúurú ibi kí àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n wà ní àárín gbùngbùn sí ìsàlẹ̀ lè sìn sunmọ́ ìpínlẹ̀ tí wọ́n ti wá.
Lórí owó ìfẹ̀yìntì ọlọ́pàá, ètò mi láti rí i dájú pé iyì wà fún owó ìfẹ̀yìntì ní í bo gbogbo àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìntì, títí kan àwọn tí wọ́n ti ṣiṣẹ́sìn nínú ọlọ́pàá tẹ́lẹ̀. Mo dúró ṣinṣin láti tún àwọn owó ìfẹ̀yìntì àtijọ́ ṣe kí ó bá ìyẹ̀wù ìgbésí ayé òde òní mu, láti dá ìdánilójú owó ìfẹ̀yìntì tó kéré jùlọ sílẹ̀ kí ẹnikẹ́ni má bàa fẹ̀yìntì láìní owó ìgbésí ayé, láti so àtúnṣe owó ìfẹ̀yìntì mọ́ ìgbéga owó kí ìyẹ̀wù rẹ̀ lè dáàbò bò ní àkókò, àti láti fi ààyè iwájú fún ìsanwó owó ìfẹ̀yìntì tó jẹ́ déédé tí kò sì ní ìdádúró ní gbogbo ìpele ìjọba. Mo rí ààbò ọjọ́-ogbó gẹ́gẹ́ bí apá pàtàkì nínú ààbò láwùjọ àti iyì ẹ̀dá ènìyàn, èyí sì kan àwọn ọkùnrin àti obìnrin tí wọ́n sìn nínú ọlọ́pàá gẹ́gẹ́ bí ẹnikẹ́ni mìíràn.
Lórí Ètò Owó Ìfẹ̀yìntì Oníṣòwò (Contributory Pension Scheme), mo ti sọ ní kedere pé ìjọba gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ ní ìbámu pẹ̀lú Òfin Àtúnṣe Owó Ìfẹ̀yìntì ti ọdún 2014 àti àwọn ìlànà Ìgbìmọ̀ Owó Ìfẹ̀yìntì Orílẹ̀-èdè, títí kan òfin tí ó sọ pé owó ìfẹ̀yìntì kò lè fi jù 5% ti gbogbo owó rẹ̀ sídi fún ìtẹ̀síwájú amáyédẹrùn. Mo lòdì sí ìgbésẹ̀ láti ṣí owó ìfẹ̀yìntì payá fún àwọn ìdí mìíràn láìní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ ìsọfúnni, nítorí kò sí owó ìfẹ̀yìntì "ọ̀fẹ́" tí ó ju ààlà náà lọ fún ẹnikẹ́ni láti lò. Yàtọ̀ sí dídáàbò bo àwọn owó náà fúnra wọn, ètò owó ìfẹ̀yìntì mi tí ó gbòòrò síi ṣe ìlérí ìsanwó tó jẹ́ déédé tí kò sì ní ìdádúró ní gbogbo ìpele ìjọba.
Lórí ilé fún àwọn ọlọ́pàá, ètò mi ni láti yí padà kúrò nínú ilé bárékè gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tí a fi ń pèsè ilé, kí a sì pínpín àwọn òṣìṣẹ́ sí onírúurú ibi kí àwọn ọlọ́pàá lè máa gbé sunmọ́ àwùjọ wọn. Yàtọ̀ sí èyí, ètò ilé orílẹ̀-èdè mi ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn ìjọba àpapọ̀, ìjọba ìpínlẹ̀, àti àwọn aládàáni, ìjọba ìpínlẹ̀ a máa pèsè ilẹ̀, ìjọba àpapọ̀ a máa ṣètìlẹyìn fún amáyédẹrùn, àwọn olùdásílẹ̀ aládàáni a sì máa kọ́ ilé ní ìwọ̀n gíga, pẹ̀lú ààyè gidi sí àwọn awin ilé tí àwọn èlé rẹ̀ kéré fún àwọn ará Nàìjíríà.
Lórí owó oṣù àti ìṣeduro fún àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ṣì ń sìn, mo ti ṣe ìlérí pé àtúnṣe àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò yóò wá pẹ̀lú ìnáwó tí ó dára sí i àti ìrànlọ́wọ́ tí ó pọ̀ sí i, nípasẹ̀ Ètò Ìrànlọ́wọ́ Àkànṣe ti Ààrẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Ìwé Ìlànà mi.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé o máa mú ọlá àti iyì àwọn ọlọ́pàá padà bọ̀ sípò, kí o sì ṣe àtúnṣe sí iṣẹ́ ọlọ́pàá ní Nàìjíríà?
Lórí àtúnṣe ọlọ́pàá, mo ti pinnu láti tún ọlọ́pàá ṣe àti láti yí wọn padà di ẹ̀ka iṣẹ́ ìsìn gbogbo ènìyàn tòótọ́, ní yíyẹ̀ kúrò nínú ètò amúnisìn, tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ ààbò ìjọba sí ètò ọlọ́pàá tí ó dá lórí àwọn ará ìlú. Èyí túmọ̀ sí yíyọ ọmọ ogun kúrò lọ́wọ́ ọlọ́pàá: fífi ẹ̀tẹ̀lẹ̀ dópin sí lílo bárékè ọlọ́pàá gẹ́gẹ́ bí ètò ibùgbé àkọ́kọ́, àti pínpín iṣẹ́ níṣẹ́ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹkùn kí àwọn ọlọ́pàá tí ó wà ní àárín-gbùngbùn àti ní ìsàlẹ̀ ipò lè ṣiṣẹ́ sí ìtòsí ìpínlẹ̀ tí wọ́n ti ń gbé. Mo tún pinnu láti fi ìdí àwọn ìdarí tí ó ṣe kedere múlẹ̀ nípa mímú ènìyàn mú àti dídá ènìyàn dúró, pẹ̀lú kámẹ́rà ara tí ó jẹ́ dandan, kámẹ́rà nínú àwọn yàrá ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, àti àwọn ìtọ́sọ́nà tí ó ṣe kedere, tí a lè fipá mú, lórí lílo agbára àti ohun ìjà. Papọ̀ pẹ̀lú èyí, èmi yóò ṣiṣẹ́ láti pínpín ètò ọlọ́pàá kiri àti láti fún ìṣàkóso ààbò alágbàwí lókun, mo máa kọ́ ètò ààbò tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele tí ó fi ìgbékalẹ̀ àpapọ̀-ìjọba Nàìjíríà hàn, tí ó mú kí àkókò ìdáhùn sunwọ̀n si, tí ó sì ṣe ìdánilójú ìṣírò ní gbogbo ìpele.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò yín fún iṣẹ́ ọlọ́pàá ní Nàìjíríà?
Èmi yóò kọ́ sí ìlànà ìṣọ́ ọlọ́pàá apapọ̀, ti ìpínlẹ̀, àti ti àdúgbò, pẹ̀lú àwọn àgbègbè àṣẹ tí ó ṣe kedere àti àwọn ìlànà orílẹ̀-èdè tí ó wúlò fún gbogbo ènìyàn. Àwọn ìpínlẹ̀ yóò ní ìdarí iṣẹ́ ọlọ́pàá nínú ìlànà tí a ṣe ìlànà rẹ̀ ní ìpele orílẹ̀-èdè, kí àwọn gómìnà lè ṣe iṣẹ́ wọn gan-an gẹ́gẹ́ bí Olórí Olùṣọ́ Ààbò. Èmi yóò ṣe ìtúpalẹ̀ àwọn ipa tí àwọn tí ń ṣiṣẹ́ ààbò ní ìpele apapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ti ìbílẹ̀ ní, láti fòpin sí ìbàlẹ̀-lórí-ara-wọn, kí a sì mú àwọn ìlànà ààbò ti àdúgbò lágbára fún ìròyìn awárí tí ó dára jùlọ àti ìdáhùn kíákíá ní ìpele gbòǹgbò. Àmójútó orílẹ̀-èdè yóò rí i dájú pé àwọn ìlànà wà ní gíga, kí ó sì dí ìlòkulò lọ́wọ́.
ojú ìwé 30 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò yín fún ìlànà ìbáṣepọ̀ ilẹ̀ òkèèrè ti Nàìjíríà?
Lábẹ́ ìjọba mi, gbogbo ìbárapọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè yóò ṣe àǹfààní tí ó hàn kedere fún ààbò, ọrọ̀-ajé, ọba-aláṣẹ àti ìlọsíwájú ìmọ̀-ẹ̀rọ Nàìjíríà. Èmi yóò fi ààyè àkọ́kọ́ fún àwọn àdéhùn òwò tí ó ń ṣètìlẹyìn fún iṣẹ́ àgbéṣẹ́ ìbílẹ̀ àti ìṣẹ̀dá iṣẹ́, kọ àwọn àdéhùn ilẹ̀ òkèèrè tí ó lè ba àwọn ire ọrọ̀-ajé tàbí ìlànà wa jẹ́, àti ṣe àwọn àdéhùn tí yóò mú ìfiṣọ̀wọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ìkọ́lé agbára wá. Nàìjíríà ni yóò wá ní àkọ́kọ́ nínú gbogbo ìpinnu kárí-ayé tí a bá ṣe.
ojú ìwé 32 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa kojú àìlera àbò nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àgbègbè?
Mo pinnu láti tún ECOWAS kọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti fi fúnni ní àkọ́kọ́bá sí ààbò yín. Èyí túmọ̀ sí dídarí àwọn àtúnṣe láti mú àwọn ìlànà ààbò àpapọ̀ àti àwọn ọ̀nà ìdáhùn kánkán lágbára, dídásílẹ̀ pínpín ìjìnlẹ̀ ìròyìn tí ń bá a nìṣó àti àwọn iṣẹ́ àjọṣepọ̀ láàrín àwọn orílẹ̀-èdè ọmọ ẹgbẹ́ láti bá ipanilaya, jíjalè, àti ìwà ọ̀daràn kọjá ààlà jà, àti ṣíṣe ìbámu àwọn ìlànà àti àwọn ohun àmúṣọrọ̀ àgbègbè láti dáhùn kánkán sí àwọn ewu ààbò kọjá àwọn ààlà. Papọ̀, a lè darí ìṣọ̀kan ńlá kárí Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà láti yanjú àwọn ewu àjọṣepọ̀ wọ̀nyí.
ojú ìwé 32 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa lo ìlànà ìbáṣepọ̀ ilẹ̀ òkèèrè láti ran òwò àti àbò Áfíríkà lọ́wọ́?
Mo pinnu láti sọ Áfríkà di ohun pàtàkì jùlọ nínú ìlànà ìbáṣepọ̀ ìjọba Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò fún ipò aṣáájú-ọ̀nà wa ní ẹkùn-ìpínlẹ̀ lókun, a óò fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú ọrọ̀-ajé lókun, àti pé a óò pín ààbò pọ̀ kánkán jákèjádò kọ́ńtínẹ́ǹtì náà. Mo óò gbé òwò láàrin àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà lárugẹ nípasẹ̀ ìmúṣẹ tí ó lágbára jùlọ ti àwọn àdéhùn kọ́ńtínẹ́ǹtì, mo óò ṣètìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ amúnisìn-ìní àti agbára iná tí ó so àwọn ọrọ̀-ajé Áfríkà pọ̀ ní ẹkùn-ìpínlẹ̀, àti pé mo óò fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú ọ̀rọ̀ ààbò lókun jákèjádò àwọn ẹkùn Áfríkà láti dojúkọ àwọn ewu tí ó wọ́pọ̀.
ojú ìwé 32 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe láti ṣètìlẹ́yìn fún orin, fíìmù, àṣọ àti àwọn iṣẹ́ àṣẹ̀dá ní Nàìjíríà?
Èmi yóò lo àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ohun èlò agbára ìnípa fún Nàìjíríà. Mo ti pinnu láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìpínkiri àti ìgbéga àgbáyé ti àkóónú ìṣẹ̀dá ti Nàìjíríà, láti fìdí àwọn ètò pàṣípààrọ̀ àṣà múlẹ̀ àti àwọn ìfihàn kárí ayé, àti láti lo àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣẹ̀dá wa láti fa ìrìn-àjò afẹ́, ìdókòwò, àti àjọṣepọ̀ kárí ayé mọ́lẹ̀. Èyí ni bí a ṣe máa kọ́ ọ̀wọ̀ kárí ayé nígbà tí a ń ṣí àwọn àǹfààní ọrọ̀-ajé sílẹ̀ fún yín.
ojú ìwé 33 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba Nàìjíríà ní òkèèrè máa ṣe fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè àti fún orílẹ̀-èdè náà?
Mo pinnu láti rí i dájú pé àwọn ilé iṣẹ́ àsojú wa àti àwọn iṣẹ́ aṣojú wa máa fọkàn sí ìdokòwò, òwò, ìdáàbòbò àwọn aráàlú, àti àjọṣepọ̀ àfọwọ́sowọ́pọ̀ oníṣèlú. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣe àgbékalẹ̀ àwọn góńgó iṣẹ́ ṣíṣe tí ó ṣe kedere fún àwọn ilé iṣẹ́ àsojú, tí a so mọ́ ìwọlé ìdokòwò àti àbájáde òwò, mímú àwọn iṣẹ́ aṣojú onílé-iṣẹ́ lágbára síi láti dáàbò bo àwọn ọmọ Nàìjíríà tí ó wà ní òkèrè dáradára, àti ṣíṣe àwọn iṣẹ́ aṣojú wa ní ibùdó tí ó ń ṣiṣẹ́ kánkán fún ìdàgbàsókè òwò àti ìṣèlú-ọrọ̀-ajé.
ojú ìwé 33 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni o ṣe máa mú àjọṣe Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè alágbára bíi US àti China?
Èmi yóò bá gbogbo alábàáṣepọ̀ ṣiṣẹ́ lórí ìpìlẹ̀ àwọn ire Nàìjíríà, mo ó sì kọ́ àjọṣe tó gbọ́n, tó sì dọ́gba pẹ̀lú àwọn alágbára àgbáyé. Èyí ní ìtumọ̀ pé kò ní sí gbígbáralé alábàáṣepọ̀ kan ṣoṣo, bẹ́ẹ̀ ni kò ní sí ìdìmọ́ra tí yóò ba òmìnira wa jẹ́.
ojú ìwé 33 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni o ṣe máa mú àjọṣe Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn?
Èmi yóò ṣe ìtọ́jú àjọṣe tó yàtọ̀ síra pẹ̀lú àwọn ètò-ọrọ̀-ajé pàtàkì jákèjádò àgbáyé, dípò gbígbẹ́kẹ̀lé orílẹ̀-èdè kan tàbí àjọ kan ṣoṣo. Èmi yóò dúnàdúrà àwọn àdéhùn tí yóò dáàbò bo ipò-ọba-aláṣẹ Nàìjíríà àti àwọn ire rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́. Ní ọ̀nà yìí, a óò mú àǹfààní àjẹsára jáde ní kíkún nígbà tí a bá tún ń pa òmìnira wa mọ́.
ojú ìwé 33 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o máa ṣe láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn Nàìjíríà tálákà àti àwọn tó wà nínú ewu?
Èmi yóò fi àwọn ènìyàn sí àárín gbùngbùn ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè nípa ṣíṣe òfin Social Protection Act kan tí yóò ṣe onígbọ̀wọ́ àǹfàní sí àwọn ètò ààbò àwùjọ, owó ìfẹ̀yìntì, àti ìṣeduro àwùjọ. Èyí yóò mú kí ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ará Nigeria tí kò lágbára di ojúṣe orílẹ̀-èdè tí ó wà pẹ́ títí, kì í ṣe ètò fún ìgbà díẹ̀. Èmi yóò tún mú ìmúṣẹ àwọn ìrànlọ́wọ́ owó-ìnáwó tí a tọ́ka sí (targeted subsidies) tí ó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, àti ìrànlọ́wọ́ ọ̀nà ìgbé-ayé, kí ìdílé rẹ lè rí ìrànlọ́wọ́ tí a ṣe ìṣọ̀kan rẹ̀ tí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti jáde kúrò nínú ipò òṣì kí o sì kọ́ ìgbé ayé tí ó dúró ṣinṣin.
ojú ìwé 34 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe rí dájú pé ìrànlọ́wọ́ ìjọba ń dé ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò rẹ̀ ní ti gidi?
Mo pinnu láti mú àwọn ètò dátà orílẹ̀-èdè wa lágbára sí i, títí kan ṣíṣe iṣẹ́ ìkànìyàn tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé àti kíkọ́ àwọn ìforúkọsílẹ̀ àwùjọ tó ṣeé gbára lé. Èyí yóò jẹ́ kí a lè lo àwọn ètò tó dá lórí dátà kí àwọn ètò àwùjọ lè dé ọ̀dọ̀ àwọn tó ní àìní wọn lóòótọ́, àti kí àwọn ìpinnu ìjọba lè dá lórí ẹ̀rí tó jẹ́ òótọ́. Mo tún máa dá àwọn ètò ọmọ-ènìyàn àti ààbò àwùjọ pínpín sí àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ fún jíjíṣẹ́ wọn dáradára sí yín àti sí àwùjọ yín.
ojú ìwé 34 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti mú kí ìgbésí ayé rọrùn fún àwọn abirùn?
Mo pinnu láti rí i pé àwọn aláàbọ̀ ara ní kíkún sí àwùjọ. Èyí túmọ̀ sí ṣíṣe àmúlò àwọn ìlànà ìráyè sí nínú àwọn amáyédẹrùn gbogbo ènìyàn, àwọn ilé-ìwé, àwọn ibi-iṣẹ́, àwọn ètò ìrìn-àjò, àti àwọn pẹpẹ dígítà, pẹ̀lú ìyà fún àwọn tí kò bá tẹ̀lé e àti ìyànjú fún àwọn tí ó bá ń ṣe àpẹẹrẹ tí ó ní ìfisí. Èmi yóò tún ṣiṣẹ́ láti fẹ̀ àyè sí àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ́ ìrànlọ́wọ́, ẹ̀kọ́ tí ó ní ìfisí, àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún àwọn aláàbọ̀ ara.
ojú ìwé 34 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn àgbàlagbà lọ́wọ́ pẹ̀lú owó ọkọ̀?
Èmi yóò ṣe ìdásílẹ̀ ìrìnnà gbogbo ènìyàn tí ìjọba ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àgbàlagbà jákèjádò orílẹ̀-èdè náà. Èmi yóò fọwọ́ bá àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti àwọn tí ń gbé ìrìnnà ṣiṣẹ́ láti dín iye owó ọkọ̀ kù lọ́nà tí a fojú sí i, ní lílo àwọn ìdánimọ̀ oníkọ̀ǹpútà àti ètò ìfẹsẹ̀mulẹ̀ láti rí i dájú pé ìrànlọ́wọ́ náà dé ọ̀dọ̀ àwọn ẹni tí ó yẹ. Èmi yóò fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ìlú tí ènìyàn pọ̀ sí àti àwọn ọ̀nà tí ó so àwọn ìlú pọ̀ tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àgbàlagbà ń lò jùlọ ṣáájú. Báyìí ni a yóò ṣe mú kí ìrìnnà jẹ́ apá kan ìgbélárugẹ àlàáfíà àti àǹfààní yín, kì í ṣe ìdènà sí i.
ojú ìwé 35 5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN
Kí ni ètò yín láti ṣe àtúnṣe sí owó ifẹ̀yìntì àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì?
Mo ti pinnu láti rí i dájú pé iyì wà fún owó ifẹ̀yìntì, kí iṣẹ́ tí a fi gbogbo ìgbé ayé ṣe lè yọrí sí ààbò, kì í ṣe ìnira. Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí àwọn owó ifẹ̀yìntì àtijọ́ láti fi hàn bí ìyè ìwàláàyè ti rí lónìí, kí n ṣàtúnṣe àwọn ọdún tí wọ́n ti díẹ̀díẹ̀ dín kù, àti pé n óò gbé ìdánilójú àbùkù owó ifẹ̀yìntì kalẹ̀ kí olúkúlùkù tí ó ti fẹ̀yìntì lè gba owó tí ó tó fún ìgbé ayé. Èmi yóò so àtúnṣe owó ifẹ̀yìntì mọ́ ìlosíwájú owó (inflation) ní àkókò sí àkókò láti dáàbò bo agbára rẹ láti rà ọjà, àti pé n óò fi ààyè àkọ́kọ́ fún sísanwó tí ó dúró ṣinṣin àti tí ó dọ́gba ní gbogbo ipele ìjọba.
ojú ìwé 35 5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN
Kí ni ẹ máa ṣe láti yọ àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ti fẹ̀yìntì kúrò nínú ètò ìfẹ̀yìntì oníṣówó (contributory pension scheme) sí ètò ìfẹ̀yìntì tí a ti ṣètò àǹfààní rẹ̀ tẹ́lẹ̀ (defined benefit pensions) àti láti rí i dájú pé a máa ń san owó wọn ní àkókò tí ó yẹ?
Èmi yóò ṣe àtúntò àwọn ìfẹ̀yìntì àtijọ́ láti fi hàn iye owó ìgbésí ayé lónìí, mo óò mú ọ̀rọ̀ ìdánilójú ìfẹ̀yìntì tí ó kéré jù wá sí ìmúṣẹ kí gbogbo àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìntì lè ní owó-wíwọlé tí ó tó fún ìgbésí ayé, mo óò so àtúnṣe ìfẹ̀yìntì pọ̀ mọ́ afikun-owó, kí n sì fi ààbò fún sísanwó ní àkókò àti ní ìbámu ní gbogbo ipele ìjọba. Mo tún ti sọ pé àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìntì kò gbọ́dọ̀ ṣe àtakò kí wọ́n tó san ohun tí a jẹ wọ́n, àti pé àwọn gbèsè tí ó kù gbọ́dọ̀ wà ní sísanwó àti ṣíṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ní gbangba.
ojú ìwé 35 5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe nípa iye ọmọdé tí ó pọ̀ tí kò sí ní ilé-ìwé?
Èmi yóò kéde ìpayani pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí ẹ̀kọ́. Èyí túmọ̀ sí fífi ẹ̀kọ́ ṣe pàtàkì orílẹ̀-èdè, pẹ̀lú ìfojúsùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí dídín iye àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé kù, àti àtúnkọ́ ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọnà àti ìmọ̀-iṣẹ́ jákèjádò orílẹ̀-èdè náà.
ojú ìwé 35 5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN
Kí ni ètò yín láti ṣe àtúnṣe sí ẹ̀kọ́ onímọ̀-ẹ̀rọ àti iṣẹ́ ọwọ́?
Èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì ti orílẹ̀-èdè lórí ẹ̀kọ́, tí ó ní nínú àtúnkọ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀-iṣẹ́ àti ẹ̀kọ́ onimọ̀-iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ara ìtọ́jú ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì fún orílẹ̀-èdè, pẹ̀lú dídín iye àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé kù.
ojú ìwé 35 5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe nípa àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé?
Láàrin ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, màá kéde ìpò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí ọ̀ràn àwọn ọmọdé tí kò lọ sí ilé-ìwé, màá sì pe Àpéjọ Òkè Nípa Ẹ̀kọ́ ti Orílẹ̀-èdè láti kọ́ ètò iṣẹ́ tí ó ṣe kedere. Màá ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti ṣe ìdánimọ̀ àwọn ọmọdé wọ̀nyí kí wọ́n sì padà sí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ ìgbìyànjú tí a fojú sí i. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, màá ṣàkópọ̀ ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́ sínú ẹ̀kọ́ gíga àkọ́kọ́ kí àwọn ọ̀dọ́ lè ní ọ̀nà tí ó ju ọ̀kan lọ sí ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò yín fún ẹ̀kọ́ onímọ̀-ẹ̀rọ àti iṣẹ́ ọwọ́?
Èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ti iṣẹ́-ọwọ́, mo óò sì mú kí àwọn ibùdó ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ ọgbọ́n-iṣẹ́ gbòòrò síi, kí n sì mú wọn bá ohun tí ilé-iṣẹ́ ìṣòwò ń fẹ́ gan-an mu. Èmi yóò tún pèsè ìrànlọ́wọ́ owó ẹ̀kọ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè ní àǹfààní láti kọ́ ẹ̀kọ́ yìí. Èyí yóò ṣiṣẹ́ pọ̀ mọ́ kíkó ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ sínú ètò ẹ̀kọ́ gíga, tí yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà fún ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ níṣe.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe tún UBEC àti ìnáwó ẹ̀kọ́ alábọ́dé ṣe?
Èmi yóò tún Ìgbìmọ̀ Ìpìlẹ̀ Ẹ̀kọ́ Gbogbo Gbòò (Universal Basic Education Commission) ṣe kọ́ kí ó lè dojú kọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́, kì í ṣe ìṣàkóso owó. Èmi yóò rọ̀rùn bí àwọn ìpínlẹ̀ ṣe ń rí owó UBEC gbà nígbà tí mo bá ń fipá mú ìlànà ìṣírò-owó àti ìjábọ̀ tí ó le koko. Èmi yóò tún sọ àwọn ìlànà UBEC di dígítà kí a lè máa tọpa pínpín owó, iṣẹ́ àwọn ilé-ìwé àti ìmúṣẹ àwọn iṣẹ́ àkanṣe ní àkókò gidi.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ ó ṣe fún àwọn ọmọdé tí kò lè lọ sí ilé-ìwé nítorí pé àwọn ẹbí wọn jẹ́ òtòṣì?
Fún àwọn ìdílé tí wọ́n ń jà pẹ̀lú èyí ní àkókò yìí, èyí ni ohun tí mo ti pinnu láti ṣe: kò gbọdọ̀ sí ọmọ Nàìjíríà tó jáfáfá kankan tí a ó fi sẹ́ ẹnu-ọ̀nà yunifásítì, ilé-ẹ̀kọ́ polytechnic tàbí kọ́lẹ́ẹ̀jì nítorí pé àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ tálákà. Ìjọba mi yóò pèsè sikolashipu, ìrànwọ́ owó àti bursari tí a kò ní san padà dípò kí a fa àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọ inú gbèsè, yóò yọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nínú ojúṣe láti san àwọn awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, àti pé yóò dín iye owó ilé-ẹ̀kọ́ gíga kalẹ̀ tààrà fún àwọn ìdílé tí owó-wíwọlé wọn kéré. Mo tún pinnu láti dá àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ẹ̀kọ́ padà sí kíláàsì, ní ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ nípasẹ̀ ìtọ́nisọ́nà tí a fi ojú sí àwọn tí ó kàn, àti láti kéde ipò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí èyí láàrin ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Nàìjíríà ni orílẹ̀-èdè tó ní iye tó pọ̀ jùlọ ní àgbáyé nínú àwọn ọmọdé tí kò lọ sí ilé-ìwé. Kí ni góńgó yín àti nígbà wo ni ẹ ó ti dé ibẹ̀?
Mo ti pinnu láti ṣe iṣẹ́ lórí èyí láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi ní ọ́fíìsì. Èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé, kí n sì pe Àpéjọ Òkè Nípa Ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-èdè láti kọ́ àti láti ṣe ètò iṣe tí ó ṣe kedere. Pẹ̀lú èyí, èmi yóò bá àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ láti dá àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé mọ̀ àti láti dá wọn padà sí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ ìtọ́nisọ́nà tí a fi ojú sí wọn. Báyìí ni a yóò ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í dá gbogbo ọmọdé padà sí ibi tí wọ́n yẹ kí wọ́n wà: nínú ilé-ìwé.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé ẹ ó jẹ́ kí ẹ̀kọ́ jẹ́ ọ̀fẹ́ títí dé ilé-ìwé girama, àti báwo ni a ó ṣe náwó fún un?
Bẹ́ẹ̀ni. Èmi yóò ṣe ìmúṣẹ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti dandan ní ìpele alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ìpele ilé-ẹ̀kọ́ girama, nítorí mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ ni ọ̀nà tí ó dájú jùlọ sí iṣẹ́ tí ó yẹ, ìṣẹ̀dá ọrọ̀, ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè àti ìlú onímọ̀lára. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, èmi yóò ṣe àtúnṣe sí Universal Basic Education Commission kí owó lè jẹ́ lílò lọ́nà tí ó munadoko, kí ìṣàkóso rẹ̀ jẹ́ gbangba, àti kí ó so mọ́ àbájáde tí a lè díwọ̀n, pẹ̀lú ọ̀nà tí ó rọrùn fún àwọn ìpínlẹ̀ láti wọlé, àti àwọn ìlànà ìṣírò àti ìjábọ̀ tí ó le koko. Mo pinnu láti rí i pé gbogbo ọmọ tí ó tó ọjọ́ orí ilé-ẹ̀kọ́ wà nínú yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, tí ètò kan sì ń tẹ̀lé bí owó ṣe ń dé àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ní àkókò gidi.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o ní láti sọ fáwọn alátìlẹ́yìn ìpìlẹ̀ tí wọ́n rẹ̀wẹ̀sì nítorí àwọn ìṣẹ́gun tí wọ́n jìyà nínú àwọn ìdìbò tó ti kọjá?
Ìforítì rẹ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú ní ìpele òdodo ní ìtumọ̀ ńlá fún mi. Mo mọ̀ pé ọ̀nà náà kò rọrùn, ṣùgbọ́n mo ń bẹ̀ ọ́, gẹ́gẹ́ bí mo ti bẹ àwọn tó jẹ́ kọ́nsílọ̀ mìíràn tẹ́lẹ̀rí tí wọ́n ti dúró pẹ̀lú mi, pé kí o má ṣe fi orílẹ̀-èdè wa olùfẹ́ẹ́ sílẹ̀ láìka àwọn ìpèníjà tí ó lè ń dojú kọ. Èyí jẹ́ àsìkò tí yóò kọjá lásán, àti pẹ̀lú ìdarí àti ìmúṣe tí ó tọ́, a óò borí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ará ilẹ̀, títí kan olùdarí mi Tafida Shehu Musa Yar'adua, san owó ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún ìjọba tiwa-n-tiwa tí a ní lónìí, a kò sì lè jẹ́ kí a fi sílẹ̀ títí a óò fi ṣàṣeyọrí Nigeria tí a ní lọ́kàn wa.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti ṣe àtúnṣe sí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ní Nàìjíríà?
Lórí ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti ọ̀ranyàn, èmi yóò gbé ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti ọ̀ranyàn kalẹ̀ ní ìpele alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti ìjímẹ̀fà, nítorí pé ó lé ní 20,000,000 lára àwọn ọmọ wa tí ọjọ́ orí wọn yẹ kí wọ́n wà ní ilé-ìwé kò sí ní ilé-ìwé lónìí, èyí kò sì ṣe é fara da. Èyí jẹ́ apá kan Ìpinnu Ìpò Pàjáwìrì Orílẹ̀-èdè lórí Ẹ̀kọ́, pẹ̀lú àfojúsùn kánjú lórí dídín iye àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé kù. Láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́, èmi yóò kéde ìpò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé, èmi yóò sì pe Àpéjọ Òkè Orílẹ̀-èdè lórí Ẹ̀kọ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ àti ìmúṣẹ ètò ìgbésẹ̀ tí ó ṣe kedere, àti láti ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti ṣe ìdámọ̀ àwọn ọmọ tí kò sí ní ilé-ìwé àti láti dá wọn padà sí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ ìrànlọ́wọ́ tí a gbé kalẹ̀ fún wọn pàápàá.
Lórí àwọn olùkọ́, èmi yóò gbàṣẹ, kọ́ àti sán owó tí ó yẹ fún àwọn olùkọ́ láti mú ìyà-ara-ẹni sí iṣẹ́ àti iṣẹ́ṣe sunwọ̀n sí i, èmi yóò gbé ètò ìkẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ aláìdáwọ́dúró àti ìgbéléwọ̀n iṣẹ́ṣe kalẹ̀, àti láti mú ìkẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ aláìdáwọ́dúró tí ó so mọ́ owó iṣẹ́ṣe ṣiṣẹ́ dandan.
Lórí àwọn amáyédẹrùn ilé-ìwé, ìlànà mi yóò mú amáyédẹrùn sí i síi ní ti àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ilé-ìṣèdánwò, kí a lè mú agbára wa pọ̀ sí i láti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ síi, kí a sì rí i dájú pé a forúkọ sílẹ̀ àwọn ọmọ tó pọ̀ sí i. Àwọn amáyédẹrùn ilé-ìwé ìjọba náà yóò tún jẹ́ ìgbéga fún àkọ́nílẹ́gbẹ́ àwọn aláàbọ̀-ara, pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ àkànṣe bí Braille àti àwọn ohun èlò ìrànlọ́wọ́, tí àwọn olùkọ́ tí a kọ́ ní ẹ̀kọ́ àkànṣe yóò máa ṣiṣẹ́sìn nínú rẹ̀.
Lórí ẹ̀kọ́ gbígbéárí àti ìmọ̀ oníṣirò, èmi yóò ṣe àtúnṣe sí ẹ̀kọ́ gbígbéárí láti fi kún ún ìmọ̀ oníṣirò, ìrònú jíjinlẹ̀, àti ìmọ̀ ìṣesí. Ìlànà mi yóò fi ìmọ̀ oníṣirò kún ẹ̀kọ́ gbígbéárí ní ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, yóò sì kọ́ àwọn ilé-ìṣèdánwò ICT tí ń lo agbára oòrùn ní àwọn ilé-ìwé ìjọba nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ̀ aládàáni. Èmi yóò tún mú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ àti iṣẹ́ ọwọ́ gbilẹ̀, mú kí àwọn ibùdó ìkẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ọwọ́ bá àìní àwọn ilé-iṣẹ́ mu, àti láti fi ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́ kún ẹ̀kọ́ ìjímẹ̀fà láti dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà sílẹ̀ fún ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́ àṣekáàtiro.
Lórí ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọmọ tí kò láǹfààní àti àwọn tí kò sí ní ilé-ìwé, èmi yóò pèsè àwọn irinṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ àti ohun èlò oníṣirò láti mú ìrírí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ sunwọ̀n sí i. Mo ti fi ara mi fún ìrànlọ́wọ́ fún ẹ̀kọ́ ìjọba nípasẹ̀ àwọn ìgbésẹ̀ Ọjọ́ Ẹ̀kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, mo ti pèsè sikolashipu, ìwé ìkọ̀wé, pẹ́nsù, bírò, àti àwọn irinṣẹ́ ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ àti ìkẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ilé-ìwé ìjọba, mo sì ti ṣe ìyàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó jáfáfá fún àmì-ẹ̀yẹ sikolashipu.
Lórí ìṣírò, èmi yóò ṣe àtúnṣe sí Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìpìlẹ̀ Gbogbogbòò láti dojú kọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́, kì í ṣe ìṣàkóso owó, láti sọ ọ̀nà gbígba owó di rírọrùn fún àwọn ìpínlẹ̀ nígbà tí a bá tún ń mú ìlànà ìṣírò àti ìjábọ̀ tí ó le koko ṣiṣẹ́, àti láti lo ẹ̀rọ oníṣirò láti tọpinpin ìpín owó jáde, iṣẹ́ṣe ilé-ìwé, àti ìmúṣẹ iṣẹ́-àkanṣe ní àsìkò gidi. Èmi yóò tún dá àwọn Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ sílẹ̀ tí àwọn òbí, olùkọ́, aṣáájú ìbílẹ̀, àti àwọn tí ó ní ìfẹ́ nínú àwùjọ yóò kópa nínú rẹ̀, kí a fún àwọn àwùjọ ní ipa nínú bíbójútó wíwá olùkọ́ sí ilé-ìwé, iṣẹ́ṣe ilé-ìwé, àti ìtọ́jú amáyédẹrùn, àti láti dá àwọn ètò àbájáde sílẹ̀ tí yóò jẹ́ kí àwọn àwùjọ lè ròyìn àwọn ìṣòro tí wọ́n bá ń kojú kí wọ́n sì jẹ́ kí àwọn aláṣẹ jíhìn fún wọn. A óò máa bójútó àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ àwọn àyẹ̀wò tí a dọ́gba mu.
Lórí ìmọ̀ ìṣesí àti ìmọ̀ oníṣòwò, èmi yóò kéde ìpò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ àti iṣẹ́ ọwọ́, pèsè àwìn akẹ́kọ̀ọ́ àti ìrànlọ́wọ́ owó fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà láti ní àǹfààní sí ẹ̀kọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ àti iṣẹ́ ọwọ́, àti láti ṣe ìdókòwò nínú ìmọ̀ aṣáájú, ìmọ̀ oníṣòwò, ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ àti ìmọ̀ àṣeyọ̀tuntun láàrín àwọn ọ̀dọ́ wa tí ó pọ̀ yanturu.
Lórí sísọ ẹ̀kọ́ di ohun pàtàkì orílẹ̀-èdè tí a ní owó fún, èmi yóò kà ẹ̀kọ́ sí ohun pàtàkì orílẹ̀-èdè nípasẹ̀ Ìpinnu Ìpò Pàjáwìrì Orílẹ̀-èdè lórí Ẹ̀kọ́, àti láti mú ìpín ẹ̀kọ́ nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè pọ̀ sí i sí ìwọ̀n tí ó bá àwọn ìlànà àgbáyé mu.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni àwọn àgbègbè yóò ṣe ní ohùn tí ó pọ̀ sí i nínú ṣíṣe àbójútó àwọn ilé-ìwé?
Màá mú ẹ̀kọ́ súnmọ́ ọ yín nípa fífún àwọn àgbègbè àti ìjọba ìbílẹ̀ ní agbára láti kópa tagbára-tagbára nínú ìṣàkóso àti ìmúdàgbàsókè àwọn ilé-ìwé. Èyí túmọ̀ sí dídá àwọn Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ sílẹ̀ tí yóò kó àwọn òbí, àwọn olùkọ́, àwọn olórí ìbílẹ̀, àti àwọn tó ní ìfẹ́ sí nǹkan àgbègbè wọlé. Àwọn àgbègbè yóò ní ipa nínú bíbójútó wíwá àwọn olùkọ́ síbi iṣẹ́, bí ilé-ìwé ṣe ń ṣiṣẹ́, àti ìtọ́jú amáyédẹrùn. Màá tún pèsè owó ìrànlọ́wọ́ kékeré láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ìgbésẹ̀ ìmúdàgbàsókè ilé-ìwé tí àgbègbè fúnra rẹ̀ bẹ̀rẹ̀, àti láti gba àjọṣepọ̀ níyànjú láàrin àwọn ilé-ìwé àti àwọn àjọ àgbègbè láti ṣètìlẹ́yìn fún àbájáde ẹ̀kọ́.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ máa ṣe nípa àìtó olùkọ́ àti kíkún yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ jọjọ nínú àwọn ilé-ìwé ìjọba?
Èyí jẹ́ nǹkan tí mo bìkítà nípa rẹ̀ tààrà, àti èyí ni ohun tí mo ti pinnu láti ṣe. Èmi yóò gba àwọn olùkọ́ ṣiṣẹ́, kọ́ wọn, kí n sì san owó tí ó yẹ fún wọn láti mú ìyanjú àti iṣẹ́ wọn dára sí i, pẹ̀lú ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ tí ń bá a lọ ní gbogbo ìgbà tí a so mọ́ owó iṣẹ́ tí a ń san fún iṣẹ́ tí a ṣe dáadáa. Mo tún fẹ́ kí àwọn àgbègbè bíi tirẹ ní ohùn gidi, nípasẹ̀ àwọn Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ tí àwọn òbí àti olùkọ́ ń kópa nínú rẹ̀, nínú ìbojúwo wíwá sí iṣẹ́ àwọn olùkọ́ àti ipò ilé-ìwé, àti nínú rírí kékeré owó ìrànwọ́ fún ìmúdàgbàsókè ilé-ìwé tí àwùjọ fúnra wọn darí. Lẹ́yìn èyí, èmi yóò ṣe àtúnṣe sí UBEC kí owó lè rọrùn fún àwọn ìpínlẹ̀ láti gbà, kí a lè tọpa rẹ̀ lọ́nà dídíjítì, kí a sì so ó mọ́ àbájáde tí a lè díwọ̀n fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bí tìrẹ.
ojú ìwé 36 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe rí dájú pé àwọn ọmọdé ń kọ́ ẹ̀kọ́ ní ti gidi ní ilé-ìwé, kì í ṣe wíwá sí ilé-ìwé nìkan?
Èmi yóò fi ọkàn balẹ̀ sórí ìwà rere olùkọ́, bí ìlànà ẹ̀kọ́ ṣe bá àkókò mu, àti àwọn àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́. Èyí túmọ̀ sí gbígba, kíkọ́, àti sísan owó tó yẹ fún àwọn olùkọ́ láti mú ìfẹ́ sí iṣẹ́ àti iṣẹ́ ṣíṣe wọn dára sí i, àti síní ìkẹ́kọ̀ọ́ tẹ̀síwájú fún olùkọ́ àti ìyẹ̀wò iṣẹ́ ṣíṣe wọn. Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí ìlànà ẹ̀kọ́ láti fi kún un pẹ̀lú ìmọ̀ oní-dìjítà, ìrònú amúnidàgbàsókè, àti ìmọ̀ àṣàyẹyẹ, àti pèsè àwọn ohun èlò ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn irinṣẹ́ oní-dìjítà fún yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́. A óò tún máa bójútó àwọn àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ àwọn àyẹ̀wò tí a ti ṣètò, kí a lè mọ̀ bóyá àwọn ọmọdé ń kẹ́kọ̀ọ́ ní tòótọ́.
ojú ìwé 37 5.2. HEALTHCARE (UNDER HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT)
Kí ni ètò yín fún Ẹgbẹ́ Ọmọ Orílẹ̀-èdè fún Iṣẹ́ Ìsìn Ọdọ́ (NYSC)?
Mo pinnu láti tún ipò NYSC ṣe kó lè ṣe àfihàn àwọn àìní orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́. Èyí túmọ̀ sí fífẹ̀ àwọn àǹfààní síwájú fún àwọn ọ̀dọ́ àti mímú ìrànlọ́wọ́ Corps náà lágbára sí ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè. Èyí ni bí a ṣe máa mú NYSC wúlò àti kí ó ní ipa lórí àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n bá ń gbà á kọjá.
ojú ìwé 37 5.2. HEALTHCARE (UNDER HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT)
Báwo ni àwọn àgbègbè yóò ṣe lè jábọ̀ ìṣòro wọn tí wọ́n sì lè béèrè ìjíhìn-ìgbésẹ̀ lọ́wọ́ àwọn aláṣẹ?
Èmi yóò ṣẹ̀dá àwọn ètò ìfèsẹ̀hàn tí yóò gba àwọn àgbègbè láàyè láti ròyìn àwọn ìpèníjà tí wọ́n sì lè mú kí àwọn aláṣẹ jíhìn ohun tí wọ́n ń ṣe. Èyí fún àgbègbè yín ní ọ̀nà tààrà láti gbé àwọn ọ̀rọ̀ dìde kí wọ́n sì rí dájú pé a yanjú wọn.
ojú ìwé 37 5.2. HEALTHCARE (UNDER HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT)
Ṣé NYSC yóò ṣì jẹ́ dandan lábẹ́ ètò yín?
Rárá. Mo fẹ́ jẹ́ kí ìkópa nínú NYSC jẹ́ àtinúwá, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè yan ipa ọ̀nà tí ó bá àwọn góńgó wọn àti àwọn àkọ́kọ́ orílẹ̀-èdè mu. Ní báyìí pẹ̀lú, màá ṣe àkọ́kọ́bá àwọn tí ó parí NYSC nínú gbígba àwọn ènìyàn fún àwọn ipò iṣẹ́ ìjọba tí ó ṣe pàtàkì, títí kan ọlọ́pàá àti ológun, níbi tí ó bá wúlò. Ìwọ̀n gíga lọ́dọọdún yóò tún wà fún ìkópa láti ríi dájú pé ọ̀wọ̀n wà, ìfiránṣẹ́ tí ó yẹ, àti ìṣàkóso ohun àmúṣọrọ̀ tí ó munadoko.
ojú ìwé 37 5.2. HEALTHCARE (UNDER HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT)
Báwo ni a ó ṣe máa fi àwọn ọmọ ẹgbẹ́ NYSC ránṣẹ́ sí ibi iṣẹ́ lábẹ́ ètò yín?
Èmi yóò máa fi àwọn ọmọ ẹgbẹ́ NYSC ránṣẹ́ sí àwọn àdúgbò àti àwọn apá iṣẹ́ níbi tí ọgbọ́n-iṣẹ́ wọn ti ṣe pàtàkì jùlọ, pàápàá jùlọ nínú ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, iṣẹ́ àgbẹ̀, àti ìpèsè iṣẹ́ ìjọba fún àwọn ènìyàn. Èyí yóò lọ pẹ̀lú ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ ológun àti ti ìlú tí a ṣètò dáradára láti kọ́ ìbáwí, aṣáájú, àti agbára ìfaradà orílẹ̀-èdè jáde.
ojú ìwé 37 5.2. HEALTHCARE (UNDER HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT)
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti ràn àwọn ọmọ Nàìjíríà lọ́wọ́ láti wà ní ìlera dípò kí a máa tọ́jú àìsàn nìkan?
Èmi yóò ṣe ìdásílẹ̀ Ètò Ẹ̀kọ́ àti Ìdènà Ìlera ti Orílẹ̀-Èdè láti gbé ìgbé-ayé tó lera ró àti láti dín àwọn àìsàn tí a lè dènà kù. Èyí túmọ̀ sí àwọn ìpolongo ìlera gbogbogbò jákèjádò orílẹ̀-èdè lórí oúnjẹ oníjẹ̀lẹ́ńkẹ́, ìmọ́tótó, àjẹsára àti àwọn àìsàn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbé-ayé, ẹ̀kọ́ ìlera tí a kọ́ sínú àwọn ilé-ìwé àti àwọn ètò àgbègbè, àti ìmúgbòòrò àyẹ̀wò àti wíwá àìsàn ní kùtùkùtù ní àwọn ilé-ìṣẹ́ ìlera alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Èmi yóò tún báṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn àgbègbè àti àwọn ìjọba ìbílẹ̀ láti gbé ìmọ̀ ìlera àti ìyípadà ìwà kalẹ̀ láti ìpìlẹ̀ wá.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ó ṣe mú ìlọsíwájú bá ètò ìṣeduro ìlera fún àwọn ará ìlú lásán?
Èmi yóò dá Ètò Ààbò àti Ìdáàbòbò Ìlera ti Orílẹ̀-èdè sílẹ̀ lábẹ́ Òfin Ààbò Láwùjọ. Yóò so ìdáàbòbò ìlera (health insurance) pọ̀ mọ́ owó ìfowópamọ́ ìlera ti ara ẹni, kí owó tí o kò lò lè máa yí lọ síwájú kí ó sì máa pọ̀ si ní àkókò, èyí tí yóò fún ìtọ́jú ìdènà àti ìgbékalẹ̀ ìgbà pípẹ́ níṣìírí. Fún àwọn aráàlú tí ó wà nínú ipò ewu, ìjọba yóò pèsè ìfilọ́lẹ̀ tààrà tàbí ìrànlọ́wọ́ owó (subsidies) láti rí i dájú pé o ní ànfààní dọ́gbádọ́gba.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé o máa mú kí ìfisùn ìlera di ọ̀ranyàn, kí sì ni yóò jẹ́ iye owó rẹ̀ fún àwọn ìdílé?
Mo ń kọ́ Ètò Ààbò àti Ìdáàbòbò Ìlera ti Orílẹ̀-èdè kan tí ó so ìṣeduro ìlera pọ̀ mọ́ àkáǹtì ìfowópamọ́ ìṣègùn ti ara ẹni fún ọ, níbi tí owó ìfowópamọ́ tí a kò lò yóò ti máa kó jọ tí yóò sì máa pọ̀ sí i ní àkókò tí ó ń kọjá. Fún àwọn aráàlú tí ó wà nínú National Social Register, àkáǹtì yìí yóò máa bo ìtọ́jú déédé bí ìjíròrò pẹ̀lú dókítà, oògùn àti àyẹ̀wò àrùn, ìjọba yóò sì máa pèsè ìtọrẹ tààrà tàbí ìrànlọ́wọ́-owó fún àwọn tí ó wà nínú ipò ewu, kí ẹnikẹ́ni má bàa rì bọ́ sínú ipò òsì nítorí àìsàn tó le koko.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò rẹ fún ọrọ̀-ajé, ààbò, ẹ̀kọ́, àti ìlera?
Bẹ́ẹ̀ni. Ètò iṣẹ́ mi dúró lé ẹ̀kọ́, ààbò àti kíkọ́ ọrọ̀-ajé tó lágbára sí i, pẹ̀lú ìlera.
Nípa ọrọ̀-ajé, ohun tí mo kọ́ ojú sí ni àtúnṣe tí yóò gbé ìdàgbàsókè sókè tí yóò sì ṣètìlẹ́yìn fún ìgbésí ayé yín. Mo ti ṣaájú sí ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè wa ní ìpíndọ́gba ọdọọdún ti 7 pèsénti rí, mo sì mọ ohun tí ìṣàkóso oníbọ̀wọ̀fún-òfin lè ṣe. Mo ti pinnu láti bẹ̀rẹ̀ Àpò Ìgbélárugẹ Ọrọ̀-ajé kan, pẹ̀lú agbára ìdokòwò ìbẹ̀rẹ̀ ti nǹkan bí US$10 bílíọ̀nù, láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ kékeré ní gbogbo apá. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀, màá bẹ̀rẹ̀ ètò ìmọ̀-sí-iṣẹ́ fún gbogbo onírúurú àwọn ọ̀dọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́gboyè, àwọn tí wọ́n jáwọ́ nínú ẹ̀kọ́ láìpé, àti àwọn tí kò sí nínú ẹ̀kọ́, iṣẹ́, tàbí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Kíkó ìwọ̀n Ìjọba Àpapọ̀ dín kù tún wà nínú èyí. Ìjọba tó fẹ́rẹ̀ẹ́jù túmọ̀ sí ìnáwó asán tí ó dínkù, ìwà ìbàjẹ́ tí ó dínkù, àti àwọn ohun àmúlò tí ó túbọ̀ wà sílẹ̀ fún àwọn ètò ìrànlọ́wọ́ àlàáfíà àwùjọ tí yóò dé ọ̀dọ̀ yín àti ìdílé yín.
Nípa ààbò, èyí ni ìpìlẹ̀ fún ọ̀làbọ̀ tí mo gbèrò láti kọ́. Màá fún àwọn ológun, ọlọ́pàá àti àwọn ẹ̀ka ààbò mìíràn lókun pẹ̀lú ìgbanisíṣẹ́ títóbi tuntun, àwọn ohun èlò òde-òní tí ó tó, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí ó dára jù, àlàáfíà tí ó sunwọ̀n sí i àti olórí tí ó múná dóko. Màá rí i dájú pé ìṣirò ìnáwó, ìṣọ̀kan tí ó yẹ àti pínpín ìkéde-ayé láàrin gbogbo àwọn ẹ̀ka ààbò wa ń ṣiṣẹ́. Èyí pẹ̀lú àtúnṣe àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò láti ọjọ́ kìíní, pẹ̀lú ìnáwó tí ó sunwọ̀n sí i àti Ètò Àlàáfíà Àpapọ̀ Àkànṣe Ààrẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ààbò. Màá tún lépa àwọn ọ̀nà mìíràn fún yíyanjú ìforígbárí, ìjìnlẹ̀ ìdọ́gba-òrò, ìkéde-ayé, ìṣàkóso ààlà tí ó sunwọ̀n sí i, ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ àṣà, àti ìdúgbé rere. Mo pinnu láti kọ́ ètò ààbò òde-òní, tí ó ṣọ̀kan, tí ó dá lórí ìkéde-ayé, títí kan ìgbékalẹ̀ ìṣọ̀kan fún pínpín ìkéde-ayé àti ìṣọ̀kan ìdáhùn kánkán láàrin àwọn ẹ̀ka ààbò wa, kí ìjà àríyànjiyàn láàrin àwọn ilé-iṣẹ́ àti pípa ìkéde-ayé mọ́ sẹ́nú-sẹ́nú má bàa fi dín àbájáde ààbò orílẹ̀-èdè wa kù mọ́.
Nípa ẹ̀kọ́, mo gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ọ̀nà tí ó dájú jù lọ sí iṣẹ́ onídàájú, ṣíṣẹ̀dá ọrọ̀, ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè àti ọmọ-ìlú tí ó ní ìmọ̀. Màá fi ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti dandan sílò ní ìpele alákọbẹ̀rẹ̀ àti ìpele ìjímí, màá sì ṣe ìdokòwò nínú olórí, iṣẹ́-ajẹ́nikẹ́ni, ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ọgbọ́n àtinúdá láàrin àwọn ọ̀dọ́ wa. Mo tún ti ṣe ìrànlọ́wọ́ láti mú ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ ọ̀fẹ́ wá rí, nípasẹ̀ ìdásílẹ̀ Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìpìlẹ̀ Àpapọ̀, mo sì ní èrò láti máa ń mú kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ wa pa dà sí àwọn kíláàsì.
Nípa ìlera, màá fi ìtọ́jú ìlera ìdènà ṣíwájú. Mo ti pinnu láti dásílẹ̀ Ètò Ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ àti Ìdènà Ìlera Orílẹ̀-èdè, tí yóò ṣe àwọn ìpolongo ìlera àwùjọ jákèjádò orílẹ̀-èdè lórí oúnjẹ oníjẹ̀kẹ́jẹ̀ẹ́, ìmọ́tótó, àjẹsára àti àwọn àìsàn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbésí ayé, tí yóò mú ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ ìlera ìdènà wá sí àwọn ilé-ìwé àti àwọn ètò àwùjọ, tí yóò fẹ̀ sí i ìwádìí déédé àti wíwá àìsàn ní kíákíá ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú ìlera alákọbẹ̀rẹ̀, tí yóò sì ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn àdúgbò àti àwọn ìjọba ìbílẹ̀ lórí ìmọ̀ ìlera láti ìsàlẹ̀ dé òkè. Màá tún dásílẹ̀ Ètò Ààbò àti Ìdáàbòbò Ìlera Orílẹ̀-èdè, tí yóò so ìṣeduro ìlera pọ̀ mọ́ àwọn ìfowópamọ́ ìṣègùn ti ara ẹni tí ó máa ń yí padà tí ó sì ń dàgbà lọ́dọọdún, pẹ̀lú ìjọba tí yóò máa pèsè ìdásí tààrà tàbí ìrànlọ́wọ́ owó fún àwọn ọmọ-ìlú tí ó wà nínú ipò ewu láti rí i dájú pé gbogbo ènìyàn ní àǹfààní tí ó dọ́gba.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ó ṣe ràn àwọn aráàlú lọ́wọ́ láti san owó ìtọ́jú ìlera ojoojúmọ́ bí àyẹ̀wò àti oògùn?
Èmi yóò fún ọmọ orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan tí ó wà nínú National Social Register ní àkáǹtì ìfowópamọ́ ìlera tí a yà sọ́tọ̀ fún ìtọ́jú ìlera ojoojúmọ́, tí yóò máa bo irú nǹkan bí ìjíròrò pẹ̀lú àwọn dókítà, oògùn, àyẹ̀wò àrùn, àti iṣẹ́ ìdènà àrùn. Ẹ̀yin yóò lè lo àwọn ìfowópamọ́ yìí ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere àti rọ̀rọ̀, kí ẹ lè ní àkóso tí ó pọ̀ sí i lórí bí ẹ ṣe ń rí ìtọ́jú gbà. Èyí ni bí a ṣe máa mú kí ìtọ́jú ìlera ojoojúmọ́ rọrùn láti dé ọ̀dọ̀ yín àti ìdílé yín.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ètò yín láti dáàbò bo àwọn ará ìlú lọ́wọ́ ìnáwó ìtọ́jú ìlera ńlá nígbà àìsàn pàtàkì?
Mo ti pinnu láti rí i dájú pé a dáàbò bo gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè kúrò lọ́wọ́ àwọn ìnáwó ìlera ńlá, kí a má bàa fa ẹnikẹ́ni wọ inú ipò òṣì nítorí àìsàn tó le. Ààbò yìí ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àkáǹtì ìfowópamọ́ ìṣègùn fún ìtọ́jú ìlera ojoojúmọ́, tí ń fún ọ ní àtìlẹ́yìn fún ìtọ́jú ojoojúmọ́ àti àwọn pàjáwìrì ìlera tó tóbi jùlọ pẹ̀lú.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ó ṣe lo ìmọ̀ ẹ̀rọ láti jẹ́ kí ìtọ́jú ìlera rọrùn láti rí gbà?
Èmi yóò kọ́ àwọn ètò ìlera oni-nọ́mbà òde-òní, mo máa ṣe ìdàgbàsókè ìtọ́jú-àrùn-láti-ọ̀nà-jíjìnà (telemedicine) àti àkọsílẹ̀ ìwòsàn oni-nọ́mbà láti mú ìráàyè, ìṣiṣẹ́yára, àti ọ̀wọ̀n ìtọ́jú dára síi. Èmi yóò tún gbé Ètò Ìráàyè Ìlera-Láti-Ọ̀nà-Jíjìnà ti Orílẹ̀-èdè kalẹ̀ láti so àwọn olùpèsè ìlera àti àwọn aláìsàn pọ̀ ní gbogbo orílẹ̀-èdè náà, kí o lè rí ìtọ́jú gbà láìka ibi tí o wà sí.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni o ń béèrè lọ́wọ́ àwọn aráàlú nínú àjọṣepọ̀ wọn pẹ̀lú rẹ?
Ẹ kú oore. Ó túmọ̀ sí ohun ńlá fún mi pé ẹ fi àkókò ṣe ìjíròrò pẹ̀lú mi lórí èyí.
Èmi yóò sọ èyí fún yín, gẹ́gẹ́ bí mo ti sọ tẹ́lẹ̀: iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ tó tóbi jùlọ tí ẹ lè ṣe ni pé kí ẹ máa tẹnumọ́ pé kí n jẹ́ kí n jogun ìgbẹ́kẹ̀lé yín nípasẹ̀ ìrònú, àkóónú ìwà, ìmọ̀-ìṣe àti òtítọ́ inú, kì í ṣe nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ àsọyọ́rí. Èyí ni irú àjọṣepọ̀ tí mo ti wá ṣe pẹ̀lú yín.
ojú ìwé 38 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ṣé àwọn dókítà ọmọ Nàìjíríà tí wọ́n ń gbé lóde òkèèrè lè ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ ní ilé?
Bẹẹni. Mo máa fàyè gba àwọn akọṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọmọ Nàìjíríà tí ń gbé lóde òkèèrè láti pèsè àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú láti ọ̀nà jíjìnnà gẹ́gẹ́ bí akọṣẹ́mọṣẹ́ tó ní ìwé àṣẹ lábẹ́ ètò NTAP. Èyí túmọ̀ sí pé ìmọ̀ wọn lè ṣì dé ọ̀dọ̀ rẹ àti àwùjọ rẹ, kódà láti ọ̀nà jíjìnnà.
ojú ìwé 39 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Kí ni ẹ ó ṣe láti dá àwọn dókítà àti nọ́ọ̀sì dúró láti kúrò ní Nàìjíríà?
Mo ti pinnu láti sọ Nàìjíríà di ibi tó yẹ kí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera wa máa dúró sí. Ètò mi máa gbé àwọn ọ̀wọ̀n owó-oṣù lágbègbè ìlera sókè, yọ owó-orí kúrò lára àwọn ohun èlò ìṣègùn tí a bá wọlé, mú àìléwu ibi-iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, kó sì máa pèsè owó fún àwọn ìwádìí ìṣègùn. Mo máa fi ìsanwó tó bá ọjà mu àti tí kò ní pẹ́ jẹ́ sí ìmúlò ní gbogbo ipele, pẹ̀lú owó ewu tó yẹ, iṣeduro àti ààbò ibi-iṣẹ́, pẹ̀lú bíbá àwọn ìlànà iye òṣìṣẹ́ àti ohun amáyédẹrùn dára sí i. Àwọn ọ̀nà ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ tó ṣe kedere àti àwọn ìwúrí dídúró-sí-iṣẹ́ tí a kọ sí àwọn ipò pàtàkì àti àwọn agbègbè tí kò rí àǹfààní tó bá wọn mu máa mú iyì, ìdúróṣinṣin àti ọ̀wọ̀ amọ̀ọ́dọ́mọ̀wé padà bọ̀ sípò.
ojú ìwé 39 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni àwọn ilé ìwòsàn ṣe máa lè kàn sí àwọn akọṣẹ́mọṣẹ́ tí kò sí nítòsí?
Èmi yóò so àwọn ilé-ìwòsàn amọ̀ràn agbègbè pọ̀ mọ́ àwọn àgbègbè ìgbèríko nípasẹ̀ àwọn nẹ́tìwọ́kì ọkọ̀ àmbúlánsì agbègbè àti àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú-ìlera-láti-òkèrè tí a ti ṣọ̀kan. Nípasẹ̀ National Telehealth Access Programme (NTAP), ilé-ìṣẹ́ ìlera agbègbè yín yóò bá àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tí ó jẹ́ amọ̀ràn sọ̀rọ̀ láti òkèrè, títí kan àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ọmọ Nàìjíríà tí ń gbé ní òkèrè-ayé tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tí a fọwọ́ sí. Àwa yóò tún ṣe ìtúwọ̀n dígítà àwọn àkọsílẹ̀ aláìsàn kí ìtọ́jú yín lè máa bá a lọ láìdáwọ́dúró. Ní ọ̀nà yìí, ilé-ìṣẹ́ ìlera yín yóò lè lo ìmọ̀-ẹ̀rọ àti ìmọ̀ amọ̀ràn tí ó jìnnà rékọjá ògiri rẹ̀, láì ní kí ẹ rìn ìrìn àjò.
ojú ìwé 39 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Báwo ni ẹ ṣe máa mú ipò ilé-ìwòsàn, owó ọ̀yà àti wákàtí iṣẹ́ sunwọ̀n sí láti dá ìṣíwọ̀de lọ́pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera dúró?
Lórí mímú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wa tí wọ́n parí ẹ̀kọ́ oníṣègùn padà sílé àti mímú àwọn ipò ilé-ìwòsàn, owó oṣù, àti wákàtí iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, mo pinnu láti dá ìṣíkiri àwọn òṣìṣẹ́ ìlera dúró nípa gbígbé ìgbékalẹ̀ owó oṣù ní ẹ̀ka ìlera ga, yíyọ owó-orí (tariffs) kúrò lórí àwọn ohun èlò oníṣègùn tí a bá ń kó wọlé, mímú àìléwu-ibi-iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, àti ìdarí owó fún àwọn ìwádìí ìmọ̀ ìṣègùn. Mo fẹ́ jẹ́ kí Nàìjíríà jẹ́ ibi tó yẹ fún àwọn òṣìṣẹ́ ìlera wa láti dúró sí. Ìyẹn túmọ̀ sí owó-oya tó bá ìwọ̀n mu tí a sì ń san ní àkókò fún àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ní gbogbo ìpele ìjọba, àwọn owó ìran-ewu tó yẹ, iṣeduro, àti ààbò ibi-iṣẹ́, pàápàá jùlọ fún àwọn tó wà ní iwájú ogun. Ó túmọ̀ sí àwọn òṣìṣẹ́ tó pọ̀ sí i, ohun èlò, àti ìwọ̀n ohun amáyédẹrùn tó dára sí i, àti àwọn ọ̀nà ìlọsíwájú iṣẹ́ tí ó ṣe kedere, pẹ̀lú ìkẹ́kọ̀ọ́, pàtàkì-ṣíṣe, àti àǹfààní ìdarí. Mo tún ní èrò láti mú àwọn ìfúnni ìrọ̀rẹ́-dídúró tí a ṣe pàtó wá fún àwọn ipò pàtàkì àti àwọn àgbègbè tí kò tí rí ìtọ́jú tó tó. Fún àwọn àgbègbè tó wà ní ìta àwọn ìlú ńlá, àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣègùn amọ̀ràn ẹkùn yóò wà ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn àgbègbè abúlé nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ̀kì ọkọ̀-àjèjì ẹkùn àti àwọn iṣẹ́ ìṣègùn-láti-jìnnà (telemedicine) tí a ti dà pọ̀, kí ìtọ́jú má bàa jẹ́ ohun tí kò ṣeé dé bá.
Lórí dídá ìṣípò-àwọn-ènìyàn-lọ ńlá ti àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera wa dúró, èyí jẹ́ nípa dídín àwọn okùnfà tó ń tì wọ́n jáde kù, àti mímú ọlá-àṣẹ, ìdúróṣinṣin, àti ọ̀wọ̀ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ padà bọ̀ sípò ní ẹ̀ka ìlera. Yàtọ̀ sí owó oṣù àti ipò iṣẹ́, mo gbà pé ó yẹ kí a jẹ́ kí àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọmọ Nàìjíríà tó wà ní òkèrè-òkun lè pèsè iṣẹ́ láti ọ̀nà jíjìnnà gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tí a fọwọ́ sí, kí ìmọ̀ wọn lè ṣi máa ṣe iṣẹ́ fún Nàìjíríà kódà láti òkèrè. Mo tún fẹ́ sọ àwọn fáìlì aláìsàn di oni-dìjítà láti mú ìtẹ̀síwájú ìtọ́jú sunwọ̀n sí i àti láti dín àìṣiṣẹ́-déédé kù káàkiri ètò ìlera. Mo ti sọ pé dókítà kọ̀ọ̀kan tí Nàìjíríà ń pàdánù sí ibi bí United Kingdom, Canada, tàbí Saudi Arabia jẹ́ ìkùnà ìdarí, kì í ṣe ìkùnà ìfẹ́ orílẹ̀-èdè ẹni. Ẹ kò lè béèrè lọ́wọ́ àwọn ènìyàn láti sin orílẹ̀-èdè kan tó kọ̀ láti bọ̀wọ̀ fún ọ̀rọ̀ tirẹ̀, ìyẹn ni ìdí tí àwọn ìlérí ìjọba lórí owó oṣù àti owó ìran gbọ́dọ̀ jẹ́ bíbọ̀wọ̀ fún, kì í ṣe kíkọ̀ sílẹ̀.
Àwọn orísun:
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 6 (Introduction)
“Q37: Many communities lack ambulances, emergency services and access to specialist care. How will you improve emergency and specialist healthcare outside maj…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2010259082632941578, 2026-01-11 (Post on X)
“I have been well briefed on how Nigerian students under the Bilateral Education Agreement (BEA) have been abandoned abroad. The BEA is a scholarship scheme t…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2040820408509681791, 2026-04-05 (Post on X)
“The Nigerian Association of Resident Doctors should not have to beg for what has already been agreed upon. The Federal Government signed a deal on the Profes…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2105647953729769974, 2026-10-01 (Article on X)
“You say Nigerians must endure the pain because you are curing the disease. But when a patient cries out, a doctor listens. He does not call the patient “regr…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 39 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“Details: ● Enable healthcare centres to consult qualified professionals remotely through NTAP ● Allow Nigerian healthcare professionals in the diaspora to pr…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1687771973458300928, 2023-08-05 (Post on X)
“The planned exit of GlaxoSmithKline (GSK) from Nigeria after more than five decades of doing business in Nigeria underscores how horrific the environment has…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1687777037652496384, 2023-08-05 (Post on X)
“The planned exit of GlaxoSmithKline (GSK) from Nigeria after more than five decades of doing business in Nigeria underscores how horrific the environment has…”
ojú ìwé 39 MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC)
Ìhìn-iṣẹ́ wo ni o ní fún àwọn ará ìlú bí o ṣe ń parí ìjíròrò yìí?
O ṣé tí o fi fetí sílẹ̀. Kí Ọlọ́run bùkún rẹ, kí Ọlọ́run sì bùkún Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Nàìjíríà.
Thread on X
Kí ni ẹ ó ṣe láti mú ìtẹ̀síwájú bá ẹ̀kọ́ àwọn arìnrìn-àjò darandaran àti láti fún ààbò lókun láti dojú ìjà kọ lílo ìbọn tí kò bófin mu?
Lórí ọ̀rọ̀ ẹ̀kọ́, mo pín àníyàn yín jinlẹ̀. Ó lé ní 20,000,000 lára àwọn ọmọ wa tí ọjọ́ orí wọn tọ́ sí ilé-ìwé tí kò sí ní ilé-ìwé lọ́wọ́lọ́wọ́, èmi kò sì ní fi ojú fo èyí. Èmi yóò mú ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti ọ̀ranyàn ṣiṣẹ́ ní ipele alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti ilé-ìwé girama, àti pé láàrin ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, èmi yóò kéde ipò pàjáwìrì orílẹ̀-èdè lórí àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé, tí màá sì pe Àpéjọ Òkè Orílẹ̀-èdè Lórí Ẹ̀kọ́ láti gbé ètò iṣe tí ó ṣe kedere kalẹ̀ àti láti mú un ṣiṣẹ́, láti rí i dájú pé gbogbo ọmọdé, títí kan àwọn tí ó wà ní àwọn àgbègbè máa ń rìn kiri, padà sí kíláàsì.
Lórí ààbò, mo pinnu láti fún àwọn ológun, ọlọ́pàá àti àwọn àjọ ààbò mìíràn lókun pẹ̀lú ìgbanisíṣẹ́ tuntun tí ó pọ̀ gidigidi, ohun èlò ìgbàlódé, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí ó dára jùlọ, ìtọ́jú tí ó sunwọ̀n sí i àti ìdarí tí ó gbéṣẹ́, pẹ̀lú ìṣọ̀kan àti pípín ìròyìn òye tí ó bẹ́tó̀ láàrin wọn, kí àwọn ará ìlú wa lè gbé pẹ̀lú ààbò àti iyì tí ó yẹ fún wọn.
Thread on X
Kí ni àwọn ètò rẹ láti ṣọ̀kan Nàìjíríà láàrín ẹ̀yà-ẹ̀yà àti ìyapa ìsìn?
Ẹ kú alẹ́ sí yín pẹ̀lú, mo sì dúpẹ́ pé ẹ gbé ọ̀rọ̀ kan tí ó súnmọ́ mi ní ọkàn dìde.
Mo gbàgbọ́ pé onírúurú èdè àti àṣà wa jẹ́ ìjẹ́rísí kan ṣoṣo, àti pé ìjẹ́rísí yẹn gbọ́dọ̀ mú èrèdí kan tí gbogbo wa ní lápapọ̀ jáde. Nàìjíríà tí a ń wá kì yóò dá lé lórí ìfura ẹ̀yà-ìbílẹ̀ tàbí ìyapa ìsìn láé. A ó kọ́ ọ nípasẹ̀ àwọn ọmọ-orílẹ̀-èdè tí ó mọ̀ pé onírúurú wa jẹ́ agbára, kì í ṣe àìlera.
Ìdí nìyí tí mo fi ti sọ pé Nàìjíríà nílò àlàáfíà àti ìfọ̀kànbalẹ̀, àti pé àwa gẹ́gẹ́ bí ọmọ-orílẹ̀-èdè gbọ́dọ̀ sọ òdodo àti ìdájọ́-òdodo di àmì àfihàn orílẹ̀-èdè wa. Ọkàn mi ti ń bàlẹ̀jẹ́ ní tòótọ́ nípa ìyapa tí ó wà nínú orílẹ̀-èdè wa, mo sì gbàgbọ́ pé gbogbo wa ni a jẹ́ onípín nínú Nàìjíríà aṣọ̀kan. A kò gbọdọ̀ fi àtubọ̀tán rẹ̀ sílẹ̀ fún àwọn olóṣèlú tí ń pín ìyàtọ̀ àti tí ń lo ọ̀rọ̀ ìtanni-jẹ fún ara wọn. Mo ti pè fún wa láti jẹ́ apá kan nínú ìsapá sí ìjíròrò láàrin àwọn ìsìn, kí a lè ní àjọṣe tí ó ní àlàáfíà àti àyíká ìfẹ́ àti ìfaradà ìsìn.
Mo tún ti tọ́ka sí àpẹẹrẹ àwọn aṣáájú tí ìdúró-ṣinṣin wọn jẹ́ sí agbègbè kan ṣoṣo, àwọn ènìyàn Nàìjíríà, tí wọ́n kọ̀ láti dá wọn mọ́ sínú ẹ̀yà-ìbílẹ̀, ìsìn, tàbí agbègbè, àti àwọn tí ìgbàgbọ́ wọn wà nínú góńgó kan ṣoṣo: ìṣọ̀kan àti ìlọ́lá orílẹ̀-èdè wa. Ìyẹn ni ọ̀pá-ìdiwọ̀n tí mo gbé kalẹ̀ fún wa.
Ìdí nìyí tí mo fi ń béèrè lọ́wọ́ yín kì í ṣe pé kí ẹ kàn ṣe àtìlẹ́yìn fún olùdíje kan, bíkòṣe kí ẹ kọ́ àgbéyẹ̀wò kan, ọ̀kan tí a dá lé lórí èrò-inú, tí ó fìdí múlẹ̀ nínú ìwà-títọ́, tí ó sì ní ìfẹ́-ọkàn sí ìyípadà ìjọba tiwa-n-tiwa alálàáfíà. Ẹ wo àwọn ènìyàn tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ yín nínú àwùjọ yín, ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga yín, ní ibi-iṣẹ́ yín. Wọn kì í ṣe àlejò. Wọ́n jẹ́ alábàápín yín nínú iṣẹ́-àṣetúnṣe ti kíkọ́ Nàìjíríà tí yóò ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn.
Ọjọ́-ọ̀la orílẹ̀-èdè wa kì yóò pinnu ní Aso Rock nìkan, tàbí ní ibùjókòó àwọn ẹgbẹ́ olóṣèlú, tàbí ní orí tẹlifíṣọ̀n àti nẹ́tíwọ́kì àjùmọ̀ṣepọ̀. A ó pinnu rẹ̀ ní àwùjọ wa, ní ilé-ẹ̀kọ́ wa, ní ibi-iṣẹ́ wa, àti ní ibi ìdìbò wa, nípasẹ̀ àwọn ará Nàìjíríà lásán tí wọ́n kọ̀ láti fi ọjọ́-ọ̀la wọn fún ìbẹ̀rù, ìfọwọ́yí, tàbí àìnírètí. Pa pọ̀, a lè kọ́ Nàìjíríà tí yóò fún gbogbo ọmọ-orílẹ̀-èdè, kì í ṣe àwọn díẹ̀ tí wọ́n ní àǹfààní nìkan, àǹfààní tòótọ́ láti gbèrú.
Post on X
Kí ni ìran rẹ fún olórí, ìṣọ̀kan, àti ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè, àti báwo ni ìwọ yóò ṣe dáhùn sí àwọn èrò àwọn aráàlú?
O ṣeun fún kíkọ wá sí mi, àti fún dídúró pẹ̀lú mi nínú ìrìn àjò yìí. Èmi kò lè mọ̀ bóyá mo lè "rà" èrò rẹ àyàfi tí o bá fi í hàn, èmi kò rí i tí a ṣètò síhìn-ín. Ṣùgbọ́n jẹ́ kí n sọ ohun tí ń ṣamọ̀nà mi bí mo ṣe ń kọ́ ìdíje mi yìí, kí o lè mọ ẹ̀mí tí mo fi máa gbà á.
Mo gbàgbọ́ pé èyí kìí ṣe nípa ọkùnrin kan tí ó ń wá orúkọ oyè. Ó jẹ́ nípa kíkọ́ ohun kan tí ó fìdí múlẹ̀ nínú àwọn ènìyàn, tí ó ní ìbáwí, tí ó jẹ́ tiwantiwa, àti tí ó ṣí sílẹ̀ fún ìran tuntun kan. Tí o bá gba ojúṣe láti sọ̀rọ̀ jáde, gẹ́gẹ́ bí o ti ṣe lónìí, mo ṣèlérí fún ọ: ìwọ kì yóò rìn nìkan. Èmi kò ní béèrè láti jẹ́ ọ̀gá ẹnikẹ́ni. Mo ń béèrè láti jẹ́ olùdíje yín, alábàákẹ́gbẹ́ yín, àti, tí àwọn ọmọ Nàìjíríà bá fi ìgbẹ́kẹ̀lé yìí fún mi, ìránṣẹ́ yín.
Ìṣọ̀kan ni ètò iṣẹ́ mi. Orílẹ̀-èdè tí ó pínyà jẹ́ orílẹ̀-èdè tí ó ṣe aláìlera, mo sì ń tẹ̀síwájú láti pe àwọn aṣáájú onírúurú láti máa sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà tí ó máa kọ́ ìfẹ́ àti ìṣọ̀kan, kì í ṣe ìkorò àti ìpínyà. Mo tún gbàgbọ́ pé ìdarí ìṣèlú gbọ́dọ̀ gbé ire gbogbo àwọn ènìyàn wa lárugẹ, àti pé tiwantiwa wa gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun pàtàkì, tí a ń fi hàn nípasẹ̀ àyẹ̀wò ìdìbò tí ó jẹ́ òmìnira, tí ó tọ̀nà, tí ó sì ṣe kedere, tí ó bọ̀wọ̀ fún ìfẹ́ àwọn ènìyàn.
Nítorí náà, mú èrò rẹ wá síwájú. Yálà ó ní í ṣe pẹ̀lú bí a ṣe lè mú tiwantiwa wa lágbára sí i, bí a ṣe lè kọ́ ìṣọ̀kan, tàbí bí a ṣe lè kojú àwọn ìbéèrè ńlá tí ó dúró níwájú wa gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè, bí bí a ṣe ń kọ́ni, bí a ṣe ń bọ́ ni, bí a ṣe ń pèsè iṣẹ́ fún ni, àti bí a ṣe ń tọ́jú àwọn ènìyàn tí ń pọ̀ sí i, mo ń tẹ́tí sílẹ̀. Ìyẹn ni ìlérí tí mo ti ṣe, mo sì ní í lọ́kàn.
Post on X
Kí ni ó fa ìdí tí àwùjọ ológun àjọpọ̀ lárin ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè pẹ̀lú Cameroon, Chad àti Niger fi dákẹ́, kí sì ni bí o ṣe máa jí i dìde àti fẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ológun agbègbè yìí kálẹ̀?
Lórí mímú ìbáṣepọ̀ ológun pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò lágbára sí i, mo ti fi ara mi lélẹ̀ láti dá àwọn ìlànà iṣẹ́-àṣẹ̀ ààbò àjọṣepọ̀ sílẹ̀ láàrín àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò tí ó ń dojú kọ àwọn ewu tí ó jọra, bí i ìjọba ọlọ́ṣà, jíjí ènìyàn gbé, àti ìwà ọ̀daràn kọjá ààlà. Mo tún fẹ́ mú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ààbò ìta pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí ó yí Nàìjíríà ká lágbára sí i gẹ́gẹ́ bí apá kan ìlànà "firehose" fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa wa ìṣọ̀kan tí kò níí dúró, tí yóò sì pọ̀ ní bí ó ti wù kí ó lọ, káàkiri àwọn agbègbè àṣẹ, nínú àti lóde, kí a lè ní ìdáhùn kíákíá, pípín ìjábọ̀ ìkọ̀kọ̀ tí ó lágbára sí i, àti àwọn àbájáde ààbò tí ó gbéṣẹ́ sí i. Èyí wà pẹ̀lú mímú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ààbò inú lágbára sí i, tí yóò jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jọ ààlà rẹ̀ lè gbèrò àti ṣe àwọn iṣẹ́ ààbò papọ̀, pín ìjábọ̀ ìkọ̀kọ̀ ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣe ìṣọ̀kan nínú ìdáhùn sí àwọn ewu, láìka ẹ̀ka agbègbè sí.
Lórí bóyá irú ọ̀nà àjọṣepọ̀ bẹ́ẹ̀ lè bójú tó àwọn ewu tí ó kọjá ìjọba ọlọ́ṣà, mo rí àjọṣepọ̀ ní ìpele agbègbè gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìpele mẹ́rin tí ó ṣọ̀kan nínú ìlànà ààbò wa, pẹ̀lú ìjábọ̀ ìkọ̀kọ̀ ní ìpele àdúgbò, ìdènà ní ìpele ìpínlẹ̀, àti ìṣọ̀kan ní ìpele orílẹ̀-èdè. Ní ìpele agbègbè, ètò náà ni láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò láti kojú àwọn ewu tí ó ré kọjá ààlà, pẹ̀lú ìpanilára, jíjí ẹrú, àti ìwà ọ̀daràn tí a ṣètò. Èyí ni bí a ṣe ń kọ́ ètò ààbò tí kò dá sí ààlà kan tàbí irú ewu kan ṣoṣo, bí kò ṣe ọ̀kan tí a ṣọ̀kan rẹ̀ káàkiri àwọn agbègbè àṣẹ láti dáhùn pẹ̀lú ìpinnu ní ibikíbi tí àwọn ewu wọ̀nyí bá farahàn.
Post on X
Bawo ni o se wa loni?
Wa alaikumus salam wa rahmatullahi wa barakatuh.
Mo gbadura ki ikini yii ba o ati ebi re pade ni ilera to dara.
Awon Oris:
• Ifiranse nipase @atiku lori X · https://x.com/atiku/status/1830702579653001533, 2024-09-02 (Ifiranse lori X)
"Innalillahi Wa'inna Ilaihir Raji'un. Okan mi baje si iku Hajia Aya Dada Yar'Adua, iya ti olukoni mi ti o ti ku, Tafida Shehu Yar'Adua, Aare to ti ku…"
• Ifiranse nipase @atiku lori X · https://x.com/atiku/status/1697303256018321528, 2023-08-31 (Ifiranse lori X)
"Inna Lillahi Wa Inna Ilayhi Raji un. Ni kutukutu oni, mo dari ijoko aṣoju kan ti o ni ninu re gomina Ipinle Adamawa tele, Alhaji Bindow Jubrilla, awon ore, awon egbe…"
• Atiku Abubakar: Itan igbesi aye oṣiṣẹ, 2026-10-02, oju-iwe 1 (PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun)
"Atiku fun ni idasile 60 ogorun ni tikalararẹ nipasẹ ilaja taara tirẹ fun awon akẹkọ ti AUN. Eyi n fun awon ọmọ awon ọlọrọ ati awon ọmọ…"
• Atiku Abubakar: Itan igbesi aye oṣiṣẹ, 2026-10-02, oju-iwe 1 (PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun)
"Atiku gba iselu lọwọ to n ṣiṣẹ ni ọdun 1989 labẹ ipa ti ọmọ-ogun-ti-di-oloṣelu, Shehu Musa Yar'Adua. Ọkan ninu awon alatako ti o n pariwo julọ ni Nigeria si ijoba ologun…"
• Ọrọ nipase @atiku lori X · https://x.com/atiku/status/2101341538831724700, 2026-09-19 (Ọrọ lori X)
""A beere fun otito. A beere fun iṣiro. A beere fun idajọ ododo fun gbogbo awon olufaragba 37," Atiku wi. Ti fowo si: Phrank Shaibu Oluranlọwọ Akanṣe Agba lori Ibanisọrọ Gbogbo Eniyan…"
• Oko-oran nipase @atiku lori X · https://x.com/atiku/status/1991924020195754320, 2025-11-21 (Oko-oran lori X)
"Imuse Iran naa: Eto Idagbasoke Ariwa (NDP). Mo da ọkọ idi pataki kan ti a mo si Eto Idagbasoke Orilẹede sile lati muse…"
Post on X
Ṣé ẹ ó gbọ́ràn sí ìdájọ́ ilé-ẹjọ́ tí ẹ kò bá fi ọkàn yín sí?
Mo ti sọ pé àwọn ìdájọ́ Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ jẹ́ ìkẹyìn, kì í ṣe ohun tí à ń yàn fàyàn. Nígbà tí ilé-ẹjọ́ ṣe ìdájọ́ lòdì sí mi lórí ìdìbò ààrẹ 2023, mo ṣe kedere pé a bọ̀wọ̀ fún ìdájọ́ náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé mo gbàgbọ́ pé kò tó ìdájọ́ òdodo tí mo sì lo ẹ̀tọ́ mi láti rawọ́ ẹjọ́ sí Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ. Mo tún ti rọ̀ pé kíkọ̀ tẹ̀síwájú láti mú ìdájọ́ Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ tí ó jẹ́ àdáwọ́gbọ́n ṣẹ, bí ó ṣe rí pẹ̀lú ìdájọ́ pípín owó FAAC, jẹ́ ìrúfin sí Òfin Ìpìlẹ̀. Àwọn ilé-ẹjọ́ gbọ́dọ̀ dúró ṣinṣin ní ìhà Òfin Ìpìlẹ̀, òfin àti ìlànà rẹ̀, àti àwọn ará Nàìjíríà.
Post on X
Báwo ni a ṣe le fi àwọn àbá fún ìjà sí àìṣedéédé ìdìbò àti ìwà ìbàjẹ́ ránṣẹ́ sí ẹ taara?
Mo ṣe ìtẹ́wọ́gbà sí àbá rẹ, mo sì dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ fún fífẹ́ láti ṣe ìrànlọ́wọ́ dípò kí o dúró ní ẹ̀gbẹ́ gẹ́gẹ́ bí oníyèméjì. Lórí ìjà sí àìṣedéédé ìdìbò, mo ti gbé àwọn èrò tí mo gbàgbọ́ nínú wọn kalẹ̀ tẹ́lẹ̀: mímú kí ìdìbò abánáṣiṣẹ́ àti àkójọpọ̀ àbájáde di dandan, àti rírí i dájú pé gbogbo ẹjọ́ tó bá dìde láti ìdìbò tí a jiyàn lé lórí ti parí kí a tó fi adégòkè joyè. Bí èrò rẹ bá ń kọ́ lórí ọ̀nà yìí, ìyẹn gan-an ni irú ìrànlọ́wọ́ tí ìjàkadì yìí nílò.
Fún ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú mi, mo ti kọ́ Ask AA, ibùdó ìkéde gbogbogbò fún àwọn ọmọ Nàìjíríà láti bá mi sọ̀rọ̀ lórí àwọn ìlànà àti àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀, èyí tí yóò dàgbà di Presidential Promise Tracker kí o lè rí àwọn ìlérí tí a ṣe àti bí wọ́n ṣe ń tẹ̀lé e. Ìyẹn ni pẹpẹ tí mo gbà tí mo sì ń ṣe ìtẹ́wọ́gbà sí irú àwọn èrò bí tirẹ.
Thread on X
Ìhìn wo ni ẹ ní fún àwọn alátìlẹyìn yín ní Hadejia, Ìpínlẹ̀ Jigawa?
Ẹ ṣeun fún ọ̀rọ̀ ìyìn yín àti àtìlẹyìn yín láti Hadejia. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ gbogbo aráàlú tí ó dúró pẹ̀lú mi bí a ṣe ń ṣiṣẹ́ pọ̀ láti padà sọ orílẹ̀-èdè wa di dáradára. Kí Ọlọ́run fún gbogbo wa ní ìṣẹ́gun.
Post on X
Kí nìdí tí àwọn àgbègbè tó wà ní Mangu, Wase, Bokkos, àti Pushit fi gbọ́dọ̀ gbàgbọ́ pé ìgbà yìí yóò yàtọ̀?
Mo gbọ́ yín, mo sì dúró pẹ̀lú yín nínú ohun tí àwọn àgbègbè yín ní Mangu, Wase, Bokkos, àti Pushit ti la kọjá. Mo ti sọ ní kedere pé ààbò gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí a ń gbé ṣíwájú, tí a ń pète, tí a sì ń lò láti dènà ìṣẹ̀lẹ̀, kì í ṣe èyí tí à ń ṣe lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ ti ṣẹlẹ̀. Àwọn àgbègbè tí à ń kọlù léraléra kò gbọ́dọ̀ wà ní fífi sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi tí àwọn ọ̀daràn ti ń ṣọdẹ ní òdodo. Mo tún ti sọ pé ọ̀rọ̀ Ọ́lọ́pàá Ìpínlẹ̀ yẹ kí a kíyè sí i kíákíá, àti pé ìṣọ́ àdúgbò kò lè rọ́pò rẹ̀. Mo ń rọ Ìjọba Àpapọ̀, àwọn ìpínlẹ̀, àti àwọn àgbègbè láti gbé ìgbésẹ̀ tó dájú, papọ̀, láti fòpin sí ìtàjẹ̀sílẹ̀ yìí, nítorí pé ìpànìyàn ọmọ Nàìjíríà kan ṣoṣo pàápàá jẹ́ àṣìṣe tí a kò lè dáríjì.
Post on X
Ṣé ẹ máa tẹ ohun tí NNPC ń jẹ́ àti ohun tí wọ́n ń ná jáde ní ọ̀nà tí ènìyàn lásán lè yé e?
Mo ti pinnu láti rí i dájú pé a ń ṣe ìṣirò lórí ìnáwó ìjọba, kí náírà kọ̀ọ̀kan lè mú ìyípadà tòótọ́ bá ìgbésí ayé yín. Mo máa gbé òfin kalẹ̀ tí yóò fipá mú ìjọba àpapọ̀, ìjọba ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀ láti máa tẹ àwọn ìjábọ̀ owó tí wọ́n gbà àti ti wọ́n ná jáde ní ẹ̀ẹ̀kan lórí oṣù mẹ́ta mẹ́ta, kí a lè mú ìṣípayá sí i. Èyí jẹ́ ara ètò tó gbòòrò síi láti mú kí owó orí rọrùn, kí ó jẹ́ ìṣọ̀kan, àti kí ó ṣe kedere, kí ẹ̀yin náà lè máa tọpa bí owó tí a gbà àti tí a ná ṣe ń kan yín, àti láti mú ìṣàkóso owó ìjọba àti ètò ìnáwó sunwọ̀n síi, kí ìnáwó lè wà ní ìbámu pẹ̀lú àbájáde tí a lè díwọ̀n.
Post on X
Báwo ni o ṣe máa yanjú iṣoro àìníṣẹ́lówó àti fífa àwọn oníṣòwò móoni láti fowó sínú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti láti dúró síbẹ̀?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti ṣe àtúnṣe sí amáyédẹrùn wa, kọ́ ìlànà alágbero fún ààbò agbára, àti láti tún ìlànà ìnáwó àti owó wa ṣe, nítorí àwọn wọ̀nyí ni yóò fún àwọn oníṣòwò, tí ó wà ní Nàìjíríà àti tí ó wà ní òkèèrè, níyànjú láti ṣe ìdókòwò ní Nàìjíríà àti láti máa bá iṣẹ́ wọn nìṣó níbẹ̀, dípò kí wọ́n jáde kúrò gẹ́gẹ́ bí àwọn kan ti ṣe. Mo tún pinnu láti lépa àwọn àtúnṣe ìlànà tí ó ṣe ojúrere fún òwò, àwọn ìṣírí orí owó-orí fún àwọn iṣẹ́ òwò tí àwọn tí ó padà bọ̀ ń darí, àti àwọn àtúnṣe ààbò tí ó gbòòrò, kí Nàìjíríà le di ibi tí ìgbésí ayé àti ìdókòwò ti ní ààbò tí ó sì ní èrè, fún àwọn tí ó wà ní ilé àti àwọn tí ó wà ní ìlú òkèèrè tí ó lè padà bọ̀.
Thread on X
Kíni ìwọ yóò ṣe nípa oṣuwọn pàṣípààrọ̀ owó àti ipa rẹ̀ lórí ọrọ̀-ajé?
O ṣeun fun dídúró pẹ̀lú mi, àti fún ìbéèrè yìí, nítorí mo mọ ohun tí ìwọ̀n pàṣípààrọ̀ owó ń ṣe sí àpò rẹ, ọjà rẹ, àti ohun gbogbo tí ó jẹ tìrẹ.
Ìwọ̀n pàṣípààrọ̀ owó tí a dí mọ́lẹ̀ kì í ṣe ìdáhùn, yóò tako ètò ọrọ̀-ajé tí ó ṣí sílẹ̀ tí ó sì ṣe ojúrere sí àwọn aládàáni, a kò sì ní àwọn ifipamọ́ tí ó tó láti dáàbò bò ó ní gbogbo ìgbà. Ìwọ̀n pàṣípààrọ̀ owó tí ó ń léfòó lófẹ̀ẹ́, bí a ṣe ṣe é tẹ́lẹ̀, kì í ṣe ìdáhùn pẹ̀lú, ó ni ohun tí ó jẹ́ kí Náírà wólẹ̀ kánkán tí ó sì mú ìnira yín pọ̀ sí i. Ohun tí èmi yóò gbàniníyànjú ni ètò pàṣípààrọ̀ owó tí ó ń léfòó ṣùgbọ́n tí a ń ṣàkóso: Náírà le yí padà lójoojúmọ́, ṣùgbọ́n Báńkì Àpapọ̀ yóò dásí, pẹ̀lú ọgbọ́n àti ìṣe-ojúṣe, láti ṣàkóso àti mú ìdíyelé rẹ̀ dúró ṣinṣin àti láti dí àwọn amòríyá lọ́wọ́, nígbà tí a bá sì ń mú àwọn ojú-fèrèsé pàṣípààrọ̀ owó tí ó pọ̀ si kúrò, èyí tí kò ṣe nǹkan kan bí kò ṣe mú àwọn alárínà àti àwọn tí ń wá èrè ní ọ̀nà àìtọ́ di ọlọ́rọ̀. Èyí ni bí a ṣe lè mú kí Náírà tí ó wà ní àpò yín ní iye tí ó pọ̀ síi lẹ́ẹ̀kan sí i.
Thread on X
Kí ni ètò rẹ láti ṣàkóso òṣùwọ̀n ìwọ̀nba ọrọ̀ (inflation) kí o sì fún náírà lágbára láì jẹ́ kí àwọn ìfipamọ́ (reserves) dínkù?
Lórí ọ̀rọ̀ afẹ́fẹ́fẹ́ owó (inflation) àti náírà, èmi kì bá yàn ọ̀nà tí a ó máa fi dúró ṣinṣin sí ìwọ̀n pàtó kan (fixed exchange rate), nítorí pé ó dà bí ìgbà tí a bá ń ṣe ètò ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy regime), Nàìjíríà sì kò ní owó ajeji (foreign exchange reserves) tó pọ̀ tó láti fi dáàbò bò ó. Èmi kì bá tún yan ọ̀nà tí a ó fi náírà sílẹ̀ pátápátá láti máa yí padà fúnra rẹ̀ (fully floating exchange rate), nítorí pé bí a ṣe wà nípa ọrọ̀-ajé, ìyẹn yóò pọ̀jù ohun tí a nílò. Ní ìyàtọ̀ sí ìyẹn, mo ṣe ojúfàá sí ètò tí wọ́n ń pè ní managed-floating system, nínú èyí tí Náírà lè máa yí padà lójoojúmọ́, ṣùgbọ́n tí Bánkì Àpapọ̀ (Central Bank) yóò máa dásí láti ṣàkóso àti láti dúróṣinṣin iye owó rẹ̀, ní lílo ìkóso yẹn pẹ̀lú ọgbọ́n àti ojúṣe, pàápàá jùlọ láti dí àwọn ìgbésẹ̀ amúnawọ́ (speculative activities) lọ́wọ́. Èyí ni bí a ṣe lè dáàbò bo owó orílẹ̀-èdè wa láìjẹ́ kí a lo gbogbo owó ìfipamọ́ wa.
Thread on X
Ṣé o máa gbé owó oṣù àwọn olùkọ́ sókè, àti ṣé èyí máa wáyé kí tàbí lẹ́yìn amáyedẹrùn?
Mo fẹ́ kí olùkọ́ gbogbo ní ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àtìlẹ́yìn tí ó máa mú kí ìkọ́ni gidi ṣeéṣe. Ètò mi máa mú ìpín tí ẹ̀kọ́ ń gbà nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè pọ̀ sí i síbi àwọn ìdíwọ̀n àgbáyé, yóò ṣe àtúnṣe sí bí a ṣe ń fi owó ẹ̀kọ́ par'apọ̀, yóò sì so ìkẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ tí ń tẹ̀síwájú mọ́ owó iṣẹ́ tí a ń san gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ti dára tó. Bẹ́ẹ̀ ni mo ṣe máa ṣiṣẹ́ láti mú agbo-iṣẹ́ olùkọ́ lágbára sí i, èyí tí ó jẹ́, gẹ́gẹ́ bí mo ti sọ, ọkàn-àyà ẹ̀kọ́ tí à ń fẹ́.
Thread on X
Báwo ni ẹ ó ṣe mú àjọṣepọ̀ wá láàrin àwọn oríṣiríṣi ẹ̀yà àti ẹ̀sìn, ní àkókò kan náà tí ẹ ó ń rí i dájú pé ìdàgbàsókè tó dọ́gba wà ní gbogbo àwọn ìpínlẹ̀?
Agbara Nàìjíríà wà nínú oríṣiríṣi rẹ̀, mo sì gbà pé gbogbo wa ni a jẹ́ onípindoje nínú Nàìjíríà aláìṣọ̀kan. A kò gbọdọ̀ fi àyànmọ́ orílẹ̀-èdè wa sílẹ̀ fún àwọn olóṣèlú apínyà àti adẹ́ṣẹgbẹ́, dípò bẹ́ẹ̀, ẹ jẹ́ ká jọ wá papọ̀ nínú ìjíròrò àwọn ẹ̀sìn láti kọ́ ìrẹ́pọ̀ àlàáfíà àti ìfaradà ẹ̀sìn. Lórí àwọn ìjà tí ó ní ìwúwo ẹ̀yà tàbí ẹ̀sìn, bí i ìjà àgbẹ̀ àti darandaran, ọ̀nà tí mo ń gbà ni pé mo ń wo àwọn ìwà ipá oníwàámèwa gẹ́gẹ́ bí ìwà ọ̀daràn, láìka ẹ̀yà sí, pẹ̀lú àwọn àjọ ìjọba àpapọ̀ ń bójútó ìjọba-aṣojú, àwọn ìpínlẹ̀ ń bójútó iṣẹ́ ọlọ́pàá, àti àwọn aláṣẹ àdúgbò ń bójútó ìyàtọ̀ ìfarabalẹ̀ àkọ́kọ́ àti ìyanjú ìjà. Báyìí ni a ṣe lè dáàbò bo àwòrán alárinrin tí gbogbo ọmọ Nàìjíríà, láti inú àwùjọ kọ̀ọ̀kan, jẹ́ apá kan rẹ̀.
Thread on X
Kí ni àwọn ìgbésẹ̀ gidi tí o máa gbé láti tún ètò ẹ̀kọ́ àti àìtó amáyédẹrùn Nàìjíríà ṣe?
Lórí ẹ̀kọ́, mo gbàgbọ́ pé ipò ẹ̀kọ́ jákèjádò Nàìjíríà yẹ kí a tọ́jú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ipò pàjáwìrì, kì í ṣe ní ìpínlẹ̀ kan ṣoṣo bí kò ṣe jákèjádò orílẹ̀-èdè náà. Ìlànà mi yóò gbé àwọn amáyé-dérùn tó pọ̀ sí i kalẹ̀, yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ tó pọ̀ sí i àti àwọn ilé-iṣẹ́ àyẹ̀wò tó pọ̀ sí i, kí a bàa lè gbòòrò agbára wa láti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó pọ̀ sí i àti láti mú kí àwọn ọmọdé tó pọ̀ sí i forúkọ sílẹ̀ ní ilé-ìwé.
Láàrín ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ mi, mo máa kéde ipò pàjáwìrì ti orílẹ̀-èdè lórí àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé, màá sì pe Àpéjọpọ̀ Ẹ̀kọ́ Orílẹ̀-Èdè kan láti ṣe àgbékalẹ̀ àti ìmúṣẹ ètò ìgbésẹ̀ tó ṣe kedere. Màá ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ láti dá àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ìwé mọ̀ àti láti dá wọn padà sí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ ìgbòkègbodò tí a fojú sí wọn.
Màá tún kéde ipò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀-iṣẹ́ àti ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọnà, ní fífẹ̀ẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀-iṣẹ́ sí i àti ní bíbá wọn mu pẹ̀lú àwọn àìní ilé-iṣẹ́. A óò pèsè àwọn ìwé-adehun owó akẹ́kọ̀ọ́ àti ìrànlọ́wọ́ owó kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè wọlé sí ẹ̀kọ́ ìmọ̀-iṣẹ́ àti iṣẹ́-ọnà, a óò sì fi ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọnà kún ẹ̀kọ́ gíga láti ṣẹ̀dá ọ̀nà tó pọ̀ sí i fún ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́ ṣíṣe.
Lórí ìnáwó àti ìjíhìn-ìnáwó, màá ṣe àtúnṣe sí Universal Basic Education Commission kí ó lè máa fojú sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dípò kí ó máa fojú sí ìṣàkóso owó nìkan. A óò rọrùn ọ̀nà tí àwọn ìpínlẹ̀ yóò gbà rí owó wọ̀nyí, nígbà tí a óò sì máa fi ìlànà ìjíhìn-ìnáwó àti ìjábọ̀ tó le múlẹ̀, a óò sì ṣe fọ́nrán-dìgítà àwọn ìlànà náà kí a bàa lè máa tọpa pínpín owó, iṣẹ́ àṣeyọrí ilé-ìwé àti ìmúṣẹ iṣẹ́ àṣesìsẹ̀ lójú ẹsẹ̀.
Nítorí pé àìní ààbò jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí pàtàkì tí àwọn ọmọdé tó yẹ kí ó wà ní ilé-ìwé, pàápàá jù lọ ní Àríwá Nàìjíríà, fi ń jìnnà sí yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, ìjọba mi yóò dín ìṣòro àìní ààbò kù pẹ̀lú ìpinnu bí ara àtúnṣe ẹ̀kọ́.
Lórí àìtó amáyé-dérùn tí ó gbòòrò tí ó kan àwọn ilé-ìwé àti àwọn apá yòókù, mo ti pẹ́ tí mo ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àyíká iṣẹ́-òwò tí ó ṣètùtù fún aládàáni kí Nàìjíríà lè fa owó, ọgbọ́n àti ìmọ̀-ẹ̀rọ aládàáni láti ran wá lọ́wọ́ láti pa àlàfo náà dà, níwọ̀n bí ìjọba nìkan kò ti le pàdé nǹkan bí 100 bílíọ̀nù dọ́là lọ́dọọdún tí ó yẹ ní ọdún 30 tó ń bọ̀ láì ṣàkóbá fún ìdókòwò nínú ẹ̀kọ́ àti àwọn iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ àwùjọ yòókù. Ìwé ìlànà mi ṣàlàyé bí a ṣe lè ṣètò àkọ́kọ́ fún ìdókòwò láti mú kí ìwọ̀n àti dídára amáyé-dérùn ọrọ̀-ajé àti àwùjọ pọ̀ sí i jákèjádò orílẹ̀-èdè náà.
Àwọn orísun:
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1763109780443328986, 2024-02-29 (Thread on X)
“3. The finances required to bridge Nigeria’s infrastructure gap are in the region of US$100 billion per annum - over the next 30 years. Nigeria does not have…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“The state of education across Nigeria should require a state of emergency, it is not just in Adamawa State, So, my policy about education across Nigeria will…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 36 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“● Within the first 100 days, declare a national emergency on out-of-school children and convene a National Education Summit to develop and implement a clear …”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“It is clear from the foregoing that President Tinubu has an exaggerated understanding of the efficacy of his policies and was not ready for the potential fal…”
Thread on X
Kí ni ètò rẹ láti tún ìpèsè agbára ìtanná Nàìjíríà ṣe àti láti rí i dájú pé gbogbo ilé ló ní mítà?
O ṣeun fún àwọn àdúrà yín, àti fún gbígbé àníyàn kan dìde tí ó kan ilé gbogbo ní Nàìjíríà.
Ètò mi ni láti ṣí gbogbo apá iṣẹ́ amúnáwá sílẹ̀, láti ìmújáde dé ìgbéjáde, fún ìdókòwò ìkáwọ́-ẹni. Mo gbàgbọ́ pé èyí ni ọ̀nà tí a lè gbà gbéra sí ìjámọ́ ìtànmọ́lẹ̀ fún gbogbo ènìyàn, kí ọmọ ìlú kọ̀ọ̀kan lè gbẹ́kẹ̀lé iná fún àwọn àìní ojoojúmọ́, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, àti àwọn ìgbòkègbodò ọrọ̀ ajé. Èyí mu bá góńgó àgbáyé fún agbára tí ó rí ní rọrùn, tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, tí ó lè wà pẹ́ títí, àti tí ó jẹ́ ti òde-òní fún gbogbo ènìyàn mu.
Láti dé ibẹ̀, mo pinnu láti rí i pé ìjọba àpapọ̀ àti àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ ń ṣiṣẹ́ pọ̀ láti dá àyíká iṣẹ́-òwò sílẹ̀ tí yóò mú kí àwọn ilé-iṣẹ́ amúnáwá aládàáni lè díje dáradára jù, nípasẹ̀ dídín iye owó tí wọ́n ń ná láti dá sílẹ̀ àti láti ṣiṣẹ́ kù, mímú kí èrè wọn pọ̀ sí i, àti mímú kí àwọn ìlànà ìjọba lè ṣeé mọ̀ tẹ́lẹ̀ dáradára.
Lórí ọ̀rọ̀ mítà ní pàtàkì, mo ti fi ara mi lélẹ̀ sí àyíká kan tí yóò mú kí àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín lè gba owó tí ó kún tán padà fún iná tí wọ́n pèsè, tí a so mọ́ ìfara-fẹ́sẹ̀mulẹ̀ tí ó dúró ṣinṣin sí ètò mítà fún gbogbo oníbàárà. Èyí túmọ̀ sí pé ilé kọ̀ọ̀kan gbọ́dọ̀ wà nínú rẹ̀.
Mo tún pinnu láti kojú jíjalè iná ní tààrà, nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ tòótọ́ láàrin àwọn olùdókòwò nínú àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín àti ìjọba, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn ìgbékalẹ̀-òfin kí ìgbésẹ̀ lòdì sí jíjalè iná lè yára kánkán tí ó sì jẹ́ gidi.
Thread on X
Kí ni ẹ máa ṣe láti gbé ìjọba tó ṣe kedere, ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, àti ìdókòwò fún àwọn ọ̀dọ́ lárugẹ?
Mo pinnu láti máa bá ìjàkadì fún ìṣàkóso tó ṣe kedere lọ síwájú, fún àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń sìn àwọn aráàlú dípò kí wọ́n máa fi wọ́n ṣèlò, àti fún àṣà ìṣèlú tó ń bu ọlá fún ipá tó yẹ ju àìtóótun lọ.
Mo ṣì fi ara mí lélẹ̀ fún ìtẹ̀síwájú, ìfisílò, àti ìdáàbòbo ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ní Nàìjíríà, nítorí orílẹ̀-èdè kan lè gòkè nìkan nígbà tí a bá fún àwọn obìnrin rẹ̀ ní àyè àti àǹfààní láti gbilẹ̀.
Mo tún ń rọ̀ pé kí a lo agbára àwọn ọ̀dọ́ wa dáradára kí a sì ṣe àwọn ìdókòwò tó yẹ sí wọn, ní ọ̀nà tí yóò mú ọjọ́ ọ̀la tó dára jù lọ wá fún gbogbo wa.
Post on X
Ṣé ẹ ń ṣètìlẹ́yìn fún ọ̀nà ìtọ́jú ẹran (ranching), ṣé Ìjọba Àpapọ̀ yóò sì ṣètìlẹ́yìn owó fún un?
Mo ṣe atilẹyin gbigbe Nigeria kúrò nínú jíjẹ́ ẹran lọ́fẹ̀ẹ́ sí ìṣàkóso ẹran ọ̀sìn òde-òní àti ìṣẹ́ ẹran ọ̀sìn lórí ọ̀nà ìṣòwò. Ètò mi ṣètò àwọn ọ̀nà ẹran ọ̀sìn tí a yàn sọ́tọ̀, àwọn ibi omi, àti àwọn iṣẹ́ aláìsàn ẹranko nínú àwọn feedlot ìṣòwò, kí àwọn darandaran lè tọ́ ẹran ọ̀sìn láì ba àwọn irúgbìn àgbẹ̀ jẹ́. Ní àfikún sí èyí, mo máa dá àwọn Ìgbìmọ̀ Àlàáfíà Àgbègbè àti Ìyàsọ́tọ̀ Àríyànjiyàn Mìíràn sílẹ̀, pẹ̀lú àwọn olórí àṣà, àwọn àgbẹ̀ àti àwọn ẹgbẹ́ darandaran, láti yanjú àríyànjiyàn orí ilẹ̀ àti irúgbìn lọ́nà tó dọ́gba.
Post on X
Bawo ni àwọn ará ìlú ṣe lè jábọ̀ iṣẹ́ àkànṣe tí wọ́n jí tàbí tí wọ́n fi sílẹ̀, kí wọ́n sì tẹ̀lé bí ìjọba ṣe ń ná owó?
Mo máa ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìkànnì orí ẹ̀rọ ayélujára kan tí wọ́n ń pè ní "Promise Tracker," tí a kọ́ sórí àwọn ìlànà ìjọba tí ó ṣí sílẹ̀, kí àwọn ìnáwó ìṣúnná owó tí ń lọ lọ́wọ́, àwọn àdéhùn tí a fún ní onílé-iṣẹ́, àti àwọn ìwọ̀n iṣẹ́ ṣíṣe le è gbé jáde fún gbogbo ènìyàn láti rí. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé bí iṣẹ́ kan tí ó wà ní abúlé rẹ bá ti di ìkọ̀sílẹ̀ tàbí tí a yí padà sí ibòmíràn, ìwọ àti àgbègbè rẹ yóò lè wo èyí tí a ṣètò sí i nínú ìṣúnná owó, ẹni tí a fún ní àdéhùn náà, àti ohun tí a ti ṣe jíṣẹ́ gan-an. Èyí ni bí a yóò ṣe mú kí ìnáwó gbogbo ènìyàn jẹ́ ohun tí o lè tọpa, tí o sì lè fi di ìjọba lọ́wọ́, kì í ṣe ìlérí tí a kàn kọ sílẹ̀ lórí bébà lásán.
Post on X
Kí ni ọgbọ́n tí ẹ̀ máa lò láti mú ọjà pàṣípààrọ̀ owó ilẹ̀ òkèèrè dúró ṣinṣin àti láti mú agbára náírà lágbára sí i?
Ìwòye mi nìyí: ìyọ́ńda-àfàyàfà kíkún, gẹ́gẹ́ bí a ti ń ṣe é lọ́wọ́lọ́wọ́, kò tọ́ fún Nàìjíríà ní àkókò yìí. Àwọn ìfipamọ́ wa kò lágbára tó láti ṣètìlẹ́yìn fún owó tí ń léfòó ní òmìnira pátápátá, owó dọ́là tí à ń rí gbà láti inú epo ti ń dín kù, a kò sì ń fa ìdókòwò àjèjì tó pọ̀ tó, nítorí náà, ìyọ́ńda-àfàyàfà kíkún fi Náírà sílẹ̀ nínú ewu. Owó tí a dí mú ní iye kan náà kì í ṣe ojútùú pẹ̀lú, yóò dí ọrọ̀-ajé lọ́wọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé, yóò sì dọ́gba pẹ̀lú ṣíṣe eré ìtìlẹyìn owó. Ohun tí mo fẹ́ràn ni ìyọ́ńda-àfàyàfà tí a ń ṣàkóso, níbi tí Náírà ti lè yí padà lójoojúmọ́, ṣùgbọ́n tí Central Bank yóò wọlé, pẹ̀lú ọgbọ́n àti ìṣèlérí, láti ṣàkóso àti dúró ṣinṣin iye rẹ̀, àti láti dí ìfojúsùn-ẹ̀rọ dúró. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo gbàgbọ́ pé Central Bank nílò òmìnira láti kojú ọ̀rọ̀ omi-owó tó wà, ìbéèrè, àwọn FX tí kò tíì yanjú, àti ìdọ́gba iye owó dáadáa, dípò kí ìlànà máa yára jáde láìsí ìjíròrò.
Post on X
Kí ni ìgbèrò yín fún àwọn agbègbè tí wọ́n ti kọ̀sílẹ̀ nítorí àìsí ààbò?
Mo loye ohun tí ó túmọ̀ sí fún àgbègbè kan láti di ahoro nítorí ìbẹ̀rù, àti mímú kí ó jẹ́ àìléwu fún yín láti padà sílé jẹ́ àárín gbùngbùn ètò mi. Kí àtúnilégbé kankan tó bẹ̀rẹ̀, àwọn ọmọ ogun ààbò yóò kọ́kọ́ nù kí wọ́n sì dáàbò bo àwọn àgbègbè tí ọ̀rọ̀ náà kàn, wọ́n yóò sì fi ìdí àwọn Ibùdó Iṣẹ́ Iwájú (Forward Operating Bases) àti àwọn ibùdó ìdáàbòbò aráàlú kalẹ̀ pẹ́pẹ́. Lẹ́yìn tí ilẹ̀ náà bá ti di ààbò, àwọn ìdílé tí ó bá padà yóò rí ìrànlọ́wọ́ owó fún àtúnkọ́, àwọn ohun-èlò ilé pàtàkì, irúgbìn àti irinṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀, àwọn awin kékeré, àti ìmúpadàbọ̀sípò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ fún àwọn ilé ìwòsàn ìpìlẹ̀ àti àwọn ilé-ìwé. Èyí ni bí a ṣe máa ràn yín lọ́wọ́ láti tún bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀, láti tún ilé yín kọ́, àti láti mú kí àwọn ọmọ yín padà sí ilé-ìwé.
Post on X
Kí ni yóò mú kí ẹ pinnu pé subsidy náà kò ṣe pàtàkì mọ́?
Mo ti máa ń sọ nígbà gbogbo pé ìrànwọ́ owó (subsidy) lórí PMS kò ṣe kedere, ó ṣí sílẹ̀ fún àìdájú àti ìwà ìbàjẹ́, àti pé yíyọ ọ́ kúrò, ní ìlànà, pọndandan àti ó ti pẹ́ ní àti ṣe. Nítorí náà, àdánwò náà kò jẹ́ pé "ṣé ìrànwọ́ owó kan wà" nìkan ṣùgbọ́n ṣé ètò tó wà lẹ́yìn rẹ̀ jẹ́ olóòótọ́ àti pé ó ń sìn ọ́. Ìdí nìyí tí ohun tí èmi yóò mú padà kì í ṣe ìrànwọ́ owó láti máa ń san fún epo tí a ń kó wọlé, ṣùgbọ́n àtìlẹ́yìn fún epo tí a ṣe ìtúnṣe sí níbí ní ilé, kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wa lè máa gbé jáde ní iye owó kéékèèké, kí ìwọ sì máa san owó díẹ̀ - fún epo, fún ọkọ̀, fún oúnjẹ tí ó ń dé ọjà.
Post on X
Kí nìdí tí ìrànwọ́ owó epo fi ṣe pàtàkì, àti kí ni ètò rẹ fún un?
Ìbéèrè ìdápè nǹkan ṣe pàtàkì fún mi nítorí pé ó jẹ́ nípa iye tí o ń san ní ibùdó epo àti iye tí o ń san fún ohun gbogbo mìíràn, láti ọ̀nà ọkọ̀ akérò dé oúnjẹ. Mo sọ pé yíyọ ìdápè epo àtijọ́ kúrò jẹ́ dandan àti pé ó yẹ kí ó ti ṣẹlẹ̀ tipẹ́tipẹ́, nítorí pé ó ti di ìjóná owó ìnáwó ìjọba tí ó ń mú àwọn alárinà lọ́rọ̀. Ohun tí mo pè ní àṣìṣe ni bí a ṣe ṣe é, láìsí ààbò kankan tàbí ètò ìyípadà fún ọ.
Ìdí nìyẹn tí mo fi ń dábàá ìdápè ìṣelọ́pọ̀, kì í ṣe ìdápè agbèwọ́lé. A ń ṣe àtìlẹ́yìn fún epo robi tí a ń tún-ṣe níhìn-ín ní Nàìjíríà kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wa lè máa ṣe epo pẹ̀lú ìnáwó tí ó dinwọ̀n, kí owó tí o ń san fún gbígbé ọkọ̀, iye owó oúnjẹ rẹ, àti iye owó tí o ń ná láti máa ṣe iṣẹ́ kékeré rẹ lè máa dín kù.
Post on X
Kí ni ọgbọ́n pàtó tí ẹ máa lò láti jà ìwà ìbàjẹ́ ní Nàìjíríà, títí kan ètò sọbsídì epo?
Lórí ọ̀rọ̀ ìbàjẹ́, mo sọ pé ìjà sí ìbànílójú yìí nílò àtìlẹ́yìn kíkún gbogbo àwọn ọmọ Nàìjíríà, àti pé ìjà tòótọ́ sí i kò gbọ́dọ̀ yí padà di ohun-èlò ìṣèlú. Mo lẹ́bi lílo àwọn àjọ-ìjà-ìbàjẹ́ láti fipá mú àwọn aṣáájú ìṣèlú láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olóṣèlú tí ń ṣàkóso, àti lílo EFCC láti ti àwọn gómìnà ìpínlẹ̀ alátakò sínú ẹgbẹ́ náà. Ìdánilójú tí mo máa fún yín ni pé a kì yóò jọ̀wọ́ ara wa fún àwọn ọgbọ́n alátakò-tiwantiwa yìí ti fífipá mú àwọn ènìyàn wa sínú ìjọba ẹgbẹ́ kan ṣoṣo. Mo gbàgbọ́ pé àyè àwọn àjọ àwùjọ aráàlú àti àwọn ọ̀rẹ́ Nàìjíríà nínú àgbáyé gbọ́dọ̀ lẹ́bi ní agbára yíyí ìjà sí ìbàjẹ́ yìí padà sí ọ̀rọ̀ ìṣèlú.
Lórí ìbéèrè pàtàkì nípa sóbìsìdì àti ìbàjẹ́, mo tọ́ka sí ìṣàkóso sóbìsìdì epo gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ tí ó ṣe kedere, ọ̀kan tí kò ṣe kedere, pẹ̀lú àyè ńlá fún ojúsàájú àti ìbàjẹ́, àti èrè ìwá-ẹ̀tọ́-oníṣòwò tí ó yani lẹ́nu tí ó ń lọ sínú àpò àwọn àwùjọ tí ó ní ìfẹ́ nínú rẹ̀ nínú ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni méjèèjì. Mo sọ pé kíkojú ìbàjẹ́ yẹ kí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àtúnṣe ìgbékalẹ̀ NNPCL, tí ó jẹ́ olùjàre pàtàkì nínú ètò tí ó wà yìí, àti pé a ìbá ti bẹ̀rẹ̀ nípa sísọ ìní gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe-epo ìjọba di ti aládàáni kí Nàìjíríà lè tún ìtúnṣe epo rẹ̀ aise ṣe ní ó kéré tán 50%, kí a lè dín ìwá-ẹ̀tọ́-oníṣòwò tí ètò sóbìsìdì ti dá sílẹ̀ kù.
Àwọn orísun:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1955211280047915251, 2025-08-12 (Post on X)
"That, definitely, is not how to build institutions. That, certainly, is not how to fight the monster of corruption. Indeed, such tendencies provide the stimu…"
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1853078096372535359, 2024-11-03 (Thread on X)
"SUBSIDY REMOVAL Yes, I have always advocated for the removal of subsidy on PMS because its administration has been mildly put, opaque with so much scope for …"
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
"My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…"
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1687771973458300928, 2023-08-05 (Post on X)
"The planned exit of GlaxoSmithKline (GSK) from Nigeria after more than five decades of doing business in Nigeria underscores how horrific the environment has…"
This answer was machine-translated from English and has not yet been reviewed by a translator.
Post on X
Kí ni ẹ máa ṣe láti dá sísanwó owó-ìrànwọ́ epo padà àti láti fòpin sí ìjàgbọn àti ìjínigbe?
Lórí subsidy epo, mi ò ní mú subsidy agbewọle lati ilu okere tó ń san owó fún petirolu tí wọ́n ń kó wọlé pada. Ohun tí mo ń dábàá, bẹ̀rẹ̀ láti Oṣù Karun ọjọ́ 29, ọdún 2027, ni subsidy iṣelọpọ tó ṣe kedere, tí a so mọ́ àwọn ọjà epo tí a ti ń ṣe àtúnṣe sí níhìn-ín ní Nàìjíríà, tí a sì ń tà fún yín. Àwọn epo tí a kó wọlé láti ilu okere kò ní yẹ fún ètò yìí. Yóò ní ààlà ìnáwó tó dán mọ́rán, ìfọwọ́sí láti ọ̀dọ̀ National Assembly, àti ìbẹ̀wò ìṣírò òwò (audit) tí kò gbára lé ẹnikẹ́ni. Ẹ wo ó bí ìrànlọ́wọ́ tí a ń fún oníṣẹ́ bàtà kan ní Aba láti ṣe bàtà pẹ̀lú owó tó kéré níbílẹ̀, dípò kí a ná owó ìjọba láti jẹ́ kí bàtà tí a kó wọlé láti ilu okere wá din owó. Mo fẹ́ ṣe bẹ́ẹ̀ gan-an pẹ̀lú epo: ṣe àtìlẹ́yìn fún epo robi tí a ti ń ṣe àtúnṣe sí ní Nàìjíríà kí àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo (refineries) wa lè ṣe iṣẹ́ pẹ̀lú owó tó kéré, kí ẹ̀yin náà lè san owó tó kéré. Góńgó mi ni láti dín iye owó epo kù, mú ìṣelọpọ epo nínú ilẹ̀ wa lágbára, dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún ọmọ Nàìjíríà, àti láti mú agbára ìnáwó tí a ti pàdánù padà bọ̀. Èyí tóbi ju epo lásán lọ, mo fẹ́ kí owó ọkọ̀ ìrìnàjò yín dín kù, kí iye owó gbígbé oúnjẹ láti oko wá sí ọjà dín kù, àti kí oníṣòwò, atọ́lẹ́, aṣọ́ọ́, oníṣẹ́ wẹ́ldà àti oníṣòwò kékeré lè ná owó tó kéré sórí agbára (energy).
Lórí jíjà ẹlẹ́gbẹ́ àti jíjí ènìyàn gbé, ètò mi láti kojú àìsí àbò bo gbogbo apá Nàìjíríà. Mo ti pinnu láti dá àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Lòdì sí Jíjà Ẹlẹ́gbẹ́ àti Jíjí Ènìyàn Gbé sílẹ̀ ní gbogbo ìpínlẹ̀, tí yóò ní àwọn òṣìṣẹ́ tí a tí kọ́ dáadáa, tí wọ́n sì lè yára gbéra, láti mú ìdáhùn sí jíjà ẹlẹ́gbẹ́ àti jíjí ènìyàn gbé lágbára sí i. Màá gba ìlànà "firehose" fún ìṣọ̀kan àbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan jíjẹ́gbẹ́ pẹ̀lú, tó pọ̀, kọjá àwọn agbègbè, kí a bàa lè ní ìdáhùn tó yára àti pínpín ìròyìn awárí (intelligence) tó lágbára sí i. Àwọn ìpínlẹ̀ tó bá ara wọn pín ààlà yóò jọ ṣètò àwọn iṣẹ́ àbò papọ̀, pín ìròyìn awárí ní àsìkò gidi, kí wọ́n sì ṣọ̀kan láti dáhùn sí àwọn ìhàlẹ̀, láìsí ìfiyèsí sí ẹ̀gbẹ́ àgbègbè. Màá tún dá ètò àjọṣe iṣẹ́ àbò pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè adúgbò tí wọ́n ń kojú irú ìhàlẹ̀ kan náà, àti pé màá tẹnu mọ́ bíbá Ilé-iṣẹ́ Ìṣèlú Inú (Internal Affairs Agency) tó dá wà sílẹ̀, láti máa ṣe ìwádìí sí àìṣedéédé nínú ọlọ́pàá àti àwọn ẹ̀ka iṣẹ́ àbò mìíràn.
Lórí jíjí ènìyàn gbé ní pàtàkì, mo fẹ́ dín àwọn ohun tó ń gba ìgboyà fún un kù nípa mímú kí ètò náà léwu sí i, kí ó má ṣe jẹ́ èrè mọ́, kí ó sì rọrùn láti wó palẹ̀. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò dí ìṣàn owó tó ń ṣe iṣẹ́ jíjí ènìyàn gbé lọ́wọ́, pẹ̀lú owó ìràpadà, àwọn ọ̀nà fífọ owó mọ́ (laundering), àti àwọn ẹ̀gbẹ́ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn, a óò lo ìmọ̀ awárí àti ètò ìtọpinpin owó láti mọ àti láti ti àwọn iṣẹ́ jíjí ènìyàn gbé pa, a óò sì mú àwọn ìyọrísí lábẹ́ òfin àti ìnáwó tó le koko wá fún àwọn tó bá ń ṣe ìrànlọ́wọ́ tàbí tó bá ń jàǹfààní lórí ètò owó ìràpadà.
Mo tún mọ̀ pé àìsí àbò lórí oko ń fa àìtó oúnjẹ àti gbígòkè iye owó, nítorí náà, màá fi àbò àwọn àgbẹ̀ ṣe ọ̀kan lára àwọn ẹsẹ̀ pàtàkì nínú ìlànà oúnjẹ. Èyí ní ìtumọ̀ pé a óò dáàbò bo àwọn àdúgbò àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà àgbẹ̀ nípasẹ̀ ìfilọ́lẹ̀ àwọn òṣìṣẹ́ àbò tó yẹ, a óò dá àwọn agbègbè àgbẹ̀ tí a dáàbò bò sílẹ̀ ní àwọn ibi tó léwu jù, a óò fi ìgbékalẹ̀ àbò kọ́ sínú ìlànà iṣẹ́ àgbẹ̀, a óò sì ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ àti ìdáhùn kánkán fún àwọn àdúgbò ìgbèríko tó ń dojú kọ ìhàlẹ̀. Bẹ́ẹ̀ ni a óò ṣe gba àdúgbò yín là kúrò lọ́wọ́ jíjà ẹlẹ́gbẹ́, jíjí ènìyàn gbé, àti ìwà ọ̀daràn tó ń kọjá ààlà.
Post on X
Kí ni ìdúró rẹ lórí ìyọ̀ǹda epo (fuel subsidy), àti bí o ṣe máa mú owó-ọ̀wọ́lé wá fún ìjọba láìsí rẹ̀?
Ní ti bóyá orílẹ̀-èdè lè ṣiṣẹ́ déédé pẹ̀lú ìmúpadàbọ̀sípò ìrànlọ́wọ́-owó, èmi kò ń sọ̀rọ̀ nípa mímú ìrànlọ́wọ́-owó agbewọlé-ọjà àtijọ́ padàbọ̀sípò, níbi tí owó ìjọba ti lọ ṣèrànwọ́ fún epo tí a ti túnṣe ní òkèèrè tí a sì gbé wọlé sí Nàìjíríà. Ìyẹn ló mú kí Nàìjíríà máa san owó fún epo agbewọlé. Ohun tí mò ń dámọ̀ràn yàtọ̀: ìrànlọ́wọ́-owó ìmújáde, àtìlẹ́yìn fún epo tí a tún ṣe níhìn-ín ní Nàìjíríà, kí àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo wa lè ṣe ìmújáde pẹ̀lú iye owó kékeré, kí ìwọ sì san owó díẹ̀. Bí ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo kan kò bá ṣe àtúnṣe ní Nàìjíríà, kò yẹ fún ìrànlọ́wọ́ náà. Èyí kì í ṣe ìyípadà ìpò. Mo ti gbà fún ìgbà pípẹ́ pé yíyọ ìrànlọ́wọ́-owó epo kúrò ṣe pàtàkì ní ìlànà, ṣùgbọ́n ọ̀nà ìrànlọ́wọ́-owó ìmújáde yìí ni bí mo ṣe fẹ́ ṣe é ní ọ̀nà tó yàtọ̀.
Ní ti ohun tí èyí túmọ̀ sí fún ọ, góńgó náà ju epo fúnra rẹ̀ lọ. Mo fẹ́ kí owó ọkọ̀ tí o ń san ní àárọ̀ ojoojúmọ́ dín kù. Mo fẹ́ kí iye owó gbígbé oúnjẹ láti oko wá sí ọjà dín kù. Mo fẹ́ kí oníṣòwò náà ná owó díẹ̀, mo sì fẹ́ kí ìyàwèwé, aránṣọ, alágbẹ̀dẹ àti onílé-iṣẹ́ kékeré ná owó díẹ̀ lórí agbára. Ronú nípa rẹ̀ bí mo ṣe ronú nípa bàtà: dípò kí o ná owó ìjọba láti mú kí bàtà agbewọlé dín ní iye owó, o ṣe àtìlẹ́yìn fún alágbàtà bàtà ní Aba láti ṣe ìmújáde pẹ̀lú iye owó kékeré, kí ó lè gba àwọn ènìyàn púpọ̀ síi sí iṣẹ́, kí ó sì ta ọjà pẹ̀lú iye owó tí ó rọrùn jù. Mo yan ọ̀nà kan náà fún epo.
Ní ti dídá owó-wíwọlé sílẹ̀ fún orílẹ̀-èdè náà dípò gbígbé kẹ́kẹ́ lé yíyọ ìrànlọ́wọ́-owó kúrò nìkan, mo ti dábàá ètò ìmúnilágbára ọrọ̀-ajé tó jẹ́ $10 bílíọ̀nù, ìlọ́wọ́sí-ara tó dojú kọ àwọn ènìyàn, tí ó ń lo owó tí a fi pamọ́ láti ọwọ́ yíyọ ìrànlọ́wọ́-owó kúrò láti yí ìgbésí ayé padà tààrà. A ṣe èyí láti dá àwọn iṣẹ́ ṣíṣe mílíọ̀nù lọ́pọ̀lọpọ̀ sílẹ̀ kárí iṣẹ́ àgbẹ̀, iṣẹ́ ìmújáde ọjà, ìmọ̀-ẹ̀rọ, àti amáyédẹrùn, láti gbé mílíọ̀nù àwọn ènìyàn jáde kúrò nínú òṣì, láti pèsè àtìlẹ́yìn pàtó fún àwọn tí ó wà nínú ewu jùlọ, àti láti fi okun sí ìgbòkègbodò ọrọ̀-ajé tí ó ń mú ìpìlẹ̀ owó-orí dàgbà fúnra rẹ̀. Ìmúnilágbára ọrọ̀-ajé tó ní ìwọ̀n yẹn, tí a bá mu ṣẹ dáadáa, yóò mú owó-wíwọlé púpọ̀ síi wá fún ìjọba ju èyíkéyìí àlékún owó-orí lọ, nítorí pé ó jẹ́ owó tí a jogún láti ara ọrọ̀-ajé tó ń dàgbà, tó ní ìmújáde, dípò kí a fà á yọ láti ara ọ̀kan tó ṣe òṣì.
Mo tún ti pe fún kíkojú ìwà ìbàjẹ́, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àtúntò NNPCL, tí ó ti jẹ́ olùjàre pàtàkì nínú ipò ìrànlọ́wọ́-owó tó ti wà. Mo sì ti ti kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ fún kíkojú àìtó amáyédẹrùn àtúnṣe epo ti Nàìjíríà tààrà: fífi àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo tí ìjọba ní lé lọ́wọ́ aládàáni, àti rírí i dájú pé Nàìjíríà ń tún ó kéré tán 50% epo robi tí a ń mújáde lọ́wọ́lọ́wọ́ ṣe, pẹ̀lú ìfẹ́-ọkàn láti gbé 50% nínú agbára yẹn jáde sí àwọn orílẹ̀-èdè ọmọ-ẹgbẹ́ ECOWAS.
Ní ti bí a ṣe yẹ kí a ṣe àtúnṣe náà, mo ti gbani níyànjú ọ̀nà díẹ̀-díẹ̀, títẹ̀lé àwọn ìyípadà ní àkókò dípò yíyọ ìrànlọ́wọ́-owó kúrò lójijì àti pátápátá, pẹ̀lú ètò ààbò láwùjọ tó lágbára láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ènìyàn láàrín àwọn ìpèníjà iye owó ìgbésí ayé, nígbà tí a bá sì ń fi owó tí a fi pamọ́ náà dókòwò sí amáyédẹrùn, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, ìdàgbàsókè ìgbèríko àti ìmọ̀-iṣẹ́ àti iṣòwò-dídá fún àwọn ọ̀dọ́.
Post on X
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe rí i dájú pé àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀ pẹ̀lú ní ìṣírò fún owó tí wọ́n gbà lọ́wọ́ Ìjọba Àpapọ̀?
Èmi yóò tì kí ìnáwó ìjọba lè ní ìṣírò àti kí ó jẹ́ eléso ní gbogbo ipele. Ìyẹn túmọ̀ sí gbígbé òfin kalẹ̀ tí yóò fi dandan fún àwọn ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìbílẹ̀ láti máa tẹ ìròyìn owó tí wọ́n gbà wọlé àti owó tí wọ́n ná jáde lọ ní gbogbo oṣù mẹ́ta, kí náírà kọ̀ọ̀kan tí a ná fi ipa gidi tí ó ní lórí ìgbésí ayé rẹ hàn. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo fẹ́ kí àwọn ará bí ìwọ lè rí bí a ṣe ń ná owó orí yín ní ipele àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti ìbílẹ̀. Èyí ni bí a ṣe máa mú ìṣírò kalẹ̀ dé ìjọba ìbílẹ̀ tí ó súnmọ́ ọ jùlọ.
Post on X
Kí ni ìpòsí yín nípa ẹ̀tọ́ àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè láti ṣe àtakò ní àlàáfíà lòdì sí àwọn ìlànà ìjọba?
Lórí àwọn ìtakò-ìjọba, mo ti sọ̀rọ̀ ní àtìlẹ́yìn fún ẹ̀tọ́ àwọn aráàlú láti jẹ́ kí a gbọ́ ohùn wọn. Nígbà tí àwọn ìṣípayá #EndBadGovernance bẹ̀rẹ̀, mo pè wọ́n ní ọ̀nà pàtàkì fún àwọn aráàlú láti fi àìtẹ́wọ́gbà wọn hàn sí àwọn ìlànà ìjọba àti láti mú kí ìjíròrò nípa ìjọba rere tẹ̀síwájú ní orílẹ̀-èdè wa. Mo yin àwọn tí ń ṣe ìtakò náà fún híhùwà pẹ̀lú àlàáfíà àti ìdènà-ara-ẹni, mo sì rọ̀ ẹ̀yin púpọ̀ síi láti fi ìṣọ̀kan hàn pẹ̀lú ìtakò alálàáfíà náà, nítorí pé àsìkò yìí ni fún kí a gbọ́ ohùn wa papọ̀ pẹ̀lú iyì àti ọ̀wọ̀ fún òfin.
Mo tún ti ṣe kedere pé ẹ̀tọ́ yìí kì í ṣe ojúrere láti ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni. Ó wà nínú Ìwé Òfin Orílẹ̀-èdè wa. Abala 40 ti Ìwé Òfin 1999 ṣe ìdánilójú ẹ̀tọ́ sí ìpéjọpọ̀ àlàáfíà àti ìdàpọ̀, àwọn ilé-ẹjọ́ wa sì ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ìjọba olùṣòtítọ́ gbọ́dọ̀ ríi dájú pé àyíká tí ó ní ààbò àti ìdáàbòbò wà fún àwọn aráàlú láti lo ẹ̀tọ́ yẹn, ìgbìyànjú èyíkéyìí láti tẹ̀mọ́lẹ̀ rẹ̀ sì jẹ́ ìlòdì sí Ìwé Òfin àti ìkọlù tààrà sí ìjọba tiwantiwa wa.
Nígbà tí àwọn tí ń ṣe ìtakò náà kojú ìwà ipá, títí kan lílo ohun-ìjà pẹ̀lú ìbọn gidi ní Kano àti Abuja, mo tako rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí kò lè farada rárá, mo sì pe àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò láti ṣe ìdènà-ara-ẹni, láti dáwọ́ ìyọnu àwọn oníròyìn tí ń bo ìtakò náà dúró, àti láti ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ìṣe-ọ̀gbọ́n ní àwọn ipò wọn. Mo tún jẹ́rìí sí ìmọ̀ràn mi fún àwọn tí ń ṣe ìtakò láti máa fi ìdúróṣinṣin lo ẹ̀tọ́ wọn sí ìtakò alálàáfíà àti láti kọ ìwà ipá lọ́nàkọnà, mo sì pe àwùjọ àgbáyé láti ṣe àmójútó ipò náà kí wọ́n sì mú àwọn aṣáájú àti àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò jíhìn fún ìṣe wọn.
Post on X
Kí ni ìjọba yín yóò ṣe láti ràn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó parí ilé-ìwé tí kò rí iṣẹ́ ṣe lọ́wọ́ láti rí iṣẹ́?
Mo gbọ́ ohun tí o sọ, mo sì fẹ́ kí o mọ̀ pé èyí gan an ni ìṣòro tí mo ti pinnu láti yanjú. Ìlànà mi dá lórí ìdàgbàsókè tí àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni yóò ṣe amọ̀nà rẹ̀, pẹ̀lú àfojúsùn láti ṣẹ̀dá ó lé ní 3,000,000 iṣẹ́ ní ọdọọdún. Ní àfikún sí èyí, à ń kó ètò ìnáwó kan jọ tó níye $100,000,000,000 fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn oníṣòwò, láti ràn àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà bí ìwọ lọ́wọ́ láti kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe sí iṣẹ́ṣe, àti láti inú gbígbára lé ẹlòmíràn sí ìdásílẹ̀ iṣẹ́-ìnáwó tiwọn. Èyí ni ọ̀nà tí mo pinnu láti mú wa lọ pa pọ̀.
Post on X
Kíni ẹ máa ṣe nípa ààlà ọjọ́ orí fún gbígba wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga àti nípa ire àti ìnáwó akẹ́kọ̀ọ́?
Mo gbàgbọ́ pé àwọn òfin ààlà ọjọ́ orí fún wíwọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga jẹ́ asán àti ohun tí ń dí ìmọ̀ ẹ̀kọ́ lọ́wọ́, mo sì ti tako ìlànà yẹn. Lórí gbígba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọlé sí àwọn yunifásítì, polytechnics àti kọ́lẹ́jì wa, mo gbàgbọ́ pé ipa tí ìjọba àpapọ̀ yẹ kí ó kó ni láti ṣàwárí àti fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ní ẹ̀bùn àkànṣe ní sikolashipu, láìka ọjọ́ orí wọn sí.
Lórí ire àwùjọ, mo pinnu dájúdájú pé kò gbọdọ̀ sí akẹ́kọ̀ọ́ olóye kankan tí a ó ti dí lọ́wọ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ gíga nítorí pé ẹbí wọn jẹ́ tálákà. Ìjọba mi yóò pèsè sikolashipu, ìrànwọ́ owó, àti búrásì tí kò níláti san padà dípò kí a fipá mú yín sínú gbèsè, yóò dárí jì àwọn gbèsè ìwé-ẹ̀kọ́ akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, àti dín iye owó ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì kù tààrà fún àwọn ẹbí tí owó-wíwọlé wọn kéré.
Post on X
Kí ni ẹ máa ṣe nípa ìyàtọ̀ tí ó wà láàrin HND àti dígírì, àti kí ni àwọn ètò gbòòrò yín fún ẹ̀kọ́ àti àwọn ọ̀dọ́?
Mi ò ní ètò pàtó kan tí mo ti to ká lórí àríyànjiyàn láàrin HND àti ìjẹ́rìí yunifásítì. Ohun tí mo lè sọ fún yín ni ohun tí mo fi ara mi lélẹ̀ sí lórí ẹ̀kọ́ ní gbogbogbòò, mo sì nírètí pé ẹ óò rí ìtọ́sọ́nà tí mo pinnu láti tẹ̀lé nínú rẹ̀.
Mo fẹ́ yí bí a ṣe ń mú àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà múra sílẹ̀ fún iṣẹ́ padà. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wa, yálà yunifásítì, polytechnic tàbí kọ́lẹ́ẹ̀jì, gbọ́dọ̀ fi ìtẹnumọ́ tó pọ̀ sí síence, tẹ́kínọ́lọ́jì, ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́, iṣẹ́ àgbẹ̀, ìmọ̀ẹ̀rọ dídíjítà, ìrònú tó jinlẹ̀ àti iṣẹ́ aṣaájúmọ. A kò lè máa bá a nìṣó ní kíkọ́ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà fún ètò ọrọ̀-ajé tí kò sí mọ́.
Kò yẹ kí a dá ọmọ Nàìjíríà tó jáfáfá lẹ́yìn nípa ẹ̀kọ́ yunifásítì, polytechnic tàbí kọ́lẹ́ẹ̀jì nítorí pé àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ tálákà. Èyí wúlò fún gbogbo ẹ̀, yálà èwo nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí ni ọ̀dọ́ náà lọ.
Lórí iye owó ẹ̀kọ́, mo gbàgbọ́ pé kò yẹ kí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó rọ̀ mọ́ ọjọ́ ọ̀la ọ̀dọ́ ọmọ Nàìjíríà. Ọ̀nà tí mo máa gbà yóò dín iye owó ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ kù, lẹ́yìn àtúnyẹ̀wò, á sì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ ní ìdáríjì, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè yọrí pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó. Awin akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe sikolashipu, ó jẹ́ gbèsè, àti àdánwò tó yẹ fún ètò ẹ̀kọ́ èyíkéyìí ni bóyá àwọn ìdílé lásán lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láì sí lílé wọn sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n wà ní ilé-ẹ̀kọ́.
Lẹ́yìn yàrá-ìkẹ́kọ̀ọ́, mo fi ara mi lélẹ̀ sí fífẹ̀ẹ́ àǹfààní tó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣẹ́ ọwọ́, àgbẹ̀, aṣẹ̀dá tẹ́kínọ́lọ́jì àti àwọn ènìyàn nínú ètò ọrọ̀-ajé àṣẹ̀dá, nípasẹ̀ ètò ìnáwó ńlá kan fún àwọn start-up àti oníṣòwò. Orúkọ ìdílé yín, ìbátan ìṣèlú tàbí agbára láti rí godfather kan kò gbọ́dọ̀ pinnu bóyá èrò yín yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Mo rí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, yálà ẹ̀rí-ẹ̀kọ́ wo ni wọ́n dá mú, gẹ́gẹ́ bí dúkìá orílẹ̀-èdè tó tóbi jùlọ tí Nàìjíríà ti ní rí, mo sì gbàgbọ́ pé kò sí Ààrẹ kan tó lè tún Nàìjíríà kọ́ láì ní ìkópa àwọn tó ń ṣiṣẹ́ wọn.
Post on X
Kí ni ètò rẹ láti so àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò pọ̀, kí sì ni ìdí tí a fi gbọ́dọ̀ gbẹ́kẹ̀lé ọ?
Mo ti pe gbogbo àwọn aṣáájú òṣèlú kárí gbogbo ẹ̀gbẹ́ òṣèlú láti wá parapọ̀ kí wọ́n sì dá ìṣọ̀kan tí ó lágbára sílẹ̀, kí àwọn ọmọ Nàìjíríà lè ní alátakò tí a lè gbẹ́kẹ̀lé, tí ó lè darí orílẹ̀-èdè wa sí ọjọ́ ọ̀la tí ó dára jù, ìyẹn ni ìsapá tí mò ń ṣe láti mú wa parapọ̀. Ní ti ìgbẹ́kẹ̀lé, èmi kì í ṣe òṣèlú afinimọ̀rà, mo gba òṣèlú tí ìdíje wà nínú rẹ̀ gbọ́, àti pé níwọ̀n ìgbà tí mo ti ń mí ẹ̀mí, màá tẹ̀síwájú láti máa jà, pẹ̀lú àwọn ọmọ Nàìjíríà mìíràn, láti mú ìjọba tiwa-n-tiwa àti ìṣàkóso òfin wa jinlẹ̀ síi.
Post on X
Èéṣe tí Nàìjíríà kò fi lè kọ́ atako alágbára tó dá lórí èrò ìṣèlú láti mú ìṣírò ìṣúná sunwọ̀n sí bí ètò ẹgbẹ́ olóṣèlú méjì ní Amẹ́ríkà?
Lori atako àti ìṣírò, mo ti pè àwọn aṣáájú òṣèlú jákèjádò gbogbo ẹgbẹ́ láti dá àjọṣepọ̀ tí ó lágbára sílẹ̀, ọ̀kan tí yóò fún yín ní atako tí ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé tí ó lè darí orílẹ̀-èdè wa sí ọjọ́ ọ̀la tí ó ní ìrètí. Mo rọ̀ Inter-Party Advisory Council láti kó àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú atako jọpọ̀ láti kọ́ ìwájú tí ó lágbára jùlọ, mo sì ti pè National Assembly láti fi àkọ́kọ́bẹ̀rẹ̀ fún àtúnṣe ìlànà-ìpìlẹ̀ àti ti ìdìbò, pẹ̀lú ìdìbò oní-ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán, kí àwọn ìdìbò lè jẹ́ tí a lè rí gbangba, àti kí a sì dáàbò bo àṣẹ tí ẹ̀yin fifún.
Mo gbàgbọ́ pé ìjọba tiwa-n-tiwa, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò pé, ni ìrísí ìjọba tí ó dára jùlọ, mo sì ti fi ara mi lélẹ̀ láti bá àwọn mìíràn ṣiṣẹ́ láti dáàbò bò ó ní Nàìjíríà. Èmi kò gbàgbọ́ pé ààrẹ yẹ kí ó lè gba ẹgbẹ́ olórí ṣíṣe jọba mú kí ó sì fún atako mọ́lẹ̀ láti inú, láìfi ààyè sílẹ̀ fún ìjọba tiwa-n-tiwa inú-ẹgbẹ́. Mo gbàgbọ́ nínú òṣèlú tí ó ní ìdíje, kì í ṣe òṣèlú onígbàgbọ́-láì-bèèrè, èyí sì ni ìlànà tí mo dúró ṣinṣin fún láìka ẹgbẹ́ tí mo bá ń sìn sí.
Post on X
Ìfiránṣẹ́ (transmission) ni ìṣòro náà, kì í ṣe ìmújáde (generation). Kí ni ẹ máa ṣe nípa gírídì fúnra rẹ̀?
Ìhín gan-an ni mo ti ń gbé àfiyèsí mi sí. Ètò mi ni láti fi gbígbé iná mànàmáná lọ́wọ́ orílẹ̀-èdè (national grid transmission) fún àwọn olùfowósowópò aládàáni, pẹ̀lú yíyọ àwọn ohun ìní iná mànàmáná ìjọba jáde (unbundling state power assets), rírí rírí gáàsì tí a ṣe ẹ̀rí rẹ̀ (gas supply guarantees) fún àwọn ibùdó iná mànàmáná, àti gbígba àwọn ibi iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ níyànjú láti ní iná mànàmáná tiwọn fúnra wọn (captive power generation). Mo tún fẹ́ kí àwọn olùfowósowópò aládàáni ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ètò gbígbé iná mànàmáná kékeré tuntun (mini-grid transmission systems) tí a lè so pọ̀ mọ́ ohun amúlétutù ńlá náà (super-grid) ní àárín sí ìgbà pípẹ́. Pẹ̀lú èyí, yíyọ pínpín àti dídá iná mànàmáná sílẹ̀ kúrò lórí àtòjọ ìjọba àpapọ̀ nìkan (exclusive federal list) yóò jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn olùdásílẹ̀ off-grid lè so àwọn agbègbè tí kò tíì rí iṣẹ́ iná mànàmáná tó tó pọ̀ mọ́ra ní tààrà.
Post on X
Ṣé ẹ óò ṣe àtúnṣe sí NYSC tàbí kí ẹ fagi lé e?
Èmi yóò ṣe àtúnṣe sí NYSC, kì í ṣe láti fagi lé e. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlànà tó ṣe pàtàkì jùlọ tí a ti gbékalẹ̀ rí ní orílẹ̀-èdè yìí, mo sì ti pè fún àtúnyẹ̀wò àṣẹ rẹ̀ láti fi hàn àwọn ohun tí òtítọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ nílò. Ètò mi ni láti tún ipò NYSC ṣe kí ó bàa ní ìjẹ mọ́ àti ipa gidi, kí ó bàa fi àwọn àìní orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́ hàn, kí ó mú kí àǹfààní pọ̀ sí i fún àwọn ọ̀dọ́ bí ìwọ, kí ó sì mú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ rẹ̀ sí ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè lágbára síi.
Thread on X
Báwo ni ẹ ó ṣe ṣe amuṣẹ agẹnda àtúnṣe yín ní ti gidi nígbà tí ẹ bá dé ipò?
Ẹ tọ́ pé ìmúṣẹ ni ohun gbogbo, àti bẹ́ẹ̀ gan-an ni mo ní lọ́kàn láti darí.
Mo ti sọ pé àtúnṣe lè kùnà nígbà míì, àti pé n kò ní fojú kéré àwọn ìpèníjà ìmúṣẹ tàbí àìlera àwọn ilé-iṣẹ́ wa. Gẹ́gẹ́ bí aṣáájú tí ó ní ìdúróṣinṣin, màá dúró, ronú jinlẹ̀, àti, níbi tí ó bá yẹ, màá ṣe àtúnyẹ̀wò ìmúṣẹ dípò kí n fi ìháragàgà tẹ̀ síwájú láìronú.
Ìdí nìyí tí mo fi máa ṣètò àtúnṣe lọ́nà tí ó tẹ̀léra láti ní ìbámu owó-orí àti owó-ìpínlẹ̀, dípò kí n jáde àtúnṣe oṣuwọ̀n pàṣípààrọ̀, owó iná mànàmáná tí ó bá iye owó mu, àti ìyípadà owó epo papọ̀ ní àkókò kan náà. Màá ṣe amọ̀ràn ní ìdáhùn sí àbájáde àtúnṣe, àti pé màá ṣiṣẹ́ kára láti ṣàtúnṣe àwọn àìlera tí ó wà nínú àwọn ilé-iṣẹ́ wa tí ó ń mú kí ìmúṣẹ nira.
Màá darí pẹ̀lú àpẹẹrẹ ti ara mi lórí èyí. Àtúnṣe owó-orí yówù tí ó bá fẹ́ mú ìlọsíwájú bá bí a ṣe ń ṣàkóso àwọn ohun-ìní wa gbọdọ̀ kọ́kọ́ parẹ́ àwọn ìjábọ̀ owó-wíwọlé látinú ìjọba, títí kan iye owó tí ń ná láti ṣe ìjọba àti ìlànà rírà ẹrù. Èmi àti àwọn ẹgbẹ́ mi kò ní gbé ìgbésí-ayé ọlá nígbà tí ẹ̀yin àti àwọn ará ìlú mìíràn bá ń ru ẹrù àkókò lílekoko.
Màá tún bá yín sọ̀rọ̀ ní òtítọ́, pẹ̀lú ìwà rere àti ọgbọ́n, nítorí pé ìbánisọ̀rọ̀ tí ó ṣe kedere ló ń kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé tí ó jẹ́ kí ẹ lóye ohun tí ìjọba yín ń ṣe. Màá bá àwọn aláǹfàní jíròrò láti kọ́ẹ̀kọ́, jíjíyàn, yí padà, àti ṣàtúnṣe ìlànà níbi tí ó bá yẹ. Àtúnṣe mi yóò sì ní ojú ẹ̀dá ènìyàn, tí ìtìlẹ́yìn alágbára fún ààbò àwùjọ yóò ti ẹ̀yìn rẹ̀ dúró, tí yóò pèsè ìrànlọ́wọ́ tòótọ́ fún àwọn tálákà àti àwọn tí ó wà nínú ewu, tí yóò fún wa ní ìtura àti ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí a ṣe ń la àkókò lílekoko kọjá papọ̀, kì í ṣe ètò ọrọ̀-ajé tí a fi palliative ń ṣiṣẹ́.
Ní pàtàkì lórí epo àti iye owó ìgbésí-ayé, ètò mi ni ìrànlọ́wọ́ owó-ìmújáde tí a dojúkọ fún epo tí a ti tunṣe níbí ní Nàìjíríà, kì í ṣe ìpadàbọ̀ sí ìrànlọ́wọ́ owó aláìlópin fún epo tí a kó wọlé. A ṣètò rẹ̀ láti ṣètìlẹ́yìn fún ìtúnṣe epo nínú ilẹ̀ wa, láti parẹ́ àsọfọ́nù, àti láti rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan nínú ìrànlọ́wọ́ ìjọba ń mú àǹfààní tí a lè wọ̀n wá fún ẹ gẹ́gẹ́ bí oníbàárà. Ètò yìí tún ní ìpinnu ìgbẹ̀yìn tí ó ṣe kedere: yóò máa dín kù díẹ̀díẹ̀ bí ìtúnṣe epo inú ilẹ̀ wa ṣe ń pàdé 100% ti ìbéèrè orílẹ̀-èdè, bí ọjà pàṣípààrọ̀ owó ilẹ̀ òkèèrè ṣe ń dúró ṣinṣin, àti bí owó-wíwọlé ṣe ń pọ̀ sí i.
Báyìí ni mo ní lọ́kàn láti ṣàkóso: pẹ̀lú ìbáwí nínú ìtòlẹ́sẹẹsẹ, òtítọ́ nínú ìmúṣẹ, àti ìmúrasílẹ̀ láti ṣàtúnṣe ipa-ọ̀nà nígbà tí ohun kan kò bá ń ṣiṣẹ́.
Thread on X
Kí ni ìwọ ì bá ti ṣe ní ọ̀nà tí ó yàtọ̀ lórí ìrànwọ́ epo, ìyípadà sí àṣẹ-ìjọba, àti ìwà ìbàjẹ́ nígbà tí o jẹ́ igbákejì ààrẹ?
Jẹ́ kí n sọ ohun tí èmi ìbá ti ṣe lọ́nà mìíràn, àti ohun tí mo ti ṣe ìfaramọ́ sí ṣíṣe nísinsìnyí.
Lórí ọ̀rọ̀ sọbìsídì, mo ti sọ nígbà gbogbo pé ó yẹ kí wọ́n yọ ọ́ kúrò, nítorí ọ̀nà tí wọ́n gbà ń ṣe àbójútó rẹ̀ fún àlàfo sílẹ̀ fún aìṣe-kedere àti aṣebi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ rent àti èrè ló ń sàn lọ sí àwọn kábà̀lì nínú àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba àti ní apá àwọn aládàáni. Ṣùgbọ́n yíyọ ọ́ kúrò lọ́nà tó tọ́ ní í ṣe pẹ̀lú ṣíṣe àwọn ohun kan ní àkọ́kọ́, mo sì ìbá fi àwọn wọ̀nyí ṣe pàtàkì jùlọ:
Lákọ̀ọ́kọ́, ìjàkadì ìwà ìbàjẹ́. Ìjà náà ìbá ti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àtúnṣe ipò NNPCL, èyí tí ó ti jẹ́ olùjàǹfààní ńlá nínú ètò àtijọ́. Ìfaramọ́ rẹ̀ sí àtúnṣe, àti agbára rẹ̀ láti mú àtúnṣe ṣẹ àti láti fipá mú un, wà ní ìbéèrè. Ètò sọbìsídì náà fún àlàfo sílẹ̀ fún wíwá rent, àwọn NNPCL àti àwọn tí ń ṣọ́ ipò tó wà yóò sì tako àtúnṣe.
Èkejì, àtúnṣe àwọn amáyédẹrùn ìsọdimímọ́ epo tí kò dára ní Nigeria. Àwa ni ọmọ ẹgbẹ́ OPEC tí kò gún régé jùlọ ní ti bí agbára ìsọdimímọ́ tí a ti fi sí ipò ṣe ń ṣiṣẹ́ sí, àti iye epo robi tí a ń sọ di mímọ́ fúnra wa. Mo ìbá ti bẹ̀rẹ̀ ìyípadà sí ọwọ́ aládàáni ti
Thread on X
Ṣé ìjọba yín yóò gbé ìgbésẹ̀ lórí àwọn bíìlì fún ìpóòjú ìṣèlú àwọn obìnrin tí ó ti kùnà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà?
Bẹ́ẹ̀ni, mo ti pinnu láti yọ àwọn ìdíwọ́ tó ń dí àwọn obìnrin lọ́wọ́ nínú ìgbésí ayé ìṣèlú kúrò. Ètò mi ń ṣètò àwọn àfojúsùn ìkópa tí a lè wọ̀n fún àwọn obìnrin nínú ìyàn sí ipò ìṣèlú ní ìpele àpapọ̀ orílẹ̀-èdè, ìpínlẹ̀, àti ìjọba ìbílẹ̀, tí a fi ìpín-ìṣúná gidi ti fún ìdàgbàsókè olórí àti ìkọ́lé agbára ṣètìlẹ́yìn fún. Èmi yóò fi okun kún àwọn ìlànà òfin àti ètò-ìṣèlú tí ó dúró ní ọ̀nà ìkópa ìṣèlú àwọn obìnrin, kí n sì ṣètìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìdarí olùkọ́ni, àti ààyè sí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ kí àwọn obìnrin púpọ̀ síi lè dé ipò tí a yàn nípasẹ̀ ìdìbò.
Post on X
Kí ni èsì rẹ sí ìkíni mi, Ọ̀gá Ààrẹ?
Wa alaikumu salam, mo si dupẹ lọwọ rẹ fun kikan si mi.
Thread on X
Báwo ni o ṣe máa gé ọ̀nà ìpèsè àwọn adigunjalè kúrò, kí o sì lo ìmọ̀-ẹ̀rọ láti tọpinpin àti láti gbégbèésẹ̀ lòdì sí wọn?
Mo gbọ ìbínújẹ́ rẹ, mo sì pín in pẹ̀lú rẹ. Jẹ́ kí n sọ ohun tí mo pinnu láti ṣe fún ọ.
Nípa gíké iṣẹ́ pípèsè àwọn ọlọ̀sà, mo ti pinnu láti dá àwọn ìṣàn owó tí ń ṣètìlẹyìn fún jíjínigbé àti olè jíjà rú, ìsanwó owó ìràpadà, àwọn ọ̀nà fífọ owó, àti àwọn nẹ́tíwọ́kì àtìlẹyìn. Èmi yóò lo àwọn ọ̀nà ìjìnlẹ̀wòye àti ètò ìṣàmúlò owó láti ṣàwárí, ṣe àbójútó, àti pa àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí dà, pẹ̀lú àwọn ìyọrísí òfin àti owó tó le koko fún ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣe irànwọ́ fún wọn tàbí tí ó bá jàǹfààní lára rẹ̀. Mo tún fẹ́ kí wọ́n ṣètò Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì fún Ìjà Olè àti Jíjínigbé ní gbogbo àgbègbè pàṣẹ ìjọba ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn òṣìṣẹ́ tí a tí kọ́ dáadáa, tí ó rọrùn láti ṣípò padà, kí ìdáhùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ lórí ilẹ̀ lè yára kánkán kí ó sì ní ìṣọ̀kan dáradára.
Nípa ìbéèrè tí ó jẹ mọ́ ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ ní pàtàkì, n kò tíì gbé ìpèsè kan kalẹ̀ fún wíwá orísun àwọn fídíò lórí ayélujára tàbí fún dídójúkọ àwọn ibi tí wọ́n ti ṣe wọ́n. Ohun tí mo lè sọ fún ọ ni pé mo ń rọ̀ fún "ìlànà firehose" ti ìṣọ̀kan ààbò, ìpínpín ìjìnlẹ̀wòye tí kò dáwọ́ dúró, tí ó pọ̀ ní iye, kọjá àwọn àgbègbè àṣẹ, tí ó ní nínú ìṣètò àpapọ̀ àti ìṣọ̀kan ní àkókò gidi láàrin àwọn ìpínlẹ̀ tí ó ní bódè pẹ̀lú ara wọn, kí a lè tọpinpin àwọn ewu, kí a sì dáhùn sí wọn ní kíákíá àti lọ́nà tí ó munadoko jùlọ.
Post on X
Kí ni ìwọ ń retí lọ́wọ́ àwọn alátìlẹ́yìn yàtọ̀ sí ìdúró ṣinṣin àti ìyìn?
Mo fi ojúṣe kan lé e lọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀san: ẹ máa béèrè ìṣirò ọwọ́ lọ́wọ́ wa.
Ẹ má ṣe di ẹni tí yóò máa pàtẹ́wọ́ fún ohun gbogbo tí mo bá sọ. Bí ẹgbẹ́ yìí bá yapa kúrò nínú àwọn ìlànà rẹ̀, ẹ gbé ohùn yín sókè. Bí àwọn ènìyàn bá ṣe ìlòkulò àwọn ipò tí a fi lé wọn lọ́wọ́, ẹ dojú kọ wọn. Bí èmi, gẹ́gẹ́ bí olùdíje ààrẹ yín, bá kùnà láti máa gbé nípa àwọn ìfẹ̀hónúhàn tí mo ṣe fún yín, ẹ rán mi létí. Ìgbìmọ̀ olóṣèlú tí ó ń béèrè ìdúróṣinṣin láìní ìṣirò ọwọ́ yóò wá parí ní àtúnṣe àwọn ìkùnà kan náà tí ó ń dá lẹ́bi nínú àwọn ẹlòmíràn.
Ní àfikún sí iyẹn, ẹ má ṣe dúró láìnípẹ̀kun fún ìyọ̀nda. Ẹ wá àwọn ipò aṣáájú-ọ̀nà. Ẹ díje nínú àwọn ìdìbò. Ẹ di kọ́ńsílọ̀, aṣòfin àti gómìnà. Ẹ di oníṣòwò tí ń gba ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn ọmọ Nàìjíríà níṣẹ́, oníròyìn tí ń béèrè ìṣirò ọwọ́, olùdásílẹ̀ nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ tí ń yanjú àwọn ìṣòro Nàìjíríà, àgbẹ̀ tí ń yí iṣẹ́ àgbẹ̀ padà, olùkọ́ tí ń ṣe àgbékalẹ̀ ìran tí ń bọ̀. Ọ̀nà yówù tí ẹ bá yàn, ẹ múra ara yín sílẹ̀ kí ẹ sì lépa ìtayọ. Mo lè ṣe ìrànlọ́wọ́ láti pèsè pẹpẹ àti àǹfààní, ṣùgbọ́n ẹ̀yin ni ó gbọ́dọ̀ mú ìjáfáfá wá.
Post on X
Àwọn ètò gidi wo ni o ní fún ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé Taraba, ìsọdọkan àwọn ọ̀dọ́, àti àtúnṣe ẹ̀kọ́?
Lórí ṣíṣe àyípadà sí Taraba àti kíkọ́ àǹfààní ètò-ọrọ̀-ajé síbẹ̀, mo gbé ètò kan kalẹ̀ ní Taraba State Investment Forum ní Jalingo. Mo fẹ́ kí Taraba fa idoko-owo abẹ́lé àti ti kárí àgbáyé mọ́ra, mo sì pe ìjọba láti ṣe àwọn ìgbésẹ̀ tí yóò kojú àwọn ewu idoko-owo kí ó sì mú àwọn ìdíwọ́ tí ó wà nínú ìforúkọsílẹ̀ ìṣòwò kúrò. Idoko-owo aladani, ìmọ̀-iṣẹ́ àti ìgbésẹ̀ ìmọ̀-ẹ̀rọ lè gbé iṣelọpọ̀ ga kí ó sì mú kí àwọn ìṣòwò agbègbè lágbára sí ara wọn. Pẹ̀lú àwọn ohun àlùmọ́ní àfikún, Taraba lè gbé àwọn amáyédẹrùn àwùjọ àti ètò-ọrọ̀-ajé rẹ̀ ga, kí ó fi idoko-owo sínú ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ìlera láti kọ́ agbára àwọn ènìyàn rẹ̀, kí ó sì ṣe ìrànlọ́wọ́ dáradára fún àwọn tálákà àti àwọn ẹni ìforítì nípasẹ̀ agbára-fífún, ìjáde sí àwọn iṣẹ́ ìpìlẹ̀, àti pínpín ohun àlùmọ́ní bí ó ti tọ́ láti dín òṣì kù.
Mo tún ti pinnu pé kí Taraba fi ìlànà ìṣírí tòótọ́ sílẹ̀, ìṣírí orí-owó-orí àti àwọn mìíràn tí kò ṣe ti owó-orí, àwọn ìlànà tí ó ṣe ojú rere sí idoko-owo, àti ìlànà tí a ti ṣe é rọrùn, tí a sì ṣe é ní àkókò tí ó tọ́, nítorí ìyẹn ni ohun tí ń fa àwọn olùdókòwò mọ́ra. Mo sì gbàgbọ́ pé Taraba nílò láti fẹ̀ Ẹ̀kọ́ àti Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìmọ̀-iṣẹ́ àti Ọnà-ìṣe sí i, kí wọ́n kọ́ àwọn oṣiṣẹ́, àwọn gbẹ́nàgbẹ́nà, àwọn oníṣọ̀nà àti àwọn amòye oníṣọ̀nà fún ìṣòwò, iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ àti iṣẹ́-àgbẹ̀. Àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n ní ìmọ̀-iṣẹ́, tí wọ́n sì kẹ́kọ̀ọ́ ni ohun tí ń darí ìṣẹ̀dá-tuntun, ìdáṣe-iṣẹ́ ẹni àti ìdàgbàsókè. Kò sí ọ̀kan nínú èyí tí yóò ṣiṣẹ́ láìsí àwùjọ fúnra rẹ̀: mo ti pè fún ìjíròrò déédé pẹ̀lú àwọn àwùjọ kí àwọn olùdókòwò tó dé ibùdó, àti lẹ́yìn náà pẹ̀lú, nítorí àwọn ìpinnu tí a bá ṣe láì sí ìjíròrò tí ó yẹ máa ń wó lulẹ̀ nígbà gbogbo.
Lórí àwọn ìlọsíwájú tí a lè díwọ̀n fún àwọn ọ̀dọ́, àwọn obìnrin àti àwọn ẹgbẹ́ tí kò gbádùn àǹfààní, mo ti pinnu láti mú àwọn góńgó ìfisí-ọ̀rọ̀ tí a lè díwọ̀n wá fún àwọn obìnrin, àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn ẹni tí ó ní àbùkù nínú àwọn ìyàn ipò ọ̀tọ̀ṣọ̀tọ̀ ní ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀ àti ìjọba ìbílẹ̀. Èyí wá pẹ̀lú ìpínyà owó-inawo láti ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ètò ìfisí-ọ̀rọ̀, ìdàgbàsókè olùdarí àti kíkọ́ agbára fún àwọn ẹgbẹ́ wọ̀nyí. Màá ṣiṣẹ́ láti mú àwọn ìlànà òfin àti ti ilé-iṣẹ́ tí ó máa yọ àwọn ìdíwọ́ kúrò nínú ìkópa ọ̀rọ̀-ìṣèlú wọn lágbára, kí n sì kọ́ ọ̀nà sí ipò àyànfẹ́ nípasẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìdarí àti ìjáde sí àwọn ohun àlùmọ́ní.
Lórí ẹ̀kọ́, tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún àǹfààní àwọn ọ̀dọ́ ní Taraba gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní ibòmíràn, àfiyèsí mi wà lórí ipò gíga àwọn olùkọ́, bí ìwé-ẹ̀kọ́ ṣe bá àkókò mu, àti àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́. Ìyẹn túmọ̀ sí gbígba, títọ́, àti sísan owó tí ó tọ́ fún àwọn olùkọ́, mímú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ olùkọ́ tí ó dáwọ́ dúró àti ìgbéléwọ̀n iṣẹ́-ṣíṣe wá, ìmúdọ́gba ìwé-ẹ̀kọ́ láti fi àwọn ẹ̀rọ-oni-nọ́mbà àti ìmọ̀-iṣẹ́ ìrònú jinlẹ̀ kún un, pípèsè àwọn ohun-èlò ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn irinṣẹ́ oni-nọ́mbà, àti bíbójútó àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́ nípasẹ̀ àwọn ìdánwò tí a ti ṣètò. Mo tún ní èrò láti tún ipò National Youth Service Corps ṣe kí ó bá àwọn àìní orílẹ̀-èdè lọ́wọ́lọ́wọ́ mu kí ó sì fẹ̀ àwọn àǹfààní fún àwọn ọ̀dọ́ sí i.
Thread on X
Kí ni ẹ máa ṣe nípa owó ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ń pọ̀ sí i gíga àti inúnibíni ìṣèlú lábẹ́ ìjọba yìí?
Lórí owó ilé-ìwé gíga, mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó so kọ́ ọjọ́ ọ̀la ọ̀dọ́ ará Nàìjíríà kan. Ìlànà mi yóò dín owó tí ó wà lábẹ́ ẹ̀kọ́ kù, àti pé, lẹ́yìn àyẹ̀wò, yóò pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó bá yẹ, kí ẹ̀yin kí ó lè parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó gbèsè. Láàánì akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe sikálọ́ṣíìpù, ó jẹ́ gbèsè, àti pé ìdánwò gidi fún èyíkéyìí ìlànà ẹ̀kọ́ ni bóyá àwọn ìdílé lásán lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láì sí títì wọ́n sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n wà ní ilé-ìwé. Mo tún ti dábàá fífún àwọn yunifásítì gbogbogbò ní òmìnira owó àti ìṣàkóso tòótọ́, ìdásílẹ̀ àwọn owó-ìfìgbàtì yunifásítì tí ó lè dúró pẹ́, àti bíbọ̀wọ̀ fún gbogbo àdéhùn iṣẹ́ tí a ti fọwọ́ sí, kí ẹ̀yin àti àwọn ẹlẹgbẹ́ yín akẹ́kọ̀ọ́ kí ó dáwọ́ pípàdánù àkókò ẹ̀kọ́ dúró nítorí ìkọ̀sílẹ̀ iṣẹ́.
Lórí inúnibíni ìṣèlú, ìlòkulò agbára yìí gbọ́dọ̀ dúró. Mo ti sọ̀rọ̀ nípa àwọn olórí alátakò tí a ń dọgbọ̀nrín àti dẹ́rùbà, pẹ̀lú àwọn tí a tí wà ní àtìmọ́lé láìka àwọn àṣẹ ilé-ẹjọ́ tí ó fún wọn ní ẹ̀tọ́ onídàájọ́ sí, àti nípa ìjọba tí ó ń lo àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìja ìwà ìbàjẹ́ láti fipá mú àwọn olóṣèlú alátakò, níbi tí ìdọgbọ̀nrín ti ń dáwọ́ dúró tí ẹ̀sùn sì ń pòórá bí idán ní kété tí ènìyàn bá dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olóṣèlú tí ń ṣàkóso. Mo ti pe ohun tí wọ́n ń pè ní ìjà-ìbàjẹ́ ní ẹ̀tàn nígbà tí ó bá jẹ́ àyànfẹ́, ẹ̀san, àti tí ó ní ìpìlẹ̀ ìṣèlú, tí ó ń sọ àwọn ilé-iṣẹ́ bí i EFCC di ohun èlò lòdì sí àwọn alátakò nígbà tí àwọn ọ̀rẹ́ ń gbádùn àìlèfọwọ́kàn. Àwọn ilé-iṣẹ́ gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ láìsí ìbẹ̀rù tàbí ojúsàájú, a kò sì gbọ́dọ̀ fi òdodo ṣe yẹ̀yẹ́ báyìí. Ní àwọn àkókò pàtàkì nínú ìgbésí ayé ìṣèlú mi fúnra mi, mo ti yan ọ̀nà tí ó ṣòro ṣùgbọ́n tí ó ní iyì, ọ̀nà òtítọ́, ìwà rere, ìjọba tiwa-n-tiwa àti ìṣàkóso òfin, kódà pẹ̀lú ìnáwó ara ẹni tí ó tóbi, mo sì ṣì dúró ṣinṣin fún ọ̀nà náà. Ìjọba tiwa-n-tiwa ń fún ọ ní agbára láti yí ìjọba tí ó kùnà padà, ní àlàáfíà àti ní ṣíṣe pàtó, nípasẹ̀ àpótí ìbòrìbò, mo sì gbàgbọ́ pé àwọn ìnira wọ̀nyí gbọ́dọ̀ di epo fún ìjí nínú orílẹ̀-èdè dípò ìrẹ̀wẹ̀sì.
Post on X
Kí ni ìwọ yóò sọ láti gbà àwọn agbo ilé níyànjú láti dìbò láìka àwọn ìṣòro ìbò tí ó ti kọjá sí?
Mo ti sọ ọ́ ní kedere fún àwọn ọ̀dọ́ wa àti fún gbogbo ará Nàìjíríà: ẹ má fi tìrera sílẹ̀ nínú tiwantiwa Nàìjíríà. Àwọn ìbò ń bá a lọ ní jíjíjà, àti nígbà mìíràn kò fi ẹ̀mí ìfẹ́ àwọn ènìyàn hàn, ṣùgbọ́n mo ti sọ fún àwọn aráàlú pé kí wọ́n máa bá a lọ ní jíjáde láti dìbò, nítorí pé ó jẹ mọ́ ọjọ́ ọ̀la wọn. Ní ọdún 2023, a ní ju 90,000,000 oníbò tí a forúkọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n kò tó 30,000,000 ni ó jáde láti dìbò. Ìyẹn ni ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì pé ìwọ àti ẹbí rẹ gbọ́dọ̀ jáde.
Mo gbàgbọ́ pé nígbà tí àwọn ènìyàn bá dìbò tí wọ́n sì dúró láti dáàbò bo ìbò wọn, tiwantiwa a máa ṣẹ́gun. Àti pé nígbà tí tiwantiwa bá ṣẹ́gun, àwọn ènìyàn a máa ṣẹ́gun láìsí àníàní.
Post on X
Kí ni ẹ ó ṣe láti dáàbò bo àwọn àdúgbò ààlà bí àwọn tó wà ní Sokoto lọ́wọ́ àìláàbò tó ń wá láti ìkọjá ààlà?
Fún ààbò nínú àwọn àgbègbè bíi tiyín ní Isa Local Government àti ní gbogbo ipinlẹ̀ Sokoto, mò ń gbèjà àtúntò t'ó jẹ mọ́ òfin ìpìlẹ̀ (constitution) tí yóò fàyè gba Ìṣọ́ra Àdúgbò Ìpínlẹ̀ àti Àdúgbò Agbègbè, kí ààbò lè súnmọ́ àwọn ènìyàn tí ń gbé nínú ewu lójoojúmọ́. Mo tún fẹ́ mú kí gbígba àwọn ọmọ ogun ààbò pọ̀ síi, fi àwọn ohun ìṣàmúlò satẹ́láìtì àti dírónì tí ó tayọ ṣiṣẹ́, kí a sì ṣe àwọn iṣẹ́ ìjà sí àwọn ọlọ̀tẹ̀ tí a gbé ka ìjìnlẹ̀ ìròyìn ọlọ́pàá (intelligence) láti dojú kọ àwọn ewu wọ̀nyí tààrà. Ìjìnlẹ̀ ìròyìn yóò wà lọ́dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ ìjọba àpapọ̀, iṣẹ́ ọlọ́pàá aṣàmúlò yóò wà lọ́dọ̀ àwọn ìpínlẹ̀, àti ìyanjú ìjà kùtùkùtù yóò wà lọ́dọ̀ àwọn alákòóso àdúgbò, tí gbogbo wọn yóò sì jọ ṣiṣẹ́ pọ̀. Èyí ni bí a ṣe lè kojú àìní ààbò tí ń yọ àwọn àgbègbè bodà bíi tiyín lẹ́nu.
Post on X
Kí ni àjọṣe rẹ pẹ̀lú Kano, àti bí ṣe ti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ènìyàn rẹ̀?
O ṣeun pé o dúró pẹ̀lú mi, inú mi sì dùn láti gbọ́ ọ̀rọ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnì kan ní Kano.
Kano ní ipò pàtàkì sí mi. Mo ṣe aṣáájú àwọn aṣojú láti bá ìdílé, àwọn ènìyàn, àti ìjọba Kano kẹ́dùn nígbà tí a pàdánù Alhaji Aminu Dantata, ọkùnrin kan tí àwọn ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ sí ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ìlera ní Kano, àti sí Nigeria àti àgbáyé, pọ̀ gidigidi.
Mo tún ti sọ̀rọ̀ fún àlàáfíà Kano. Nígbà tí ìjà wà lórí ìtẹ́ ìlú àtijọ́ náà, mo sọ ọ́ di mímọ̀ pé Kano ni a mọ̀ sí fún àlàáfíà àti ìbáramu tí ó ti pẹ́ fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, àti pé ìgbìyànjú èyíkéyìí láti dí Ilẹ̀ Òwò lọ́wọ́ yóò pàdé ìtakò. Mo rán ìjọba Tinubu létí pé Kano ti tẹ̀síwájú nínú àlàáfíà ṣáájú, láìsí ìjà kankan.
Láìpẹ́ yìí, nígbà tí iná jó Ọjà Singer ní Kano run, ọkàn mi bà lẹ́bùbù fún onírúurú oníṣòwò àti ìdílé tí ó kan. Mo yìn àwọn ìgbìyànjú Ìjọba Ìpínlẹ̀ Kano láti pèsè ìrànlọ́wọ́ lórí ilẹ̀ fún àwọn tí ó kàn, mo sì rọ̀ pé kí a mú àwọn ìgbìyànjú wọ̀nyẹn gbòòrò síi, láti rí dájú pé ìtura-ọkàn péye, àtúnṣe, àti àwọn ìgbésẹ̀ tí ó lágbára sí i wà láti dáàbò bo àwọn ọjà wa ní ọjọ́ iwájú. Olórí, ní àsìkò bí ìyẹn, gbọ́dọ̀ sọ ìyọ́nú di iṣẹ́ tí ó máa ń bá a nìṣó.
Kano súnmọ́ mi tìkára mi pẹ̀lú. Mo ti ṣe àjọyọ̀ ìgbéyàwó níbẹ̀, bí i tí Fahad Dahiru Mangal àti Aisha Rabiu Kwankwaso, mo sì tún ti bá àwọn ọ̀rẹ́ àtijọ́ àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ mi ti ọjọ́ mi ní School of Hygiene ní Kano sọ̀rọ̀ padà.
Post on X
Kí ló dé tí ó yẹ kí àwọn ará ìlú àti ẹbí wọn jáde láti dìbò bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò pọ̀ tí àwọn èèyàn ti ń dìbò nínú àwọn ìdìbò tó ti kọjá?
O ṣeun fun gbigba mi laaye lati mọ eyi, ati bi Allah bá fẹ́, jẹ́ kí a mú ète yìí ṣẹ sí ọ àti ẹbí rẹ.
Mo ti sọ ní gbangba fún àwọn ọ̀dọ́ wa àti fún gbogbo àwọn ará Nijeriya: ẹ má jẹ́ kí ìrètí ìjọba tiwantiwa Nijeriya kú. Àwọn ìdìbò ń tẹ̀síwájú láti jẹ́ jíjí, àti nígbà mìíràn kì í fi ohun tí àwọn ènìyàn fẹ́ hàn, ṣùgbọ́n mo sọ fún àwọn aráàlú kí wọ́n tẹ̀síwájú láti jáde kí wọ́n sì dìbò, nítorí ọ̀rọ̀ ọjọ́ ọ̀la wọn ni. Ní 2023, a ní ju miliọnu 90 àwọn tí wọ́n forúkọsílẹ̀ fún ìdìbò, ṣùgbọ́n kò tó miliọnu 30 ni wọ́n jáde láti dìbò. Ìdí nìyẹn tí ó fi ṣe pàtàkì fún ìwọ àti ẹbí rẹ láti jáde.
Mo gbàgbọ́ pé bí àwọn ènìyàn bá dìbò, tí wọ́n sì dúró ṣinṣin láti dáàbò bo ìbò wọn, ìjọba tiwantiwa a ṣẹ́gun. Àti pé bí ìjọba tiwantiwa bá ṣẹ́gun, àwọn ènìyàn pẹ̀lú kò lè ṣàìṣẹ́gun.
Ibi tí a ti rí:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1937910195570536786, 2025-06-25 (Post on X)
“Today, I charged the youths, not to give up on Nigeria's democracy notwithstanding the deliberate efforts of the ruling party to constrict the democratic spa…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1722201600645873726, 2023-11-08 (Post on X)
“While our great party, the Peoples Democratic Party, has put forth visionary leaders whose main objective is to serve the people, it is a different story alt…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2011899768843485230, 2026-01-15 (Post on X)
“The decision of my son, Abba Abubakar, to join the APC is entirely personal. In a democracy, such choices are neither unusual nor alarming, even when family …”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1722201600645873726, 2023-11-08 (Post on X)
“And, that is why, I am appealing to the good people of Bayelsa, Imo and Kogi states to come out in large numbers this Saturday to vote for the candidates of …”
• Candidate-approved answer, 2026-10-11, shafi 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I have spoken to this directly: when I did not accept the 2023 presidential election result, I said so plainly. I respected the judgment of the court, but I …”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1718948336344936730, 2023-10-30 (Thread on X)
“Yet that same INEC undermined the use of that technology during the elections and collation process and declared as winner someone who clearly did not win th…”
Ẹ̀rọ ni ó túmọ̀ ìdáhùn yìí láti èdè Gẹ̀ẹ́sì, kò sì tíì jẹ́ àyẹ̀wò nípasẹ̀ ọwọ́ atúmọ̀-èdè kan.
Post on X
Kí ni ẹ máa ṣe nípa ipò pàjáwìrì àti yíyọ àwọn òṣìṣẹ́ tí a dìbò yàn kúrò ní ipò ní Ipinlẹ̀ Rivers?
Mo ti dúró pẹ̀lú yín, mo sì ti sọ̀rọ̀ ní kedere nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sí ìjọba tiwantiwa ní ìpínlẹ̀ yín, láti ìkéde ipò pàjáwìrì lórí Rivers títí dé bí a ṣe ṣe àyàn-fẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ níbẹ̀. Mo pe Ààrẹ Tinubu láti fagilé ìkéde yẹn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ kí ó sì dá Gómìnà, Igbákejì Gómìnà, àti Àpéjọ Ìpínlẹ̀ yín tí a yàn padà bọ̀ sípò, nítorí àwọn ènìyàn Rivers yẹ kí wọ́n lè yan àti pa àwọn aṣáájú tiwọn mọ́. Mo ti pinnu láti dúró ṣinṣin ní dídáàbò bo ẹ̀tọ́ yẹn, fún Rivers àti fún gbogbo apá Nàìjíríà.
Post on X
Ete wo ni ẹ máa lò láti rí i daju pé ìjọba yín ṣe àǹfààní fún Àríwá àti Gúúsù Nàìjíríà bákan náà?
Ètò mi wà fún gbogbo apá Nàìjíríà, Àríwá àti Gúúsù bákan náà. Mo gbàgbọ́ pé onírúurú wa ni agbára wa, gẹ́gẹ́ bí Sir Ahmadu Bello ti sọ nígbà kan rí, mo sì pinnu pé a gbọ́dọ̀ ní ìgboyà àti ìfẹ́ ìṣèlú láti borí ohunkóhun tó bá dí ọ̀nà ìṣọ̀kan wa. Mo tún ti sọ pé mo dúró gẹ́gẹ́ bí afárá ìṣèlú láàrin Àríwá-Ìlà-Oòrùn, níbi tí mo ti wá, àti Gúúsù-Ìlà-Oòrùn, tí à ń ṣiṣẹ́ pọ̀ nínú iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tó gba gbogbo Nàìjíríà kárí láti ṣàtúnṣe àìdọ́gba nínú bí a ṣe ń pín agbára. Èyí ni bí a ṣe ń kọ́ Nàìjíríà tó máa ṣiṣẹ́ fún gbogbo wa papọ̀.
Post on X
Kini ẹ máa ṣe láti dá ìṣẹ́ ṣiṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ẹ̀kọ́ àti láti yanjú ìṣòro àìní ààbò ní Borno àti ní Àríwá Ìlà Oòrùn?
Jẹ́ kí n sọ̀rọ̀ nípa àwọn apá méjèèjì ti ohun tí o ti gbé dìde, nítorí wọ́n ṣe pàtàkì papọ̀ fún àwọn àgbègbè bíi tirẹ ní Borno.
Lórí iṣẹ́: ètò mi fún àwọn ọ̀dọ́ Nigeria bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èyí, a kò gbọ́dọ̀ bèèrè lọ́wọ́ rẹ pé kí o dúró ní ìta yàrá nígbà tí wọ́n bá ń pinnu ọjọ́ ọ̀la rẹ nínú. Mo ti pinnu láti fẹ̀ sí i wíwọlé tó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn tó wà nínú ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá, kí orúkọ ìdílé rẹ tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ má ṣe pinnu bóyá èrò rẹ yóò rí àǹfààní. A óò gbé ètò ìnáwó kalẹ̀ fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò, tí a ó fi gbé àwọn ọ̀dọ́ Nigeria láti inú gbígbékẹ̀lé sí iṣẹ́ṣe, àti láti inú àìníṣẹ́lówó sí iṣelọ́pọ̀.
Lórí ààbò, ètò mi bo gbogbo apá Nigeria, Borno àti Àríwá Ìlà-oòrùn pẹ̀lú. Mo ń jíyàn fún àtúnṣe t'órí òfin t'ọ̀rọ̀ àpapọ̀ orílẹ̀-èdè láti jẹ́ kí Ìṣọ́ọ́lọpa Ìpínlẹ̀ àti Àgbègbè Ìbílẹ̀ ṣeéṣe, ní fífẹ̀ sí i gbígba àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ààbò síṣẹ́, ní fífi àmójútó tẹlifíṣàn àti awakò-láìní-èèyàn ṣiṣẹ́, àti ní ṣíṣe àwọn iṣẹ́ ìforígbárí lòdì sí ìṣọ̀tẹ̀ tí a fi ìjìnlẹ̀ ìmọ̀ darí, láti mú kí àwọn àgbègbè wọ̀nyí ní ààbò.
Post on X
Báwo ni ẹ ó ṣe wà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn aráàlú, kí ẹ sì máa tẹ́tí sí àwọn ìṣòro wọn bí a bá yàn yín?
Mo gbàgbọ́ pé olórí olóṣèlú àti ìkópa aráàlú tí ó ṣiṣẹ́ pípé ṣe pàtàkì nítorí pé ìyẹn ni bí a ṣe ń ṣiṣẹ́ papọ̀ láti kọ́ orílẹ̀-èdè tí ó ṣiṣẹ́ fún gbogbo àwọn tí ń gbé inú rẹ̀, àti gẹ́gẹ́ bí olórí, iṣẹ́ mi ni láti gbé ìgbé ayé rere gbogbo àwọn ènìyàn wa ga. Ìyẹn ni ìdí tí mo fi ń kí àwọn aráàlú láti kárí orílẹ̀-èdè náà káàbọ̀, gẹ́gẹ́ bí mo ṣe ṣe pẹ̀lú àwọn olórí láti Borno, láti jókòó, láti tẹ́tí, àti láti wá àwọn ojútùú papọ̀. Mo ti pinnu pé ìjọba yìí jẹ́ ti àwọn ènìyàn, àti pé agbára láti darí ipa ọ̀nà rẹ̀ wà lọ́wọ́ yín, àwọn aráàlú.
Post on X
Ṣe o lè ṣe ìdánilójú ìdìbò tí ó bá tọ́ àti tí ó ní ìdọ́gba ní Rivers àti Abuja láìka àwọn ẹ̀tọ́ Wike sí?
Ẹ káàárọ̀ sí yín pẹ̀lú. Ìrètí mi fún gbogbo ìdìbò, títí kan ti Rivers àti Abuja, ni pé kí wọ́n ṣe é ní pípéye gẹ́gẹ́ bí òfin àti gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlànà tí adánimọ̀ràn ìdìbò fúnra rẹ̀ gbé kalẹ̀, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ohun tí yóò tẹ́ ẹgbẹ́ olóṣèlú tí ń ṣàkóso lọ́rùn. Mo ti sọ ní kedere pé a kò gbọdọ̀ fi òtítọ́ ìdìbò wa rúbọ bẹ́ẹ̀. A rí i ní Ipinlẹ̀ Rivers bí àwọn ènìyàn ṣe dúró ṣinṣin lòdì sí ìpárayá olóṣèlú tí wọ́n sì tẹnumọ́ àlàáfíà àti òtítọ́ nígbà tí wọ́n dìbò. Ìyẹn ni àbá tí mo ṣì ní ìfarajìn láti dáàbò bò, ẹ̀tọ́ yín láti yan àwọn aṣáájú yín ní òmìnira àti lọ́nà tí ó tọ́, níbikíbi tí ẹ bá wà ní orílẹ̀-èdè yìí.
Post on X
Kí ni àwọn ohun pàtàkì àti ìpòsí yín fún ọjọ́ ọ̀la orílẹ̀-èdè náà?
Wa alaikumu Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh, àti kú irọ̀lẹ́ sí ẹ náà.
Ẹ ṣé fún ìfarakanra yín. Èmi kò ní ojú-ìwòye ìlànà kan pàtó láti dáhùn sí ìkíni yín, ṣùgbọ́n mo wà níbí, mo sì ṣetán láti bá yín sọ̀rọ̀ nípa ohunkóhun tí ó wà lọ́kàn yín nípa ọjọ́ ọ̀la orílẹ̀-èdè wa. Ẹ lè bi mí nípa ọ̀rọ̀ yòówù tí ẹ bá fẹ́ mọ ipò tí mo dúró sí.
Thread on X
Kí ni o ń reti láti ọ̀dọ̀ àwọn ará ìlú nínú àjọṣepọ̀ yìí?
Ẹ kú oore. Ó túmọ̀ sí ohun ńlá fún mi pé ẹ fi àkókò ṣe ìjíròrò pẹ̀lú mi lórí èyí.
Èmi yóò sọ èyí fún yín, gẹ́gẹ́ bí mo ti sọ tẹ́lẹ̀: iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́ tó tóbi jùlọ tí ẹ lè ṣe ni pé kí ẹ máa tẹnumọ́ pé kí n jẹ́ kí n jogun ìgbẹ́kẹ̀lé yín nípasẹ̀ ìrònú, àkóónú ìwà, ìmọ̀-ìṣe àti òtítọ́ inú, kì í ṣe nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ àsọyọ́rí. Èyí ni irú àjọṣepọ̀ tí mo ti wá ṣe pẹ̀lú yín.
Thread on X
Kí nìdí tí manifesto yín kò fi dàbí àwọn eto ojúlówó méje ti Yar'Adua, àti kí ni èrò-ìmọ̀ tó wà lẹ́yìn ètò tiyín fúnra yín?
Manifesto mi ni a kọ́ sórí ìmọ̀ ọgbọ́n tirẹ̀, èyí tí ó dúró lé àwọn ìlànà pàtàkì mẹ́ta: pé gbogbo ìlànà gbọ́dọ̀ jẹ́ wíwọ̀n nípasẹ̀ ipa rẹ̀ lórí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè, pé àwọn ìpèníjà Nigeria jẹ́ ti ìgbékalẹ̀ tí wọ́n sì nílò àwọn ojútùú tí a ṣe lọ́pọ̀lọpọ̀ àti ti ilé-iṣẹ́ dípò àwọn ìdásí tí a ṣe láìlétò, àti pé àtúnṣe gbọ́dọ̀ jẹ́ ti a ṣètò ní àtòlẹ́sẹẹsẹ, tí a tì lẹ́yìn, tí ó sì ní ìfẹ́ ọmọnìyàn. Àwọn góńgó rẹ̀ ni láti fòpin sí àìláàbò jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, láti dín iye ohun tí a ń náwó fún ìgbé ayé kù, láti ṣẹ̀dá àwọn àǹfààní tí ó pọ̀ sí i fún àwọn ọmọ Nigeria, àti láti rí dájú pé a ń tẹ̀lé òfin pẹ̀lú ìṣọ́ra gidi. Èyí ni ìlànà tí mo dúró lé, tí a kọ́ fún ibi tí Nigeria wà nísinsinyí.
Thread on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti tún àwọn ilé-ìwé ṣe àti láti mú ààbò sunwọ̀n síi?
Mo gbọ ẹbẹ yín, èmi kò sì ní gbàgbé. Ẹ̀kọ́ ṣe pàtàkì fún mi, mo sì gbàgbọ́ pé a gbọ́dọ̀ mú un wá sẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn ènìyàn, ní fífún àwọn àgbègbè àti ìjọba ìbílẹ̀ lókun láti kópa tí ó kúnjú nínú ìṣàkóso àti ìmúdàgbàsókè àwọn ilé-ìwé, nípasẹ̀ Àwọn Ìgbìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ tí ó kan àwọn òbí, àwọn olùkọ́, àti àwọn aṣáájú ìbílẹ̀, pẹ̀lú àwọn àgbègbè tí ń ṣe àbójútó wíwá àwọn olùkọ́ sí ilé-ìwé, iṣẹ́ ṣíṣe ilé-ìwé, àti ohun amáyédẹrùn.
Lórí ọ̀rọ̀ ààbò, mo ti sọ pé ju ọ̀rọ̀ sísọ àti ìpolongo lọ, àwọn ìgbésẹ̀ tí ó dájú, tí ó sì máa ń bá a lọ gbọ́dọ̀ wà láti dáàbò bo ẹ̀mí àti dúkìá, nítorí àwọn ọmọ Nàìjíríà yẹ kí wọ́n ní àlàáfíà àti òmìnira láti gbé ibi tí wọ́n bá fẹ́ láìsí ìbẹ̀rù. Mo tún ti pe fún àtúnṣe pípé sí ìgbékalẹ̀ ààbò wa láti bá àwọn ìhàlẹ̀ tí ó dojú kọ wá mu.
Thread on X
Gírídì orílẹ̀-èdè ń wó lulẹ̀ léraléra. Ṣé a lè tún un ṣe láàrin ọdún mẹ́rin, ní òtítọ́?
Iṣoro gírídì kì í ṣe ohun tí màá fi ìlérí tí kò le ṣe gbá nù, ṣùgbọ́n èyí ni ohun tí màá ṣe: Mo gbèrò láti tú àwọn ohun ìní agbára ìjọba ká, fi ọ̀nà gbígbé iná mọ̀nàmọ́ná orílẹ̀-èdè lé àwọn olùfowósowópọ̀ aládàáni lọ́wọ́, rí i dájú pé ẹ̀rí gáàsì tí a nílò fún àwọn ilé-iṣẹ́ iná mọ̀nàmọ́ná wà, kí a sì gba àwọn agbègbè ilé-iṣẹ́ níyànjú láti máa dá iná mọ̀nàmọ́ná tiwọn fúnra wọn jáde. Màá tún gbé pínpín àti ìmújáde iná mọ̀nàmọ́ná kúrò nínú àtòjọ àkànṣe tí ìjọba àpapọ̀ nìkan ní ẹ̀tọ́ sí, kí àwọn ìpínlẹ̀ àti àwọn olùdàgbàsókè tí kò sí lórí gírídì bàa lè so pọ̀ kí wọ́n sì máa pèsè iná mọ̀nàmọ́ná tààràtà fún àwọn agbègbè tí kò tí ì rí ìtọ́jú tó yẹ. Níbi tí àwọn iṣẹ́ àkọsílẹ̀ ti dúró jẹ́ẹ́, ìjọba mi yóò ṣe àyẹ̀wò wọn, yí àwọn tí ó ṣeé ṣe padà sí àjọṣepọ̀ ìjọba àti aládàáni, yóò sì fi ìkápá mọ̀ọ́kánjúwà bá àjọ̀dárò lé àwọn àdéhùn agbára lórí.
Thread on X
Kí ni ẹ̀ ń ṣe láti dí àbọ̀sí dúró àti láti rí i dájú pé ìbò tó ṣe déédéé, tí ó sì jẹ́ òdodo ní 2027?
Mo ti pinnu pé ìgbẹ́kẹ̀lé ìbò ọdún 2027 bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ títúnṣe òfin tí ó ń darí wọn. Mo ti pe Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà láti parí àwọn àtúnṣe sí Electoral Act 2022, nítorí àwọn ìhò inú òfin yẹn ló ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún jìbìtì tí a rí ní 2023, àti pé ohunkóhun tí kò bá jẹ́ òfin tí a ti ṣe àtúnṣe sí fún 2027 jẹ́ ìgbìyànjú mọ̀ọ́mọ̀ láti ṣe jìbìtì ìbò kí a tó dibo ìbò kan pàápàá. Mo tún ti rọ̀ INEC láti ṣe àwọn ohun pàtàkì déédé, pẹ̀lú àtúnyẹ̀wò ọjọ́ ìbò February 20, 2027 tí ó wà láàrin àsìkò Ramadan, nítorí pé àṣìṣe ní ọ̀rọ̀ tí ó rọrùn bí àkókò gbé ìbéèrè tòótọ́ dìde nípa fífi ìbò tí ó ní òmìnira, tí ó ṣe déédé àti tí ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé lélẹ̀.
Post on X
Ìgbà wo ni ìdìbò tí ń bọ̀, kí sì ni ẹ̀ ó ṣe àtúnṣe sí nínú òfin orí-owó ọdún 2026?
Nípa òfin orí owó orí, mo ti gbé àníyàn pàtàkì kan sókè tí ó gbọ́dọ̀ wáyé àyẹ̀wò. Ẹ̀dà Tinubu Tax Act tí a ti tẹ̀ jáde ní gazette kò fi ohun tí Ilé Aṣòfin Orílẹ̀-èdè ti ṣe àṣepé rẹ̀ hàn, èyí sì gbé ọ̀rọ̀ t'ófin àgbékalẹ̀ ìjọba t'ó pọ̀n dandan sókè, òfin tí a tẹ̀jáde ní ọ̀nà tí a kò ì tí ì fi ṣe àṣepé rẹ̀ jẹ́ asán. Mo pinnu láti rí i pé a tún eyi ṣe lọ́nà tí ó tọ́: gẹ́gẹ́ bí Ìlànà Òfin wa ṣe wí, àyípadà kankan sí abala òfin kan lẹ́yìn tí a ti ṣe àṣepé rẹ̀ kò lè ṣe àtúnṣe nípasẹ̀ àṣẹ ìṣàkóso tàbí nípasẹ̀ ìtẹ̀jáde tuntun ní gazette ní ìdákẹ́jẹ́. Ó nílò kí òfin náà padà gba inú àwọn ilé-ìgbìmọ̀ méjèèjì kọjá, kí ó sì gba ìfọwọ́sí Ààrẹ tuntun, kò sí ohun tí ó kéré sí èyí tí yóò tó.
Post on X
Kí ni ADC ń ṣe láti rí i dájú pé ìdìbò ìjọba ìbílẹ̀ FCT jẹ́ òmìnira àti fáírì, àti àwọn àtúnṣe ìdìbò ní ọjọ́ iwájú?
Ẹ ṣeun fún bíbá mi sọ̀rọ̀, àti fún ìgbẹ́kẹ̀lé yín tí ẹ fi hàn nípa gbígbé ọ̀rọ̀ yìí kalẹ̀ tààràtà fún mi.
Lórí àwọn ìbò Ìgbìmọ̀ FCT, èyí ni ohun tí mo lè sọ fún yín nípa ohun tí àwa, nínú African Democratic Congress, ń ṣe. Ṣáájú àwọn ìbò February 21, mo darapọ̀ mọ́ àwọn aṣáájú ẹgbẹ́ mìíràn, títí kan Peter Obi, láti bá àwọn olùdìbò sọ̀rọ̀ tààràtà káàkiri FCT, títí kan ní Gwarinpa àti Apo Wasa, nípa ìdí tí ìdìbò yìí ṣe ṣe pàtàkì àti ìdí tí àwọn olùdíje wa fi jẹ́ àṣàyàn tí ó tọ́. A gbé àwọn olùdíje tí wọ́n ní ọgbọ́n, agbára àti ìwà rere kalẹ̀ láti pèsè olórí tí ó dára jákèjádò àwọn ìgbìmọ̀ ìbílẹ̀ ní Abuja.
Mo ti gba àwọn olùdìbò níyànjú láti jáde ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àti láti kọjú ìjà sí gbogbo irú ìdẹ́rùbà nínú ṣíṣe àṣàyàn wọn. Mo gbàgbọ́ pé ìdìbò yìí sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rọ̀ nípa bí àwọn alábòójútó ìdìbò wa ṣe ṣe tán láti ṣe àwọn ìbò tí ó ní òmìnira, tí ó dọ́gba àti tí a lè gbẹ́kẹ̀lé.
Ní àfikún sí ìdìbò yìí, mo ti ń tẹ̀síwájú láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ìsapá àwọn àjọ àwùjọ aráàlú àti àwọn iṣẹ́ àjọ abẹ́wò ìdìbò ti ìlú àti ti ìta, títí kan EU Election Observation Mission, tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ sí àtúnṣe ìdìbò tòótọ́ ṣáájú àwọn Ìbò Gbogbogbò 2027. Ìrètí mi ni pé Independent National Electoral Commission yóò bá National Assembly ṣiṣẹ́ láti fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè ní àwọn òfin ìdìbò tí ó ṣe ìdánilójú
Post on X
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé a dáàbò bo ìbò, kí àwọn ìdìbò 2027 sì jẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé?
Mo fẹ́ kí ìwọ àti ẹbí rẹ mọ̀ pé mo ṣì wà ní ìdojúkọ lórí kíkọ́ Nàìjíríà kan tí ìbò gbogbo ènìyàn yóò ti ní ìtumọ̀ ní tòótọ́. Mo ti sọ pé dídáàbòbo ìbò ní ìpele Ilé Ìdìbò ṣe pàtàkì, àti pé àwọn ìbò yóò ní ìtumọ̀ bí àwọn tó dìbò bá dáàbò bò wọ́n. Àwọn ará ìlú bíi tìrẹ tí wọ́n bá gba ojúṣe yìí lọ́nà tó yẹ, ó jẹ́ apá kan ohun tó máa fún wa ní ìdìbò tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé tí yóò gba ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn olùdìbò.
Mo tún ti gbé àníyàn kalẹ̀ nípa ìwà INEC àti Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè bí a ṣe ń sún mọ́ ọdún 2027. Mo ti pe INEC láti tún wo ọjọ́ ìdìbò February 20, 2027 náà wò nítorí pé ó bọ́ sínú àkókò Ramadan, àkókò mímọ́ fún àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn Mùsùlùmí Nàìjíríà, mo sì ti sọ pé ìgbìmọ̀ tó gbà gbogbo ènìyàn kún ṣe pàtàkì ní orílẹ̀-èdè olùmọ̀jọ̀ bí tiwa. Mo ti tọ́ka sí àwọn ihò tó wà nínú Electoral Act 2022 tí ó ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ìrẹ́jẹ ìbò ní ìdìbò 2023, mo sì ti pe Sẹ́nẹ́ẹ̀tì láti parí àwọn àtúnṣe sí òfin yẹn kí ìlànà òfin tó gbéga, tó sì ní ìgbẹ́kẹ̀lé lè máa darí àwọn ìdìbò 2027. Mo ti sọ pé ohunkóhun tí kò bá jẹ́ bẹ́ẹ̀ jẹ́ ìgbìyànjú mọ̀ọ́mọ̀ láti rẹ́ ìdìbò jẹ́ kí a tó dìbò pàápàá.
A ó ṣì tẹ̀síwájú láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ìgbìyànjú àwọn àjọ àwùjọ aráàlú àti àwọn ẹgbẹ́ aṣàkíyèsí ìdìbò láti ìta àti láti inú ilé tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ sí àwọn àtúnṣe ìdìbò tòótọ́ ṣáájú 2027.
Mo rọ̀ ìwọ àti ẹbí rẹ láti dúró ṣinṣin. Gẹ́gẹ́ bí mo ṣe kọ́ ẹ̀kọ́ lọ́wọ́ olórí àti olùkọ́ mi tí ó ti kú, Shehu Yar'Adua, pípàdánù ogun kékeré kan kò ṣe pàtàkì tó pípàdánù ogun pàtàkì náà. Pẹ̀lú ìrètí wa nínú Ọlọ́run, a ó ṣẹ́gun ogun ìmúbọ̀sípò ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ètò ìdìbò wa.
Post on X
Báwo ni ẹ ó ṣe rí i dájú pé a dáàbò bo àwọn ìbò, tí a sì ka wọ́n nígbà ìdìbò?
Lórí dídáàbòbo ìbò yín, mo gbàgbọ́ pé gbogbo ìbò ni ó gbọ́dọ̀ kà. Mo ti sọ pé dídáàbòbo àwọn ìbò ní ìpele àwọn Ibùdó Ìdìbò ṣe pàtàkì fún àwọn ìdìbò tí ń bọ̀, àti pé kí a lè ní ìdìbò tí ó ní ìgbàgbọ́ tí yóò sì jẹ́ kí àwọn olùdìbò gbẹ́kẹ̀lé e, àwọn aráàlú gbọ́dọ̀ gba ojúṣe dídáàbòbo àwọn ìbò ní pàtàkì. Àwọn ìbò yóò kà bí àwọn tí ó dìbò bá dáàbò bò wọ́n.
Mo tún ti fi ara mi lélẹ̀ láti fún ìdúróṣinṣin ìdìbò lókun nípasẹ̀ ṣíṣe kedere ní kíkún, ìmọ̀ ẹ̀rọ, àti ìṣírò. Èyí túmọ̀ sí pípèsè ìmọ̀ ẹ̀rọ àti àbójútó òmìnira, kí a lè kà gbogbo ìbò, kí àwọn àbájáde jẹ́ kedere, àti kí a lè rí àti fi ìyà jẹ àwọn tí ó bá ṣe àbùkù ìdìbò.
Mo tún ti pe àwọn aláṣẹ ìdìbò láti ṣe àwọn ìdìbò láì sí jìbìtì, mo sì ti rọ àwọn aṣojú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, títí kan tèmi, láti hùwà gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀ ní ọjọ́ ìdìbò.
Post on X
Kí ni àwọn alátìlẹ́yìn gbọdọ̀ ṣe láti múra sílẹ̀ fún àti dáàbò bo ìbò wọn nínú ìdìbò 2027?
O ṣeun, kí Allah sì bùkún ọ àti ẹbí rẹ fún dídúró pẹ̀lú mi.
Mo bẹ̀ ẹ pé kí ìwọ àti ẹbí rẹ darapọ̀ ọwọ́ pẹ̀lú gbogbo ọmọ Nàìjíríà onífẹ̀ẹ́ orílẹ̀-èdè láti kópa, kóra jọ, yí àwọn ènìyàn lérò padà, àti láti ṣètò. Ẹ múra sílẹ̀ láti dìbò, àti láti dáàbò bo ìbò yín ní 2027. Ẹ jẹ́ kí a lo ìbò wa láti lé ebi, àìní àbò, àìníṣẹ́ẹ, àìṣòótọ́, ìwà ìbàjẹ́, ìjínigbé, irọ́, àti ète-èrò burúkú jáde. Nàìjíríà yẹ fún ohun tó dára jù. Àwọn ọmọ Nàìjíríà yẹ fún ọlá àti iyì.
2026 ni ọdún láti fi ro ilẹ̀. 2027 ni ọdún ìkórè. Ó ti pẹ́ jù láti padà sẹ́yìn. Ẹ jẹ́ kí a dìde, kí a ṣètò, kí a sì gba orílẹ̀-èdè wa padà.
Mo gbàgbọ́ pé dídáàbò bo àwọn ìbò ní ìpele Ibùdó Ìdìbò ṣe pàtàkì fún àwọn ìdìbò tó ń bọ̀. Kí a lè ní àwọn ìdìbò tó ṣe kedere tí yóò jèrè ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn olùdìbò, ó yẹ kí àwọn ará ìlú gba iṣẹ́ dídáàbò bo àwọn ìbò ní pàtàkì. Àwọn ìbò yóò ní ìwúwo tí àwọn tí wọ́n dìbò bá dáàbò bò wọ́n. Mo gba ọ níyànjú láti mú ẹ̀mí kan náà wá sínú 2027, kí o dúró ṣọ́ ìbò rẹ, kí o sì rí i dájú pé ó ní ìwúwo.
Post on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti dáàbò bo ìbò lọ́wọ́ àrékérekè àti ríra ìbò?
O ṣeun. Ohun kan ṣoṣo ti mo béèrè ni pé kí ẹ dáàbò bo ìbò yẹn lẹ́yìn tí ẹ bá ti dìbò. Àwọn ìbò yóò kà bí wọ́n bá ní ààbò lọ́dọ̀ àwọn tí ó dìbò wọn, nítorí náà, ẹ gba ojúṣe dídáàbò bo ìwé ìdìbò yín ní ibùdó ìdìbò ní pàtàkì.
Ìbò yín níye lórí ju owó èyíkéyìí tí olóṣèlú lè fi fún yín lọ. Ẹ má ṣe pààrọ̀ ọdún mẹ́rin ọjọ́ iwájú yín pẹ̀lú ọ̀sán kan ti àbẹ̀tẹ́lẹ̀. Àpò ìrẹsì kan yóò parẹ́, ẹgbẹ̀rún kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ náírà yóò ná tán, ẹ̀wù ìpolongo yóò rọ̀wọ̀, ṣùgbọ́n àbájáde yíyan aṣáájú tí kò yẹ yóò wà pẹ̀lú yín fún ìgbà pípẹ́ lẹ́yìn tí ìpolongo náà bá ti parí. Nígbà tí ẹ bá tà ìbò yín, ẹ ń fi àwọn àǹfààní tí ó jẹ́ ti ìran yín sílẹ̀: àwọn ilé-ìwé tí ó dára jù, àwọn ilé-ìwòsàn tí ó dára jù, àwọn àdúgbò tí ó ní ààbò, iná mànàmáná tí ó dúró ṣinṣin, iṣẹ́ sísẹ̀ tí ó pọ̀ síi, ètò ọrọ̀ ajé tí ó lágbára, àti ìjọba tí ó ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́ fún gbogbo ènìyàn.
Mo ṣe ìlérí yìí fún yín: tí a bá yàn mí ní Ààrẹ, èmi yóò ṣiṣẹ́ láti fòpin sí ìrẹ́jẹ ìdìbò. Èmi yóò bọ̀wọ̀ fún òmìnira INEC, èmi yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtẹ̀jáde àbájáde kánkán láti ọ̀dọ̀ gbogbo ibùdó ìdìbò, mo sì máa tẹnu mọ́ ọ pé ẹnikẹ́ni tí a bá mú ní ọwọ́ rírà ìbò tàbí yíyí àbájáde padà yóò kojú òfin, kódà tí ẹni náà bá wà nínú ẹgbẹ́ òṣèlú tèmi. Ìbò yín gbọ́dọ̀ kà gẹ́gẹ́ bí ẹ ti dìbò rẹ̀. Kò yẹ kí ẹ nílò àwọn ọ̀rẹ́ alágbára kí ìbò yín lè kà.
Post on X
Tí náírà bá ń tẹ̀síwájú láti rẹ̀wẹ̀sì, ṣé ohunkóhun nínú ìgbékalẹ̀ oúnjẹ yín ṣì lè ṣiṣẹ́?
Ètò oúnjẹ mi ni a kọ́ láti ṣiṣẹ́ láti ìpìlẹ̀ dé òkè, kì í ṣe lórí iye owó náírà. Mo ti pinnu láti fi àwọn ọ̀nà kékeré tó so oko mọ́ ọjà kalẹ̀, kọ́ àwọn agbègbè ìpàrọ̀ ọjà oko àgbègbè (regional agro-processing zones) nítòsí àwọn àgbègbè àwọn àgbẹ̀, àti láti gbé àwọn ibùdó ìpamọ́ oúnjẹ tí ń lo oòrùn (off-grid solar cold-storage facilities) kalẹ̀ kí ọjà rẹ má bàa bàjẹ́ kó tó dé ọ̀dọ̀ rẹ. Pẹ̀lú èyí, màá dá àwọn ibi ìpamọ́ oúnjẹ orílẹ̀-èdè àti ti àgbègbè sílẹ̀ pẹ̀lú ọ̀nà ìdáhùn kánkán fún àwọn ìjì oúnjẹ àti ìyípadà owó, àti láti mú ajílẹ̀ àti irúgbìn tọ àwọn àgbẹ̀ lọ tààrà nípasẹ̀ ètò e-wallet. Èyí ni bí a ṣe máa fi mú ìjápọ̀ láàrín ohun tí o gbìn àti ohun tí ó dé orí tábìlì rẹ lágbára.
Thread on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti so àwọn alátakò ìjọba tẹ́lẹ̀ pọ̀ àti láti mú ẹgbẹ́ náà lágbára sí i fún ìdìbò gbogbogbò?
Mo pe gbogbo awọn ti o dije fun awọn ipo oriṣiriṣi ninu awọn alakoko wa lati dapọ mọ wa. Ni pataki, mo pe Chief Chibuike Rotimi Amaechi ati Alhaji Mohammed Hayatu-Deen lati darapọ mọ mi ninu ijà yii lati gba ijọba tiwantiwa wa ati orilẹ-ede wa là. Gẹgẹ bi mo ti sọ tẹlẹ, kò sí aṣẹ́gun àti kò sí ẹni tí a ṣẹ́gun. Awọn ènìyàn wa n wo wa fun idari. Mo ti ṣetan lati darí. Èmi yóò ba gbogbo yín ṣiṣẹ́ láti máa bá a lọ ní kíkọ́ ẹgbẹ́ wa. Màá bá yín ṣe ìpolongo, bí àwọn ọmọ Nigeria sì bá fún wa ní àṣẹ, màá bá yín ṣèjọba láti kọ́ orílẹ̀-èdè kan tí yóò ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn.
Pẹ̀lú àwọn alakoko tí ó ti kọjá, iṣẹ́ líle gidi ti fẹ́rẹ̀ bẹ̀rẹ̀. A ní láti múra sílẹ̀ láti ṣe ìpolongo le láti borí nínú àwọn ìdìbò gbogbogbò tí ń bọ̀ kí a lè bẹ̀rẹ̀ ìlànà tí ó le koko ti gbígba orílẹ̀-èdè wa àti àwọn aráàlú rẹ̀ tí ó ti jìyà pẹ́ síl̀ẹ̀ lọ́wọ́ ìjọba yìí. Èyí kì í ṣe àsìkò láti ṣe ayẹyẹ. Kò sí ẹnikẹ́ni tí a ṣẹ́gun, nítorí pé ẹgbẹ́ kan ni wá, gbogbo wa sì níláti mọ bí ìgbà yìí ṣe pọn dandan tó. A níláti ṣọ̀kan, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣèlérí ṣáájú ìlànà yìí, láti ṣiṣẹ́ láti yọ orílẹ̀-èdè wa àti àwọn ènìyàn wa kúrò nínú ipò tí a wà yìí lọ́wọ́lọ́wọ́.
Mo tún ti fi ara mi lélẹ̀ láti ba àwọn aṣáájú ẹgbẹ́ wa ṣiṣẹ́ ní gbogbo ipele, láti fún àwọn ẹ̀ka ẹgbẹ́ wa lókun, kí a lè kọ́ àtakò kan tí ó lágbára tí yóò sìn àwọn ire àwọn ènìyàn wa dáradára jùlọ.
Thread on X
Kí ni ẹ rò nípa ìròyìn IMF nípa owó ìjọba tí kò hàn ní ibi tí wọ́n lò ó sí?
Èyí ń dààmú gidigidi. Ìròyìn kan láti ọwọ́ International Monetary Fund ti fihàn pé nǹkan bí ìpín 2 nínú ọgọ́rùn-ún Gross Domestic Product ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ìyẹn fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ₦8.8 trillion fún iye owó ètò ọrọ̀-ajé wa tó jẹ́ nǹkan bí ₦441.5 trillion, ni a ná pátápátá lẹ́yìn ìwé àkọsílẹ̀ ìnáwó oṣèlú tí a fọwọ́ sí, láìjẹ́ pé a ṣírò rẹ̀ tàbí ṣe àyẹ̀wò rẹ̀. Mo wo èyí pẹ̀lú ìyọlẹ́nu tó pọ̀ jùlọ. Mo ń pe gbogbo ará Nàìjíríà, àwọn akọ̀ròyìn, àwùjọ aráàlú, Ilé Aṣòfin Orílẹ̀-èdè àti gbogbo ilé-iṣẹ́ tó dá lórí ìjọba tiwa-n-tiwa láti fi àwọn ohun tó ń yọ́ wá lẹ́nu sílẹ̀, kí wọ́n sì fi gbogbo àfiyèsí wọn sí ọ̀rọ̀ yìí, nítorí pé ó wà lára àwọn ìwà àìbìkítà nípa ìnáwó tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn ìjọba tiwa-n-tiwa wa láìpẹ́ yìí.
Article on X
Kí ni èrò yín nípa àwọn ìròyìn pé ìnáwó ìjọba ń ṣẹlẹ̀ ní ìta ètò ìnáwó ìjọba tí a fọwọ́ sí?
Ìjíròrò Abala IV tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹlẹ̀ tí IMF ṣe, nípasẹ̀ aṣojú rẹ̀ tó ń gbé inú ilẹ̀ Christian Ebeke, fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àìbáramu tó ń jóni lágbàrá nínú àwọn nọ́mbà náà wá láti inú àwọn iṣẹ́ àgbéṣẹ́ ìjọba ńlá tí a ṣe ní pátápátá láìsí nínú ìṣúná-owó. Èyí túmọ̀ sí pé àwọn àdéhùn tó ní iye ọ̀kẹ́ àìmọye tirilionu naira ni a ń fi fún àwọn èèyàn, tí a sì ń ṣí owó orílẹ̀-èdè padà fún àwọn iṣẹ́ amáyédẹrùn ní pátápátá lẹ́yìn àtẹ̀jade àti àkóso Olùṣàyẹ̀wò Àkọ́ọ́lẹ̀ Gbogbogbòò, àwọn òfin ìríra ohun-èlò, àti àbójútó Àpéjọ Orílẹ̀-èdè. Mo rí èyí gẹ́gẹ́ bí ayé ìṣúná-owó kejì tó ń jọra, tí a ń darí pẹ̀lú ìfẹ́-inú olùṣàkóso, tí a sì ń dáàbò bò kúrò lọ́wọ́ ìṣírò tó bá òfin ìpìlẹ̀ mu tí àwọn ará Nàìjíríà ní ẹ̀tọ́ sí.
Article on X
Kí ni ẹ ti sọ nípa owó tí à ń yọ kúrò nínú owó tí a ń pín fún àwọn ìjọba ìpínlẹ̀?
Mo ti tọ́ka sí ₦800 bilionu tí a ti yọ lọ́nà tí kò bófin mu kúrò lára owó tí ìjọba àpapọ̀ ń pín fún àwọn ìpínlẹ̀ lóṣooṣù, owó tí ó jẹ́ ti àwọn ẹ̀ka ìpínlẹ̀ tí ó para pọ̀ di orílẹ̀-èdè olómìnira yìí. Owó yìí ni a dá dúró tí a sì ṣe àtúnpín rẹ̀ láìbófin mu, láìsí ìyọ̀ǹda Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè, láìsí àṣẹ ilé-ẹjọ́, àti láìsí ìpìlẹ̀ òfin àgbékalẹ̀ kankan. Àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ tí ó wà lábẹ́ Progressives Governors Forum ni a ti jalẹ̀ owó wọn fún àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tí a kò tíì fi hàn fún gbogbo ènìyàn. Nígbà tí a bá kà á pọ̀ mọ́ ₦8.8 tirílíọ̀nù ní ìnáwó ìjọba àpapọ̀ tí a kò kọ sílẹ̀, èyí fi hàn pé àpamọ́ owó ìṣèlú ni a ń kójọ ṣáájú àwọn ìdìbò gbogbogbò ọdún 2027.
Article on X
Kí ni ìhùwàsí yín sí ₦1.3 bílíọ̀nù tí wọ́n yàn fún ilé-iṣẹ́ kan tí ó wá hàn pé kò sí rárá?
Mo ti sọ pé èyí kò yani lẹ́nu rárá tí o bá rí àwòrán ńlá náà. Nígbà tí ₦8.8 trillion owó gbogbo ènìyàn bá lè kọjá lọ ní kíkún ní òde ìwé ìṣirò ìjọba tó bójú tó, ìlà tó yàtọ̀ sí ohun tí a yàn fún àti ohun tí a jí gbé dúró láti ní ìtumọ̀ kankan. Àjọ iwin àti ìṣúná owó ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ kì í ṣe ìbàjẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọ́n jẹ́ ọ̀nà méjì tí wọ́n ń fi hàn ọ̀nà kan náà tí a ń gbà ṣàkóso: pé owó gbogbo ènìyàn jẹ́ ti àwọn tó wà ní agbára, láti lò gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe rí i yẹ, kọjá ààyè òfin àti ìmọ̀ àwọn ènìyàn.
Article on X
Báwo ni yíyọ ìrànwọ́ owó (subsidy) epo ṣe kan àwọn ará Nàìjíríà lásán?
A ṣe é láì múra sílẹ̀, láì fi ọwọ́ sí ààbò kankan, àti láì ṣe ìṣírò òtítọ́ nípa àwọn owó tí a fi pamọ́. Ìyẹn ni ó mú kí iye owó ìgbésí ayé ga sí òkè ní gbogbo apá ìbílẹ̀ Nàìjíríà. Ní pẹ̀lú èyí, owó Náírà ti dín kù ní iye lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, tí ó sì ti pa agbára rírà run fún àwọn òṣìṣẹ́, àwọn oníṣòwò, àwọn onílé-iṣẹ́ kékeré, àti àwọn tí ó ti fẹ̀yìntì. Owó èlé pẹ̀lú ni a ti gbé sókè gan-an, tí ó sì ti dí àwọn iṣẹ́ owó kékeré àti alábọ̀dé lọ́wọ́ láti rí àǹfààní awin, èyí tí ó ti pa ìpìlẹ̀ iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ nínú ètò ọrọ̀ ajé wa mọ́.
Article on X
Kí ni gbígbá owó yáwó tí ìjọba ṣe túmọ̀ sí fún ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè náà?
Ìjọba ti yá owó ní àwọn èlé burúkú ní àwọn ọjà àgbáyé, tí ó ń fi kún ẹrù gbèsè tí yóò dí àwọn àṣàyàn ìnáwó ìjọba Nàìjíríà lọ́wọ́ fún ìran kan. Èyí ni a ti ṣe nígbà tí a ń sọ fún gbogbo ènìyàn pé a ń ṣe àkọsílẹ̀ owó ìnáwó kọ̀ọ̀kan, àní kóbò kan, pẹ̀lú ìṣọ́ra àti pé a ń ṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú ọgbọ́n.
Article on X
Kí ni wàá ṣe láti kojú àìríṣẹ́ṣe láàrin àwọn ọ̀dọ́ àti láti ṣètìlẹyìn fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò ní Nàìjíríà?
Mo gbọ ẹ. Ìfarajìn mi ni láti fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ní àǹfàní láti gbilẹ̀, kì í ṣe láti yè bọ́ nìkan. Èyí túmọ̀ sí ní mímọ̀ọ́mọ̀ fẹ̀ àwọn àǹfàní sí i fún àwọn ọ̀dọ́, pẹ̀lú ètò ìnáwó ńlá kan fún àwọn start-ups àti àwọn oníṣòwò. Góńgó náà rọrùn: láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé ẹlòmíràn sí ṣíṣe ìgbòkègbodò tiwọn, kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe sí iṣẹ́ àṣeyọrí, àti kúrò nínú àwọn ìrànwọ́ ìgbàlódé sí ìgbèrú-ọrọ̀. Èyí ni ọ̀nà tí mo pinnu láti gbà, kí agbára àti èrò yín lè rí ìtìlẹyìn tòótọ́ láti dàgbà di iṣẹ́ àti ìṣòwò tiyín.
Article on X
Kí ni ìṣúra ìkọ̀kọ̀ ₦8.8 tirílíọ̀nù tí àwọn ènìyàn ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀?
IMF ti ṣípayá pé ìjọba ní ààyè sí ₦8.8 trillion tí a fi pamọ́ pátápátá lóde ìríran gbogbo ènìyàn, tí kò sí lábẹ́ àmójútó aṣòfin, àti tí ó wà ní ìdarí àwọn tí ó di agbára alákòóso mú. Owó yìí ìbá ti jẹ́ ìpínfúnni ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere, tí a pín ní ọ̀nà ìdíje, tí a sì lò ní ọ̀nà tí yóò ṣẹ̀dá iṣẹ́, dín iye owó olú-ìlú kù, kí ó sì fún náírà lágbára. Ṣùgbọ́n, dípò bẹ́ẹ̀, a ti yọ ọ́ kúrò nínú ètò ọrọ̀-ajé tí ń mú èso jáde.
Article on X
Kí ló mú kí ẹ rò pé a jẹ àwọn alágbàṣe lówó tí a kò sì tíì san owó ìṣẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba?
Èyí ni a fi ṣàlàyé ₦8.8 trillion tí ìjọba ti fi pamọ́ sí ẹ̀yìn ìríran gbogbo ènìyàn àti àyẹ̀wò ilé-aṣòfin, dípò kí wọ́n fi ìtumọ̀ tó ṣe kedere pín án tí wọ́n sì fi lò ó ní ọ̀nà tí yóò dá iṣẹ́ sílẹ̀, dín iye owó olú-ọ̀wọ̀ kù, tí yóò sì mú náírà lágbára. Yíyí owó yẹn padà ni ó jẹ́, ó kéré tán ní apá kan, ohun tó fa tààrà tí ó mú kí a jẹ àwọn alágbàṣe gbèsè, àti pé àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kò gba owó oṣù wọn.
Article on X
Kí ni ìpinnu ètò ìrànwọ́ owó yín tí ó jẹ́ $10 bilionu yẹ kó ṣàṣeyọrí?
Mo dábàá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ètò ìmúpadàbọ̀sípò ọrọ̀-ajé tó gbòòrò láti tún agbára ìmújáde ọrọ̀-ajé ṣe, láti mú ìdúróṣinṣin padà bá iye owó pàṣípààrọ̀, láti dín iye owó yíyá kúrò fún òwò yín, àti láti ṣẹ̀dá iṣẹ́ ní gbogbo ẹ̀ka iṣẹ́-àgbẹ̀, ìmújáde ọjà, àti ìmọ̀-ẹ̀rọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ló ka a sí èyí tí kò ṣeé ṣe, wọ́n sì béèrè pé níbo ni owó náà yóò ti wá. Ìyẹn gan-an ni ètò yìí ṣe láti ṣe fún yín.
Article on X
Ṣé owó wà ní tòótọ́ fún ètò ìrànwọ́ yín, gẹ́gẹ́ bí IMF ṣe fi hàn?
Bẹ́ẹ̀ni. IMF ti fihàn pé ₦8.8 trillion, tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó $5.5 billion ní ìwọ̀n pàṣípààrọ̀ owó lọ́wọ́lọ́wọ́, wà. Kò sí àìsí rẹ̀, kò sì sí àìwà rẹ̀. Mo gbé èyí yọ nítorí pé a ti kọ ètò mi sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àìṣeéṣe, nígbà tí àwọn ohun àmúṣọrọ̀ tó yẹ kí ó tì lẹ́yìn rẹ̀ wà níbẹ̀.
Article on X
Kí nìdí tí àwọn oníṣòwò fi ń san èlé tí ó ga báyìí?
Owó yẹn ni a ná ní ìkọ̀kọ̀, láti ọwọ́ àwọn tí a kò lè bi léèrè, fún àwọn ète tí a kò ṣí payá, tí ó sì jìnnà sí ọwọ́ rẹ àti àwọn aṣojú rẹ tí a dìbò yàn. Tí ó bá jẹ́ pé ní àyè bẹ́ẹ̀, a fi payá gbà á lẹ́nu iṣẹ́ tí a sì lò gẹ́gẹ́ bí apá kan ètò ìgbéga ọrọ̀-ajé tí a ṣètò dáradára, iṣẹ́ òwò rẹ kì bá ti wà nínú omi 35 pọ́sẹ́ǹtì ti àwọn gbèsè olówó iyebíye. Náírà kì bá ti wà ní ipele tí ó mú kí rírà àwọn ohun-èlò ìpìlẹ̀ di ohun tí ó wọ́n jù fún àwọn olùṣe-ọjà, àìríṣẹ́-ṣe kì bá sì ti ń mú àìléwu, ìṣípò-padà sí ilẹ̀ òkèèrè, àti àìnírètí láwùjọ gbòde sí gbogbo apá ilẹ̀ yìí.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí a ṣe nípa ₦8.8 tirílíọ̀nù ìnáwó gbogbo ènìyàn tí a kò kọ sílẹ̀ tí IMF rí?
Mo ti béèrè fún ìgbésẹ̀ kíákíá. Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti Orílẹ̀-Èdè gbọ́dọ̀ pe ìpàdé ìwádìí pàjáwìrì lórí àwọn àwárí IMF láìjáfara, nítorí pé ìṣẹ̀lẹ̀ pàjáwìrì t'ó kan ìlànà òfin àgbékalẹ̀ orílẹ̀-èdè ni èyí, kìí ṣe ohun tí a lè fi àpérò oníròyìn mójútó. Mo tún ti béèrè kí Olùṣàyẹ̀wò-Àkọọ́lé Ìṣúná ti Àpapọ̀ Orílẹ̀-Èdè ní agbára láti ṣe àyẹ̀wò òfin pípé kí ó sì jẹ́ òmìnira, lórí gbogbo ìnáwó tí a kò fi sínú ìsúnawó tí a tọ́ka sí nínú ìjábọ̀ IMF, àti pé kí a tẹ àwọn àwárí náà jáde ní kíkún, láìsí yíyọ ẹ̀yà kankan kúrò, kí gbogbo ọmọ Nàìjíríà lè rí wọn.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí a ṣe nípa ₦800 bilionu tí a yọ kúrò nínú ìpín owó àwọn ìjọba ìpínlẹ̀?
Mo ti sọ pé Ìjọba Àpapọ̀ gbọ́dọ̀ dá ₦800 bílíọ̀nù tí wọ́n yọ́ ní àìlófin kúrò nínú ìpín-owó àwọn ìpínlẹ̀ padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kí ó sì fún wa ní àkọsílẹ̀ pípé nípa bí wọ́n ṣe lo owó náà. Èyí jẹ́ nípa mímú kí ohun tó yẹ ṣẹlẹ̀ fún àwọn ìpínlẹ̀, àti fífi ibi tí owó náà lọ hàn ní kedere.
Article on X
Ṣé ó yẹ kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìja ìwà ìbàjẹ́ ṣe ìwádìí èyí láìsí ìfipá bá láti ọ̀dọ̀ Ààrẹ?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo ti pe Ìgbìmọ̀ Economic and Financial Crimes Commission, Ìgbìmọ̀ Independent Corrupt Practices and Other Related Offences Commission, àti gbogbo àjọ tí ó ṣe pàtàkì nínú ìmúlò òfin àti ìjà ìbàjẹ́, láti bẹ̀rẹ̀ ìwádìí tí ó bára mu lórí àwọn ìnáwó tí a kò kọ sílẹ̀ àti àwọn ìyọkúrò tí kò bá òfin mu látinú owó tí a pín fún ìpínlẹ̀, láì sí ìtọ́sọ́nà olóṣèlú kankan láti ọ̀dọ̀ Ààrẹ.
Article on X
Irú ìṣírò wo ni ẹ fẹ́ kí ìjọba fún nípa owó tí a ná ní ìta ètò ìnáwó?
Mo ti pè fún àkọsílẹ̀ gbogbogbò àti tí ó ṣe kedere nípa Náírà kọ̀ọ̀kan tí a ná ní ìta ìnawó oṣù ìjọba tí a tẹ̀wọ́gbà. Ìyẹn tumọ̀ sí dídámọ̀ iṣẹ́ àkọ̀ọ́kọ̀ọ́, akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ kọ̀ọ̀kan, ọ̀nà ìrajẹ̀ tí a tẹ̀lé, àti ẹnìkọ̀ọ̀kan tí ó fàṣẹ sí tí ó sì jàre nínú àwọn ìdúnàádúrà wọ̀nyí.
Article on X
Kí ni IMF ti ṣàwárí nípa inawo ìjọba ní Nàìjíríà?
Ìjìnlẹ̀ ìwádìí Article IV ti IMF ṣàwárí ìnáwó ìjọba tí a kò ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ tí ó jẹ́ ₦8.8 trillion, àwọn nọ́mbà náà kò sì ní àríyànjiyàn kankan. Mo gbàgbọ́ pé ìjọba tí ó ń ṣàkóso ní ìkọ̀kọ̀ ń ná owó ní ìkọ̀kọ̀, ìjọba tí ó sì ń ná owó ní ìkọ̀kọ̀ kì í ṣàkóso, ó ń jalè ni. Mo pinnu pé àwa, gẹ́gẹ́ bí aráàlú àti àwọn ilé-iṣẹ́, pe ìfẹ́ ọkàn gbogbo wa jọ láti béèrè fún ìṣírò-ìnáwó, kí èyí má bàa di ipò tí a ti tẹ́wọ́ gbà, tí kò sì yani lẹ́nu nínú ìṣàkóso ní Nàìjíríà.
Article on X
Báwo ni ìwọ yóò ṣe tẹ́tí sí àti bá àwọn ará Nàìjíríà tí kò lówó sọ̀rọ̀ kí ó tó ṣe àwọn ìpinnu tí ó kàn wọ́n?
Lórí ìbéèrè rẹ àkọ́kọ́, mo gbàgbọ́ pé ìjọba tí kò tẹ́tí sílẹ̀ àfi lẹ́yìn tí àwọn ará Nàìjíríà bá ti kígbe ti dẹ́kun gbígbọ́ ohùn àwọn ènìyàn tí ó yàn án láti sìn. Ìdí nìyẹn tí mo fi dúró ṣinṣin fún olórí tí ó máa ń tẹ́tí sílẹ̀ kí ó tó gbé ìgbésẹ̀, tí ó sì máa ń bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ kí ó tó ṣe ìpinnu. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kì í ṣe àmì àìlera. Ó jẹ́ ìpìlẹ̀ ìṣàkóso tí ó ní ojúṣe. Mo ti sọ pé nígbà tí àwọn ìlànà bá kan àwọn ìdílé tí wọ́n ń jìjàkadì, ìjọba gbọ́dọ̀ bá àwọn tí ó kàn sọ̀rọ̀ ṣáájú, kì í ṣe kí wọ́n kéde ìpinnu kí wọ́n sì wá tẹ́tí sílẹ̀ lẹ́yìn náà. Orílẹ̀-èdè tí ó ṣe pàtàkì bí Nàìjíríà kò lè ṣe àkóso rẹ̀ bí ilé-ìwádìí fún àdánwò tí kò ní òpin, mo sì dúró ṣinṣin láti rí i dájú pé a ṣe é tọ̀nà nípa bíbá àwọn ará Nàìjíríà sọ̀rọ̀ àti kí a ṣe é tọ̀nà ní ìgbà àkọ́kọ́.
Post on X
Ṣé ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni yóò wáyé lábẹ́ ìjọba yín, àti ta ni yóò jẹ́ olùdáhùn fún un?
Ìjọba mi yóò mú ìwẹ̀nùmọ́ Ogoni yára kánkán, yóò sì fi ipá òfin mú ìmúpadàbọ̀sípò àyíká ní gbogbo àgbègbè tí a ti ń ṣe iṣẹ́ epo, yóò sì lo òfin "ẹni tó ba palẹ̀mọ́ ló san" pẹ̀lú ìkanra sí àwọn ilé-iṣẹ́ epo ńlá tí kò bá ṣègbọràn. Mo tún ti fi ara mi lélẹ̀ láti máa ṣe ìṣírò ìnáwó gbogbo ènìyàn láti ọjọ́ àkọ́kọ́ tí mo bá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sí ọ́fíìsì, kí ìwọ àti àwùjọ rẹ bàa lè rí ohun tí à ń ṣe àti iye owó tí ó ń jẹ. Báyìí ni a ó ṣe tọ́jú ìwẹ̀nùmọ́ náà gẹ́gẹ́ bí ojúṣe, kì í ṣe bí ohun tí a fi sẹ́yìn.
Thread on X
Tí wọ́n bá fẹ̀sùn kàn mínísítà tàbí òṣìṣẹ́ ìjọba gíga kan pé ó jẹ́ ẹlẹ́tàn, ọ̀nà wo ni ẹ ó lò láti ṣe ìwádìí nípa wọn?
Nígbà tí ó bá kan àwọn ẹ̀sùn tí a fi kan mínísítà tàbí òṣìṣẹ́ ìjọba tí ó lékè, kò sí ẹnikẹ́ni tí ó yẹ kí a dáàbò bò lọ́wọ́ ìṣírò fún ìwà àìtọ́. Mo pinnu láti ṣàtúntò àìlẹ́sùnwádìí aṣáájú-iṣẹ́ kí ó lè dáàbò bo ìṣèjọba, kì í ṣe ìwà-ìbàjẹ́, nípa dídi i mọ́ nìkan sí àwọn iṣẹ́ àjọṣepọ̀ rẹ̀, kí ó sì yọ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ bí jíjẹ owó ìjọba jẹ, jìbìtì nínú àdéhùn, àti ìjèrè-ọrọ̀ àìlófin kúrò nínú rẹ̀. Àwọn ìwádìí yóò lè máa bá a lọ nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ bá wà ní ipò wọn, pẹ̀lú fífún àwọn ilé-iṣẹ́ ìjà ìwà-ìbàjẹ́ ní agbára láti kó ẹ̀rí jọ àti láti tọpa àwọn ohun ìní. Àwọn ọ̀ràn pàtàkì tí ó kan àwọn òṣìṣẹ́ gíga yóò gba ipa ọ̀nà àwọn kóòtù pàtàkì tí ń ṣiṣẹ́ kíákíá, tí a óò mú kánkán àti láìní ìdásí ìṣèlú.
Thread on X
Kí ni ẹ fẹ́ sọ fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kí wọ́n tó dìbò?
Mo bẹ̀ yín pé kí ẹ má ṣe fi ọdún mẹ́rin ọjọ́ iwájú yín pààrọ̀ fún ìrọ̀lẹ́ kan tí wọ́n fi ń tannijẹ. Mo ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú ìgbésí ayé mi láti jà fún tiwantiwa, ìdájọ́ òdodo àti ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè wa, ìgbàgbọ́ yẹn kò sì ti rẹ̀wẹ̀sì pẹ̀lú àkókò. Mo rí i lójoojúmọ́ bí wọ́n ṣe ń fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà jùsẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ àwọn àǹfààní tí ó yẹ kí ó jẹ́ tiwọn. Mo dúró níwájú yín gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ti jẹ́ onítiwantiwa ní gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀, tí ó gbàgbọ́ pé Nàìjíríà lè di orílẹ̀-èdè ńlá tí àwọn ènìyàn rẹ̀ yẹ.
Article on X
Ipa wo ni mo kó nínú ìrìn-àjò Nàìjíríà sí ìjọba tiwa-n-tiwa?
Mo kó ipa mi nínú ìjàkadì gígùn tí ó yọrí sí ìmúpadàbọ̀sípò ìjọba tiwa-n-tiwa ní 1999.
Mo wọ ìṣèlú tí ń ṣiṣẹ́ ní 1989 lábẹ́ ìdarí Shehu Musa Yar’Adua mo sì lọ́wọ́ nínú ẹgbẹ́ tí ń jà fún ìjọba tiwa-n-tiwa. Ní 1993, mo díje fún yíyàn gẹ́gẹ́ bí ààrẹ lábẹ́ ẹgbẹ́ SDP, ṣùgbọ́n lẹ́yìn ìdìbò àkọ́kọ́, mo yọ ara mi kúrò mo sì ṣètìlẹ́yìn fún Chief MKO Abiola.
Ní àsìkò ìjọba Abacha, mo tako ìtẹ̀síwájú ìjọba ológun, ó sì yọrí sí mi di aṣèjìlọ sí ilẹ̀ òkèèrè. Mo ń bá a lọ láti kópa nínú ìjàkadì fún ìjọba tiwa-n-tiwa, mo sì jẹ́ apá kan nínú àjọṣe gbígbòòrò ti àwọn aṣáájú ìṣèlú tí ó tako ètò àṣeyọrí-ara-ẹni ti Abacha, lẹ́yìn náà mo sì kópa nínú àtúnṣe ìṣèlú tí ó yọrí sí ẹgbẹ́ PDP ní 1998.
Nígbà tí ìyípadà sí ìjọba aráàlú bẹ̀rẹ̀, mo ṣẹ́gun ìdìbò fún ipò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Adamawa. Kí n tó gba ipò, a yàn mí gẹ́gẹ́ bí alábàákẹ́gbẹ́ Olusegun Obasanjo nínú ìdìbò. A ṣẹ́gun ìdìbò ààrẹ ní 1999, a sì búra ní 29 May 1999, bẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Kẹrin ti Nàìjíríà.
Èmi kì yóò sọ rí pé ìjọba tiwa-n-tiwa jẹ́ àṣeyọrí ènìyàn kan ṣoṣo. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ará Nàìjíríà, àwọn ajàfẹ́tọ̀ọ́ ìjọba tiwa-n-tiwa, akọ̀ròyìn, àwọn aṣáájú àwùjọ aráàlú, àwọn olóṣèlú àti àwọn aráàlú lásán, ṣe ìrúbọ ńlá. Inú mi dùn pé mo kó ipa mi nínú ìrìn-àjò náà.
Article on X
Kí ni ó dé tí o fi ń jíjà fún ipò ààrẹ lẹ́ẹ̀kansi?
Èmi kò wá ipò yìí fún àǹfààní rẹ̀. Mo gba ojúṣe yìí nítorí mo gbàgbọ́ pé Nàìjíríà lè ṣì di orílẹ̀-èdè tí a mọ̀ pé ó lè jẹ́: orílẹ̀-èdè tí olórí yóò ti jẹ́ ẹni tí a lè béèrè ìṣírò ọwọ́ rẹ̀ lọ́wọ́, tí àwọn ilé-iṣẹ́ yóò ti lágbára, tí àǹfààní yóò ti pọ̀ yanturu, tí gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè náà pẹ̀lú, láìwo ibi tí wọ́n ti wá, yóò sì ní àǹfààní tó dọ́gba láti ṣe àṣeyọrí.
Article on X
Kí ni o rò pé ìjọba tiwa-n-tiwa gbọ́dọ̀ ṣe fún àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Ìjọba tiwa-n-tiwa kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìṣe ìdìbò nìkan. Ó gbọ́dọ̀ dá àwọn ànfààní sílẹ̀, ó gbọ́dọ̀ dáàbò bo ẹ̀mí ènìyàn, kí ó sì fi ẹ̀san fún iṣẹ́ àṣekára. Ó gbọ́dọ̀ fún gbogbo ọ̀dọ́ ará Nàìjíríà ní ìgbẹ́kẹ̀lé pé iṣẹ́ àṣekára, kì í ṣe ojúlówó ìbáṣepọ̀, ni yóò pinnu àṣeyọrí. Ìyẹn ni ìwọ̀n tí mo gbàgbọ́ pé a gbọ́dọ̀ kọ́ ìpìlẹ̀ ìjọba tiwa-n-tiwa wa dé.
Article on X
Kíni èrò rẹ nípa àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Mo rí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí ohun ìní orílẹ̀-èdè tí ó tóbi jùlọ tí orílẹ̀-èdè yìí ti bí rí. Mo rí àwọn aṣàtúnṣe tí ń kọ́ àwọn iṣòwò gíga-jù-lọ ní àgbáyé láti orí kọ̀mpútà alágbèéká àti fóònù alágbèéká, àwọn ọ̀dọ́ àgbẹ̀ tí ń bọ́ àwọn àdúgbò pẹ̀lú ìṣòro ńlá, àti àwọn aṣẹ̀dá, onímọ̀ ẹ̀rọ, dókítà, olùkọ́, oníṣòwò, oníṣọ̀nà àti àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tí wọ́n ń fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ lójoojúmọ́ pé ẹ̀mí Nàìjíríà kò lè ṣẹ́gun. Mo gbàgbọ́ pé kò sí Ààrẹ kankan, bí ó ti wù kí ó pinnu tó, tí ó lè tún Nàìjíríà kọ́ láìsí ìkópa yín tí ń ṣiṣẹ́. Ìyẹn ni ìdí tí ipa yín nínú kíkọ́ Nàìjíríà tuntun tí ó jẹ́ onídàrúdàpọ̀ ṣe jẹ́ pàtàkì sí ọ̀rọ̀ mi.
Article on X
Ipa wo ni olórí rere, ìkópa ọmọ orílẹ̀-èdè tí ó lágbára, àti ìdókòwò nínú àwọn ọ̀dọ́ ní nínú kíkọ́ ọjọ́ ọ̀la Nàìjíríà?
Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ fún àwọn ọ̀rọ̀ onínúure rẹ, àti fún gbígbà àkókò láti kọ̀wé sí mi.
Mo fẹ́ kí o mọ̀ pé olórí òṣèlú àti ìjẹ́ ọmọlúàbí tí ó ń kópa ṣe pàtàkì nítorí pé wọ́n ni ọ̀nà tí gbogbo wa ń gbà ṣiṣẹ́ pọ̀ láti kọ́ orílẹ̀-èdè kan tí yóò ṣiṣẹ́ fún gbogbo ẹni tí ń gbé inú rẹ̀. Orílẹ̀-èdè wa tóbi ju ẹnikẹ́ni nínú wa lọ, ipò rẹ̀ ní àgbáyé sì ní ipa lórí àyànmọ́ gbogbo àwọn tí wọ́n wá láti ibẹ̀ tàbí tí wọ́n ń gbé níbẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí olórí, iṣẹ́ mi ni láti gbé ire gbogbo àwọn ènìyàn wa àti ti orílẹ̀-èdè náà lárugẹ.
Mo tún fẹ́ sọ èyí: Nàìjíríà kò lè dáàbò bo ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ láìfi ìfọkànsìn ṣe ìdókòwò sínú àwọn ọ̀dọ́ rẹ̀, kí ó gbòòrò sí i nínú àwọn àǹfààní fún wọn, kí ó sì mú kí wọ́n lè lépa àwọn ọ̀nà ìgbélẹ̀mí tí ó bófin mu tí ó sì lérè. Èyí ni iṣẹ́ tí ó wà níwájú, mo sì ti pinnu láti dúró ṣinṣin sí i.
Article on X
Kí ni o rí tí ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lónìí?
Mo rí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ti parí ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń wá iṣẹ́ títí láìsí òpin, iṣẹ́ tí kò sí. Mo rí àwọn oníṣòwò tí wọ́n ń ná owó lórí epo dísẹ́ẹ̀lì ju bí wọ́n ṣe ń ná a láti mú kí iṣẹ́ wọn dàgbà. Mo rí àwọn ọ̀dọ́ onílàákàyè tí wọ́n ń kúrò ní Nàìjíríà, kì í ṣe nítorí pé wọ́n ti dáwọ́ ìfẹ́ orílẹ̀-èdè wọn dúró, bíkòṣe nítorí pé wọn kò gbà mọ́ pé orílẹ̀-èdè wọn fẹ́ràn wọn pẹ̀lú. Ìyẹn gbọ́dọ̀ yí padà. Ìdìbò yìí jẹ́ nípa bóyá ìran yín yóò wá jogún orílẹ̀-èdè kan nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, tí ó máa ń san ẹ̀san fún ipá-iṣẹ́ dípò àjọṣe, fún ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun dípò ìbádọ́rẹ̀ẹ́ òṣèlú, fún iṣẹ́-ṣíṣe dípò ìpolongo èrò, àti fún ipá-ìmọ̀ dípò àìlera.
Article on X
Báwo ni àwọn ará ìlú ṣe yẹ kí wọ́n fèsì sí àwọn olóṣèlú tí ń pè wọ́n ní "olórí" ìgbà ìbò nìkan?
Mo ye àpẹẹrẹ náà: fìlà, aṣọ-àwọ̀lékè, owó díẹ̀, lẹ́yìn náà ìdákẹ́rọ́rọ́ tí ìbò bá ti parí. Má ṣe fi ọjọ́ ọ̀la rẹ gbé sí ọwọ́ àwọn tí wọn kò rántí orúkọ rẹ bí kò ṣe ní àkókò ìpolongo. Iṣẹ́ ìsìn tí ó tóbi jùlọ tí o lè ṣe fún olóṣèlú èyíkéyìí kì í ṣe láti jà fún un, bí kò ṣe láti rọ̀ mọ́ ọn láti jèrè ìbò rẹ nípasẹ̀ èrò inú, ìwà, agbára-ṣíṣe àti ìdúróṣinṣin. Ìyẹn ni ìpìlẹ̀ gbogbo ìjọba tiwa-n-tiwa tí ó ti ṣe àṣeyọrí, ó sì ni àṣà ìṣèlú tí a gbọ́dọ̀ kọ́ papọ̀.
Article on X
Kí ni ọ̀rọ̀ rẹ sí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà nípa ìdìbò?
Bí mílíọ̀nù yín bá kópa ní àlàáfíà, tí wọ́n dìbò pẹ̀lú ojúṣe, tí wọ́n sì dáàbò bo òdodo ìlànà náà, kò sí iye owó kankan tí ó lè borí ìfẹ́-ọkàn àpapọ̀ àwọn ènìyàn. Ìjọba tiwa-n-tiwa jẹ́ ti àwọn tí ó bá farahàn. Nítorí náà, ìyẹn ni ìpè mi sí yín: ẹ farahàn, ẹ dìbò, kí ẹ sì ṣọ́nà ìlànà náà.
Article on X
Ṣé ẹ̀yà, ìsìn tàbí agbègbè ni ìṣòro gidi, tàbí àwọn ọ̀rọ̀ tó wọ́pọ̀ bíi iṣẹ́, agbára àti ààbò?
Mo gbàgbọ́ pé àwọn tó ń jàǹfààní nínú ìyapa wa ti yí wa lérò padà pé aládùúgbò wa ni ọ̀tá wa, wọ́n sì ń sọ fún wa pé ìṣòro wa ni ẹ̀yà wa, ẹ̀sìn wa, tàbí agbègbè wa. Ṣùgbọ́n àwọn ìṣòro gidi náà jọra ní gbogbo ibi: akẹ́kọ̀ọ́ tó ti parí ẹ̀kọ́ ní Kano tó ń wá iṣẹ́, oníṣòwò ní Aba tó ń jà pẹ̀lú àìsí iná mọ̀nàmọ́ná, àgbẹ̀ ní Benue tó ń ṣàníyàn nípa àìsí àbò, apẹja ní Bayelsa tó fẹ́ ọjà tó dára jù, obìnrin ní Lagos tó fẹ́ ilé tó rọrùn láti rí, akẹ́kọ̀ọ́ ní Maiduguri tó fẹ́ ẹ̀kọ́ tó dáńgájíá.
Article on X
Ṣé o máa mú àwọn ètò rẹ ṣẹ kí o sì rí i dájú pé gbogbo ìbò kà?
O ṣeun fún gbígbẹ́kẹ̀lé mi pẹ̀lú ìbò yín, àti fún dídúró sẹ́gbọ̀n láti gbé ìhìn yìí lọ sọ́dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ yín. Èyí túmọ̀ sí ohun púpọ̀ fún mi ju bí mo ti lè sọ lọ́rọ̀ lẹ́kùnrẹ́rẹ́ lọ.
Mo fẹ́ kí ẹ di mi mú sí ohun tí mo ti sọ fún yín. Ètò mi ṣe kedere: láti fòpin sí àìláàbò, láti dín iye owó ìgbésí ayé kù, láti ṣẹ̀dá àǹfààní fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà, àti láti ṣègbọràn sí òfin orílẹ̀-èdè. Mo ní ìrírí tí ó yẹ fún iṣẹ́ yìí, mo ti ṣe é rí, mo sì wà nínú ìdíje yìí láti sìn.
Mo tún ń bẹ̀ yín kí ẹ darapọ̀ mọ́ èyí gẹ́gẹ́ bí ìmùlẹ̀, kì í ṣe ìbò lásán. Ẹ padà sí àgbègbè yín, sí ilé ẹ̀kọ́ gíga yín, sí ibi iṣẹ́ yín, kí ẹ sì gbé àwọn èrò wọ̀nyí lọ pẹ̀lú yín: ìmọ̀-iṣẹ́, ìwà-rere, àti ọjọ́ ọ̀la tí a kọ́ lórí ète wa tí a pín pọ̀, kì í ṣe lórí ìfura ẹ̀yà tàbí ìyapa ìsìn.
Mo sì ṣe yín ní ìlérí yìí: ìbò yín gbọ́dọ̀ ka gẹ́gẹ́ bí ẹ ti dìbò. Màá ṣiṣẹ́ láti fòpin sí ìrẹ́jẹ ìbò, láti bọ̀wọ̀ fún òmìnira ilé-iṣẹ́ ìdìbò wa, láti ṣètìlẹ́yìn fún títẹ̀jáde àbájáde kánkán láti gbogbo ibi ìdìbò, àti láti tẹnu mọ́ ọn pé ẹnikẹ́ni tí a bá mú tí ó ń rà ìbò tàbí tí ó ń yí àbájáde padà yóò kojú òfin, kódà bí ẹni náà bá jẹ́ ti ẹgbẹ́ òṣèlú mi fúnra mi. Kò yẹ kí ẹ nílò àwọn ọ̀rẹ́ alágbára rárá kí ìbò yín lè ka.
Àwọn ìrètí tí mo gbé fún yín kò pọ̀jù: oúnjẹ tí ìdílé yín lè náwó rẹ̀, ọ̀nà tí ó ní àbò láti dé ilé, ọmọ tí ó ní òmìnira láti kọ́ṣẹ́, àti iṣẹ́ tí ó ń fúnni ní ọ̀nà sí ìgbésí ayé tí ó dára jù. Mo gbàgbọ́ pé Nàìjíríà lè dé ibẹ̀, mo sì pinnu láti rìn ọ̀nà náà pẹ̀lú yín, papọ̀.
Article on X
Kí ni ìríran yín fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà àti iṣẹ́ ìṣẹ́ṣe?
Mo lá àlá Nigeria kan nibiti gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ yege tó parí ẹ̀kọ́ ti lè ní ìrètí fún iṣẹ́ tó nítumọ̀ tàbí kí ó kọ́ òwò tó máa ṣe rere, láìjẹ́ kí ìlànà tí kò dára fún pa á mọ́lẹ̀. Mo lá àlá Nigeria kan nibiti ìmọ̀-ẹ̀rọ, ìmọ̀-ẹ̀rọ asán-ọpọlọ (artificial intelligence), ĭmọ̀tuntun àti iṣẹ́ aṣàrà-ọ̀tẹ̀ ń dá ẹgbẹẹgbẹ̀rún ànfààní tuntun sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ wa, dípò kí wọ́n fi tipátipá mú wọn wá ibi tó dára jù lọ ní òkè-òkun. Mo pinnu láti ṣiṣẹ́ sí ọ̀nà Nigeria yẹn, nibiti ẹ̀bùn-àbímọ́ ṣe pàtàkì ju ẹ̀yà lọ.
Article on X
Ṣé o lè kọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí ó yẹ àwọn àlá àti àwọn ìlérí tí a kò tíì mú ṣẹ fún àwọn ará rẹ̀?
Eh, za mu iya. Tare, za mu iya gina Najeriya mai cancanta da gwanintarku, mai cancanta da mafarkanku, da kuma mai cancanta ga tsararraki da ba a haifa ba tukuna.
Waɗanda suka kafa ƙasarmu ba su yi nasarar samun 'yancin kai ba domin kaɗan su bunƙasa yayinda miliyoyi kawai suke rayuwa don tsira. Alkawarinsu yana raye a cikin fatan yau da kullum: abincin da iyali zai iya biya, hanyar dawowa gida cikin aminci, yaro mai 'yancin yin karatu, da aikin da ke bayar da hanyar zuwa rayuwa mafi kyau. Waɗannan fata ba su yi yawa ba kuma ba su wuce ikon Najeriya ba.
Mun zaɓi wata hanya ta daban, cikin lumana kuma tare, ta hanyar ƙarfin ƙuri'unmu.
Lokacinku ba gobe ba ne. Lokacinku yanzu ne. Allah Ya shiryar da mu daidai yayin da muke kokarin cika alhakinmu, kuma Allah Ya albarkaci Jamhuriyar Taraiyar Najeriya.
Inda aka samo:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1756045817637429734, 2024-02-09 (Post on X)
“As we root for the men of our Super Eagles to footballing victory, I commend the women of @DtigressNG on their first victory against Senegal at the FIBA Wome…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1991924020195754320, 2025-11-21 (Thread on X)
“May God guide us aright as we endeavor to deliver on our responsibilities. I thank you for listening. God Bless. -AA”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1745837561996624060, 2024-01-12 (Post on X)
“The Supreme Court’s decision represents a significant victory for the people of Bauchi, Plateau, Akwa Ibom, and Zamfara states and is undeniably a triumph fo…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1784308978425503782, 2024-04-27 (Post on X)
“Congratulations to Chief Agboola Ajayi for his victory in the hotly contested primaries for the ticket of our great party in the forthcoming governorship ele…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2105647953729769974, 2026-10-01 (Article on X)
“Our founders did not win sovereignty so that a few could prosper while millions merely survive. Their promise lives in ordinary hopes: a meal a family can af…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“Your time is not tomorrow. Your time is now. Together, we can build a Nigeria worthy of your talent, worthy of your dreams and worthy of generations yet unbo…”
Injin ne ya fassara wannan amsar daga Turanci kuma ba a riga an bincika ta ta hannun mai fassara ba.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà mọ̀ nípa ọjọ́ iwájú wọn ní orílẹ̀-èdè yìí?
Mo fẹ́ kí ẹ mọ̀ pé mo gbàgbọ́ nínú yín - nínú ọgbọ́n yín, ẹ̀dá-ìṣẹ̀dá yín àti ìfaradà yín. Mo pinnu láti kọ́ Nàìjíríà kan níbi tí ìmọṣẹ́ ti ṣe pàtàkì ju àwọn ìbátan lọ, níbi tí ìwà ti ṣe pàtàkì ju ìtìlẹ́yìn ìṣèlú lọ, àti níbi tí iṣẹ́ àṣekára ti máa ń rí ẹ̀san, kí ọ̀dọ́ kọ̀ọ̀kan lè ní àǹfààní tó dọ́gba láti ṣàṣeyọrí. Ohun tí èyí jẹ́ nípa ni yíyí ọ̀nà orílẹ̀-èdè wa padà, mímú ìrètí padà bọ̀ àti dídá àwọn àǹfààní sílẹ̀, kí ó má bàa sí ọ̀dọ́ Nàìjíríà kankan tí yóò nímọ̀lára pé òun gbọ́dọ̀ kúrò ní wíwá iyì ní ibòmíràn.
Article on X
Kí ni ìríran rẹ fún ọjọ́ ọ̀la Nàìjíríà, àti kí ni ipa tí àwọn ará ìlú gbọ́dọ̀ kó láti mú un ṣẹ?
O ṣeun, àti àmín sí àwọn àdúrà yín.
Ohun tí mo fẹ́ kí ẹ di mú ni èyí: ìlérí orílẹ̀-èdè yìí wà nínú ìrètí lásán. Oúnjẹ tí ìdílé yín lè náwó rẹ̀. Ọ̀nà tí ó ní ààbò láti padà sílé. Ọmọ tí ó ní òmìnira láti kọ́ṣẹ́. Iṣẹ́ tí ó fi ọ̀nà tòótọ́ hàn sí ìgbésí ayé tí ó dára jù. Kò sí nínú àwọn wọ̀nyí tí ó jẹ́ àṣejù. Kò sí nínú wọn tí ó kọjá agbára wa.
Mo ti sọ pé Ilẹ̀ Ìlérí kò tó dé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a lè rí i láti inú villa. Àwọn ọmọ Nàìjíríà gbọ́dọ̀ lè dé ibẹ̀. Ìyẹn ni ipa ọ̀nà tí a ti yàn, ní àlàáfíà àti papọ̀, nípasẹ̀ agbára ìbò wa.
Mo ń bẹ̀ yín pé kí ẹ má ṣe kàn ṣe àtìlẹ́yìn fún olùdíje kan, bí kò ṣe kí ẹ kọ́ ìrìn-àjò kan. Ìrìn-àjò tí a gbé kalẹ̀ lórí àwọn èrò-inú, tí fìdímúlẹ̀ nínú ìwà títọ́, tí ó fi ara rẹ̀ jì fún ìyípadà tiwantiwa ní àlàáfíà. Ẹ padà sí àdúgbò yín, sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga yín, sí ibi iṣẹ́ yín, kí ẹ sì gbé ìhìn náà lọ.
Àti pé mo ń bẹ̀ yín pé kí ẹ máa bá a ṣiṣẹ́ níṣe lérè mi. Ẹ béèrè fún ètò tí a lè yẹ̀ wò àti àwọn ìlérí tí a lè díwọ̀n. Ẹ dáàbò bo ìbò yín, kí ẹ sì kọ ìhalẹ̀mọ́ní. Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe ń pinnu, papọ̀, bóyá a ń tẹ̀síwájú ní òótọ́.
2026 ni ọdún láti tú ilẹ̀. 2027 ni ọdún ìkórè. Ó ti pẹ́ jù láti yípadà. Ẹ jẹ́ kí a dìde, kí a ṣètò ara wa, kí a sì gba orílẹ̀-èdè wa padà. Kí Allahu Ọba-a-láṣẹ fún wa ní ọgbọ́n, agbára àti ìṣẹ́gun, fún ẹ̀yin, fún ìdílé yín, àti fún Nàìjíríà.
Article on X
Kí ni ẹ rò pé ó yẹ kí ó yípadà nípa bí Nàìjíríà ṣe ń bá àwọn tí ó ní agbára lò ní ìfiwéra sí gbogbo ènìyàn mìíràn?
Mo gbàgbọ́ pé a gbọ́dọ̀ yí Nàìjíríà tí ó ní ìdiwọ̀n kan fún àwọn tí ó wà ní agbára àti ìdiwọ̀n mìíràn fún gbogbo ẹni mìíràn padà. Ìyẹn ni apá kan ohun tí a gbọ́dọ̀ kọ́ ní ọ̀nà tí ó yàtọ̀: Nàìjíríà tí ó ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn, kì í ṣe fún àwọn díẹ̀ nìkan. Mo wo àwọn ènìyàn tí ó yí wa ká, àwọn aládùúgbò àti alájọṣepọ̀ wa, gẹ́gẹ́ bí apá kan iṣẹ́ àṣesìn kan náà ti kíkọ́ irú orílẹ̀-èdè bẹ́ẹ̀.
Article on X
Kí ni o fẹ́ sọ fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí wọ́n nímọ̀lára pé a ti sọ fún wọn láti dúró de yíyí tiwọn?
Mo fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà mọ̀ pé àkókò yín kì í ṣe ọ̀la. Àkókò yín ni ìsinsìnyí. Fún ìgbà pípẹ́ jù, a ti sọ fún àwọn ọ̀dọ́ pé kí wọ́n ní sùúrù àti kí wọ́n múra sílẹ̀ nítorí àwọn ni aṣáájú ọ̀la, ṣùgbọ́n ọ̀la yẹn ti di ohun tí a ṣe ìlérí fún ìgbà pípẹ́ jù. Mo dúró níwájú yín kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí olùdíje lásán, bí kò ṣe gẹ́gẹ́ bí ẹnìkan tí ó gbàgbọ́ pé ẹ ti dúró dè pẹ́ tó.
Article on X
Kí ni ẹ ń fi lélẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí ó ní ìrẹ̀wẹ̀sì sí orílẹ̀-èdè náà lónìí?
Mo ti wá láti fi ìbáṣepọ̀ kan rọ̀ ọ́ yín láti yí àwọn ipò tó dá àwọn ìbànújẹ́ yẹn padà, àti láti bẹ̀ yín pé kí ẹ di olùkópa tó ń ṣiṣẹ́ nínú kíkọ́ Nàìjíríà tí ẹ yẹ. Mo mọ̀ pé ẹ ń gbé pẹ̀lú àwọn ìbànújẹ́ wọ̀nyí lójoojúmọ́, dáadáa jù bí ẹnikẹ́ni ṣe lè sọ fún yín lọ. Èyí kì í ṣe nípa sísọ̀rọ̀ sí yín, bí kò ṣe níti ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú yín láti yí àwọn nǹkan padà papọ̀.
Article on X
Kí ni ètò yín láti ràn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yege tí kò ní iṣẹ́ lọ́wọ́ láti rí iṣẹ́ nípasẹ̀ ìmọ̀-ẹ̀rọ dígítà àti ìkẹ́kọ̀ọ́ tẹ́kínọ́lọ́jì?
Mo ní òye ìbànújẹ́ tí ẹ ń rù. Ẹ ti kẹ́kọ̀ọ́, ẹ ti ṣe ohun tí wọ́n bèèrè lọ́wọ́ yín, nísinsìnyí ẹ sì ń wò bí ìwé-ẹ̀rí ẹ kò ṣe túmọ̀ sí iṣẹ́. Èmi kò ní díbọ́n pé ó rọrùn.
Èyí ni ohun tí mo ti pinnu láti ṣe: láti múrasílẹ̀ àwọn ará Nàìjíríà fún àwọn iṣẹ́ ọjọ́ iwájú nípa ìdókòwò nínú ìmọ̀ oni-dìjítà, ìmọ̀-ẹ̀dá tuntun, àti ẹ̀kọ́ tí ó gbé ìmọ̀-ẹ̀rọ kalẹ̀. Ìyẹn túmọ̀ sí àwọn ibùdó ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀dá tuntun jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, ìmọ̀ oni-dìjítà àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ tí a kọ́ sínú ètò ẹ̀kọ́, àti àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àgbáyé láti mú ìjáde sí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn àǹfààní iṣẹ́ pọ̀ sí i. Èyí ni bí a ṣe ń ṣí àwọn ẹnu-ọ̀nà tí ó kọjá àwọn tí ó ti ti palẹ̀ sí yín.
Article on X
Kí ni ẹ rò pé Japa túmọ̀ sí ní gidi fún Nàìjíríà?
Japa jẹ́ ju ọ̀rọ̀ àsọyé lọ fún mi. Ó jẹ́ ìdájọ́ lórí ètò kan tí ó ti kùnà láti fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ wa tí ó ní ẹ̀bùn jùlọ ní ìdí tí ó tó láti gbàgbọ́ pé àwọn àlá wọn lè ṣẹ ní ilé. Ìyẹn ni òtítọ́ tí ó wà lẹ́yìn ọ̀rọ̀ náà, ó sì ni ìdí tí mo fi fi iyì mú ohun tí ó ń sọ nípa orílẹ̀-èdè wa jẹ́ ọ̀rọ̀ pàtàkì.
Article on X
Báwo ni ẹ ṣe wò àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí wọ́n ṣì wà níbí, tí wọ́n ń la gbogbo nǹkan já?
Mo rí ìlàkàkà àrà ọ̀tọ̀ nínú yín. Ẹ ń ṣe òwò, ẹ ń ṣòwò, ẹ ń wa ọkọ̀, ẹ ń kọ́wé-kọ̀mpútà, ẹ ń ṣèdá, ẹ ń ṣe oko, ẹ sì ń kọ́ àwọn iṣẹ́-ìṣòwò dìde láti inú yàrá sùn yín, ẹ ń sọ fóònù alágbèéká yín di ọ́físì, ẹ sì ń sọ ayélujára àjọṣepọ̀ di ọjà. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, ẹ ti di ilé-iṣẹ́ ìpèsè iná ara yín, agbanisíṣẹ́ ara yín, àti ètò ààbò-àwùjọ fún ìdílé yín. Láìka àwọn ìnira sí, ìran yín ti kọ̀ láti juwọ́ sílẹ̀, wọ́n ń kọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ tẹ́knọ́lọ́jì dìde, wọ́n ń tan Afrobeats àti Nollywood ká gbogbo àgbáyé, wọ́n sì ń dá àwọn iṣẹ́-ìṣòwò nínú fáṣọ̀n, dìgítà, iṣẹ́ àgbẹ̀, àti ẹ̀dá-ọnà, tí ọ̀pọ̀ ìgbà kò sì fi bẹ́ẹ̀ ní àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba.
Article on X
Kí ni àwọn ìṣòro tó tóbi jù tó ń dí àwọn ọ̀dọ́ ní Nàìjíríà lọ́wọ́ lónìí?
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ni ń jà lòdì sí àìdúróṣinṣin ti iná mànàmáná, àìtó amáyédẹrùn, àìní àbò, àìníṣẹ́lọ́wọ́ àti àìlè rí owó ìní tó tó. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́yege ń wá iṣẹ́ láìní àtigbẹ̀yìn, àwọn iṣẹ́-òwò kékèké ń tiraka pẹ̀lú iye owó tí ń jáde fún ṣíṣiṣẹ́, àwọn ìdílé sì ń gé àwọn ohun amáyédẹrùn ìpìlẹ̀ kù. Àlá láti ní ilé tirẹ̀, kọ́ iṣẹ́-òwò àti tọ́ ìdílé dàgbà pẹ̀lú ìtùnú tó yẹ ń túbọ̀ jìnnà sí i fún àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ènìyàn. Mo gbàgbọ́ pé nígbà tí ìjọba bá ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́, ohun tí o lè ṣe àṣeyọrí nínú rẹ̀ láìka àwọn ìjàkadí wọ̀nyí sí fi hàn bí ó ṣe ń ṣeé ṣe sí i lọ́pọ̀lọpọ̀.
Article on X
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti fún àwọn ọmọ Nàìjíríà tí ń gbé ní òkèèrè níṣìírí láti padà sílé?
Láti mú yín padà sílé, èmi yóò fi ojú sí mímú kí Nàìjíríà jẹ́ ibi tí ó ti ń ṣe ère láti padà sí àti láti ṣe ìdókòwò sí. Ìyẹn ní ìtumọ̀ sí fífi ààyè kíní kọ́kọ́ fún ìdúróṣinṣin ètò ọrọ̀-ajé àpapọ̀, àtúnṣe òfin tí ó mú ọjà rọrùn, àwọn ọ̀nà ìrànlọ́wọ́ owó-orí fún àwọn iṣẹ́-àṣekáṣe tí àwọn tí ó padà sílé ń darí, àti àwọn ọ̀nà ìdókòwò àkànṣe fún àwọn ọmọ Nàìjíríà tí ń gbé lóde. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo ti ṣe ìfarajìn sí àtúnṣe àpapọ̀ nípa ààbò, nítorí pé gbígbé àti ṣíṣe ìdókòwò ní Nàìjíríà gbọ́dọ̀ jẹ́ ààbò àti èyí tí ó ní èrè. Báyìí ni a yóò ṣe mú kí wíwá sílé jẹ́ àṣàyàn tí ó bọ́gbọ́n mu fún ìwọ àti ìdílé rẹ.
Article on X
Báwo ni ìwọ ṣe gbèrò láti kó àwọn ọ̀dọ́ nínú ìṣètò ìjọba rẹ?
Emi kò kàn ń bèèrè lọ́wọ́ àwọn ọ̀dọ́ Nigeria láti ṣe ìpolongo fún mi nìkan. Mo ń bèèrè lọ́wọ́ yín láti bá mi kọ́, láti gba ọ̀dọ̀ yín ní ọjọ́ ọ̀la tí à ń gbèrò, àti láti kópa tààrà nínú kíkọ́ rẹ̀. Fún ìgbà pípẹ́ jù, àwọn ọ̀dọ́ ti jẹ́ onílàárí nígbà ìpolongo ṣùgbọ́n a óò lè fi wọ́n sílẹ̀ lẹ́yìn náà, a óò kó wọn jọ fún àwọn àpéjọ àti ẹ̀rọ àwùjọ, kí wọ́n sì wá rí i pé àwọn ìpinnu pàtàkì ni a ṣe ní àwọn yàrá tí wọn kò sí. Mo ń bèèrè lọ́wọ́ yín láti jẹ́ apá kan nínú kíkọ́ ohun tí ń bọ̀, kì í ṣe láti ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣẹ́gun rẹ̀ nìkan. Mo ṣèlérí ìkópa àwọn ọ̀dọ́ ní ó kéré tán 40% nínú ìjọba mi.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti fún àwọn ọ̀dọ́ ní agbára ìṣèlú tòótọ́, kì í ṣe ipò tí ò ní ìtumọ̀ kankan?
Nígbà tí mo bá ń sọ̀rọ̀ nípa ìfisílò àwọn ọ̀dọ́, kò ní ìtumọ̀ sí àwọn ìyàn tí a ṣe fún àṣà, tàbí àwọn ipò díẹ̀ tí orúkọ wọn dà bí ẹni pàtàkì. Ohun tí mò ń tọ́kasí ni ojúṣe gidi, ìdíjú ninú ìṣèlú, àǹfààní ọrọ̀ ajé àti ohùn tòótọ́ nínú ìjọba. Ìdí nìyí tí mo fi ń ṣe ìlérí yìí níwájú yín lónìí: lábẹ́ ètò ìṣèlú wa, a óò mọ̀ọ́mọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn àṣíwájú ìṣèlú sílẹ̀ fún ìran tuntun. Ìfisílò ọ̀dọ́ tí kò ní kéré sí 40 fún ọgọ́rùn-ún. Ṣùgbọ́n èyí tún ní ìtumọ̀ pé ẹ gbọ́dọ̀ múra sílẹ̀ láti kọ́ ìṣàkóso ìjọba, láti ní òye nípa ìnáwó àti ìlànà gbogbo ènìyàn, àti láti kọ́ bí àwọn ilé-iṣẹ́ ṣe ń ṣiṣẹ́, kí ẹ lè múra tán láti darí.
Article on X
Báwo ni àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò ṣe máa rí owó-ìní àkọ́lù gbà láti mú kí iṣẹ́ wọn dàgbà?
Mo fẹ́ fẹ̀ ìráyèsí gbangba sí ìnáwó kiri fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn tó ń dá ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ sílẹ̀ àti àwọn tó ń ṣiṣẹ́ nínú ètò-ọrọ̀ ìṣẹ̀dá. Orúkọ ìdílé rẹ, ìsopọ̀ ìṣèlú rẹ tàbí agbára rẹ láti rí ọmọ-ọdọ̀ kò gbọdọ̀ ṣe ohun tó máa pinnu bóyá èrò rere kan á rí àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Èyí jẹ́ apá kan ìbákẹ́gbẹ́pọ̀ tó gbọdọ̀ ní ìtumọ̀ gidi nínú ìgbésí ayé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, bẹ̀rẹ̀ láti ọwọ́ iṣẹ́ àti òwò. Ìdí nìyẹn tí mò ṣe ń dá owó-ìpìlẹ̀ kan tó ní iye $10 bilionu sílẹ̀ láti fún àwọn oníṣòwò ní àǹfààní láti kọ́ àti láti dàgbà.
Article on X
Àwọn ìyípadà wo ni o fẹ́ rí nínú àwọn ilé-ìwé?
Mo gbàgbọ́ pé a kò lè máa bá a nìṣó ní kíkọ́ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà fún ètò ọrọ̀-ajé tí kò sí mọ́. Àwọn ilé-ìwé wa gbọ́dọ̀ fi ìtẹnumọ́ tó pọ̀ síi sí sáyẹ́nsì, ìmọ̀-ẹ̀rọ, ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́, iṣẹ́-àgbẹ̀, ẹ̀kọ́ àwọn ìmọ̀ oni-nọ́mbà, ìrònú amúlàásọ́rí àti ìṣòwò aládàáni. Èyí ni bí a ṣe lè múra àwọn ọ̀dọ́ sílẹ̀, àwọn tí wọ́n ní èrò, agbára àti ìfẹ́-ọkàn, fún àwọn àǹfààní tí ó wà níwájú.
Article on X
Ṣé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tálákà yóò ṣì lè wọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga lábẹ́ ètò yín?
Kò sí ọmọ Nigeria tó jẹ́ onílàákàyè tó yẹ kí a fi kọ̀ọ́ẹ̀kọ́ gíga nítorí wípé àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ tálákà. Èyí jẹ́ apá kan ìyípadà tí mo fẹ́ rí nínú bí a ṣe ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́ Nigeria, pẹ̀lú ìtẹnumọ́ tí ó pọ̀ sí i lórí sáyẹ́ǹsì, ìmọ̀-ẹ̀rọ, ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọwọ́, iṣẹ́ àgbẹ̀, ọgbọ́n oní-dígítà, ìrònú onímọ̀ àti iṣòwò aládàáṣe.
Article on X
Ṣé ètò ìmọ̀-iṣẹ́ yín ní àwọn ènìyàn tí kò ní ẹ̀kọ́ àpéjọ tàbí ìwé-ẹ̀rí nínú?
Bẹ́ẹ̀ni, ètò mi ni a ṣe pẹ̀lú àwọn ènìyàn bí ìwọ nínú lọ́kàn. Mo pinnu láti kéde ipò pàjáwìrì nínú ẹ̀kọ́ iṣẹ́-ọwọ́ àti amọ̀ṣẹ́dunni, láti fẹ̀ sí i àwọn ilé-iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀kọ́ àmọ̀ṣẹ́ àti láti mú wọn bára mu pẹ̀lú àwọn àìní iṣẹ́-ẹ̀rọ, àti láti ṣàkópọ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-ọwọ́ sínú ẹ̀kọ́ secondary kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà kí ó lè wà sí iṣẹ́ amọ̀ṣẹ́. Pẹ̀lú èyí, màá tún ìwé-ẹ̀kọ́ TVET ṣe pẹ̀lú àwọn aṣáájú-ọ̀nà iṣẹ́-ẹ̀rọ, màá dá àwọn ibùdó ìkẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-ọwọ́ òde-òní sílẹ̀ ní gbogbo àwọn agbègbè olóṣèlú-ilẹ̀, màá ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ alápapọ̀ meji (dual-apprenticeship), àti láti ṣe ìdọ́gba àwọn ẹ̀rí ìmọ̀ iṣẹ́ orílẹ̀-èdè. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé akẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́-ọwọ́ bí ìwọ lè ní ọ̀nà gidi sí ìmọ̀-iṣẹ́ tí a mọ̀ dájú tí a sì fọwọ́ sí.
Article on X
Kí ni ètò rẹ fún àìríṣẹ́ṣe, àìláàbò, àti iye owó gbígbé, àti báwo ni àwọn ènìyàn ṣe lè kópa nínú ìgbìmọ̀ rẹ?
Ètò mi bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ àti iṣòwò. Mo mọ̀ pé mílíọ̀nù àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ní èrò àti ìfẹ́-ọkàn ṣùgbọ́n wọn kò lè rí ìṣúná, nítorí náà èmi yóò mú ìjáde sí ìṣúná tó ṣe kedere pọ̀sí fún àwọn oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn adásílẹ̀ nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn aṣẹ̀dá, nípasẹ̀ ètò ìṣúná fún àwọn iṣẹ́-ọ̀wọ́ tuntun kí ẹ lè yí padà láti inú gbígbàlejò sí iṣòwò, àti láti alainiṣẹ́ sí iṣẹ́ṣe.
Lórí àìní ààbò àti ìnira, mo ti sọ pé ìyà kò ní ẹ̀yà, aláìníṣẹ́ kò ní ìsìn, àti àìní ààbò kò béèrè ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ kí ó tó kọlù, ìfaramọ́ mi ni láti mú agbára rírà padà bọ̀ sípò àti láti dín iye owó ìgbésí ayé kù fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà.
Fún ọ̀dọ́ tó ń ṣiṣẹ́ nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ tí ó fẹ́ kópa: ṣètò fún agbára òṣèlú. Darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ẹ rẹ, lọ sí àwọn ìpàdé, béèrè ìbéèrè, béèrè fún ìṣírò-ọ̀rọ̀, kí o sì kópa nínú yíyan àwọn tí yóò ṣojú rẹ.
Article on X
Kini iwọ yóò ṣe láti yanjú ìṣòro àìríṣẹ́ṣe àti láti fòpin sí ìṣe baba-ìbọn nínú àwọn àǹfààní iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́?
Lórí iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́, mo gbọ́ yín kedere. Ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀dọ́ ní Nàìjíríà tí wọ́n ní èrò, agbára àti ìfẹ́-ọkàn kò lè rí owó-inawo tí wọn yóò fi sọ àwọn èrò wọ̀nyí di iṣẹ́ òwò, mo sì ti pinnu láti yí ìyẹn padà. Mo máa fẹ̀ síwájú àǹfààní tó ṣe kedere láti rí owó-inawo fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn onísẹ́-ọwọ́, àgbẹ̀, àwọn tó ń dásílẹ̀ ní ẹ̀rọ-ìmọ̀, àti àwọn tó wà nínú ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá, tí ó kan pẹ̀lú ètò ìnáwó pàtàkì fún àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun (start-ups), kí orúkọ-ìdílé rẹ, àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ, tàbí agbára rẹ láti rí “godfather” má bàa pinnu bóyá èrò rẹ yóò rí àǹfààní. Góńgó náà ni láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kúrò nínú àìríṣẹ́-ṣe sí iṣelọ́pọ̀, àti láti inú gbígbára-lé ẹlòmíràn sí iṣẹ́ òwò ara-ẹni.
Article on X
Kín ni ẹ máa ṣe nípa àìní ààbò, àìníṣẹ́ẹ́ lọ́wọ́ àwọn ọ̀dọ́, àti ẹ̀kọ́ tí kò dára ní àwọn àgbègbè bíi Geidam?
Lórí ààbò, ètò mi ní í bo gbogbo apá Nàìjíríà, Geidam àti Ìpínlẹ̀ Yobe pẹ̀lú. Mo ti pinnu láti dá Àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì fún Ìjà Ìjàgbón àti Ìjínigbe sílẹ̀ ní gbogbo àpàpọ̀ ìpínlẹ̀, tí àwọn òṣìṣẹ́ tí a tí kọ́ dáadáa, tí wọ́n sì ṣeé gbé kiri yóò máa ṣiṣẹ́ nínú rẹ̀, láti fún ìdáhùn sí ìjàgbón àti ìjínigbe lágbára sí i. Mo tún máa gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí kò ní ìdádúró, tí ó sì pọ̀ níye, kọjá àwọn àgbègbè, fún ìdáhùn kánkán àti pínpín ìròyìn òye tí ó lágbára sí i. Àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n bá ààlà pín yóò jọ gbèrò àwọn iṣẹ́ ọnà ológun, wọn yóò pín ìròyìn òye ní àsìkò gidi, wọn yóò sì ṣe àtúnṣe ìdáhùn pọ̀, pẹ̀lú àwọn ètò ààbò àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí ó bá ààlà. Ní àfikún, mo máa tì fún dídá Ilé Ìṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú kan tí kò wà lábẹ́ ẹnikẹ́ni láti máa ṣèwádìí ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ìsọfúnni ààbò míràn.
Lórí àìníṣẹ́ ọ̀dọ́, ètò mi fún àwọn ọ̀dọ́ ní í bo gbogbo orílẹ̀-èdè náà, pẹ̀lú àdúgbò yín ní Geidam. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ àti ìgbésẹ̀ òwò. Mo ti pinnu láti fẹ̀ àǹfààní tí ó ṣe kedere sí owó-ìnáwó sí i fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣẹ̀dá ẹ̀rọ-ayára, àti àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ nínú ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá. Orúkọ ìdílé yín, àjọṣepọ̀ ìṣèlú, tàbí àwọn baba-ńlá kì yóò pinnu bóyá èrò yín yóò ní àǹfààní láti yọrí sí rere. A máa fi ètò ìnáwó kan sílẹ̀ fún àwọn ibẹ̀rẹ̀-iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè yí padà láti inú ìgbẹ́kẹ̀lé sí ìgbésẹ̀ òwò, àti láti inú àìníṣẹ́ sí iṣẹ́ àṣeyọrí.
Lórí ẹ̀kọ́, ètò mi kárí Nàìjíríà ń ṣiṣẹ́ sí Geidam pẹ̀lú. Ipò ẹ̀kọ́ kárí orílẹ̀-èdè náà yẹ kí ó béèrè fún ìkéde ìpínlẹ̀ pàjáwìrì. Òfin mi yóò fi àwọn amáyé-dẹ́rùn sí i sí ipò ní ti àwọn kíláàsì àti àwọn yàrá-ìdánilẹ́kọ̀ọ́, tí yóò fẹ̀ agbára wa láti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí i, tí yóò sì rí i dájú pé a forúkọ sílẹ̀ fún ọmọdé púpọ̀ sí i. Ní àfikún, a máa dín ìṣòro àìláàbò kù pátápátá, èyí tí ó jẹ́ ìdí pàtàkì tí àwọn ọmọdé tí ọjọ́-orí wọn tọ́ sí ilé-ìwé kò fi wà nínú kíláàsì, pàápàá ní Àríwá Nàìjíríà.
Article on X
Kí ni ètò rẹ fún wíwọlé sí Íńtánẹ́ẹ̀tì jákèjádò orílẹ̀-èdè náà?
Èmi yóò ṣe amọ̀nà kíkọ́ àti sísọ nẹ́tíwọ́ọ̀kì oníbodè gbígbòòrò (broadband) àti ìsopọ̀ dídíjítà gẹ́gẹ́ bí amáyédẹrùn orílẹ̀-èdè tó ṣe pàtàkì. Ọ̀dọ́ Nàìjíríà kan tó wà ní Gombe, Uyo, Sokoto, Enugu tàbí Yenagoa gbọ́dọ̀ ní àǹfààní kan náà láti kópa nínú ọrọ̀-ajé dídíjítà gẹ́gẹ́ bí ẹnì kan tó wà ní Lagos tàbí Abuja. Ìmọ̀-ẹ̀rọ gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ìbálò pẹ̀lú ìjọba rọrùn, yára àti ṣípayá, kì í ṣe ọ̀nà bureaucracy mìíràn tí ìwọ gbọ́dọ̀ jà kiri ṣáájú kí o tó lè ṣàṣeparí rẹ̀.
Article on X
Kí ni ẹ máa ṣe nípa àìlera àbò?
Mo wo ààbò gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì, nítorí pé kò lè sí àǹfààní ètò ọrọ̀ ajé tòótọ́ níbi tí ẹ ti ń bẹ̀rù láti rìn ìrìn àjò, ṣe oko, lọ sí ilé ìwé tàbí ṣe iṣẹ́ òwò yín. Mo ti pinnu láti fún ìgbékalẹ̀ ààbò ní okun sí i, mú kí àwọn ọmọ ogun síi wà ní orí ilẹ̀, mú ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ohun èlò àti ire wọn sunwọ̀n sí i, àti láti mú kí àwọn ọ̀nà tí a gbé ka orí àdúgbò tí ó ní ìṣirò gbòòrò sí i. Dídáàbò bo ẹ̀mí àti ohun ìní yín ni ojúṣe àkọ́kọ́ ti ìjọba Nàìjíríà, mo sì máa tọ́jú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó jẹ́ gan-an: ojúṣe, kì í ṣe ojúrere. Nínú ìjọba mi, a óò máa gbéṣẹ́ ṣáájú, a kì yóò sì máa dáhùn padà nìkan sí àwọn ìṣòro ààbò.
Article on X
Irú Nàìjíríà wo ni o fẹ́ nígbà tí ó bá kan àwọn ìdìbò?
Mo fẹ́ Nàìjíríà kan níbi tí àwọn ènìyàn ti ń dìbò ní àlàáfíà, tí a ti ń ka àwọn ìbò ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere, tí olùborí ń ṣàkóso, tí ẹni tí ó ṣẹ́gun sì ń múra sílẹ̀ fún ìdíje mìíràn, tí orílẹ̀-èdè náà sì ń lọ síwájú. Nítorí ìyẹn, a gbọ́dọ̀ máa bá a lọ láti mú ìdásí-lẹ́gbẹ́ àti ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn ilé-iṣẹ́ ìdìbò wa lágbára sí i. Ọjọ́ ìdìbò gbọ́dọ̀ di ìgbòkègbodò tí ó ṣe déédéé nínú ìjọba tiwa-n-tiwa, kì í ṣe ìpòkìkí orílẹ̀-èdè. Ìjọba tiwa-n-tiwa kì í lágbára nítorí ohun tí a ṣe ìlérí fún ọ̀la nìkan, ṣùgbọ́n nítorí ohun tí a ti múra sílẹ̀ láti dáàbò bò lónìí.
Article on X
Kí ni ìrònú rẹ nípa fífi àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ààbò ránṣẹ́ ṣáájú ìdìbò gómìnà Ipinlẹ̀ Ọ̀ṣun?
Ohun tí à ń rí nínú ìmúrasílẹ̀ fún ìdìbò yẹn jẹ́ ìdààmú gidigidi. Bí wọ́n ṣe ń gbé àwọn ológun kalẹ̀ àti ìwọ̀n rẹ̀ jẹ́ kí ó dàbí pé Nàìjíríà ń múra sílẹ̀ fún ogun kàkà kí ó jẹ́ pé wọ́n ń ṣe ìdìbò. Mo ti bá INEC, àwọn àjọ ààbò àti ìjọba Tinubu sọ̀rọ̀ tààrà nípa èyí.
Article on X
Báwo ni ẹ ó ṣe fi hàn pé àwọn ìlérí yín jẹ́ òótọ́, tí kì í ṣe bí ti àwọn olóṣèlú mìíràn tí wọ́n ti ba ìlérí wọn jẹ́?
Ẹ tọ́ sí láti ṣe ìbéèrè lórí gbogbo ìlérí, pẹ̀lú tèmi. Ìyẹn gan-an ni ìdí tí mo fi ń kọ́ Promise Tracker, pẹpẹ orí ayélujára tí ẹ ti lè máa tẹ̀lé gbogbo ìlérí tí mo bá ṣe, rí bí a ṣe ń mú un ṣẹ, kí ẹ sì máa tọpa bí a ṣe ń ná owó gbogbo ènìyàn, ní lílo àwọn ìlànà ìjọba àṣìmọ̀ṣẹ́ (open government standards) láti gbé àkọọ́lẹ̀ ìnáwó bójẹ́tì, àwọn àfilọ́lé àdéhùn, àti àwọn àwọn ìwọ̀n ìṣe jáde ní ìkò-tó-dé-ìgbà (live). Èmi kò ní ní béèrè lọ́wọ́ yín láti gba ọ̀rọ̀ mi gbọ́ láìjẹ́rìí sí i. Mo ń ṣí àkọọ́lẹ̀ náà sílẹ̀ pátápátá kí ẹ̀yin fúnra yín lè yẹ̀ ẹ́ wò, kí ẹ sì mú mi jíṣẹ́ nígbà tí àwọn ìlérí kò bá ti ní ìmúṣẹ.
Article on X
Kí ni ẹ máa ṣe nípa àìlera ààbò, pínpín agbára iná, àti dídáàbò bo ìbò ní ọjọ́ ìdìbò?
Lórí àìlera ààbò, mo ti fi ara mi lélẹ̀ láti dá Àwọn Ẹ̀ka Àkànṣe Lòdì sí Ìjàmbá àti Ìjínigbé sílẹ̀ ní gbogbo pàṣẹ ìpínlẹ̀, tí ó jẹ́ ti àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ dáradára, tí wọ́n sì lè gbéra kánkán, láti fún ìdáhùn sí ìjàmbá àti ìjínigbé lókun. Mo fẹ́ gba ìlànà "firehose" fún àjọpín ààbò, tí a óò máa darí pẹ̀lú àjọpín tí ó pọ̀, tí ó sì ń bá a lọ ní gbogbo agbègbè ìjọba, kí a lè ní ìdáhùn kánkán àti pínpín ìjẹ́rìí tí ó lágbára jù. Àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jọ ní bodà yóò jọ ṣètò àwọn iṣẹ́ wọn pọ̀, wọn yóò pín ìjẹ́rìí ní àkókò gidi, wọn yóò sì jọ darí ìdáhùn. Màá tún tiraka fún Ilé-iṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Inú Àdáni (Internal Affairs Agency) láti ṣe ìwádìí lórí ìwà àìtọ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò mìíràn. Báyìí ni a óò ṣe gba agbègbè yín padà kúrò lọ́wọ́ ìjàmbá, ìjínigbé, àti ìwà ọ̀daràn tí ó rékọjá bodà. Ètò yìí bo gbogbo apá Nàìjíríà.
Lórí agbára iná, ìlànà mi ni láti tú àwọn ohun ìní agbára ìpínlẹ̀ palẹ̀, fi ìṣàkóso gírídì agbára orílẹ̀-èdè fún àwọn olùdókòwò àdáni, rí i dájú pé ìpèsè gáàsì wà fún àwọn ilé-iṣẹ́ agbára, kí a sì gba ìmújáde agbára fún ara-ẹni níyànjú fún àwọn agbègbè iṣẹ́-ọnà. Mo fẹ́ ṣí gbogbo apá ọ̀wọ́ agbára, láti ìmújáde dé ìgbéranṣẹ́, sílẹ̀ fún ìdókòwò àdáni. Mo ti pinnu láti rí i pé àwọn ìjọba, tí àpapọ̀ àti ti ìpínlẹ̀, dá àyíká iṣẹ́ ìṣòwò sílẹ̀ tí yóò mú kí àwọn ilé-iṣẹ́ agbára àdáni lágbára sí i, nípa dídín iye owó ìgbékalẹ̀ àti iṣẹ́ wọn kù, mímú èrè wọn dára sí i, àti mímú ìlànà ìjọba ṣe é mọ̀ tẹ́lẹ̀. Mo tún fẹ́ rí àyíká kan níbi tí àwọn ilé-iṣẹ́ pínpín agbára lè gba gbogbo iye owó pàdà fún agbára tí wọ́n pèsè, pẹ̀lú ìfẹ́ tí ó dájú sí ètò mítà fún gbogbo oníbàárà, mo sì fẹ́ kí wọ́n bá àjàkálẹ̀ jíjà agbára iná lò nípasẹ̀ àjọṣe láàrin àwọn olùdókòwò ilé-iṣẹ́ pínpín àti ìjọba, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn òfin fún ìgbésẹ̀ kánkán lòdì sí jíjà agbára iná.
Lórí dídáàbò bo ìbò yín, mo gbàgbọ́ pé dídáàbò bo ìbò ní ìpele Àwọn Ibùdó Ìdìbò ṣe pàtàkì, àti pé ìbò yóò kà bí àwọn tí ó dìbò bá dáàbò bò ó. Mo ti sọ pé àwọn ará ìlú gbọ́dọ̀ gba ojúṣe dídáàbò bo ìbò ní pàtàkì bí a bá fẹ́ ní ìdìbò tí ó jẹ́ amúdájú tí yóò jogún ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn olùdìbò. Mo fẹ́ Nàìjíríà kan níbi tí àwọn ènìyàn ti ń dìbò ní àlàáfíà, tí a ti ka ìbò ní gbangba, tí ẹni tí ó borí sì ń ṣàkóso, tí ẹni tí ó sọ̀nù sì múra sílẹ̀ fún ìdíje mìíràn. Mo ti rọ̀ INEC àti àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò ìdìbò sí ìwà tí yóò ṣe ìránṣẹ́ fún èyí, mo sì ti rọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú mi àti àwọn aṣojú ẹgbẹ́ òṣèlú mìíràn láti hùwà gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlànà tí a ti gbé kalẹ̀ ní ọjọ́ ìdìbò.
Article on X
Kí ni ìhìn-iṣẹ́ rẹ sí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ààbò nípa bí wọ́n ṣe ń hùwà nígbà ìdìbò?
Mo ti sọ ní kedere pé àwọn ìdìbò jẹ́ àdéhùn aráàlú, kì í ṣe iṣẹ́ ológun. Àwọn ìwé ìdìbò kì í ṣe ohun ìbọn, àwọn tí ń dìbò kì í ṣe ọ̀tá ogun, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ alátakò kì í sì í ṣe ọlọ̀tẹ̀. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ààbò wa gbọ́dọ̀ dáàbò bo àwọn tí ń dìbò, kì í ṣe láti dẹ́rùba wọ́n. Wọ́n gbọ́dọ̀ ṣọ́ àpótí ìdìbò, kì í ṣe láti dá àyíká ìhàmọ́ra yí i ká.
Article on X
Tí Nàìjíríà bá ní agbára ààbò tó pọ̀ tó bẹ́ẹ̀, kí ló dé tí a kò fi lò ó láti gbógun ti àwọn apanilaya àti àwọn olùjínigbé dípò kí a fi ṣe ìdìbò?
Mo ti bi ìbéèrè kan náà yẹn. Tí Nàìjíríà bá ní agbára ààbò ńlá yìí, ó yẹ kí àwọn ará Nàìjíríà béèrè ìdí tí wọn kò fi lo agbára ńlá kan náà yẹn lórí àwọn apániláyà, afarapa àti ọlọ́ṣà tó ń pa àwọn ará wa, tó ń jí àwọn ọmọ wa gbé, tí wọ́n sì ń lé àwọn ará ìlú kúrò ní àgbègbè wọn.
Article on X
Kí ni o ń retí lọ́wọ́ INEC nígbà àwọn ìdìbò bí i èyí tó wà ní Ọ̀ṣun?
Mo ti sọ ní kedere pé Osun jẹ́ àdánwò. Kò gbọdọ̀ sí àwọn ìṣòro tí kò ṣe kedere, kò gbọdọ̀ sí ìdádúró tí a kò ṣàlàyé, àti pé kò gbọdọ̀ sí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ní ọ̀nà tí kò tọ́ sí ìlànà náà. Àwọn ohun èlò ìdìbò gbọdọ̀ dé ní àkókò tí ó yẹ, àwọn tí a ti fọwọ́sí láti dìbò gbọdọ̀ gba ààyè láti dìbò ní òmìnira, a gbọdọ̀ ka àwọn ìbò pẹ̀lú òtítọ́, àti pé abájade gbọdọ̀ jẹ́ fífiránṣẹ́ ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere àti ní ìbámu pẹ̀lú òfin.
Article on X
Kíni ẹ ń sọ nípa ìdìbò Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun?
Mo ń sọ pé ọlọ́pàá, ológun àti INEC jẹ́ ti gbogbo Nigeria, kì í ṣe ti ẹgbẹ́ kan ṣoṣo. Ohun tí a ń béèrè nìkan ni ohun tí Òfin Orílẹ̀-èdè àti ìjọba tiwa-n-tiwa ṣe ìlérí fún gbogbo ọmọ Nigeria: òmìnira láti dìbò àti ẹ̀tọ́ láti rí i pé ìbò náà kà. Bí àwọn ilé-iṣẹ́ wa kò bá lè ṣe ìdìbò tí ó jẹ́ òmìnira, tí ó dọ́gba, tí ó balẹ̀, tí ó sì ṣe kedere ní ìpínlẹ̀ kan, ó tọ́ fún àwọn ọmọ Nigeria láti béèrè ìgbẹ́kẹ̀lé wo ni wọ́n yẹ kí wọ́n ní nínú ìdìbò gbogbogbò ọdún tí ń bọ̀. Ọ̀rọ̀ mi rọrùn: jẹ́ kí àwọn ènìyàn dìbò, jẹ́ kí ìbò gbogbo ènìyàn kà.
Article on X
Awọn igbesẹ wo ni iwọ yóò gbé láti dá ẹgbẹ́ APC dúró lọ́wọ́ rírún ìdìbò náà?
Jẹ́ kí n sọ ọ́ ní kedere ohun tí mo ti sọ nípa èyí, nítorí ó ṣe pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ mìíràn kankan nínú ìdìbò yìí.
Mo ti sọ fún Ààrẹ Tinubu àti ìjọba rẹ̀ pé wọ́n gbọ́dọ̀ kọ ìdánwò èyíkéyìí tí ó bá ń gbìyànjú láti sọ àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba Nigeria di irinṣẹ́ ìṣèlú tí ń ṣiṣẹ́ fún èrè ẹgbẹ́ kan ṣoṣo. Ọlọ́pàá jẹ́ ti Nigeria. Ológun jẹ́ ti Nigeria. INEC jẹ́ ti àwọn ará Nigeria. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó jẹ́ ti APC. Ìhìn mi sí INEC, àwọn ilé-iṣẹ́ ààbò àti ìjọba Tinubu rọrùn: jẹ́ kí àwọn ènìyàn dìbò, jẹ́ kí ìbò gbogbo wọn kà.
Mo ti sọ pé bí àwọn ilé-iṣẹ́ wa kò bá lè ṣe ìdìbò tí ó ní òmìnira, tí ó dọ́gba, tí ó balẹ̀, tí ó sì ní àfihàn kedere ní ìpínlẹ̀ kan, àwọn ará Nigeria yóò ní ẹ̀tọ́ láti béèrè ohun tí ó yẹ kí wọ́n ní ìgbẹ́kẹ̀lé sí nínú ìdìbò gbogbogbò. Ìdí nìyí tí mo fi ké pe fún ìdìbò tí ó balẹ̀, tí mo sì sọ pé kò yẹ kí wọ́n túmọ̀ ìbéèrè yìí gẹ́gẹ́ bí àìlera rí. Kìkì ohun tí Òfin àti ìjọba tiwa-n-tiwa ṣe ìdánilójú fún gbogbo ará Nigeria ni: òmìnira láti dìbò àti ẹ̀tọ́ láti jẹ́ kí ìbò náà kà.
Mo tún ti sọ pé àwọn tí ń dìbò fúnra wọn ní ojúṣe, láti kọ gbogbo irú ìhalẹ̀mọ́ni, kí wọ́n sì ṣe àyànfẹ́ wọn. Àti nígbà tí mo pàdé pẹ̀lú Enugu Polling Booths Vanguard for Atiku, ẹgbẹ́ kan tí ó ń bìkítà nípa ìwà-mímọ́ ìbò, mo sọ fún wọn pé kí a lè ní ìdìbò tí ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé tí yóò gba ìgbẹ́kẹ̀lé àwọn olùdìbò, àwọn ará ìlú gbọ́dọ̀ gba ojúṣe ìpamọ́ ìbò ní ọ̀ràn pàtàkì. Ìbò yóò kà bí àwọn tí ó dìbò bá dáàbò bò ó.
Mo ti sọ̀rọ̀ nípa ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìgbẹ́kẹ̀lé yìí bá fọ́. Mo ti sọ pé nígbà tí àwọn ènìyàn bá pàdánù ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ìdìbò, ìjọba tiwa-n-tiwa ti fẹ́rẹ̀ wà lórí ẹ̀rọ ìtọ́jú ẹ̀mí, àti pé àwọn kóòtù tí ń jẹ́rìí sí àìsí àfihàn kedere nínú ètò ìdìbò wa ń tẹ̀síwájú láti gba ẹ̀tọ́ àwọn olùdìbò láti yan àwọn aṣáájú wọn.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, mo ti sọ pé kíkọ́ àtakò tí ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé, pẹ̀lú ètò ní gbogbo ipele àti àfiyèsí pàtàkì sí àwọn ọ̀dọ́ àti obìnrin, ni ọ̀nà tí a fi fún àwọn ènìyàn wa àyànfẹ́ tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé àti òmìnira láti ṣe àṣàyàn.
Article on X
Kí ni ẹ máa ṣe láti rí i dájú pé gbogbo ènìyàn ní ìdọ́gba ìdájọ́ òdodo àti láti mú kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìgbógun ti ìwà ìbàjẹ́, ìgbìmọ̀ onídàájọ́, àti INEC jẹ́ òmìnira ní ti gidi?
Kíkọ́ ètò ìdájọ́-òfin tí kò ní àyè fún aláìjẹ̀bi ni àárín gbùngbùn ohun tí mo fẹ́ ṣe fún ìwọ àti ẹbí rẹ. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé òfin kan náà ni ó kan gbogbo ènìyàn bákan náà, láìka ipò tàbí agbára ìṣèlú wọn sí, àti pé àìgbọ́ràn sí àṣẹ ilé-ẹjọ́ àti ìdájọ́ aṣègbè kò ní ní àyè rárá. Màá ṣiṣẹ́ láti kọ́ àwọn ètò tí ó ṣe kedere, dáàbò bo àwọn tí ń fi ohun ìjìnlẹ̀ hàn (whistleblowers), fún àwọn ilé-iṣẹ́ àmójútó lágbára, àti láti rí i dájú pé àwọn ìyọrísí tòótọ́ wà fún ìwà àìtọ́. Ní ti àwọn ìdìbò, ipò tí mo dúró lé lórí rẹ̀ rọrùn: ọlọ́pàá, ọmọ ogun àti INEC jẹ́ ti Nàìjíríà, wọn kì í ṣe ti ẹgbẹ́ olóṣèlú kankan, àti pé ìbò gbogbo ènìyàn gbọ́dọ̀ kà. Màá tún máa tì í síwájú pé kí wọ́n máa tẹ àkọsílẹ̀ ìbò àwọn aṣòfin jáde déédéé, kí ìṣírò-ohun-tí-a-ṣe máṣe jẹ́ ohun tí a fi sílẹ̀ fún àyérí.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ṣe láti mú ìyàtọ̀ wá?
Ohun mẹ́ta ni mo béèrè lọ́wọ́ yín: forúkọ sílẹ̀, ṣètò, kí ẹ sì darí. Forúkọ sílẹ̀, nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàìgbàgbọ́ nínú ìṣèlú tí wọ́n sì ń ṣiyèméjì bóyá ìbò wọn kó nǹkan kan ṣe, ṣùgbọ́n bí o bá fi ìbò rẹ sílẹ̀, ẹlòmíràn ni yóò pinnu ọjọ́ ọ̀la rẹ. Ẹ lọ sí àwọn ilé-ìwé gíga yín, àdúgbò yín, ọjà, ibi iṣẹ́, àti àwọn àyè dígítà tí ẹ ti ń gbé tẹ́lẹ̀, kí ẹ sì fún àwọn ẹlòmíràn níṣìírí láti forúkọ sílẹ̀ àti láti dìbò. Ṣùgbọ́n forúkọ sílẹ̀ nìkan kò tó. Ìbínú kì í ṣe àjọ. Hashtag kì í ṣe àjọ. Ẹ gbọ́dọ̀ ṣètò, kí ẹ sì darí.
Article on X
Báwo ni ẹ ṣe lè kópa nínú ìṣèlú láti ran ìyípadà lọ́wọ́?
Dara pọ̀ mọ́ ward yín, lọ sí àwọn ìpàdé, béèrè àwọn ìbéèrè kí o sì béèrè ìṣírò láti ọ̀dọ̀ àwọn tí ń wá ọ̀nà láti ṣojú yín. Agbára ìṣèlú wá láti inú ìṣètò, nítorí náà ẹ kópa nínú yíyan àwọn aṣojú yín dípò kí ẹ dúró sẹ́gbẹ̀. Bí ẹ ṣe ń ṣètò, mo rọ̀ yín láti kọ̀ ọ̀nà àtijọ́ jùlọ nínú ìṣèlú wa: pínpín nípa ẹ̀yà tàbí ìsìn. Ipò òṣì kò ní ẹ̀yà, àìríṣẹ́ṣe kò ní ìsìn, àti àìléwu kò ní bèèrè ẹgbẹ́ òṣèlú yín kí ó tó kọlù yín.
Article on X
Ṣé ẹ rò pé àwọn ará Nàìjíríà láti onírúurú agbègbè àti ẹ̀sìn ti pínyà nítorí àwọn ire ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀?
Rárá o. Ọmọ ìwé-giraduetì tí kò ní iṣẹ́ ní Kano kì í ṣe ọ̀tá rẹ nítorí pé o wá láti Enugu, bẹ́ẹ̀ ni olùṣòwò tí ń jìjàkadì ní Lagos kò ní ire tí ó yàtọ̀ sí ti ẹni tí ń ṣòwò ní Makurdi nítorí ìyàtọ̀ ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn wọn. Àgbẹ̀ tí ń dojú kọ àìlera-ààbò ní Zamfara àti àgbẹ̀ tí ń dojú kọ àìlera-ààbò ní Benue, àwọn méjèèjì ló fẹ́ gbé, ṣiṣẹ́ àti tọ́ àwọn ẹbí wọn dàgbà ní àlàáfíà ni. Òṣì kò ní ẹ̀yà, àìríṣẹ́ṣe kò ní ẹ̀sìn, àti àìlera-ààbò kò bèèrè ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ kí ó tó kọlù.
Article on X
Irú orílẹ̀-èdè wo ni o fẹ́ fi sílẹ̀ fún ìran tó ń bọ̀ nípa ìdánimọ̀ àti ìyapa?
Mo gbàgbọ́ pé ìran wa ti àwọn aṣáájú ní ojúṣe láti fi sílẹ̀ fún yín orílẹ̀-èdè kan tí ìdánimọ̀ yín yóò jẹ́ orísun ìgbéraga, kì í ṣe ohun ìjà tí àwọn olóṣèlú ń lò sí yín lórí. Èyí túmọ̀ sí kíkọ̀ ẹ̀tàn àtijọ́ ti pínpín àwọn ènìyàn nípasẹ̀ ẹ̀yà tàbí ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn, nítorí pé òṣì kò ní ẹ̀yà, àìríṣẹ́ṣe kò ní ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn, àti pé ìwà àìláàbò kò bèèrè ẹgbẹ́ òṣèlú yín kí ó tó kọlù yín. Ìdí nìyẹn tí ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè wa fi jẹ́ ohun àkọ́kọ́ nínú àtòjọ iṣẹ́ mi.
Article on X
Ṣé ẹ ó lo àwọn ètò ìpolongo àti àwọn ẹgbẹ́ àtìlẹ́yìn tí ó wà tẹ́lẹ̀ láti sọ ìtara àwọn ènìyàn ní ìpìlẹ̀ di ìkópa ìṣèlú tí a ṣètò?
Ẹ ṣeun pé ẹ kàn sí mi, àti fún àbá náà. Mo fẹ́ kí ẹ mọ̀ pé mo gba irú ìdáhùn yìí lọ́nà tó yẹ, nítorí pé pèpéle ìṣọ̀kan náà, African Democratic Congress, jẹ́ pèpéle ìṣèlú tí àwọn ènìyàn ń darí. Kì í ṣe ohun tí a kọ́ láti ṣiṣẹ́ láti òkè bọ̀ wá sílẹ̀, àmọ́ a kọ́ ọ lórí èrò náà pé àwọn alátìlẹyìn, àwọn olùṣètò àti àwọn ará Nàìjíríà lásán ni wọ́n ń darí rẹ̀ síwájú.
Mo ti sọ ní kedere pé ìpèníjà wa ni láti ṣí kúrò nínú ìbínú tó wà lórí àwọn ayélujára sí ìkópa tiwantiwa. Ìyẹn túmọ̀ sí yíyí agbára tó wà lórí ayélujára padà sí ìgbésẹ̀ gidi, kíkọ orúkọ sílẹ̀ láti dìbò, ìjẹ́rìísí fún kíkọ orúkọ sílẹ̀, lóye Electoral Act, ìfarajìn láti ṣe iṣẹ́ àtinúwá, ríṣe gẹ́gẹ́ bí aṣojú ní ibi ìdìbò, àti ṣíṣe àbójútó ìlànà náà láti dáàbò bo àṣẹ àwọn ènìyàn ní àlàáfíà àti lábẹ́ òfin. Hashtags àti àwọn ìgbésáyé lórí ayélujára nìkan kò lè ṣe iṣẹ́ yìí, àwọn aráàlú tí wọ́n ṣètò wọn nìkan ni wọ́n lè ṣe é.
Mo tún ti ṣe ìlérí kan fún ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ gba ojúṣe nínú ìgbìmọ̀ yìí: ìwọ kò ní rìn nìkan. Èmi yóò gbọ́, dáhùn àwọn ìbéèrè, àti gba àríwísí, nítorí mo ń bèèrè láti jẹ́ olùdíje yín, alábàákẹ́gbẹ́ yín, àti bí àwọn ará Nàìjíríà bá fi fún mi ní ìgbẹ́kẹ̀lé, ìránṣẹ́ yín. Ẹ̀mí yẹn ni mo fi ń kí àwọn ẹgbẹ́ alátìlẹyìn, àwọn ìlànà ìpolongo àti àwọn pèpéle tí àwọn ará Nàìjíríà ti ń lò tẹ́lẹ̀ káàbọ̀, gẹ́gẹ́ bí ara ìgbìmọ̀ kan tí ń dàgbà, bí àwọn kékeré odò ṣe ń dà pọ̀ di Odò Niger fúnra rẹ̀, tó lágbára tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi lè gbé àwọn mílíọ̀nù èèyàn.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ nínú ẹgbẹ́ òṣèlú yìí ṣe?
Mo fẹ́ kí ẹ máa darí, kí ẹ má ṣe dúró de ìyọ̀nda. Ẹ wá àwọn ipò olórí, ẹ dije ìbò, ẹ di kaunsilọ̀, aṣòfin àti gómìnà. Ẹ kọ́ ara yín gẹ́gẹ́ bí oníṣòwò tí ń gba àwọn ọmọ Nàìjíríà níṣẹ́, akọ̀ròyìn tí ń béèrè ìṣírò, olùdásílẹ̀ nínú iṣẹ́ ẹ̀rọ-ìmọ̀ ẹ̀rọ tí ń yanjú àwọn ìṣòro Nàìjíríà, àgbẹ̀ tí ń yí iṣẹ́ àgbẹ̀ padà, tàbí olùkọ́ tí ń ṣe àgbékalẹ̀ ìran tí ń bọ̀. Mo lè pèsè pápá-ìṣe àti àǹfàní, ṣùgbọ́n ẹ̀yin gbọ́dọ̀ mú ìjáfáfá wá kí ẹ sì lépa ìtayọlọ́lá nínú ọ̀nà yòówù tí ẹ bá yàn.
Article on X
Ṣé ẹ ó gbà kí àwọn alátìlẹyìn yín fúnra wọn bá yín wí tí ẹ bá ṣìnà?
Bẹ́ẹ̀ni. Mò ń bẹ̀ yín pé kí ẹ máa mú wa ṣe ìgbọràn, kí a má ṣe di ènìyàn tí ń pàtẹ́wọ́ fún ohun gbogbo tí àwọn aṣáájú wọn bá sọ. Tí ẹgbẹ́ yìí bá yapa kúrò nínú àwọn ìlànà rẹ̀, ẹ gbé ohùn yín sókè. Tí àwọn ènìyàn bá lo àwọn ipò tí a fi lé wọn lọ́wọ́ ní ìlòkulò, ẹ dojú ìjà kọ wọ́n. Àti bí èmi pàápàá, gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń bá yín sáájú fún ipò ààrẹ, bá kùnà láti gbé àwọn ìfarajìn tí mo ṣe fún yín ró, ẹ rán mi létí.
Article on X
Irú ìbáṣepọ̀ wo ni o fẹ́ kọ́ pẹ̀lú àwọn ará ìlú, àti báwo ni wọ́n ṣe yẹ kí wọ́n fi ọ́ mú ṣe ìṣírò?
O ṣé. Mo mọrírì àkókò tí o fi ṣèbéèrè, mo sì ní lọ́kàn ní pàtàkì nígbà tí mo sọ pé iṣẹ́ ìsìn tó tóbi jùlọ tí o lè ṣe ni kí o máa tẹramọ́ pé kí n gba ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ nípasẹ̀ èrò, ìwà, agbára, àti òdodo, kì í ṣe nípasẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ aṣamúlẹ̀. Èyí ni irú àjọṣepọ̀ tí mo ti wá láti kọ́ pẹ̀lú rẹ. Nítorí náà, bèèrè ohunkóhun lọ́wọ́ mi, nígbàkígbà.
Article on X
Irú Nàìjíríà wo ni ẹ ń retí láti kọ́?
Mo fẹ́ kí a jọ kọ́ Nàìjíríà kan níbi tí iná mọ̀nà-mọ́ná yóò ti ń ṣiṣẹ́ dáadáa tó débi tí ọ̀dọ́ oníṣòwò kan kì yóò fi lo apá pàtàkì nínú owó tó ń wọlé fún un láti máa ṣe ìmújáde iná tirẹ̀. Níbi tí ẹni ọdún mẹ́tàlélógún kan ti lè forúkọ sílẹ̀ fún ilé-iṣẹ́ láti orí fóònù kí ó sì rí ìnáwó òwò tó bófin mu láì mọ ẹnikẹ́ni ní Abuja. Níbi tí àgbẹ̀ kan ti rí ọ̀nà lọ sí ọjà, ibi ìpamọ́ fún èso rẹ̀ àti ọjà tí ń ṣiṣẹ́ déédé ní àkókò ìkórè. Níbi tí ìyá ọ̀dọ́ kan ti rí ìtọ́jú tó yẹ ní ilé-iṣẹ́ ìlera àkọ́kọ́, tí a sì ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga láti ronú, dá nǹkan sílẹ̀ àti láti yanjú ìṣòro.
Article on X
Kí ni ìrísí ìtọ́jú ìlera yóò rí fún àwọn ìdílé lásán lábẹ́ ìgbèrò yín?
Mo ríran ìyá kékeré kan tí ó ń bọ̀ wá sí ilé-iṣẹ́ ìlera alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, tí ó sì ń rí ìtọ́jú tí ó yẹ, láìjẹ́ pé ìdílé rẹ̀ kọ́kọ́ ṣírò bóyá wọ́n lè san owó láti jẹ́ kí ó yè. Irú Nàìjíríà náà ni mo fẹ́ kí a jọ kọ́ pọ̀.
Article on X
Àwọn ìyípadà wo ni o fẹ́ rí nínú àwọn ilé-ìwé?
Mo fojú inú wo ilé-ìwé girama kan tí àwọn kọ̀ǹpútà ti ń ṣiṣẹ́, tí a ti kọ́ àwọn olùkọ́ dáradára tí a sì ń san owó wọn, tí a sì ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe láti rántí ìdáhùn fún àyẹ̀wò nìkan bí kò ṣe láti ronú, láti dá nǹkan sílẹ̀ àti láti yanjú àwọn ìṣòro. Èyí ni Nàìjíríà tí mo fẹ́ kí a jọ kọ́ sílẹ̀.
Article on X
Irú ìdìbò wo ni o fẹ́ kí a rí ní Nàìjíríà?
Mo fẹ́ àwọn ìbò tí a ó ti lè dìbò láìbẹ̀rù, níbi tí a ó ti kà àwọn èsì ní gbangba tí a ó sì fi ránṣẹ́ ní gbangba, níbi tí àwọn tí ó ṣẹ́gun yóò ti ṣàkóso tí àwọn tí ó ṣẹ́gun yóò sì tẹ́wọ́ gba ìdájọ́ àwọn ènìyàn. Kò sí nínú èyí tí ó kọjá agbára Nigeria. Kì yóò wá nípasẹ̀ iṣẹ́ ìyanu, bí kò ṣe nípasẹ̀ àwọn àṣàyàn: àwọn ìlànà tí ó dára, ìdarí tí ó ní agbára, àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó lágbára, àti àwọn ọmọ-ìlú tí wọn yóò máa fọwọ́ pàtàkì mú àwọn ìlànà wọ̀nyí.
Article on X
Kí ni o rò pé yóò ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè Nàìjíríà?
Nàìjíríà yóò gòkè àgbà, kì í ṣe nítorí pé a yàtọ̀ sí àwọn ènìyàn mìíràn, bí kò ṣe nítorí pé àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba ń ṣiṣẹ́ dáadáa, àwọn ìlànà kò ń yí padà, àwọn aṣáájú ń jìyìn fún ìṣe wọn, àti pé àwọn aráàlú ń tẹnumọ́ ìlànà gíga. Nàìjíríà náà kì yóò wá nípasẹ̀ iṣẹ́ ìyanu. Yóò wá nípasẹ̀ àwọn àṣàyàn: àwọn ìlànà tí ó dára, ìdarí tí ó ní ìmọ̀, àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó lágbára, àti àwọn aráàlú tí kò ní jọ̀wọ́ orílẹ̀-èdè wọn lọ́wọ́.
Article on X
Irú ẹgbẹ́ òṣèlú wo ni ẹ ń gbìyànjú láti kọ́ pẹ̀lú ADC?
Mo fẹ́ kí a kọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú kan tí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nínú àwọn ènìyàn, tí ó ní ìbáwí nínú ètò, tí ó jẹ́ onímọ̀ oníjọba-aráàlú ní ìwà, tí ó sì ṣí sílẹ̀ ní ti tòótọ́ fún ìran tuntun. Ìdí nìyí tí mo ṣe ń béèrè lọ́wọ́ rẹ pé kí o wo èyí gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè rẹ, ọjọ́ ọ̀la rẹ àti ojúṣe rẹ, ọ̀kan tí o kò ní fi fún ẹlòmíràn ṣe. Tí o bá gba ojúṣe yẹn, iwọ kò ní jẹ́ ẹni tí yóò gbé e fúnra rẹ nìkan.
Article on X
Ipa wo ni ẹ fẹ́ kí àwọn ará Nàìjíríà lásán ṣe nínú ìgbìmọ̀ yín?
Mo bẹ̀ ẹ yín pé kí ẹ gbé ẹsẹ̀ yín síwájú, kì í ṣe fún orúkọ oyè, ṣùgbọ́n nítorí mo gbà gbọ́ pé ẹ ní ohun kan láti fi rọ̀wọ́sí. Mo fẹ́ kí ẹ ràn mí lọ́wọ́ láti kọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú kan tí ó fìdí múlẹ̀ nínú àwọn ènìyàn, tí ó ní ìbáwí, tí ó jẹ́ alágbádá-ìjọba, tí ó sì ṣí sílẹ̀ fún ìran tuntun. Èmi kò ní béèrè láti jẹ́ ọ̀gá yín, bí kò ṣe olùdíje yín, alábàáṣiṣẹ́ yín, àti, bí a bá gbẹ́kẹ̀lé mi, ìránṣẹ́ yín.
Article on X
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe láti dá àwọn nọ́ọ̀sì àti àwọn òṣìṣẹ́ ìlera mìíràn dúró láti máṣe kúrò ní orílẹ̀-èdè náà?
Láti dá àwọn òṣìṣẹ́ ìlera bí ìyín dúró láti máṣe kúrò, mo ti fi ara mi lélẹ̀ láti gbé ètò owó oṣù ga ní ẹ̀ka ìlera, mú owó orí tí à ń gbà lórí àwọn ohun èlò ìṣègùn tí à ń kò wọlé kúrò, mú ààbò ibi iṣẹ́ sunwọ̀n sí i, àti láti ṣe ìnáwó fún àwọn ìwádìí ẹ̀bùn nípa ìṣègùn. Pẹ̀lú èyí, mo fẹ́ so àwọn ilé-iṣẹ́ amọ̀ẹ̀dùn ìṣègùn ti àgbègbè pọ̀ mọ́ àwọn àdúgbò abúlé nípasẹ̀ àwọn ẹ̀wọ̀n ọkọ̀ àmúnikáyun ti àgbègbè àti àwọn iṣẹ́ ìṣègùn jíjìnnà tí a kó papọ̀, kí ìtọ́jú lè dé ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn síi. Èyí ni bí a yóò ṣe ṣiṣẹ́ láti pa àwọn nọ́ọ̀sì àti dókítà mọ́ níhìn-ín, tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ipò tí ó dára síi àti àwọn ohun èlò tí ó dára síi.
Article on X
Kí ni ẹ fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ṣe lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ bí èyí?
Mo fẹ́ kí ẹ mú ohun tí ẹ jèrè níhìn-ín padà lọ sí àwọn ìpínlẹ̀, ìjọba ìbílẹ̀, àwọn wáàdì, àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga àti àwọn àgbègbè yín, kí ẹ má sì jẹ́ kí ó parí síbẹ̀. Ẹ ṣètò rẹ̀. Ẹ sọ ọ́ di púpọ̀ síi. Ẹ sọ ọ́ di ìkópa, àwọn èrò, àwọn olùdíje àti àwọn ìbò. Ohùn ẹyọ kan lè jẹ́ àfojúdi, ṣùgbọ́n ìran kan tí ó pinnu láti ṣe àpẹrẹ ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ kò lè fi ọwọ́ pa run. Ẹ jẹ́ kí agbára yẹn dìde káàkiri gbogbo wáàdì, gbogbo àgbègbè àti gbogbo ìpínlẹ̀.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú agbára ríra dára sí i, láti dá ìrànwọ́ afojúsùn (subsidy) padà, àti láti rí dájú pé ìṣàkóso jẹ́ gbangba?
Ẹ kú oríire. Èmi wà pẹ̀lú yín nínú èyí, mo sì ní èrò láti pa gbogbo ìlérí tí mo ti ṣe mọ́, láti dá agbára ríra padà sínú àpò yín, láti dá ìrànwọ́ afojúsùn padà, àti láti ṣiṣẹ́ fún ìṣàkóso gbangba tí ó máa ń sin àwọn aráàlú dípò kí ó máa ẹ̀tàn wọn. Papọ̀, a lè rí i mú ṣẹ dé òpin.
Post on X
Kí ni ìgbèrò yín láti dá àwọn àǹfààní ọrọ̀-ajé sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ ní àwọn àgbègbè ìgbèríko ní Gúúsù-Ìlà-Oòrùn?
Ìjàkadì àwùjọ yín pẹ̀lú àwọn ọ̀dọ́ tí ń kúrò nítorí àìsí àǹfààní ni gan-an ohun tí mo ní lọ́kàn láti yí padà. Mo pinnu láti gbilẹ̀ síi ọ̀nà tí ó ṣe kedere láti rí owó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀ àti àwọn òṣìṣẹ́ ẹ̀dá. Orúkọ ìdílé yín tàbí àwọn àjọṣepọ̀ yín kò gbọ́dọ̀ ṣe ìpinnu bóyá èrò rere kan yóò ní àǹfààní rárá. Èyí wà pẹ̀lú ètò ìnáwó fún àwọn ibùdó-ìṣòwò tuntun àti àwọn oníṣòwò láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nigerians kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé sí iṣẹ́-ṣíṣe fúnra wọn. Mo tún pinnu láti mú ìtẹ̀síwájú bá àwọn ọ̀nà abúlé nípasẹ̀ Rural Access and Agricultural Marketing Project, ní títa àwọn ọ̀nà kékeré tí ń so oko mọ́ ọjà pọ̀, kí àwọn ènìyàn lè dé ọjà àti ibi iṣẹ́.
Post on X
Báwo ni ẹ ṣe máa ràn àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lọ́wọ́ láti rí owó gbà láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àṣekáṣe?
Mo fẹ́ kí ẹ sọ àwọn èrò yín di òwò, mo sì ti pinnu láti ràn yín lọ́wọ́ láti ṣe bẹ́ẹ̀. A óò fẹ sí i ààyè tí ó ṣe kedere láti ráyè sí owó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, oníṣọ̀nà, àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà nínú ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn tí ń ṣiṣẹ́ nínú ètò-ọrọ̀-ajé àwòkọ́ṣe, títí kan nípasẹ̀ ètò ìnáwó fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò. Orúkọ ìdílé yín, àjọṣepọ̀ òṣèlú yín, tàbí agbára yín láti rí ẹnikẹ́ni tí yóò ṣe atìlẹ́yìn fún yín kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí ó pinnu bóyá èrò rere kan yóò ní àǹfààní láti ṣàṣeyọrí. Èyí ni bí a ṣe máa gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kúrò nínú gbígbáralé ẹlòmíràn sí ìdásílẹ̀ òwò, àti kúrò nínú àìníṣẹ́-ṣe sí iṣẹ́-ṣíṣe aṣeléwájú.
Post on X
Àwọn àǹfààní wo gan-an ni ẹ máa ṣẹ̀dá fún àwọn ọ̀dọ́ tí kò ní iṣẹ́ ṣe?
Mo gbọ́ yín, mo sì fẹ́ yí èyí padà. Ìfarajìn mi ni láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà láti ipò gbígbẹ́kẹ̀lé lọ sí ìdásílẹ̀ iṣẹ́, láti àìríṣẹ́ṣe lọ sí iṣẹ́ṣiṣe, àti láti ìrànlọ́wọ́ ìgbà díẹ̀ lọ sí ọrọ̀ rírí, títí kan nípasẹ̀ ètò ìnáwó fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣowo àti àwọn oníṣòwò tuntun. A óò faagun ààyè tí ó ṣe kedere sí ìnáwó fún àwọn ọ̀dọ́ oníṣòwò, àwọn oníṣọ̀nà, àwọn àgbẹ̀, àwọn aṣáájú-ọ̀nà nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn ènìyàn nínú ètò ọrọ̀-ajé ìṣẹ̀dá, kí orúkọ ìdílé yín tàbí àwọn ìbáṣepọ̀ yín má baà pinnu bóyá èrò yín yóò ṣàṣeyọrí. Mo tún pinnu láti ṣí ìlẹ̀kùn ìjọba olóṣèlú sílẹ̀ fún ìran yín, pẹ̀lú ó kéré tán ọgbọ̀n nínú ọgọ́rùn-ún (30 percent) ti àwọn olùdíje ìgbìmọ̀ aṣòfin wa tí wọ́n jẹ́ ọmọ ọdún tí kò tíì tó ogójì (40).
Post on X
Àwọn ètò wo ni o máa ṣe lo láti dá iṣẹ́ sílẹ̀ àti láti ṣètìlẹyìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ti parí ẹ̀kọ́ tí wọn kò ní iṣẹ́ bí N-Power tàbí SURE-P?
Lórí iṣẹ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yege, mo pinnu láti múra yín sílẹ̀ fún àwọn iṣẹ́ ọjọ́ iwájú. Èyí túmọ̀ sí ìdokòwò nínú ìmọ̀ oni-nọ́mbà, ìṣẹ̀dá tuntun, àti ẹ̀kọ́ tó dá lórí ìmọ̀-ẹ̀rọ. A óò ṣètìlẹ́yìn fún ìdásílẹ̀ àwọn ibùdó ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn ibùdó ìṣẹ̀dá tuntun jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, a óò sì ṣàfikún ìmọ̀ oni-nọ́mbà, ṣíṣe kóòdù, àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ sínú ètò ẹ̀kọ́.
Mo óò tún ṣètìlẹ́yìn fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nínú àwọn pápá tó ń yọjú gẹ́gẹ́ bí ìjìnlẹ̀ ẹ̀rọ olóye (artificial intelligence), ààbò ẹ̀rọ ayára (cybersecurity), àti sáyẹ́ǹsì data, kí ẹ̀yin lè díje fún àwọn àǹfààní tí àwọn iṣẹ́ àṣelámu tuntun wọ̀nyí ń mú wá. Láti fìdí èyí múlẹ̀, a óò ṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ àgbáyé láti fẹ̀ ànfààní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ìgbaṣíṣẹ́ sí i, tí yóò fún yín ní ọ̀nà gidi láti ara ẹ̀kọ́ wọlé sí iṣẹ́.
Post on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti mú kí ìgbésí ayé wọlẹ́ ní ọwọ́ dídára, kí o sì ṣẹ̀dá àwọn àǹfààní fún àwọn ọ̀dọ́?
Ẹ ṣeun. Mo ti pinnu lati ṣakoso ni ọna ti yóò jẹ́ kí n jèrè ìgbẹ́kẹ̀lé yẹn ní gbogbo ọjọ́, kì í ṣe ní àpótí ìdìbò nìkan.
Ìlérí mi láti mú kí ìgbésí ayé wọlẹ̀ padà kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìṣèlú lásán, ó jẹ́ májẹ̀mú tó ṣe pàtàkì pẹ̀lú yín àti Nàìjíríà gbogbo. A óò ṣe àtìlẹ́yìn fún ohun tí Nàìjíríà ń ṣe, a óò ṣe àtìlẹ́yìn fún epo tí a ti ń tunṣe sílẹ̀ nínú ilẹ̀ wa, a óò ṣẹ̀dá iṣẹ́ fún ọmọ Nàìjíríà, a óò sì rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan nínú àtìlẹ́yìn ìjọba ń mú àǹfààní tó ṣeé fojú rí wá bá yín gẹ́gẹ́ bí alábàápàdé. Ète ìjọba kì í ṣe láti kéde àwọn àtúnṣe nìkan, ó jẹ́ láti mú kí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn dára sí i.
Mo tún ní ojúṣe sí àwọn ọ̀dọ́ wa, láti rí i dájú pé wọ́n ní àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, iṣẹ́ ọwọ́, iṣẹ́ àti àǹfààní láti mú agbára wọn ṣẹ, dípò kí wọ́n máa fi tipátipá wá ọ̀nà àti bá ara wọn tọ́jú nípasẹ̀ ọ̀nà ìgbésí ayé tó léwu àti tí kò dánilójú.
Ní àfikún sí ìyẹn, mo gbàgbọ́ pé ìdarí ìṣèlú àti ìkópa àwọn aráàlú ní ìtara ṣe pàtàkì nítorí pé ìyẹn ni ọ̀nà tí gbogbo wa fi lè jọ ṣiṣẹ́ pọ̀ láti kọ́ orílẹ̀-èdè tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa fún gbogbo ẹni tó ń gbé inú rẹ̀. Orílẹ̀-èdè wa tóbi ju ẹnikẹ́ni nínú wa lọ, ó sì jẹ́ ojúṣe mi, àti ojúṣe olórí kọ̀ọ̀kan, láti gbé ìlera àwọn ènìyàn wa àti orílẹ̀-èdè wa lárugẹ.
Post on X
Àwọn ìgbésẹ̀ gbígbéṣe wo ni ẹ máa gbé láti dín òṣì kù, tún ètò ìlera ṣe, mú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga padà sí ipò rere, àti láti dá àwọn iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́?
Lori osi, mo gbagbọ pe osi ni ọta nla julọ ti a dojukọ, ati pe agbawi mi fun awọn ojutu ti a pinnu, ti o dojú kọ eniyan lati fopin si rẹ ṣi lagbara. Eyi tumọ si mimu ija lodi si osi lọ si ile gbogbo, agbegbe gbogbo, ati ile-iwe gbogbo, ki iwọ naa le di apakan ojutu naa. Emi yoo rọ awọn ihamọ silẹ lori awọn ẹru ounjẹ ti a yan ti a n gbe wọle lati koju igoke owo awọn ọja, ati ṣe atunyẹwo Eto Idoko-owo Awujọ ki o le kọja gbigbe owo ni ipo awọn ipo kan, lati ṣe atilẹyin fun awọn iṣowo kekere ati alabọde ati ran awọn iṣowo nla lọwọ nipasẹ awọn akoko inira.
Lori ilera, emi yoo ji o kere ju Ile-iṣẹ Itọju Ilera Akọkọ kan pada ni ẹyọkan fun ogba oselu kọọkan, pẹlu awọn oogun pataki ati agbara oorun, ti a fi atilẹyin agbanisanwo ifiweranṣẹ igberiko fun awọn dokita ati awọn nọọsi lẹyin. Awọn ile-iṣẹ iṣoogun pataki ti agbegbe yoo ni asopọ si awọn agbegbe igberiko nipasẹ awọn nẹtiwọki ọkọ alaisan ati itọju ilera latọna jijin. Lati jẹ ki awọn oṣiṣẹ ilera wa wa nibi, emi yoo gbe owo-oṣu eka ilera soke, yọ owo-ori kuro lori ohun elo iṣoogun ti a n gbe wọle, mu aabo ibi iṣẹ dara si, pese owo fun awọn ẹbun iwadi iṣoogun, pese awọn agbanisanwo ewu ati iṣeduro, ati kọ awọn ọna iṣẹ ti o yeke. Emi yoo tun ṣe ifilọlẹ awọn ipolongo ilera gbogbogbo ati ayẹwo deede nipasẹ eto eto-ẹkọ ati idena ilera ti orilẹ-ede, ati ṣeto eto aabo ilera kan ti o n so iṣeduro ilera pọ pẹlu ifowopamọ iṣoogun ti ara ẹni, pẹlu atilẹyin ijọba fun awọn ara ilu ti o wa ninu ipo ti o le koko.
Lori awọn ile-ẹkọ giga, lati fopin si awọn idasesile ASUU, emi yoo fun awọn ile-ẹkọ giga ti gbogbo eniyan ni ominira owo ati iṣakoso gidi, ṣeto awọn owo idoko-owo ile-ẹkọ giga ti o le duro ṣinṣin, ati bọwọ fun gbogbo awọn adehun iṣẹ ti a ti fọwọsi. Emi yoo pese awọn sikolashipu, awọn ẹbun, ati awọn iranlọwọ owo ti a ko gbọdọ san pada dipo fi ọ sinu gbese, dariji awọn gbese akẹẹkọ ti o wa tẹlẹ, ati dinku owo ile-iwe fun awọn idile ti o ni owo-wiwọle kekere taara.
Lori iṣẹ fun awọn ọdọ, mo ti pinnu lati ṣi awọn ilẹkun ti olu-ilu oṣelu
Post on X
Kí ni ètò rẹ láti rọ́pò àwọn ètò ìgbésí-ayé ọ̀dọ́ tí ó ti kọjá àti láti rí i dájú pé ọrọ̀ ajé tí ó dúró ṣinṣin wà?
Lórí ètò ọ̀dọ́, ìfarajìn mi ni láti fún ọ ní àǹfààní láti gbilẹ̀, kì í ṣe ọ̀nà kan ṣoṣo láti la ìnira já. A óò mú agbára ríra padà, a óò dín iye owó ìgbésí-ayé kù, a óò sì mọ̀ọ́mọ̀ fẹ̀ àwọn àǹfààní síwájú sí i fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, títí kan nípasẹ̀ ètò ìnáwó ńlá fún àwọn ibẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò.
Èròǹgbà wa rọrùn: láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kúrò nínú gbígbẹ́kẹ̀lé ẹlòmíràn sí ìdásílẹ̀ iṣẹ́, kúrò nínú àìníṣẹ́lówó sí iṣẹ́ àmújáde, àti kúrò nínú ìrànlọ́wọ́ ìgbà díẹ̀ sí ọrọ̀ ìdagbasoke. Ìyẹn ni yóò tì ọ́ àti ẹbí rẹ lẹ́yìn, kì í ṣe kìkì láti là á já, bí kò ṣe láti kọ́ ohun kan tí yóò dúró ṣinṣin fún ara rẹ.
Post on X
Báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe dáàbò bo àwọn àwùjọ àgbẹ̀ ní Benue lọ́wọ́ àìlàbòsí?
Mo loye ohun tí àìláàbò ti ṣe sí Benue, nítorí mo ti nímọ̀lára rẹ̀ lórí àwọn oko tèmi pẹ̀lú: olè jíjà, ìdàrúdàpọ̀, àti ìbẹ̀rù láti padà sí ilẹ̀. Ìdí nìyí tí mímú kí iṣẹ́ àgbẹ̀ túnjẹ́ àìléwu yóò fi jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú ìlànà oúnjẹ mi. Èmi yóò dáàbò bo àwọn àgbègbè àgbẹ̀ àti àwọn ọ̀nà àgbẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìpín ààbò tí a ṣe pàtó, kí a sì fìdí àwọn àgbègbè oko tí a dáàbò bò múlẹ̀ ní àwọn ẹkùn tí ewu pọ̀ sí, kí ẹ lè gbin àti kórè láìléwu. A óò tún kọ́ ètò ìkìlọ̀ ní kíákíá àti ìdáhùn yára fún àwọn àgbègbè ìgbèríko tí ó ń dojú kọ ewu, a óò sì fi àwọn Agro-Rangers ránṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ẹ̀rọ eye-fò aṣàwárí (drone) ní gbogbo ọ̀nà àgbẹ̀ láti ṣàwárí kí a sì dá àwọn ìkọlù dúró kí wọ́n tó ṣẹlẹ̀.
Post on X
Kí ni ẹ rò pé ó yẹ kí ó jẹ́ ìdánwò gidi fún ìlànà ọrọ̀-ajé?
Ìdánwò gidi rọrùn: ṣé àwọn ará Nàìjíríà lásán lè ní agbára owó fún ọkọ̀ ìrìnnà, oúnjẹ, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera àti ìgbésí ayé tó dáa. Ìyẹn ni ìdiwọ̀n tí mo fi ń ṣe ìdájọ́ ìlànà, kì í ṣe àwọn gbólóhùn ìgbéniníyànjú tàbí àkójọ nọ́mbà. Mo ti tẹnu mọ́ ọn pé, ní orílẹ̀-èdè tó ń mú epo jáde bíi tiwa, epo kò gbọ́dọ̀ di ohun ìgbádùn tó ṣọ̀wọ́n. Èyí ni ọ̀rọ̀ tí mo dúró lé, ó sì ni ìdí tí n kò fi ní jẹ́ kí wọ́n fà mí sínú àríyànjiyàn ti ara ẹni tí kò bá ọ̀rọ̀ yìí mu.
Article on X
Báwo ni iye owó epo ní Nàìjíríà ṣe fi ìwọ̀n wé ti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tí ń mú epo jáde?
O ń dààmú mi pé Nàìjíríà, ọ̀kan lára àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà tí ó jẹ́ olùmújáde epo rọ̀bì ńlá, ti dé ibi tí ẹ ti ń san owó epo tí ó pọ̀ ju ti àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn tí ó ń mú epo jáde tí wọ́n ní owó-wíwọlé tí ó ga ju ti wa lọ. Sáúdì Árábíà ń ta epo ní nǹkan bí ₦778 fún lítà kan, Kuwait ní nǹkan bí ₦872, Algéríà ní nǹkan bí ₦475, àti Angólà ní nǹkan bí ₦441. Kódà ní United Arab Emirates, níbi tí owó-wíwọlé ti ga jìnnà ju tiwa lọ, wọ́n ń ta epo ní iye tí ó kéré sí ₦1,400 fún lítà kan tí Nàìjíríà ń ta.
Article on X
Báwo ni iye epo rọ̀bì Nàìjíríà ṣe fi ìwọ̀n wé ti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tí ń mú epo jáde?
Àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn tí ń mú epo jáde ti lo àwọn ohun àmúṣọrọ̀ wọn láti dín ìnira àwọn ènìyàn wọn kù, kì í ṣe láti fìyà jẹ wọ́n ní ibi tí wọ́n ti ń ra epo. Nàìjíríà ti yí ìyẹn padà pátápátá: àwọn ènìyàn wa ń rí owó tí kò pọ̀, wọ́n ń gbé lábẹ́ ìnira tí ó pọ̀ sí i, síbẹ̀ wọ́n ń san owó tí ó pọ̀ sí i fún epo tí ń darí ọkọ̀, àgbẹ̀ṣe, ìpínkiri oúnjẹ àti iṣẹ́ àgbéjáde. Libya, láìka àwọn ọdún àìdúróṣinṣin tí ó ti kọjá sí, ń ta epo ní ìwọ̀n ₦34 ní líítà kan. Nàìjíríà ń tà á ní ìwọ̀n ₦1,400 ní líítà kan. Èyí kì í ṣe ọ̀rọ̀ owó-epo lásán, ó jẹ́ ìgbàgbọ́ ìbánikẹ́dùn nípa agbára rírà.
Article on X
Báwo ni iye owó epo ṣe kan ẹnìkan tí ń gba owó iṣẹ́ tí ó kéré jùlọ (minimum wage)?
Bí o bá ń jèrè owó oṣù tí ó kéré jùlọ tí ó jẹ́ ₦70,000, rírà lítà 40 péré ti epo petirolu ní ₦1,400 fún lítà kan ná ọ ní ₦56,000. Ìyẹn jẹ́ ìdá 80 nínú ọgọ́rùn-ún owó oṣù rẹ tí ó ti lọ kí o tó ra oúnjẹ, san owó ilé, iná mànàmáná, owó ilé-ìwé tàbí àwọn gbèsè ìwòsàn. Mo ti tọ́ka sí pé àwọn ará ibi bí Saudi Arabia, Kuwait àti UAE ní gbogbogbòò ń jèrè owó púpọ̀ sí i nígbà tí wọ́n ń san owó tí ó kéré sí fún lítà kọ̀ọ̀kan. Ìyẹn ni ojúṣe ẹ̀dá ènìyàn tí ó wà lẹ́yìn àwọn nọ́mbà náà.
Article on X
Kí nìdí tí iye owó epo fi ń mú kí iye owó oúnjẹ bí tòmátì gòkè lọ?
Ronú nípa obìnrin tí ń tà tòmátì ní Mile 12. Àgbẹ̀ náà ń san owó agbára láti gbin wọn, ọkọ̀ kan gbé wọn kúrò ní oko, ọkọ̀ akẹ́rù mìíràn mú wọn wá ọ̀pọ̀ ọgọ́rùn-ún kìlómítà sí Èkó, lẹ́yìn náà oníṣòwò àgbà náà san owó ọkọ̀, àti pé alátúta náà san owó náà lẹ́ẹ̀kan sí i. Nígbà tí àwọn tòmátì yẹn bá dé ọ̀dọ̀ ìyá kan tí ó ń ṣe oúnjẹ alẹ́, epo tí ó ni owó mèremère ti wọ inú owó náà ní ọ̀pọ̀ ìgbà.
Article on X
Báwo ni ìwọ yóò ṣe mú iye owó epo wálẹ̀ dípò kí o máa pín àwọn ìrànlọ́wọ́ (palliatives) lásán?
Lábẹ́ Ètò Ìmúpadàbọ̀sípò Ọrọ̀-Ajé mi, mo fẹ́ dín iye owó kù láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ dípò kí a jẹ́ kí àwọn owó ọjà wú gbilẹ̀ kí á wá máa pín àwọn ìrànlọ́wọ́ lẹ́yìn náà. Ìrànlọ́wọ́ yìí yóò gbà fojú sí epo robi ilẹ̀ Nàìjíríà tí a ń pèsè fún ìsọdimímọ́ nínú ilẹ̀ wa, nínú ìlànà kan tí a ti dé ààlà rẹ̀, tí a ṣe ìṣúná owó rẹ̀ ní gbangba, tí a sì ń ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ ní òmìnira. A óò máa tọpa epo robi náà, a óò sì máa ṣe àmójútó àwọn ọjà tí a ti sọdimímọ́. Ọ̀ranyàn tó ṣe kedere yóò sì wà pé kí àǹfààní náà kàn án ọ gan-an ní ibùdó epo, kì í ṣe kí ó dúró ní ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́ tàbí lọ́wọ́ oníṣòwò epo.
Article on X
Báwo ni ìdínkù iye owó epo ṣe lè ràn ọ́ àti ìdílé rẹ lọ́wọ́ ní tòótọ́?
Dín iye owó epo kù, kí o sì dín ìfúnpá tó wà lórí ọkọ̀ ìrìnnà kù. Dín iye owó ìrìnnà kù, kí o sì dín iye owó tí a ń ná láti kó tòmátì, ìrẹsì, iṣu, ẹran ọ̀sìn àti ọjà tí a ṣe kù. Dín àwọn iye owó wọ̀nyẹn kù, kí owó tó ń wọlé sí ọwọ́ rẹ pọ̀ sí i fún oúnjẹ, owó ilé, ẹ̀kọ́ àti ìtọ́jú ìlera. Ìyẹn ni ìtura ìgbékalẹ̀ tí mo ń ṣiṣẹ́ sí.
Article on X
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín fún àwọn èbúté, níbi tí yíyọ ọjà jáde ti ń náni lówó ju gbígbé e wá sí ibẹ̀ lọ?
Jẹ́ kí n sọ ọ̀rọ̀ yìí tààràtà, nítorí pé ó ń kan àpò rẹ ní gbogbo ìgbà tí ọjà bá gba inú àwọn èbútù wa kọjá.
Mo pinnu láti ṣètìlẹ́yìn fún ìṣèdọ́gba, ìṣètò ọkọ̀, ilé ìpamọ́ ọjà, àti ìṣiṣẹ́ dáadáa ní àwọn èbútù láti dín àwọn ìdènà àti owó tí ń jáde lórí ọjà kíkó jáde kúrò kù fún ìwọ àti fún àwọn oníṣòwò Nàìjíríà. Èmi yóò tún báa àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni tí ó ní agbára ṣiṣẹ́ pọ̀ láti máa ṣiṣẹ́ àwọn èbútù wa, kí wọ́n lè máa ṣiṣẹ́ bí ẹni tí ó ń mú ìgbà ṣẹlẹ̀ àti olùdarí bí ó ti yẹ, kì í ṣe ìjọba nìkan tí yóò máa gbìyànjú láti ṣe ohun gbogbo fúnra rẹ̀. Pẹ̀lú èyí, a ó kọ́ ọ̀nà ọkọ̀ojú irin tí yóò so àwọn èbútù, àwọn àgbègbè iṣẹ́ ilé-iṣẹ́, àti àwọn ibùdó iṣẹ́ àgbẹ̀ pọ̀, kí a lè yí ẹrù wíwúwo kúrò lórí àwọn ọ̀nà wa, láti dín wàhálà kíkún ọ̀nà kù àti láti sọ owó rírin ọjà kiri jákèjádò orílẹ̀-èdè náà di kékeré.
Article on X
Fẹ́tìlráìsà (fertiliser) jẹ́ ohun tí kò ṣeé rà, ó sì sábà jẹ́ èké. Kí ni ẹ máa ṣe nípa méjèèjì?
Mo mọ pé iye owó ajílẹ̀ ń wúwo lé e lórí gẹ́gẹ́ bí àgbẹ̀. Ìgbékalẹ̀ mi ni láti gbé ètò ìkówóhùn e-wallet tí yóò máa fi àwọn ohun ọ̀gbìn tí a ti dín owó kù sí, bí ajílẹ̀, irúgbìn tí ń so èso lọ́pọ̀lọpọ̀, àti ààbò lòdì sí kòkòrò, lọ́wọ́ tààrà sí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tí a ti fọwọ́ sí i, kí a sì yọ àwọn alárinà kúrò pátápátá. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, mo máa fẹ̀ sí i ọ̀nà àwọn awin oko tí ó ní ẹrú-èlé kékeré nípasẹ̀ Báńkì Àgbẹ̀ (Bank of Agriculture), kí iṣẹ́ àgbẹ̀ lè wọ́n díẹ̀ tí ó sì ní èrè fún ọ. Báyìí ni a ṣe máa fi ohun ọ̀gbìn náà lé ọ lọ́wọ́ tààrà, kì í ṣe lọ́wọ́ àwọn tí ó dúró láàrín rẹ àti ìkórè rẹ.
Article on X
Ṣé o máa mú ìrànwọ́ owó-ẹ̀kọ́ padà bọ̀, ṣé o máa tẹ̀síwájú pẹ̀lú NELFUND, tàbí ṣé o máa ṣe méjèèjì?
Lórí ìbéèrè yín, ètò mi ń dín iye owó ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ kù, àti, lẹ́yìn àyẹ̀wò, ó ń pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ, kí àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà lè parí ẹ̀kọ́ wọn pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù sísan gbèsè. Mo ti sọ pé àwìn akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe ìwé-ẹ̀bùn, ó jẹ́ gbèsè, àti pé ìdánwò tòótọ́ fún òfin ẹ̀kọ́ ni bóyá àwọn ìdílé lásán lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láìsí jíjẹ́ kí wọ́n wọnú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n wà ní ilé-ìwé.
Nípa NELFUND fúnra rẹ̀, mo ti sọ di kedere pé àtìlẹ́yìn iṣẹ́jáde mi tí a fojú sí tí a sì fi òpin sí kò gbé ewu kankan kalẹ̀ fún un. Bí ẹnikẹ́ni bá sọ bẹ́ẹ̀kọ́, mo ti béèrè pé kí a tẹ àwọn nọ́mbà jáde, ọ̀nà kọ̀ọ̀kan, láti fi hàn bí ó ṣe lè rí bẹ́ẹ̀.
Nítorí náà, láti dáhùn yín ní kedere: ìfarajìn mi ni láti dín iye owó ẹ̀kọ́ kù láti ìpìlẹ̀ rẹ̀ àti láti dárí àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ jì lẹ́yìn àyẹ̀wò. Ìyẹn ni ohun tí mo ti gbé kalẹ̀, kì í ṣe ìlérí ọ̀tọ̀ láti dá ètò ìrànlọ́wọ́ owó àtijọ́ padà nínú ẹ̀kọ́ lẹ́gbẹ̀ẹ́ NELFUND.
Article on X
Kí ni ètò rẹ fún ẹ̀kọ́, àti kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí NELFUND tí wọ́n bá yàn ọ́?
Ètò mi fún ẹ̀kọ́ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbàgbọ́ tí ó ṣe kedere: ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó rọ̀ mọ́ ọjọ́ ọ̀la ọ̀dọ́mọdé ará Nàìjíríà kan.
Lórí NELFUND fúnra rẹ̀, mo ti sọ ní kedere pé àwọn ìyáwó akẹ́kọ̀ọ́ (student loans) kì í ṣe ohun tí a ó ṣe ayẹyẹ rẹ̀ bí ẹni pé ìdáhùn ni wọ́n. Ìyáwó kì í ṣe sikálásíìpì, gbèsè ni. Yíyá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lówó láti bá owó ilé-ìwé tí ń gòkè lọ dojú kọ, kí a sì tún ní béèrè fún ìyìn, kò dọ́gba pẹ̀lú ṣíṣe kí ẹ̀kọ́ wà ní ààyè owó. Àdánwò tòótọ́ ni bóyá ìdílé rẹ lè kọ́ àwọn ọmọ rẹ láì ní kí a tì wọ́n sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n lè máa wà ní ilé-ìwé.
Ìyẹn ni ìdí tí mo fi ṣe àyẹ̀wò ìlànà ìyáwó akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Ọ̀nà tí mo gbà ni láti dín iye owó àbísọ ti ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, kì í ṣe kìkì láti máa fi ìyáwó síwájú sí i fún wọn láti bo iye owó tí ń gòkè lọ. Lẹ́yìn àyẹ̀wò náà pẹ̀lú, mo ti pinnu láti pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ, kí àwọn ọ̀dọ́mọdé ará Nàìjíríà lè parí ẹ̀kọ́ wọn pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó-padà tí ó rọ̀ mọ́ wọn. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀, kì í ṣe fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sinkọ (mortgage).
Mo tún ti ṣe kedere pé ìtura owó ìgbésí-ayé èyíkéyìí tí mo bá mú wá, bí ṣíṣe kí epo rọrùn jù, kò ní dẹ́rùbà NELFUND, owó-oṣù àwọn òṣìṣẹ́, tàbí owó-oṣù tí ó kéré jùlọ (minimum wage). Bí ìṣirò ooto kan bá wà tí ó fi ohun mìíràn hàn, ó yẹ kí a tẹ̀ ẹ́ jáde, ní ìlà-ìlà, kí àwọn ará Nàìjíríà lè rí i.
Ní ikọjá àwọn ìyáwó, mo gbà gbọ́ nínú ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ilé-ìwé tààràtà. Nípasẹ̀ ètò Education Day tèmi fúnra mi ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, ẹgbẹ́ mi ti pèsè sikálásíìpì, ìwé-ìkọ̀wé, pẹ́nsùlù, bírò, àti àwọn ohun èlò ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ilé-ìwé gbogbogbòò, wọ́n sì ti ṣe àtòjọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ olóye fún àwọn ẹ̀bùn sikálásíìpì láti máa báa tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ wọn. Mo tún ti dá Atiku Abubakar Foundation sílẹ̀, èyí tí ó ń pèsè sikálásíìpì fún àwọn ọmọbìnrin kéékèèké, àti Atiku Institute, tí ń ṣiṣẹ́ láti bá òṣì jà láàrín àwọn obìnrin àgbàlagbà. Nípasẹ̀ Standard Microfinance Bank, tí mo dá sílẹ̀, a ti fún ó lé ní 60,000 obìnrin lágbára tí a sì ti gbé wọn sókè kúrò nínú òṣì. Mo pinnu láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹ́ bí Malala Fund láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ di ohun tí ń yí ipò akọ àti abo padà (gender transformative) tí ó sì ní ìsinmọ̀ fún àwọn ọmọbìnrin ní gbogbo Áfíríkà.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa NELFUND àti dídín gbèsè àwìn akẹ́kọ̀ọ́ kù?
Mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó rọ̀ sórí ọjọ́ ọ̀la rẹ. Mo ti ṣàtúnyẹ̀wò ìlànà awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́, àti pé ọ̀nà tí mo gbà yóò ṣiṣẹ́ láti dín iye owó ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, kì í ṣe láti yá owó lásán láti bo owó tí ń pọ̀ sí i. Lẹ́yìn ìṣàtúnyẹ̀wò, mo pinnu láti pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ, kí ìwọ lè parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó. Awin kì í ṣe ìwé-ẹ̀bùn, ó jẹ́ gbèsè, àti pé ìdánwò gidi ni bóyá ìdílé rẹ lè kọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ láìní láti tì wọ́n sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí ìwọ wà ní ilé-ìwé.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa àwìn akẹ́kọ̀ọ́ àti gbèsè tí ó ń fi sílẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò yẹ kí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó so kọ́ ọjọ́ ọ̀la rẹ. Ọ̀nà tí mo ń lò ni láti dín iye owó tí ń bẹ lábẹ́ ẹ̀kọ́ kù, àti, lẹ́yìn àyẹ̀wò, pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó bá tóótun, kí o lè parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó padà. Ẹ̀kọ́ yẹ kí ó ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀ fún ọ, kì í ṣe láti fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sí gbèsè.
Article on X
Ṣé àwìn akẹ́kọ̀ọ́ dà bí sikolashipu?
Rárá o. Awin akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe sikálashipu, ó jẹ́ gbèsè. Fún èmi, ìdánwò gidi fún ìlànà ẹ̀kọ́ ni bóyá ẹbí rẹ lè kọ́ àwọn ọmọ rẹ láìní láti wọ inú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n wà ní ilé-ìwé. Nígbà tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bá nílò àwin nítorí pé ẹ̀kọ́ ti wọ́n jù, àwin yẹn kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí a óò máa fi hàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé ètò náà ń ṣiṣẹ́.
Article on X
Ṣé ìwọ yóò tẹ̀síwájú pẹ̀lú ètò àwìn akẹ́kọ̀ọ́, àti pé ṣé yóò kàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò ní ohun-ìdánilójú (collateral)?
Emi kò ní bá ọ̀nà àbójútó awin akẹ́kọ̀ọ́ tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ bí ó ti wà. Awin jẹ́ gbèsè, kì í ṣe sikolashipu, àti àdánwò gidi ni bóyá ìdílé rẹ lè kọ́ àwọn ọmọ rẹ láì sí nínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n wà ní ilé-ìwé. Ètò mi ni láti pèsè sikolashipu, ìrànlọ́wọ́ owó, àti bùrsàrì tí a kò ní san padà dípò kí a fipá mú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọ inú gbèsè, nígbà tí a bá ń dárí jì àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ àti dídín iye owó ìwé-ẹ̀kọ́ yunifásítì kù tààrà fún àwọn ìdílé tí owó-wíwọlé wọn kéré. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣílẹ̀kùn, kì í ṣe fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sí abẹ́ àfigbá.
Article on X
Ṣé o máa fagilé NELFUND, kí sì ni ètò rẹ fún awin akẹ́kọ̀ọ́ àti iye owó tó ń jáde fún ẹ̀kọ́?
Mo gbọ́ ọ, mo sì fẹ́ bá ọ sọ̀rọ̀ ní tààràtà nípa ọ̀rọ̀ yìí.
Mo ti ṣe àtúnyẹ̀wò ìlànà awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà ní àsìkò yìí, nítorí mo gbàgbọ́ pé kò yẹ kí ẹ̀kọ́ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó so kọ́ ọjọ́ ọ̀la rẹ. Ọ̀nà tí mo gbà ni láti dín iye owó tí ó wà lábẹ́ ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, àti, lẹ́yìn àtúnyẹ̀wò, láti pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yẹ, kí ìwọ àti àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà mìíràn lè parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ìrètí dípò kí ẹrù ìsanwó-padà máa so kọ́ yín. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀ fún ọ, kì í ṣe láti fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sí àfowópamọ́.
Awin akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe sikolashipu, gbèsè ni. Àdánwò tòótọ́ fún ìlànà ẹ̀kọ́ èyíkéyìí ni bóyá àwọn ìdílé bí tiyín lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láì sí wọn lọ́wọ́ sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n máa bá ẹ̀kọ́ lọ. Nígbà tí iye owó ẹ̀kọ́ bá ti ga tó bẹ́ẹ̀ tí awin náà nìkan ṣoṣo ni ọ̀nà àbáyọ, ìjọba kò gbọ́dọ̀ gbé awin náà fúnra rẹ̀ ró gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé àwọn nǹkan ń ṣiṣẹ́.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe nípa owó ilé-ẹ̀kọ́ tí ń pọ̀ sí i àti ètò awin akẹ́kọ̀ọ́?
Lórí ọ̀rọ̀ iye owó ẹ̀kọ́ gíga, ọ̀nà tí mo gbà ni láti dín iye owó tí ń ṣe ìpìlẹ̀ fún ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, kì í ṣe kìkì láti máa darí gbèsè tí ó ń jáde láti ara rẹ̀. Mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó ń ṣẹ̀gbẹ̀ lé ọjọ́ ọ̀la ọ̀dọ́mọdé ará Nàìjíríà kan lọ́rùn. Awin akẹ́kọ̀ọ́ kì í ṣe sikolashipu, gbèsè ni, àti pé àdánwò tí ó yẹ fún ètò ẹ̀kọ́ èyíkéyìí ni bóyá àwọn ìdílé lásán lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láì ní kí wọ́n wọ inú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n máa bá a lọ nílé-ìwé.
Lórí ètò awin náà fúnra rẹ̀, mo ti ṣe àtúnyẹ̀wò ètò awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Lẹ́yìn àtúnyẹ̀wò náà, ètò mi ni láti pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó bá yẹ, kí àwọn ọ̀dọ́mọdé ará Nàìjíríà le è parí ẹ̀kọ́ wọn pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí ìlẹ̀kùn sílẹ̀, kì í ṣe kí ó fi ọjọ́ ọ̀la sòtìtọ́.
Lórí bí a ṣe lè dín iye owó kù ní ọ̀nà tí ó gbòòrò síi, mo pinnu láti dín iye owó agbára kù kí owó oṣù lè rà ohun púpọ̀ sí i, dín iye owó ìrìnnà kù kí díẹ̀ sí i nínú owó-oṣù òṣìṣẹ́ máṣe parẹ́ kìkì nítorí líle lọ síbi iṣẹ́, dín iye owó gbígbé oúnjẹ kiri kù kí àwọn ìdílé lè ná owó díẹ̀ sí i ní ọjà, àti dín iye owó ìgbésí ayé kù ní gbogbogbòò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè ná owó díẹ̀ sí i lórí ìgbẹ́mìlárí àti kí àwọn òbí lè ní owó tí ó kù sí i lẹ́yìn oúnjẹ, owó ilé, àti ìrìnnà.
Article on X
Báwo ni ìwọ yóò ṣe mú iye owó ìgbésí-ayé wálẹ̀ fún àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Àríyànjiyàn mi rọrùn: dín iye owó agbára (energy) kù kí owó-oṣù rẹ lè ra ohun tó pọ̀ síi. Dín iye owó ọkọ̀ kù kí apá kékeré ti owó-oṣù rẹ ní parẹ́ kìkì fún lílọ sí ibi iṣẹ́. Dín iye owó gbígbé oúnjẹ kiri kù kí ìdílé rẹ lè ná owó tó kéré síi ní ọjà. Àti pé, dín iye owó ìgbésí ayé kù kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè náwó tó kéré síi fún ìtọ́jú ara wọn, àti kí àwọn òbí lè ní owó tó kù sí lọ́wọ́ lẹ́yìn oúnjẹ, iyàwó-ilé àti ọkọ̀. Èyí ni bí a ṣe máa dá iye owó gidi tí o jẹ padà bọ̀ sí ohun tí o ń gbà.
Article on X
Kíni o rò nípa ẹ̀tọ́ ìjọba pé yíyọ sọbsídì kúrò mú ₦15.8 trillion wọlé?
Mo wi pe awon ara Naijiria ye lati gba awon idahun gidi nipa owo yen. Ijoba so pe yiyoyi subsidi ko dani ni owo bi ₦15.8 trillion jo laarin osu Keje 2023 ati osu Keji 2025. Ni paripo re, awon ara Naijiria fi epo oda sile, won san owo die sii fun irinajo, won san owo die sii fun onje, won si ri bi owo osu won se baje. Nitori naa, ibeere ti mo n ba teramo ni rorun: kini ilosiwaju ti a le fihan to de odo idile Naijiria arinrin ni paripo fun irubo yen?
Article on X
Kí ni ètò yín láti yí yíyọ ìrànwọ́ (subsidy) kúrò padà àti láti dín iye owó ìgbésí ayé tó ga kù?
Lórí àwọn àtúnṣe ètò ọrọ̀ ajé àti àwọn ìlànà ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy), èmi yóò gba ọ̀nà ìlọsíwájú díẹ̀díẹ̀ dípò yíyọ àwọn ìrànlọ́wọ́ owó kúrò lójijì. Èmi yóò to àwọn àtúnṣe wọ̀nyí lẹ́sẹẹsẹ pẹ̀lú ìṣọ́ra láti fi ìlànà owó ìnáwó ìjọba àti ìlànà owó pọ̀ mọ́ra, kí a má bàa fa ìjì líle nípa gbígbé iye paṣípààrọ̀ owó, owó iná mọ̀nàmọ́ná, àti owó epo sókè ní àkókò kan náà. Àwọn ìrànlọ́wọ́ owó yóò kàn ni a óò san fún iṣẹ́ jíjáde tí a ti fi ẹ̀rí rinlẹ̀ tí a ń tọpinpin nípasẹ̀ àwọn mítà oníṣirò (digital meters), tí yóò gbọ́n lé epo robi ilẹ̀ Nàìjíríà tí a pèsè fún ìtúnṣe (refining) nínú ilẹ̀ wa, pẹ̀lú ìlànà kedere tí yóò dá sílẹ̀ nígbà tí ìtúnṣe epo nílé bá ti tó láti pàdé gbogbo ohun tí orílẹ̀-èdè wa nílò.
Lórí dídín iye owó ìgbésí-ayé kù, ètò mi yóò dín iye owó kù láti ibi tí ó ti ń bẹ̀rẹ̀ kí owó oṣù yín lè ra ohun púpọ̀ sí i. Dídín iye owó agbára (energy) kù yóò dín owó ìrìnàjò kù àti owó gbígbé oúnjẹ bí
Article on X
Kí ni o fẹ́ kí wọ́n ṣe nípa tirilíọ̀nù náírà tí o sọ pé kò sí àkọsílẹ̀ wọn nínú owó ìwọlé ìjọba àti àwọn ìdásílẹ̀ owó-orí àpamọ́ra?
Mo ti béèrè léraléra pé kí a ṣe ìṣírò-pípé ti ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ₦30 trillion tí a ti ṣàwárí kọjá àwọn owó tí ó wọlé sí Federation Account, àwọn ìyọkúrò, àwọn ìfipamọ́, àwọn ìyípadà àti àwọn àkọsílẹ̀ mìíràn tí ó jọra. Tí àwọn nọ́mbà mi bá jẹ́ àṣìṣe, jẹ́ kí wọ́n tẹ ìwé-ìṣírò pípé náà jáde kí àwọn òtítọ́ lè farahàn. Mo tún ti béèrè fún ìfihàn nípa àwọn ìfọwọ́sí Import Duty Exemption Certificate, tí ó bo nǹkan bí ₦34 trillion iye àwọn ẹrù tí a kó wọlé ní ọdún 2025 - ẹni tí ó jàre nínú rẹ̀, iye owó tí ó so mọ́ ọn, ìpìlẹ̀ òfin rẹ̀, àti àǹfààní gbogbogbò tí ó jáde láti ọwọ́ rẹ̀. Ẹ yẹ kí ẹ mọ èyí.
Article on X
Kí ló dé tí o fi rò pé ìtura ń hàn lójijì báyìí, tó súnmọ́ 2027 tó?
Mo gbagbọ pe idahun naa ti ń di gbangba sii i. Lẹhin ọdun mẹta ati ohun ti o ju bẹẹ lọ ti inira, a ń fi ohun ti ó dàbí ìwòsàn ìṣèlú fún ọ fún ìgbà díẹ̀ bí ọdún 2027 ti ń sunmọ́. Mo ń rọ̀ pé ki a má ṣe da ìtura àsìkò ìdìbò mọ àtúnṣe ọrọ̀-ajé tòótọ́. Síwájú sí i, níbo ni ìtura náà wà? Ṣé o lè nímọ̀lára ìtura náà?
Article on X
Èéṣe tí o fi sọ pé àwọn nọ́mbà náírà ti ìjọba tó pọ̀ sí i kò fi hàn pé Nàìjíríà ti di ọlọ́rọ̀?
Nítorí àwọn nọ́mbà tó tóbi jù kò fagi lé àwọn tó ní ìníyelórí kékeré. Ní ọdún 2019, pípín owó FAAC jẹ́ nǹkan bí ₦7.85 trillion, tó níye sí nǹkan bí $25.6 billion. Nígbà tó fi di ọdún 2025, FAAC ti gòkè lọ sí ìwé nǹkan bí ₦21.9 trillion, ṣùgbọ́n ìníyelórí dọ́là rẹ̀ ti wó lulẹ̀ sí nǹkan bí $14.6 billion. Nítorí náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìlọ́po mẹ́ta náírà ni a ń gbé jáde, ìníyelórí dọ́là tí ó wà lábẹ́ rẹ̀ ti dín kù ju 40 per cent lọ. Èyí kì í ṣe iṣẹ́ àmọ̀dájú ọrọ̀-ajé, ẹ̀tàn owó ni.
Article on X
Ṣé owó oṣù rẹ ti pọ̀ sí i ní tòótọ́ nígbà tí àwọn nọ́mbà náírà bá ń ga sí i?
Mo ti sọ pé ìhín ni ẹ̀tàn yìí ti ń hàn kedere jùlọ nínú ìrírí ojoojúmọ́ ti òṣìṣẹ́ ará Nàìjíríà. Owó oṣù lè ti pọ̀ sí i ní ọ̀rọ̀ náírà, ṣùgbọ́n iye gidi rẹ̀ àti agbára rẹ̀ láti ra ọjà ti bàjẹ́. O kò lè fọ́ owó orílẹ̀-èdè náni, kí o jẹ́ kí afikún owó jẹ agbára ríra jẹ, kí o sì tún máa gbé àwọn nọ́mbà náírà tó tóbi sí i yọ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ọrọ̀ tí ó pọ̀ sí i.
Article on X
Kí ni idí tí owó oṣù tí ó pọ̀ sí i kò fi lè ra bí ti ìgbà àtijọ́?
Nítorí iye náírà ti pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n iye gidi rẹ̀ ti dínkù. Ní 2019, owó oṣù tó kéré jùlọ tó jẹ́ ₦30,000 ní iye tó jẹ́ nǹkan bí $83. Ní May 2023, ₦30,000 kan náà ní iye tó jẹ́ nǹkan bí $65. Nísinsìnyí, owó oṣù tó kéré jùlọ ti pọ̀ sí ₦70,000, ṣùgbọ́n ní ìwọ̀n ₦1,320 sí dọ́là kan, ó ní iye tó jẹ́ nǹkan bí $53 nìkan. Pẹ̀lú N30,000 ní 2019, o lè ra ju 200 lítà epo lọ, ṣùgbọ́n lónìí, pẹ̀lú N70,000, o fi bára le ra lítà 50. Nítorí náà, o lè di náírà tó pọ̀ sí i mú lọ́wọ́ rẹ ṣùgbọ́n kí o ṣì le ra oúnjẹ, ọkọ̀, iná mànàmàná, oògùn àti ilé tó dínkù ju ti tẹ́lẹ̀ lọ.
Article on X
Kí ni ète owó ìwọlé ìjọba tó pọ̀ jù rí tẹ́lẹ̀ bí oúnjẹ, ọkọ̀ àti iná mọ̀nàmọ́ná bá ṣì wà ní àjòjì fún rírà?
Mo ti sọ pé ìdánwò gidi kì í ṣe iye owó tí a kéde lẹ́yìn ìpàdé FAAC, bí kò ṣe ohun tí àwọn ìpín owó yẹn lè ra ní gidi gan-an àti àwọn ojúṣe tí wọ́n lè mú ṣẹ. Ìjọba kò gbọ́dọ̀ di ọlọ́rọ̀ sí i lórí bébà nígbà tí ìwọ ń di tálákà sí i ní ìjà gidi. Bí FAAC bá ń gbilẹ̀ ní òtítọ́, ìgbilẹ̀ yẹn gbọ́dọ̀ hàn nínú owó oúnjẹ, nínú ọ̀nà ọkọ̀, nínú iná mànàmáná, ìtọ́jú ìlera, ilé, àti iṣẹ́, àti nínú agbára rírà ti owó oṣù rẹ.
Article on X
Bí àwọn ìpínlẹ̀ bá ń gba ìpín owó tó pọ̀ jù rí tẹ́lẹ̀ láti àkójọpọ̀ owó ìjọba àpapọ̀, èéṣe tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn ṣì wà nínú gbèsè jíjìn?
Ìyẹn ni ìbéèrè tí mo náà ń bí. Ìròyìn kan ní Oṣù Kẹ̀sán 2026 tó lo àwọn dátà láti ọwọ́ Debt Management Office fi hàn pé àwọn ìpínlẹ̀ 12 péré tí àwọn gómìnà wọn ń parí àkókò ìjọba wọn ní gbèsè tí ó ṣe pàpọ̀ sí bí ₦5.3 trillion: ₦2.16 trillion ní gbèsè inú ilẹ̀, àti bí $2.33 billion tí wọ́n jẹ níta orílẹ̀-èdè. Àwọn ojúṣe pẹ́nṣìnnì àti owó ìforítì ṣì ń bẹ̀rẹ̀, àwọn kọ́ntírákítọ̀ ṣì ń lépa owó wọn, àwọn ìjọba sì ń rù gbèsè tó wúwo lọ́wọ́. Bí àwọn ìpín owó náà bá jẹ́ pàápàá tí a kò tíì rí rí, ẹ̀tọ́ rẹ ni láti béèrè ibi tí owó náà ti lọ.
Article on X
Kí ni ó túmọ̀ sí fún ọ nígbà tí ìjọba bá sọ pé ó ní owó ìwọlé tó pọ̀ jù rí tẹ́lẹ̀?
Owó tí ó wọlé tí ó sì wà nínú ìwé akáǹtì ìjọba kìí ṣe àṣeyọrí fúnra rẹ̀. Ohun tí ó ṣe pàtàkì fún mi ni ohun tí owó yẹn ní ṣe tí ó ra, àwọn gbèsè tí ó san, àwọn amáyédẹrùn tí ó fi lélẹ̀, àti bí ó ṣe mú ìgbé ayé rẹ sunwọ̀n sí i. Kékeré ni ìtumọ̀ ìgbélárugẹ owó tí ó wọlé bí àwọn gbèsè bá ṣì pọ̀ tó bẹ́ẹ̀, tí ìwọ kò sì lè rí ìtẹ̀síwájú gidi nínú ìwọ̀n ìgbé ayé rẹ.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa rí dájú pé a kò kàn bèèrè ìbọ̀wọ̀ fún ìlànà ìnáwó lọ́wọ́ àwọn ará ìlú lásán nìkan?
Mo gbàgbọ́ pé ìjọba gbọ́dọ̀ dáwọ́ dídánwò pé ìbáwí ètò ìnáwó máa ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a bá ní kí àwọn ará Nàìjíríà lásán rúbọ nìkan. Ìnáwó ìjọba, àwọn àpẹrẹ orí owó-orí, àwọn ìyọ́nda àti àdádọ̀ orí àkójọpọ̀ ẹrù, àwọn ìdásílẹ̀ owó-orí, àwọn iṣẹ́ àṣekáàkiri, àti àwọn iṣẹ́ tí a kọ̀sílẹ̀ gbọ́dọ̀ dojúkọ ìṣàyẹ̀wò kan náà. Ó yẹ kí a ṣàyẹ̀wò àpà-nù ní gbogbo ibi, kì í ṣe àwọn agbègbè tí ó kan ọ́ fúnra rẹ nìkan.
Article on X
Kí ni èrò yín nígbà tí àwọn ènìyàn bá ń pè fún ìbániwí ọrọ̀-ajé ṣùgbọ́n ó dàbí ẹni pé ó ń palára fún àwọn Nàìjíríà lásán nìkan?
Mo ní ẹ kò lè gbèjà àwọn àǹfààní tí a ń pèsè fún àwọn alágbára, kí ẹ faradà ìnáwó aṣòfo nínú ìjọba, kí ẹ sì wá máa wàásù ìbáwí ìnáwó nígbà tí àwọn ará Nigeria lásán bá ń béèrè ìtura kúrò nínú iye owó ìgbésí ayé tí kò lè ṣe é fara dà. Ìbáwí ìnáwó tí kò ṣiṣẹ́ bí kò ṣe lòdì sí àwọn tálákà kì í ṣe àtúnṣe, ìkà ni, tí a wọ̀ ní aṣọ gírámà ọrọ̀-ajé. Ẹ kò ní ìrírí ọrọ̀-ajé nípasẹ̀ àwọn nọ́mbà FAAC tàbí àwọn ìpàdé àwọn oníròyìn. Ẹ ń gbé e ní gbogbo ìgbà tí ẹ bá wọ ọjà, ẹ gun ọkọ̀ ìrìnàjò, ẹ san owó ilé-ìwé, ẹ ra oògùn, tàbí tí ẹ bá ń gbìyànjú láti bọ́ ìdílé yín. Kì í ṣe pé bí owó náírà ṣe pọ̀ síi ni ọrọ̀-ajé ṣe túbọ̀ ń dára sí.
Article on X
Kí ni ìtumọ̀ rẹ nígbà tí o sọ pé ìwọ yóò mú kí ìgbésí ayé rọrùn fún rírà lẹ́ẹ̀kan sí i?
Fún èmi, ọrọ oun tí ó wúlò túmọ̀ sí ìrìnàjò tí ó din owó, ìtẹ̀púpọ̀ kékeré sórí owó oúnjẹ, àti ìnáwó agbára tí ó rọrùn láti kó. Ó túmọ̀ sí pé agbára ìnáwó rẹ ti lágbára sí i, nítorí náà owó tí ó ń wọlé fún ọ lè padà tún bá àwọn ohun kòṣooṣe ti ìgbésí ayé ojoojúmọ́ mu. Ìyẹn ni ìwọ̀n tí mo fi ń díwọ̀n ètò ọrọ̀-ajé: kì í ṣe àwọn nọ́mbà tí ó tóbi, bí kò ṣe bóyá ìgbésí ayé ti rọrùn fún ọ ní tòótọ́.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa ṣe ìdájọ́ bóyá ìnáwó ìjọba ń ṣe ìrànlọ́wọ́ gan-an fún àwọn ará Nàìjíríà?
Mo béèrè lọ́nà tí ó rọrùn: kí ni iye owó náà níye lórí, àti kí ni ó ti ṣe àṣeyọrí rẹ̀? Ṣé ó ti san àwọn gbèsè tí ó yẹ kí ó san, àti ṣé àwọn ará Nàìjíríà ti ní ìrọ̀rùn gbé nítorí rẹ̀ ní ti gidi? Àwọn ìpín owó tí ó tóbi lórí ìwé kò ní ìtumọ̀ kankan tí wọ́n bá ń bá agbára rírà tí ó ń rẹ̀wẹ̀sì àti àwọn gbèsè tí kò tíì san ṣègbé pọ̀. Ìyẹn ni àdánwò tí èmi yóò máa fi ìdánwò yìí wò nígbà gbogbo.
Article on X
Kí ni ètò sọbsídì ìmújáde rẹ fún epo?
Ètò ìrànlọ́wọ́ (subsidy) iṣelọpọ̀ mi jẹ́ ìṣètò láti dáàbò bo àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo (refineries) ní Nàìjíríà àti láti dín iye owó iṣelọpọ̀ nínú orílẹ̀-èdè kù, kí epo le wá di èyí tí ó rọrùn láti rà láì fipá mú àwọn olùtúnṣe epo (refiners) láti máa tà á ní ìjábà. Kò fi ìdarí àṣẹ-ọba lé orí iye owó epo (pump-price) ní ọ̀nà àìlóòótọ́ sórí ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo kankan. Èrò inú ẹ̀ ni láti ṣètìlẹ́yìn fún iṣelọpọ̀ fúnra rẹ̀, kì í ṣe láti fipá mú ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo aládàáni kan láti máa jìyà ìjábà tí ìdíyelé tí ìjọba fàṣẹ lé e ṣẹ̀dá.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín iye owó epo kù?
Mo n gbe awoṣe ìrànwọ́ owó ìmújáde kalẹ̀, kì í ṣe awoṣe ìrànwọ́ owó ìkáwọlé. Dípò sísan owó gbogbo ènìyàn láti ṣètìlẹ́yìn fún epo tí a ti tunṣe ní òkèèrè tí a sì gbé wọlé sí Nàìjíríà, ètò yìí ṣètìlẹ́yìn fún epo robi tí a tunṣe níhìn-ín nílé, kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wa lè ṣe epo pẹ̀tọ́rọ̀lì ní ọ̀nà tí ó mọwọ́ra, kí ẹ sì lè san owó tí ó kéré sí. Ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo tí ó ti ná biliọ́nù owó kò lè di dandan láti máa tà ní abẹ́ iye owó tí ó ná títí láé kí ó sì máa gba òsì náà. Èyí yóò jẹ́ àìbìkítà àti àìtọ́ sí àwọn olùfowósowópò.Ìdí nìyí tí ọ̀nà wa fi yàtọ̀: ó máa fún ìtúnṣe epo ládùúgbò lágbára kí ìfẹ́hinti owó lè dé ọ̀dọ̀ yín tààrà.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa dín iye owó epo kù?
Èmi yóò mú ìrànwọ́ owó padà bọ̀, ṣùgbọ́n n ó ṣí i láti orí ìkówọ̀lé sí orí ìṣèéjáde, kí ó lè máa tẹ̀lé bálùùnù epo kọ̀ọ̀kan tí a ṣe-tunṣe níbí ní Nàìjíríà, títí kan láti ọwọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo kékeré (modular refineries). Epo petirolu tí a kó wọlé kì yóò yẹ. Èyí jẹ́ ètò tí a ti fi òpin sí, tí a ti pèsè owó fún nínú ìṣúná-owó, tí àwọn aṣàyẹ̀wò òmìnira ń ṣe àyẹ̀wò rẹ̀, tí yóò mú kí iye owó epo robi tí a ń fi fún àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo wa dín kù, kí iye owó tí a fi ń ṣe petirolu lè dín kù nígbà tí a ń bo iye owó àtúnṣe tí ó tọ́ àti èrè tí ó yẹ. Ìdínkù owó yẹn gbọ́dọ̀ dé ọ̀dọ̀ yín ní ibi tí a ti ń ra epo, nínú owó ọkọ̀ ìrìnàjò yín, àti nínú iye owó oúnjẹ ní ọjà.
Article on X
Ta ni yóò jàre nínú ètò rẹ láti ṣètìlẹ́yìn fún sísọ epo di mímọ́?
Lábẹ́ ìtòlẹ́sẹẹsẹ mi, ìrànlọ́wọ́ yóò so mọ́ epo róbo tí a ti tunṣe ní Nàìjíríà ní pàtàkì. Tí o kò bá tunṣe epo síbí, o kò ní yẹ. Èyí tumọ̀ sí pé àwọn ilé-iṣẹ́ tunṣe epo ti Nàìjíríà yóò jàre, àwọn òṣìṣẹ́ Nàìjíríà yóò jàre, àwọn iṣẹ́-òwò Nàìjíríà yóò jàre, àti àwọn oníbàárà Nàìjíríà yóò jàre. Kì í ṣe ìrànlọ́wọ́ owó fún àwọn ilé-iṣẹ́ tunṣe epo ti ilẹ̀ òkèèrè, kì í ṣe fún àwọn olùkówáwọlé, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe fún àwọn alárinà.
Article on X
Àwọn ààbò wo ni o máa fi lélẹ̀ lórí sọbsídì kankan fún epo ìdọ̀tí tí ó ń lọ sí àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́?
Èmi yóò ṣe àmójútó owó ìrànwọ́ iṣẹ́jáde èyíkéyìí pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ ààbò tí ó le koko. Àwọn wọ̀nyí ní àkámọ́ owó orí ìnáwó tí ó le koko, ìwọ̀n ìrànwọ́ tí ó pọ̀ jùlọ fún bárélì kọ̀ọ̀kan, ìmúdájú òmìnira fún epo robi tí a ń ṣètìlẹ́yìn fún, ìtọpinpin ẹlẹ́ńtrọ́níìkì ti epo robi tí ń wọlé àti ọjà olóró tí a ti tunṣe tí ń jáde, àwọn ọ̀ran-anìyàn ìpèsè nínú ilé, ìdíyelé tí ó ṣe kedere, àwọn àyẹ̀wò-owó òmìnira, àti ìjìyà líle fún yíyapa tàbí ẹ̀tàn.
Article on X
Tí ìjọba bá fẹ́ dín iye epo etrol kù, báwo ni ó ṣe yẹ kí ó san owó fún èyí?
Èmi yóò san owó fún un nípasẹ̀ ìrànwọ́ ìmújáde tí a dí lórí, tí a ń ṣe inawo fún taara láti inú títà epo róbà ilẹ̀ wa, kì í ṣe inawo aláìlópin. Ó máa dín owó epo róbà kù fún àwọn olùtúnṣe inú ilẹ̀, kí owó epo lè dín kù ní ibi tí a ti ń ra, láìjẹ́ kí àwọn olùtúnṣe náà bọ́ sínú òfò. A óò ṣètò owó náà, á dí lórí, á sì jẹ́ àyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ aláìlẹ́gbẹ́, a óò sì máa fi í payá fún gbogbo ènìyàn, kí ẹ lè mọ ohun tí a ná àti ohun tí ẹ rí gbà gan-an. Bí owó epo bá dojú kọ ìṣòro ojijì tí ó ní ipa lórí owó tí a ń rí gbà, èmi yóò lo àwọn irinṣẹ́ ìdáàbòbò ètò ìnáwó àti àwọn irinṣẹ́ ààbò (hedging tools), àti pẹ̀lú dídín ìnáwó asán ìjọba kù, láti rí i dájú pé ó dúró ṣinṣin ní ìgbà pípẹ́. Ṣe ìmújáde níhìn-ín, ṣe ìtúnṣe níhìn-ín, san owó tí ó dín kù níhìn-ín.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa rí dájú pé àwọn ènìyàn mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn agbá epo tí a fi fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́?
Èmi yóò rí i dájú pé a mọ iye agbá tí ó gba àtìlẹyìn, ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wo ni ó gbà wọ́n, kí ni a ṣe jáde, iye tí ó ná aráàlú tí ń san owó orí àti àǹfààní tí ìwọ gbà. Kò ní sí àwọn agbá àṣírí, kò ní sí àwọn ẹ̀tọ́ àìlópin, àti pé kò ní sí àwọn ṣẹ́ẹ̀kì òfìfo. Èyí ni bí a ṣe máa mú kedere wá sí àtìlẹyìn epo robi fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo.
Article on X
Ṣé àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ́ àti àwọn ará Nàìjíríà lásán lè jàre nínú epo orílẹ̀-èdè náà pọ̀?
Bẹ́ẹ̀ni. Mo fẹ́ kí Dangote Refinery, àwọn modular refineries àti àwọn ìdókòwò Nàìjíríà mìíràn wà ní àṣeyọrí, mo sì fẹ́ kí àwọn ohun ìrúkèrúdò epo pọ̀ si, kí ìdókòwò pọ̀ si, kí ìdíje pọ̀ si àti kí agbára ìrúkèrúdò epo pọ̀ si. Ṣùgbọ́n ìwọ, gẹ́gẹ́ bí oníbàárà ọmọ Nàìjíríà, gbọ́dọ̀ jàǹfààní pẹ̀lú látinú òtítọ́ náà pé orílẹ̀-èdè yìí ń ṣe epo robi. Mo kọ àṣàyàn èké náà láàrin ilé-iṣẹ́ ìrúkèrúdò epo tí ó ń jèrè àti owó epo tí ó dọ́gba.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín iye owó epo kù ní Nàìjíríà?
Mo ti dábàá owó ìrànlọ́wọ́ ìṣelọ́pọ̀ kan tí yóò dín iye owó tí a fi ń ṣe epo rọ̀bì ní Nàìjíríà kù. Èyí jẹ́ ọ̀nà tó yàtọ̀ sí kìkì sísọ fún àwọn ọmọ Nàìjíríà pé kí wọ́n fara da ìgbéga owó epo, ìrìn-àjò àti oúnjẹ. Ìjọba tó pégbọ́n gbọ́dọ̀ lè dáàbò bo mejeeji aṣelọ́pọ̀ àti alábàágbà, àti pé ìyẹn ni èrò tó wà lẹ́yìn dídábàá yìí.
Article on X
Kí ni ẹ rò pé ipa tí ìjọba yẹ kí ó kó nínú ọ̀rọ̀ àwọn olùpèsè àti àwọn olùra?
Mo gbagbọ pe ijọba to peye yẹ ki o lagbara lati dáàbò bo mejeeji oluṣe-ọja ati onibara. Iyẹn ni opin ti mo n fi ṣe iwọn eyikeyi eto imulo, pẹlu imọran mi fun ifunni iṣelọpọ lati dinku iye owo abẹlẹ ti ṣiṣe petirolu ni Nigeria.
Article on X
Kí ni o rò nípa ìjọba tí ń fún àwọn oníṣòwò ní ìdásílẹ̀ owó orí nígbà tí wọ́n sì ń tako àwọn ìlànà tí a ní láti dín iye owó kù fún àwọn ènìyàn lásán?
Mo ti sọ pé àánú yíyàn-ún ni èyí, kì í ṣe ìlànà ọrọ̀-ajé. Ìjọba kan náà tí ó máa ń fúnni ní àwọn àfisílò, ẹ̀tọ́ àyẹ̀wò orí owó-orí, ìdásí àti ìrọ̀rùn fún àwọn iṣẹ́ òwò, ló sì yí padà kó máa wo ìlànà tí yóò mú kí ìṣelámùú ọjà rọrùn, kí ìgbésí ayé sì wọlé fún gẹ́gẹ́ bí ewu. Ìdásí ni a gbà nígbà tí ó bá ṣe àǹfààní fún àwọn alágbára tí wọ́n ní ipá, ṣùgbọ́n a óò béèrè ìbéèrè nígbà tí góòlù rẹ̀ bá jẹ́ láti dín iye owó epo, ọkọ̀ àti oúnjẹ kù fún àwọn ará Nigeria lásán. Ìyẹn ni àgàbàgebè tí mo ń tọ́ka sí.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín iye owó epo petirolu kù fún àwọn ará Nàìjíríà?
Igbero mi ni láti ṣètìlẹ́yìn fún ìṣelọ́pọ̀ ọjà nínú ilẹ̀ wa nípasẹ̀ ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy). A fẹ́ dín iye owó epo robi tí ń wọ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo ní Nàìjíríà kù, dáàbò bo èrè tí ó yẹ fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo, kí a sì rí i dájú pé ìdínkù iye owó ìṣelọ́pọ̀ yóò yọrí sí ìdínkù iye owó fún ẹ. Ìrànlọ́wọ́ owó fún ìṣelọ́pọ̀ ni èyí, kì í ṣe ìrànlọ́wọ́ owó fún ohun tí a kó wọlé. A ń dábàá ìrànlọ́wọ́ tí a kò sí fún epo robi tí a tún ṣe níhìn-ín ní Nàìjíríà, kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo wa lè ṣe iṣẹ́ wọn pẹ̀lú agbára tí ó lé koko ju ti àwọn mìíràn lọ, mú agbára iṣẹ́ wọn gbòòrò sí i, dá iṣẹ́ sílẹ̀, kí wọ́n sì tà epo ní iye owó tí àwọn ará Nàìjíríà lè ní agbára láti rà dáradára jù.
Article on X
Ṣé o ń dábàá láti ṣètìlẹyìn owó fún epo tí a ń tunṣe sí ní òkèèrè?
Rárá. A kò gbèrò láti ṣètìlẹ́yìn fún pẹ́tirọ́ọ̀lù tí a ti wẹ̀ ní òkèèrè. À ń gbèrò ètìlẹ́yìn ìṣelọ́pọ̀, àtìlẹ́yìn tí a fi ojú sí epo robi tí a ti wẹ̀ níhìn-ín ní Nàìjíríà, kí àwọn ilé-iṣẹ́ wíwẹ̀ epo tó wà nílé lè mú jáde ní ọ̀nà tó dọ́gba síi, mú agbára iṣẹ́ wọn gbòòrò, dá iṣẹ́ sílẹ̀, kí wọ́n sì tà epo ní owó tí àwọn ará Nàìjíríà lè sanwó rẹ̀ dáadáa jù.
Article on X
Ṣé ètò rẹ yóò fipá mú Dangote refinery láti ta epo ní ìsàlẹ̀ iye owó tí wọ́n fi ṣe é?
Rárá. Àwa kò gbèrò láti fipá mú Dangote tàbí èyíkéyìí ilé-iṣẹ́ ìsọ epo ilẹ̀ Nàìjíríà mìíràn láti ta ọjà ní ìsàlẹ̀ iye tí ó ná wọn. Àbá wa ni láti ṣètìlẹ́yìn fún ìmújáde oníléwá, dín iye owó epo robi tí ń wọlé sí àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọ epo ilẹ̀ Nàìjíríà kù, àti láti dáàbò bo èrè tí ó bójú mu fún àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọ epo, kí ìdínkù nínú iye owó ìmújáde lè yọrí sí ìdínkù iye owó fún àwọn ará Nàìjíríà.
Article on X
O ti dámọ̀ràn owó ìrànlọ́wọ́ (subsidy) fún epo tí a ti túnṣe ládùúgbò. Báwo gan-an ni èyí yóò ṣe mú kí epo rọrùn mọ́ àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Èyí ni bí yóò ṣe rí: Èmi yóò mú kí epo robi tí ń wọ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo ní Nàìjíríà din owó, nípasẹ̀ ètò ìrànlọ́wọ́ tí a ti ṣètò ààlà rẹ̀ tí a sì ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ òmìnira. Epo tí a gbe wọlé kò ní yẹ fún èyí - epo tí a tún ṣe níbí nìkan ni yóò yẹ. Nígbà tí iye owó epo robi náà bá dín kù, iye owó ṣíṣe epo náà yóò dín kù pẹ̀lú, àti pé ìfipamọ́ owó yẹn ní láti dé ọ̀dọ̀ rẹ níbi tí o ti ń ra epo, kì í ṣe kí ó kàn wà lọ́dọ̀ ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo nìkan. Láti May 29, 2027, èmi yóò fi èyí sí ipò pẹ̀lú ààlà ìnáwó tí a dá kalẹ̀, ìfọwọ́sí Àpéjọ Orílẹ̀-èdè àti àyẹ̀wò òmìnira, kí o bá à lè rí gan-an bí owó náà ṣe ń lọ àti ohun tí ó ń rà fún ọ.
Article on X
Kí ni yóò dá a dúró kí ìtèsíwájú owó-ìrànlọ́wọ́ tí o dábàá má bàa di ètò ìrànlọ́wọ́ mìíràn tí ìjọba kò lè ṣètìlẹ́yìn fún?
Ohun tó ń dí èyí lọ́wọ́ láti má ṣe di ẹrù ìrànwọ́-owó tí kò ní òpin rọrùn: a kọ́ ọ pẹ̀lú àwọn ààlà láti ìbẹ̀rẹ̀, a kò fi sílẹ̀ láti dàgbà láìsí ìdíwọ̀n. Ó wá pẹ̀lú ààlà ìnáwó gidi, ìwọ̀n ìrànwọ́ tó pọ̀ jùlọ fún bárélì kọ̀ọ̀kan, àti ìlànà ìparí tó ṣe kedere tí yóò máa yọ ìrànwọ́-owó náà kúrò díẹ̀díẹ̀ bí ìsọdimímọ̀ epo nílé ṣe ń pàdé 100% ti ohun tí orílẹ̀-èdè nílò, bí owó ilẹ̀ òkèèrè ṣe ń dúró ṣinṣin, àti bí owó-wíwọlé àwọn aráàlú ṣe ń pọ̀ sí i. Owó kìí jáde àyàfi lórí iye epo tí a ti fi rí daju pé ó jáde gan-an, tí a fi ẹ̀rọ oníṣirò dígítà díwọ̀n ní ẹnu-ọ̀nà àwọn ilé-iṣẹ́ ìsọdimímọ̀, pẹ̀lú ìṣàwárí oníṣirò láti ìgbà tí epo ṣúṣú bá wọlé títí dé ìgbà tí epo tí a ti sọ di mímọ́ bá jáde, kí ó má bà sí àyè fún ìjẹ́rìí irọ́ tàbí ìfásè epo ní àṣírí. Lóṣooṣù, àwọn ìpín epo ṣúṣú, àwọn ohun tí a ti sọ di mímọ́, àti àwọn owó ìrànwọ́ tí a ti sanwó ni a ó máa tẹ̀ jáde sórí pọ́tà́lì gbangba, tí àwọn oníṣèwádìí òmìnira yóò fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀, àti pẹ̀lú ìyà gidi fún ìyapa owó lọ́nà àìtọ́ tàbí jíjẹ́ ẹ̀tàn. Báyìí ni a ó ṣe rí i dájú pé ìrànwọ́ ìjọba dúró ní ìwọ̀n tí a lè fi owó náà jáde, tí ó sì jẹ́ òtítọ́, kì í ṣe ìjafara tí àwọn ará Nàìjíríà kò lè rí tàbí ṣàkóso.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa rí i dájú pé ìrànlọ́wọ́ owó náà ní tòótọ́ dín iye owó epo tí a ń rà kù, dípò kí ó kàn dín iye owó tí ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo náà ń ná láti ṣe iṣẹ́ rẹ̀?
Mo máa rí i dájú pé ìfowópamọ́ náà dé ọ̀dọ̀ rẹ, kì í ṣe sí ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo nìkan, nípa sísanwó ìrànlọ́wọ́ owó yìí lórí àwọn ọjà tí a ti fi ẹ̀rí rinlẹ̀ nìkan. Àwọn ìsanwó yóò so mọ́ iye tí a wọ̀n nípasẹ̀ àwọn mítà oni-nọ́mbà ní ẹnu-ọ̀nà ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo, pẹ̀lú ìṣàwárí ẹ̀wọ̀n ìpèsè láti dá àwọn ẹ̀tàn àti jíjà epo dúró. Yóò sì jẹ́ ìròyìn gbogbogbò ní oṣooṣù nípa pínpín epo robi, àwọn ọjà tí a ti tún ṣe àti àwọn ìsanwó ìrànlọ́wọ́ owó lórí pátákó ìkànnì tí ó ṣí sílẹ̀, kí ìwọ bá a lè rí ibi tí owó náà ti ń lọ. Àti nítorí pé ìrànlọ́wọ́ owó yìí jẹ́ fún iṣelọ́pọ̀, kì í ṣe fún agbewọ̀ wá láti ìta, ìlànà náà fúnra rẹ̀ ní àfojúsùn láti dín iye tí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo ní orílẹ̀-èdè náà ń ná láti ṣe epo kù, kí wọ́n bá a lè ta á fún ọ ní owó tí ìwọ lè san dáadáa, kì í ṣe kí wọ́n kàn fi ìyàtọ̀ náà pamọ́ gẹ́gẹ́ bí èrè àfikún.
Article on X
Kí ni ètò ìrànwọ́ owó ìmújáde yín àti báwo ni yóò ṣe dín iye owó kù fún àwọn ará ìlú?
Awoṣe ìrànwọ́ ìmújáde mi ń dáàbò bo ìwàláàyè-iṣẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo nígbà tí ó ń dín iye owó tí a fi ń ṣe epo ní Nàìjíríà kù. Ó ń dáhùn ìdààmú náà pé ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo kò gbọ́dọ̀ ru ẹrù owó tí a fi agbára gbé kalẹ̀ láìbọ́gbọ́n mu, ó sì tún ń dáhùn ìdààmú rẹ nípa iye owó tí kò ṣeé fararọ̀ ti epo, ìrìnnà, oúnjẹ àti ṣíṣe òwò. Èrò tí ó wà níwájú orílẹ̀-èdè náà rọrùn: tẹ̀síwájú pẹ̀lú ètò kan níbi tí ìwọ yóò ti máa san owó púpọ̀ sí i tí ìjọba sì máa ń ṣàlàyé ìjìyà rẹ nìkan, tàbí kí a yí padà sí àwòṣe ìmújáde kan tí ó mọ̀ọ́mọ̀ dín iye owó kù tí ó sì ń da owó padà sí àpò rẹ. Mo yan ìmújáde. Mo yan ìtúnṣe epo ní ti Nàìjíríà.
Article on X
Kí ni ìgbékalẹ̀ yín láti mú kí nǹkan din owó fún àwọn ọmọ Nàìjíríà?
Ètò mi ni láti ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àmújáde ní Nàìjíríà, kì í ṣe fún gbígbé ọjà wọlé láti ilẹ̀ òkèèrè. Èyí túmọ̀ sí pé ká máa ṣe àmújáde níhìn-ín, ká máa tún un ṣe (refine) níhìn-ín, àti pé ká máa dá àwọn iṣẹ́ sílẹ̀ níhìn-ín, kí ìwọ lè máa san owó tí ó kéré síi níhìn-ín. Èyí ni àwòṣe ìtìlẹ́yìn àmújáde tí mo ti fi ara mi lélẹ̀ sí, àti pé ó jẹ́ nípa kíkọ́ ohun tí Nàìjíríà nílò láti inú, fún àǹfààní rẹ.
Article on X
Ṣé mímú padà bọ̀ ìrànwọ́ owó epo (fuel subsidy) yóò mú ìnira ọrọ̀-ajé àti òṣì burú sí i dípò kí ó ràn àwọn ọmọ Nàìjíríà lọ́wọ́?
Lórí fúẹ́lì sọ́bù (fuel subsidy), mo ti ṣe àlàyé ipò tí mo dúró sí ní kedere: Èmi yóò dá a padà, ṣùgbọ́n kì í ṣe kí Nàìjíríà kí ó máa bá a nìṣó ní sísan owó fún fúẹ́lì tí a kó wọlé láti òkèèrè. Mo ń dá a padà kí àwọn ará Nàìjíríà lè máa ṣe fúẹ́lì tí ó pọ̀ sí i ní ilé, kí wọ́n sanwó díẹ̀, kí wọ́n sì mú owó tí ó pọ̀ sí i wà ní àpò wọn. Èyí ni ìyàtọ̀ láàrín sọ́bù fún ọjà tí a kó wọlé àti sọ́bù fún ìṣelọ́pọ̀. Gẹ́gẹ́ bí mo ṣe fẹ́ sọ́bù fún adáṣẹ̀ bàtà kan ní Aba láti dín iye owó rẹ̀ kù kí ó sì lè máa tà bàtà pẹ̀lú owó kékeré, dípò kí a ná owó gbogbo ènìyàn láti fi din iye bàtà tí a kó wọlé láti òkèèrè kù lọ́nà àdáyébá, bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni èmi yóò ṣe sọ́bù crude oil tí a ti rọ́ ní Nàìjíríà kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìrọ́epo wa lè máa ṣe é pẹ̀lú iye owó kékeré kí ẹ̀yin náà kí ó lè sanwó díẹ̀.
Èyí ṣe pàtàkì sí mi jù. Mo fẹ́ kí owó ọkọ̀ ìrìnàjò yín kí ó dín kù. Mo fẹ́ kí owó tí a óò ná láti kó oúnjẹ láti oko wá sí ọjà kí ó dín kù. Mo fẹ́ kí oníṣòwò máa ná owó díẹ̀, bẹ́ẹ̀ sì ni fún olùṣa irun, oníṣọ́nà aṣọ, oníṣẹ́ wẹ́ọ̀dà, àti oníṣòwò kékeré kí wọ́n lè ná owó díẹ̀ lórí agbára (energy).
Èmi yóò dá a padà gẹ́gẹ́ bí sọ́bù tààràtà, nítorí mo fẹ́ kí agbára rírà padà sí ọwọ́ yín. Mo fẹ́ kí owó oṣù yín padà ní iye tí ó ní. Mo fẹ́ kí àwọn àgbẹ̀ lè kó àwọn ọjà wọn láìjẹ́ kí ìrìnàjò kí ó gbé èrè wọn mì. Mo fẹ́ kí àwọn ìdílé lè fi oúnjẹ kún apẹ̀rẹ̀ wọn láìjẹ́ kí wọ́n sọ àpò wọn di òfo. Mo fẹ́ kí àwọn iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ lè máa ṣe, kí wọ́n lè gba àwọn òṣìṣẹ́ níṣẹ́, kí wọ́n sì máa gòkè àgbà.
Tí fúẹ́lì bá ga, ìrìnàjò yóò ga. Tí ìrìnàjò bá ga, oúnjẹ yóò ga. Tí oúnjẹ bá ga, àwọn ìdílé yóò jìyà. Mo ti pinnu láti já ẹ̀wọ̀n yìí.
Àwọn orísun:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1798409081620779419, 2024-06-05 (Post on X)
"President Bola Tinubu, at his inauguration on May 29, 2023, announced the abolishment of the subsidy on PMS, popularly known as fuel. Ever since, it has been…"
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1798420836283519275, 2024-06-05 (Post on X)
"President Bola Tinubu, at his inauguration on May 29, 2023, announced the abolishment of the subsidy on PMS, popularly known as fuel. Ever since, it has been…"
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2098476924813115799, 2026-09-11 (Post on X)
"My dear Francis, thank you for taking the time to truly understand what I am proposing. That means a great deal to me. I am not restoring subsidy so that Nig…"
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2092352657570599192, 2026-08-25 (Post on X)
"On the question of subsidy, my position has not changed and will not change: I will restore it! A nation as blessed as ours has no business abandoning its ci…"
This response was translated by a machine from English and has not yet been reviewed by a translator.
Post on X
Kí ni o ń dábàá láti ṣe nípa iye owó oúnjẹ àti epo tó ga ní Nàìjíríà?
Mo gbàgbọ́ pé a gbọ́dọ̀ dojúkọ iye owó epo, ìrìnnà àti oúnjẹ tí ó ga ní tààràtà. Ìdí nìyí tí mo fi gbé ìmọ̀ràn ìrànwọ́-owó fún iṣẹ́-àmúṣẹ́dá kalẹ̀, tí a ṣe láti dá àǹfàní rírí-owó padà sí àárín-gbùngbùn ìlànà ọrọ̀-ajé. Mo rí èyí gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì nítorí pé àjálù iye ìgbé ayé tí ó ga kì í ṣe pé ó ń ṣòfò àpò àwọn òbí lásán, ó ti ń hàn ní báyìí gẹ́gẹ́ bí ewu sí ìdàgbàsókè ara àti ọjọ́ ọ̀la àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ọmọdé ní Nàìjíríà.
Article on X
Báwo ni àìjẹunrekánú àwọn ọmọdé ṣe burú tó ní Nàìjíríà lọ́wọ́lọ́wọ́?
Àwọn nọ́mbà náà ń dani láàmú gidigidi. 41.1 pàtàkì ọgọ́rùn-ún àwọn ọmọ Nàìjíríà tí kò tíì pé ọmọ ọdún márùn-ún ní àìdàgbàsókè (stunted), 19.2 pàtàkì ọgọ́rùn-ún sì ní àìdàgbàsókè tó burú jáì. Ní North-West, ìwọ̀n àìdàgbàsókè gòkè dé 58.2 pàtàkì ọgọ́rùn-ún. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 2,000,000 ọmọdé ló ń jìyà àìjẹunrekánú tó le gan-an, síbẹ̀ bí méjì péré nínú mẹ́wàá wọn ló ń gba ìtọ́jú.
Article on X
Kí ni èrò rẹ nípa bí iye owó oúnjẹ ṣe ń gòkè lọ ní Nàìjíríà?
Mo rí èyí gẹ́gẹ́ bí ojú tí ó bàjẹ́ jùlọ nínú ìṣòro iye-ìyè-gbígbé. Lẹ́yìn gbogbo iye-nọ́mbà ni ìyá ọmọ Nigeria kan tí ń jìjàkadì láti pinnu ohun tí àwọn ọmọ rẹ̀ lè jẹ, iye tí wọ́n lè jẹ àti bí wọ́n ṣe lè máa jẹ nígbà gbogbo. Ọmọdé kò lóye àwọn nọ́mbà afikún-owó. Ọmọdé mọ̀ kìkì bóyá oúnjẹ wà lórí tábìlì. Nígbà tí oúnjẹ oníjẹẹmu bá ti kọjá agbára àwọn ìdílé mílíọ̀nù bíi mélòó kan láti dé ọ̀dọ̀ wọn, àbájáde rẹ̀ yóò wá farahàn nínú ara àwọn ọmọ wa, pẹ̀lú afikún-owó oúnjẹ tí ó wà ní 19.57 fún ọgọ́rùn-ún báyìí.
Article on X
Ṣé ìlànà oúnjẹ yín ń sọ̀rọ̀ nípa bí àwọn tí ó ní àìsàn ṣe lè ní agbára láti ra oúnjẹ tí ó lérè fún ìlera?
Ìbéèrè yín kan ọkàn ohun tí mo pinnu láti ṣàtúnṣe. Mo ti sọ pé a gbọ́dọ̀ fún àwọn ètò oúnjẹ oníjẹ̀kẹ́jẹ̀kẹ́ fún ìyá àti ọmọ lókun, kí a sì rí i dájú pé owó tí a yà sọ́tọ̀ fún oúnjẹ oníjẹ̀kẹ́jẹ̀kẹ́ ń dé àwọn àgbègbè ní tòótọ́, pẹ̀lú kíkojú àwọn ìnira ọrọ̀-ajé tí ń mú kí oúnjẹ tó péye nira fún àwọn ìdílé tí ń jìjàkadì. Ní ẹ̀gbẹ́ ìmújáde, ètò mi máa fẹ̀ ìrígàtíọ̀n sí i, yóò ràn àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ pẹ̀lú àwọn ohun èlò tí ò wọ́n jù nípasẹ̀ ètò e-wallet tààrà, yóò sì kọ́ ọ̀nà láti oko sí ọjà àti àwọn ibùjókòó tútù láti dín òfò kù kí a sì mú oúnjẹ súnmọ́ àwọn ìdílé. Ohun tí mò ń fojú sọ́nà sí ni láti dín owó oko ọ̀rọ̀ agbára, ìrìnàjò, àti ìmújáde kù kí oúnjẹ oníjẹ̀kẹ́jẹ̀kẹ́ lè di ohun tí ìdílé yín lè rí gbà ní tòótọ́.
Article on X
Báwo ni ètò yín ṣe máa yanjú ipa tí iye epo rọ̀bì gíga ń ní lórí ìnáwó ilé?
Mo ye mi pé nígbà tí epo bá wọ́n, ohun gbogbo yòókù á máa tẹ̀lé e lọ sókè - gbígbé tòmátì láti oko wá, gbígbé ìrẹsì lọ sí ọjà, gbígbé àwọn ọmọdé lọ sí ilé-ìwé, síṣiṣẹ́ ẹ̀rọ fífún ọkà ní àdúgbò, àti ríná sí ilé-ìtajà kékèké. Lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, inawo yẹn á dé tábìlì oúnjẹ rẹ gan-an. Ìdí nìyí tí ọ̀rọ̀ bíṣe tó rọrùn fún gbogbo ènìyàn (affordability) fi wà ní àárín gbùngbùn ètò-ọrọ̀ ajé mi. Mo kọ̀ láti gba ìmòye kan níbi tí ìjọba yóò kàn máa wo bí owó ṣe ń ga sí i, kí ó sì sọ fún ọ pé kí o fara dà á.
Article on X
Ṣé ẹ ń gbèrò láti padà mú ètò ìrànwọ́ owó epo rọ̀bì àtijọ́ wá?
Rárá. Ohun tí mo dámọ̀ràn jẹ́ ìrànwọ́ owó fún ìmújáde (production subsidy), kì í ṣe ìpadàbọ̀ sí ìrànwọ́ owó fún epo tí à ń kó wọlé. Ó pèsè ìtìlẹ́yìn amójúútó tí a so mọ́ epo robi tí a ti ṣe ìmúdájú rẹ̀ ní ti orílẹ̀-èdè, a sì ti fi òpin sí i, ìṣúná owó rẹ̀ sì jẹ́ gbangba, a sì ń ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ lọ́nà òmìnira.
Article on X
Ṣé o fọwọ́sí pípa dà bọ̀ ìrànlọ́wọ́ owó epo (fuel subsidy)?
Kì í ṣe ní ọ̀nà àtijọ́. Àbá tí mo ní jẹ́ ìrànwọ́-owó fún iṣẹ́-ìṣèlọ́po, tí ó yàtọ̀ sí ìrànwọ́-owó fún ẹ̀rọ tí a kò wọlé. Ó kan epo tí a ṣe ní Nigeria nìkan - bí o kò bá ṣe iṣẹ́-ìṣèlọ́po níhìn-ín, ìwọ kò yẹ. Ìrànwọ́-owó náà ń tẹ̀lé bẹ́rẹ́ẹ̀lì tí a ṣe ní Nigeria, pẹ̀lú ète láti dín iye owó iṣẹ́-ìṣèlọ́po inú ilé kù kí àǹfààní náà lè dé ọ̀dọ̀ rẹ gẹ́gẹ́ bí oníbàárà ọmọ Nigeria.
Article on X
Báwo ni dídín owó epo kù yóò ṣe ràn àwọn bíi àgbẹ̀ àti oníṣòwò lọ́wọ́?
Owó tí a ń ná lórí agbára àti ọkọ̀ ìrìnnà ń kan iṣẹ́ àgbẹ̀, iṣẹ́ ìmújáde, ìgbésẹ́-ẹrù, ọjà, àti ìnáwó ilé ní gbogbo gbòò, nítorí náà, àbá mi lórí ìrànlọ́wọ́ owó fún iṣẹ́ àgbéjáde jẹ́ ara ètò gbígbòòrò tí a fi ń mú kí ohun gbogbo wà ní owó tí ènìyàn lè rà, kì í ṣe ìlànà epo nìkan. Mo fẹ́ kí àgbẹ̀ máa ná owó díẹ̀ láti gbé èso-oko rẹ̀ lọ sí ọjà, kí oníṣòwò máa ná owó díẹ̀ láti gbé ọjà rẹ̀ kiri, àti kí awakọ̀ bọ́sì máa ná owó díẹ̀ lórí epo. Mo fẹ́ kí àwọn òbí ní owó tó kù lọ́wọ́ lẹ́yìn ọkọ̀ ìrìnnà kí wọ́n lè fi rí oúnjẹ tó dára sórí tábìlì wọn.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín iye owó epo kù?
Ètò mi jẹ́ Àwòṣe Ìrànlọ́wọ́ Ìmúṣelọ́pọ̀, kì í ṣe ìrànlọ́wọ́ ọjà tí a kó wọlé: tí o kò bá ṣàtúnṣe epo ní Nàìjíríà, o kò yẹ. Èmi yóò dín iye owó epo tí a ń pèsè fún àwọn ilé-iṣẹ́ àtúnṣe epo nínú ilẹ̀ wa kù, nípasẹ̀ ètò tí ó ṣe kedere, tí ó ní òpin, tí a sì ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lọ́nà òmìnira, tí a óò ṣe inawo rẹ̀ láti inú títà epo ìlú wa, pẹ̀lú ìdarí ìjì-owó nípasẹ̀ àwọn ohun ìṣúra ìdúróṣinṣin owó ìpínlẹ̀. Dídín iye owó àtúnṣe epo kù túmọ̀ sí pé owó epo yóò dín kù fún ọ. Ṣe iṣẹ́ níbí, ṣe àtúnṣe níbí, san owó tí ó kéré, kí owó ọkọ̀ akérò bàa dín kù, kí iye owó gbígbe oúnjẹ kiri lọ sílẹ̀, kí ìwọ sì lè pa èyí tí o ní jọ.
Article on X
Kí ni ẹ̀yin yóò ṣe nípa àwọn ọmọdé tí ebi ń pa àti àwọn ìdílé tí kò lè ra oúnjẹ?
A kò lè kọ́ orílẹ̀-èdè alágbára lé orí òkú ọmọ tí ebi ń pa, a kò sì lè ṣe ayẹyẹ àwọn ìṣirò ọrọ̀-ajé nígbà tí àwọn ìyá ń dín iye oúnjẹ tí wọ́n ń jẹ kù. Mo pinnu láti faagun ìtọ́jú fún àwọn ọmọdé tí àìjẹunrekánú ti pa lára wọn jẹ gidigidi, láti fún àwọn ètò oúnjẹ oníjẹẹmúnu fún ìyá àti ọmọ lókun, àti láti rí i dájú pé owó tí a yà sọ́tọ̀ fún ọ̀rọ̀ ìjẹunrekánú ń ká dé ọ̀dọ̀ àwọn agbègbè ní ti gidi. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí, màá kojú àwọn ìfúnpá ọrọ̀-ajé tí ń mú kí oúnjẹ tó péye nira fún àwọn ìdílé tí ń jìjàkadi, kí ìdílé rẹ lè ní ìmí-fẹ̀ẹ́ gidi padà.
Article on X
Kí ni ìgbèrò yín láti mú kí ìgbésí ayé wọ́n fún àwọn ọmọ Nàìjíríà lásán?
Góńgó mi ṣe kedere: láti dín iye owó agbára (energy) kù, dín iye owó ọkọ̀ àti ìṣelọ́pọ̀ kù, mú ìṣelọ́pọ̀ Nàìjíríà lágbára, àti láti mú agbára rírà padà bọ̀ sípò. Ìlànà ọrọ̀-ajé gbọ́dọ̀ dáhùn ìbéèrè tí ó rọrùn: ṣé o lè ní agbára láti gbé ìgbésí ayé? Báyìí ni màá ṣe tún fún àwọn ìdílé àyè láti mí síi tí màá sì mú kí ìgbésí ayé wọlé lọ́nà tí ó bójú mu.
Article on X
Kí ni ẹ ó ṣe fún àwọn ọmọdé láti ìdílé tó jẹ́ òtòṣì gan-an tí kò lè náwó ilé-ìwé, oúnjẹ, tàbí ìtọ́jú ìlera?
Emi kò ní dúró jẹ́ẹ́ wò nígbà tí ebi àti ipò òṣì bá ń pinnu ọjọ́ ọ̀la ọmọdé. Mo pinnu láti mú ìtọ́jú wèrè fún àwọn ọmọdé tí àìjẹunrekánú ti bá le gbòrò sí i, mú àwọn ètò oúnjẹ oníjẹ̀dídí fún ìyá àti ọmọ lágbára, àti láti rí i dájú pé owó tí a yà sọ́tọ̀ fún oúnjẹ oníjẹ̀dídí dé ọ̀dọ̀ àwọn àgbègbè ní tòótọ́. Fún àwọn ọmọdé tí ọjọ́ orí wọn ń bá ilé-ìwé mu láti inú ìdílé tí kò lówó, ìjọba mi yóò pèsè sikólásíìpù, ìrànwọ́ owó, àti ọrẹ-owó tí a kò ní san padà, yóò dárí gbogbo gbèsè awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ jì, àti láti dín iye owó ẹ̀kọ́ gíga kalẹ̀ tààràtà fún àwọn ìdílé tí owó wọn kéré. Lábẹ́ gbogbo èyí ni góńgó mi tí ó gbòòrò: láti dín iye owó agbára iná, ọkọ̀ ìrìnnà, àti iṣẹ́ àgbéjáde kalẹ̀, kí àwọn ìdílé lè ní ìyè àti ọ̀fẹ́ padà.
Article on X
Báwo ni ẹ ó ṣe mú kí ẹ̀kọ́ wọnjò fún àwọn ìdílé tí kò lówó, kí ẹ sì mú ipò ìgbé ayé wọn sunwọ̀n sí i?
Mo gbọ́ ẹ. Mo mọ ohun tí ó jẹ́ láti máa wo àwọn òbí rẹ bí wọ́n ṣe ń jà kí wọ́n sì síbẹ̀ má rí ìgbésí ayé tí wọ́n jà kí ìwọ lè ní. Ìjàkadì náà jẹ́ òótọ́, àti pé ìyẹn gan an ni mo dúró ti ń tako.
Lórí ẹ̀kọ́, mo fẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ ọmọ Nàìjíríà bí ìwọ ní ìtàn tí ó yàtọ̀. Mo ti ṣe àtúnyẹ̀wò ìlànà awin akẹ́kọ̀ọ́ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́, nítorí mo gbàgbọ́ pé ẹ̀kọ́ kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òkìtì gbèsè tí ó so kọ́ ọjọ́ ọ̀la rẹ. Ọ̀nà tí mo gbà ni láti dín iye owó tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ fúnra rẹ̀ kù, àti lẹ́yìn àtúnyẹ̀wò, láti pèsè ìdáríjì fún àwọn gbèsè akẹ́kọ̀ọ́ tí ó bá yẹ, kí o lè parí ẹ̀kọ́ pẹ̀lú ìrètí dípò ẹrù ìsanwó. Àdánwò tòótọ́ fún ìlànà ẹ̀kọ́ èyíkéyìí ni bóyá ìdílé kan lè kọ́ àwọn ọmọ wọn láì ní kí a tì wọ́n sínú gbèsè kìkì láti jẹ́ kí wọ́n lè wà ní ilé-ìwé. Ẹ̀kọ́ gbọ́dọ̀ ṣí àwọn ìlẹ̀kùn sílẹ̀ fún ọ, kì í ṣe kí ó fi ọjọ́ ọ̀la rẹ sí àwìn.
Lórí ìbéèrè gbígbòòrò bóyá ìgbésí ayé lè yí padà rárá, èyí ni ohun tí mo ti sọ: ọ̀rọ̀ náà kì í ṣe ti èmi, bí kò ṣe bóyá àwọn ọmọ Nàìjíríà lè ṣì ní agbára láti wà láààyè. Mo ti tẹnu mọ́ ọn pé, ní orílẹ̀-èdè tí ń ṣe epo róbà, epo kò gbọ́dọ̀ di ohun ìgbádùn, àti pé àdánwò tòótọ́ fún ìlànà ọrọ̀ ajé èyíkéyìí ni bóyá àwọn ará ìlú lásán, àwọn bí àwọn òbí rẹ, lè san owó ọkọ̀, oúnjẹ, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera àti ìgbésí ayé tí ó yẹ. Ìyẹn ni ìdíwọ̀n tí mo dì mọ́ra mi.
Mo ti ṣe ìfarabalẹ̀ láti fi ìlànà ìmújáde, ààbò àti agbára ìnáwó rọ́pò ìlànà ìjìyà. Fún èmi, agbára ìnáwó túmọ̀ sí ọkọ̀ tí ó din owó, ìtẹ̀pọ́nkò tí ó dín kù lórí owó oúnjẹ, iye owó agbára tí ó rọrùn láti rí gbà, agbára rírà tí ó lágbára sí i, àti ọrọ̀ ajé kan tí owó-wíwọlé àwọn ará ìlú lásán lè tún pàdé àwọn ohun tí ó ṣe pàtàkì fún ìgbésí ayé ojoojúmọ́. Àwọn ìbéèrè tí mo máa ń bi ìjọba èyíkéyìí, tí màá sì bi ara mi náà, rọrùn: kín ni iye owó náà níye lórí, kín ni ó ti sèsè jíṣẹ́, àti bóyá àwọn ọmọ Nàìjíríà ti wà ní ipò tí ó dára jù lọ ní ti gidi.
Mo tún ti tẹnu mọ́ ìṣípayá, nítorí àwọn ènìyàn yẹ kí wọ́n mọ ibi tí owó ń lọ. Mo ti pè fún ìṣọ̀kan àwọn nọ́mbà Àkáǹtì Àpapọ̀, ìṣípayá kíkún ní àyíká àwọn ìyọ̀nda owó-orí, àti àkọsílẹ̀ tí ó ṣe kedere nípa ohun tí àwọn ọmọ Nàìjíríà ti rí gbà ní ti gidi láti inú owó tí ìjọba sọ pé a ti kó jọ fún àǹfààní wọn. Ìbéèrè náà fún ìwé-ìṣirò gbangba jẹ́ apá kan ìdíwọ̀n kan náà tí mo dì mọ́ra fún ètò èyíkéyìí tí mo bá gbé jáde, títí kan ìrànlọ́wọ́ tí a ti díwọ̀n, tí a sì ṣe ìṣúnáówó rẹ̀ pẹ̀lú ìṣípayá, tí mo ti gbé kalẹ̀ lórí agbára àti ìmújáde.
Article on X
Kí ni ìhùwàpadà rẹ sí ìròyìn náà pé 37 ọmọ Nigeria kú nínú àtìmọ́lé ìjọba?
Nígèríà mẹ́tàdínlógójì (37) ni wọ́n mú láàyè sí ìhámọ́ ìjọba, àwọn ìdílé mẹ́tàdínlógójì (37) sì gba òkú padà. Mo ti sọ pé a kò gbọ́dọ̀ jẹ́ kí Ààrẹ Tinubu, Mínísítà Dele Alake, àti Mínísítà Olubunmi Tunji-Ojo fi ìkéde èké fi ara pamọ́ tàbí kí wọ́n fi àwọn òṣìṣẹ́ kékeré rúbọ láti dáàbò bo àwọn tó wà lókè. Ìdádúró iṣẹ́ kò tó. Orílẹ̀-èdè náà yẹ fún òtítọ́, ìṣírò àti ìdájọ́ òdodo. Ìjọba gbọ́dọ̀ dáhùn ìbéèrè kan tó rọrùn ṣùgbọ́n tó burú jáì: báwo ni Nígèríà mẹ́tàdínlógójì (37) ṣe kú lẹ́yìn tí ìjọba mú wọn tí ó sì gba ojúṣe ààbò wọn?
Article on X
Kí ni ìwọ ní láti sọ nípa àwọn ará Nàìjíríà 37 tí wọ́n kú nígbà tí wọ́n wà lọ́wọ́ ìjọba?
Ọgbọ̀n-ó-lé-méje àwọn ọmọ Nàìjíríà, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn jẹ́ ọ̀dọ́langba, wọ inú àhámọ́ ìjọba lọ ní àyè, wọ́n sì jáde ní òkú. Kì í ṣe Boko Haram ni ó pa wọ́n, kì í ṣe àwọn ọlọ́ṣà, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe lórí pápá ogun kankan. Wọ́n kú lẹ́yìn tí àwọn aṣojú ìjọba ti mú wọn, tí wọ́n kó wọn lọ, tí wọ́n sì tì wọ́n mọ́lé. Nígbà tí ìjọba bá gba òmìnira ẹnìkan, ó ti gba ojúṣe ààbò wọn lọ́wọ́, ó sì gbọ́dọ̀ ṣe ìṣírò fún gbogbo ẹ̀mí tí ó bá sọnù. Ní ọdún 2014, ó kéré tán àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà 16 kú nínú ìjàmbá ìgbanisíṣẹ́ ẹ̀ka ìṣíwájú-ìṣílọ, a sì ṣe ìwádìí àti ìfisun sí mínísítà tí ó ń bójútó iṣẹ́ náà. Mo gbàgbọ́ pé kò yẹ kí ìlànà yàtọ̀ síbẹ̀ lónìí.
Article on X
Kí ni ẹ rò pé ó yẹ kí ó ṣẹlẹ̀ nípa àwọn ìròyìn pé àwọn ọmọ Nàìjíríà 37 kú ní àhámọ́ NSCDC lẹ́yìn iṣẹ́ ìgbógun ti ìwakùsà aláìlófin?
Mo gbagbọ pe ẹsun yẹn nílò ìwádìí ọdaràn kíákíá àti òmìnira. A kò lè yanjú rẹ̀ nípasẹ̀ ìwádìí inú ilé níbi tí àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ti ń ṣe ìwádìí lórí àwọn aṣojú ìjọba tí wọ́n sì ń fi àwọn àbájáde tí ìjọba fọwọ́ sí jáde. Olubunmi Tunji-Ojo, tí ó ń bójú tó NSCDC, ní àwọn ìbéèrè tààrà láti dáhùn nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀ nínú àbójútó ilé-iṣẹ́ yẹn. Dele Alake pẹ̀lú gbọ́dọ̀ ṣe àkáǹtì fún àwọn iṣẹ́ àmúṣẹ ní ẹ̀ka tí ó ń bójú tó, nítorí nígbà tí ènìyàn 37 bá kú lọ́nà yìí, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kì í ṣe àìṣojúsàájú - ó jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ ojúṣe.
Article on X
Kí ni ẹ rò nípa ikú 37 tí ó ṣẹlẹ̀ lábẹ́ ìkáwọ́ ìjọba?
Ààrẹ Tinubu ni ó ru ojúṣe gíga jùlọ fún bí ìjọba rẹ̀ ṣe ń ṣiṣẹ́, kò sì lè hùwà bí olùwòran nígbà tí ìjàmbá bá ṣẹlẹ̀. Ojúṣe náà dópin sí orí tábìlì rẹ̀, àti pé ikú 37 ènìyàn tí a kò ṣe àlàyé rẹ̀ kò lè jẹ́ ohun tí a óò fi fún ẹlòmíràn rù. Dídá àwọn ọ̀gá mélòó kan dúró kì í ṣe ìdájọ́ òdodo. Àwọn ọ̀gá kékeré kò gbọ́dọ̀ di ọ̀dọ́-àgùtàn ìrúbọ nígbà tí àwọn tí wọ́n fọwọ́ sí i, tí wọ́n bojútó o, tí wọ́n sì ṣàkóso iṣẹ́ náà bọ́ lọ́wọ́ ìwádìí. Ní èyíkéyìí ìjọba tiwa-n-tiwa tí ó
Article on X
Kí ni ẹ rò pé ó yẹ kí ó ṣẹlẹ̀ sí àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tó jẹ́ ọ̀dọ̀ fún ikú àwọn tí wọ́n mú nítorí ìwakùsà tí kò bófin mu?
Mo gbàgbọ́ pé a gbọ́dọ̀ dá gbogbo ọ̀gá tó kópa nínú mímú, gbígbé àti dídaṣẹ́hìn àwọn ọmọ Nigeria wọ̀nyí mọ̀, kí wọ́n dá wọn dúró lẹ́nu iṣẹ́, kí wọ́n sì gbé wọn kalẹ̀ fún ìwádìí ọ̀daràn tí kò ní ìbátan pẹ̀lú ìjọba. Ìwádìí náà gbọ́dọ̀ ṣe àlàyé pípé lórí gbogbo ẹ̀wọ̀n àṣẹ: ẹni tó fọwọ́ sí iṣẹ́ náà, ẹni tó pàṣẹ fún ìmúni, iye èèyàn tí a tì sí inú sẹ́ẹ̀lì, àti ẹni tí ó ní ẹrù iṣẹ́ ìtọ́jú wọn. A gbọ́dọ̀ dojú ìjà kọ ìwakùsà tí kò bófin mu pẹ̀lú ìlọsíwájú, ṣùgbọ́n ẹ̀sùn kìí ṣe ìdájọ́ ikú, àti pé ìhámọ́ra ìjọba kò gbọ́dọ̀ di ẹnu-ọ̀nà tó lọ sí ilé ìtọ́jú òkú.
Article on X
Kí ni o fẹ́ kí a ṣe nípa ikú àwọn ọlọ́pàá tí a mú?
Mo fẹ́ ìwádìí tí ó pé kúnrẹ́rẹ́ tí ó sì jẹ́ òótọ́. Ó gbọ́dọ̀ fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ nígbà tí àwọn tí a mú ní àtìmọ́lé kọ́kọ́ fi àmì ìnira hàn, ẹni tí a sọ fún, ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn wo ni a fi fún wọn, àti ìdí gidi tí ó fa ikú olúkúlùkù, pẹ̀lú ohun tí Dele Alake àti Olubunmi Tunji-Ojo mọ̀ àti ohun tí wọ́n ṣe. Gbogbo àkọsílẹ̀, ìwé àkọọ́lẹ̀, ìròyìn ìṣègùn àti fídíò gbọ́dọ̀ wà ní ààbò ní báyìí, pẹ̀lú àyẹ̀wò òkú (autopsy) òmìnira àti àwọn ìdílé tí a óò dá lágbàjọ. Àwọn ohun tí a rí gbọ́dọ̀ wá sí gbangba, ẹnikẹ́ni tí ó bá jẹ̀bi gbọ́dọ̀ dojú kọ òfin, ipò tí ó wà tí ó bá wà. Ìwádìí tí ìjọba ń darí tí a pète fún ìdẹ̀kun ìbínú nìkan yóò jẹ́ ìbòjú-bòjú, kì í ṣe ìṣírò ìgbésẹ̀.
Article on X
Kí ni ìwọ yóò ṣe láti dá ìrìbọmi ìdìbò àti ìpalára tí àwọn ìlànà Tinubu ń fà dúró?
Lori ìdìbò, ọ̀rọ̀ mi ti dúró ṣinṣin: ọlọ́pàá, ológun àti INEC jẹ́ ti Nàìjíríà, kì í ṣe ti ẹgbẹ́ òṣèlú kankan. Wọn kì í ṣe ti APC. Ohun tí mo ń béèrè rọrùn, Òfin Ìpínlẹ̀ ṣe ìdánilójú fún gbogbo ọmọ Nàìjíríà òmìnira láti dìbò àti ẹ̀tọ́ láti rí i dájú pé ìbò náà kà, mo sì ń béèrè pé kí a bọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ yìí, ẹ jẹ́ kí àwọn ènìyàn dìbò, ẹ jẹ́ kí ìbò kọ̀ọ̀kan kà.
Lori ìbẹ̀rù náà pé àwọn ìlànà Tinubu ń ná ẹ̀mí àwọn ọmọ Nàìjíríà, mo ti sọ ní kedere pé àìníṣẹ́lówó, ìyà àti àìnírètí tí ìjọba yìí mú gbilẹ̀ ló mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀dọ́ Nàìjíríà wọ inú àwọn ipò eléwu lásán láti lè yè, àti pé èmi kò ní gba pé kí ìjọba ṣe ìwádìí ara rẹ̀ kìkì láti dá ara rẹ̀ láre nígbà tí àwọn aráàlú bá kú ní àtìmọ́lé ìjọba. Mo tún ti sọ pé ó gbọ́dọ̀ jẹ́ pé àwọn ọmọ Nàìjíríà ní òmìnira láti sọ fún Tinubu pé àwọn ìlànà rẹ̀ ń ṣe wọ́n ní ipalára, láìní ìbẹ̀rù pé a óò mú kí wọ́n pòórá. Ìṣírò ìgbọ́wọ́bọ̀, òtítọ́ àti òmìnira láti sọ̀rọ̀ àti láti dìbò ni ohun tí mo dúró fún.
Article on X
Kí ni o ń béèrè fún nípa àwọn ẹni 37 tó jìyà?
Mo ń pe fún òtítọ́. Mo ń pe fún ìṣírò-ohun-ṣíṣe. Mo sì ń béèrè fún ìdájọ́ òdodo fún gbogbo àwọn tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kan tí ó jẹ́ 37.
Article on X
Kí ni o ní láti sọ sí ẹnikẹ́ni tí ó ń gbàdúrà fún ọ láti di ààrẹ ní 2027?
O ṣeun fun àdúrà yín, mo sì gbà wọ́n pẹ̀lú ọpẹ́.
Mo gbàgbọ́ pé Nàìjíríà nílò aṣáájú-ọ̀nà onígboyà, àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè tí ń ṣiṣẹ́ kára, àti ìran kan tí ó pinnu láti mú kí orílẹ̀-èdè yìí ṣiṣẹ́ dáadáa. Mo gbàgbọ́ pé ìran yẹn wà níhìn-ín. Mo gbàgbọ́ pé ìran yẹn ni ẹ̀yin.
Pọ̀ṣọ̀, ẹ jẹ́ kí a dìde. Pọ̀ṣọ̀, ẹ jẹ́ kí a tún un kọ́. Pọ̀ṣọ̀, ẹ jẹ́ kí a sọ ìlérí orílẹ̀-èdè ńlá wa di tuntun.
Kí Ọlọ́run bùkún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, kí Ọlọ́run sì bùkún Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ti Nàìjíríà.
Article on X
Bawo ni yiyọ ìrànwọ́ epo kuro ṣe kan àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Mo ti sọ pé a mú ìrànwọ́ owó kúrò pẹ̀lú ọ̀rọ̀ aṣolùfọwọ́sowọ́pọ̀, kì í ṣe ìlànà. Kò sí ètò tí ó ṣeé gbára lé fún ìwẹ́ epo nílé, ọkọ̀ ìrìnàjò ọ̀pọ̀ ènìyàn, ìdáàbòbò owó oṣù, tàbí fún àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn oníṣòwò kékeré tí wọ́n gbára lé agbára ìná tí ó rọrùn láti rà. Mo kìlọ̀ pé ọ̀nà yìí yóò ba agbára rírà jẹ́, yóò sì mú kí owó ọkọ̀ ìrìnàjò pọ̀ sí i, yóò sì mú kí ìgbòkègbodò owó oúnjẹ burú sí i, tí yóò sì ti ọ̀pọ̀ àwọn ará Nàìjíríà síi sínú òṣì.
Article on X
Kí ni ìwádìí náà fihàn nípa bí owó epo ṣe ń kan àwọn ènìyàn ní onírúurú apá orílẹ̀-èdè náà?
Ìwádìí kan tí mo tẹnumọ́ rí i pé epo rọ̀bì ni ohun tó ń dààmú jùlọ fún 32.4 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn èèyàn tó wà ní agbègbè ìgbèríko, ní ìfiwéra pẹ̀lú 11.7 nínú ọgọ́rùn-ún ní agbègbè ìlú ńlá. Ó tún jẹ́ ìdààmú tó ga jùlọ ní Gúúsù Ìwọ̀-Oòrùn, ní 30.5 nínú ọgọ́rùn-ún, àti Gúúsù-Gúúsù, ní 29.1 nínú ọgọ́rùn-ún. Èyí fihàn pé ìyà tí iye owó epo tó ga ń fà kan gbogbo àgbègbè, ẹ̀yà, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìṣèlú láì fi ẹnì kankan sílẹ̀.
Article on X
Kí ni o rò pé ojúṣe ìjọba sí àwọn ènìyàn lásán ní àkókò ìnira ọrọ̀-ajé?
Mo gbàgbọ́ pé ìjọba ní ojúṣe láti dáàbò bo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè rẹ̀, mú iṣelọ́pọ̀ ìnú orílẹ̀-èdè lágbára, kí ó sì dáàbò bo àwọn ìdílé tí kò lágbára lọ́wọ́ àwọn ìjì líle nípa ọrọ̀-ajé. Àtúnṣe ọrọ̀-ajé èyíkéyìí tí kò bá mú ìlọsíwájú wá sí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn ti kùnà. Àwọn ọmọ Nàìjíríà kì í jẹ nọ́mbà GDP, òṣìṣẹ́ kò sì lè fi àwọn ìlérí ṣe epo fún ọkọ̀ rẹ̀. Èyí ni ìdíwọ̀n tí mo fi ń díwọ̀n ara mi.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti yanjú ìṣòro ìrànwọ́ epo?
Láti May 29, 2027, Èmi yóò ṣe ìfilọ́lẹ̀ ètò ìrànwọ́ owó ìmújáde tí ó ṣe kedere fún àwọn ọjà epo tí a ti ṣe ìtúnṣe ní Nigeria tí a sì ń tà fún àwọn ará Nigeria. Àwọn ọjà tí a kó wọlé kò ní yẹ. Ètò náà yóò ní ààlà ìnáwó tí a ti pinnu, ìfọwọ́sí láti ọwọ́ National Assembly àti àyẹ̀wò owó tí ó jẹ́ òmìnira. Ète rẹ̀ ni láti dín iye owó epo kù, mú ìmújáde epo nínú ilé Nigeria lágbára, dá àwọn iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ará Nigeria àti láti mú agbára ìnáwó tí a ti parun padà bọ̀ sípò.
Article on X
Ṣé o máa mú ètò ìrànwọ́ epo àtijọ́ padà bọ̀?
Rárá. Ìdásí tí mo gbà níyànjú kì yóò mú ìjọba tó jẹ́ ìbàjẹ́ àti aláìṣe-kedere ti ọjà-ìrànlọ́wọ́ (subsidy) ìgbàanì padà bọ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, yóò gbé ọjà-ìrànlọ́wọ́ ìmújáde (production subsidy) tí ó ṣe kedere kalẹ̀, tí ó so mọ́ àwọn ọjà epo tí a ti túnṣe ní Nàìjíríà tí a sì ta fún àwọn ọmọ Nàìjíríà, pẹ̀lú ààlà ìnáwó tí a ti pinnu, ìfọwọ́sí láti ọ̀dọ̀ National Assembly àti àyẹ̀wò owó tí kò gbára lé ẹnikẹ́ni.
Article on X
Ṣé epo tí a kó wọlé láti òkèèrè yóò yẹ fún sọbìsídì tí o dábàá?
Rárá. Ìrànlọ́wọ́ owó tí mo dábàá yóò kan àwọn ọjà epo tí a ti ṣàtúnṣe (refine) ní Nàìjíríà tí a sì tà fún àwọn ará Nàìjíríà nìkan. Àwọn ọjà tí a kó wọlé kò ní yẹ fún un.
Article on X
Kí ni o ṣe fún àwọn ẹbí àwọn awakùsà tó kú nígbà tí wọ́n wà ní àtìmọ́lé ní Minna?
Mo ṣabẹwo si Minna, mo sì pàdé àwọn ẹbí àti àwọn tó yè bọ́ nínú àwọn tí wọ́n fura sí bí awakùsà olówó ọwọ́ 37 tí wọ́n kú nígbà tí wọ́n wà ní àtìmọ́lé. Mo kéde ìtọrẹ ti ₦20 million láti ṣètìlẹyìn fún àwọn tí wọ́n pàdánù olólùfẹ́ wọn nínú ìjábá yẹn. Mo tún bá Emir ti Minna kẹ́dùn, mo sì ṣabẹwo sí General Ibrahim Babangida nígbà tí mo wà níbẹ̀.
Article on X
Kí ni ọ̀rọ̀ rẹ nípa àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà?
Mo gbàgbọ́ pé Nàìjíríà kò lè dá ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ dúró láìsí fífi ìfọkànsìn ṣe ìdókòwò sí àwọn ọ̀dọ́ rẹ̀. Ìyẹn ní ìtumọ̀ pé àwọn àǹfààní gbọ́dọ̀ gbòòrò síi fún wọn àti láti jẹ́ kí wọ́n lè lépa àwọn ọ̀nà ìgbé ayé tí ó bófin mu tí ó sì wúlò. Èyí ni irú ìdókòwò tí mo gbàgbọ́ pé orílẹ̀-èdè wa gbọ́dọ̀ ṣe.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín owó epo àti iye owó ìgbésí ayé kù?
Mo ti fi ara mi lélẹ̀ fún ìrànwọ́ owó ìmújáde (production subsidy) tí a ṣe pàtó fún àwọn ọjà epo tí a ti ń ṣe àtúnṣe (refine) síbí ní Nàìjíríà, kì í ṣe ìpadà sí ìrànwọ́ owó aláìlópin lórí epo tí a kó wọlé. Èyí yóò ṣètìlẹ́yìn fún ìmújáde epo nínú ilé, ó máa gé àsọfo̟f̟o̟ kúrò, á sì rí i dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan nínú ìrànwọ́ ìjọba yóò yọrí sí ìdínkù owó fún yín.
Ìlérí mi láti mú kí ìgbésí ayé wọlé dọ̀rọ̀ dòògbé mọ́ kì í ṣe gbólóhùn ìṣèlú lásán; ó jẹ́ májẹ̀mú tó ṣe pàtàkì fún yín. Ète ìjọba ni láti mú kí ìgbésí ayé sunwọ̀n sí i fún àwọn ènìyàn, kì í ṣe láti kàn kéde àtúnṣe nìkan.
Article on X
Kí ni ìlérí pàtàkì rẹ fún àwọn ará Nàìjíríà tí o bá di Ààrẹ?
Ìlérí mi sí yín rọrùn: Èmi yóò mú kí ìgbésí ayé wọlẹ̀ padà. Èyí kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìṣèlú lásán fún mi. Májẹ̀mú ńlá ni pẹ̀lú àwọn ará Nàìjíríà.
Ohun tí èyí túmọ̀ sí ní ìṣe ni èyí. Èmi yóò ṣètìlẹ́yìn fún ìrànwọ́ owó (subsidy) tí a fi ojú sí ìṣelọ́pọ̀ fún epo tí a ti sọ di mímọ́ níhìn-ín ní Nàìjíríà, dípò kí a padà sí ìrànwọ́ owó aláìnípẹ̀kun lórí epo tí a kó wọlé láti ilẹ̀ òkèèrè. Èyí yóò ṣètìlẹ́yìn fún ohun tí Nàìjíríà ń ṣelọ́pọ̀, yóò ṣètìlẹ́yìn fún epo tí a sọ di mímọ́ ní Nàìjíríà, yóò dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ará Nàìjíríà, yóò sì rí dájú pé náírà kọ̀ọ̀kan nínú ìrànwọ́ ìjọba mú àǹfàní tí a lè fojú rí wá bá yín, àwọn tí ń lo ọjà. Nítorí ète ìjọba kì í ṣe láti kéde àtúnṣe lásán. Ète ìjọba ni láti mú kí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn sunwọ̀n sí i.
Mo pinnu pé àwọn ọ̀dọ́ wa yóò ní àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, iṣẹ́-ọnà, iṣẹ́ àti àǹfàní tí yóò jẹ́ kí wọ́n lè mú agbára wọn ṣẹ, dípò ètò ọrọ̀ ajé tí ó fi ìwàláàyè sílẹ̀ ní ìgbẹ́kẹ̀lé lórí ọ̀nà ìgbésí ayé tí ó léwu tí kò sì dájú.
Mo tún gbàgbọ́ pé Nàìjíríà nílò àlàáfíà àti ìṣọ̀kan, àti pé ìdájọ́ òdodo àti ìdọ́gba gbọ́dọ̀ jẹ́ àmì ìdánimọ̀ orílẹ̀-èdè wa. Mo fi ara mi fún ìjíròrò láàrin àwọn ìgbàgbọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, fún ìgbé ayé pa pọ̀ ní àlàáfíà, àti fún afẹ́fẹ́ ìfẹ́ àti ìfaradà ẹ̀sìn láàrin gbogbo àwọn ènìyàn wa.
Mo dúró ṣinṣin lórí àwọn ìrètí lásán tí àwọn tí ó dá ìpìlẹ̀ orílẹ̀-èdè wa jà fún: oúnjẹ tí ìdílé kan lè ní agbára láti rà, ọ̀nà tí ó ní àbò láti dé ilé, ọmọ tí ó lómìnira láti kọ́ ẹ̀kọ́, àti iṣẹ́ tí ó fi ọ̀nà hàn sí ìgbésí ayé tí ó dára jù. Àwọn ìrètí wọ̀nyí kì í ṣe àṣejù tàbí ohun tí a kò lè dé, mo sì pinnu pé ó gbọ́dọ̀ ṣe é ṣe fún gbogbo ará Nàìjíríà láti dé ọ̀dọ̀ wọn, kì í ṣe láti rí wọn láti ọ̀nà jíjìn nìkan.
Àti lórí ààbò, mo gbàgbọ́ pé àwọn ará Nàìjíríà yẹ kí wọ́n ní ohun ju ìlérí lọ. Wọ́n yẹ kí wọ́n ní àlàáfíà, ààbò, àti òmìnira láti gbé ní ibikíbi tí wọ́n bá fẹ́ láìní ìbẹ̀rù. Ìjọba gbọ́dọ̀ nímọ̀lára ìrora tí ó rí, kí ó sì ru agbára sókè láti fòpin sí i.
Article on X
Àwọn ìgbésẹ̀ àkànṣe wo ni ìjọba àpapọ̀ yóò gbé kalẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ tí kò ní iṣẹ́, àti báwo ni ẹ ó ṣe ṣe ìdènà kí wọ́n má bàa yí padà kúrò níbi tí wọ́n ti yẹ kí wọ́n lọ?
Ìfarajìn mi ni láti gbé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà jáde kúrò nínú gbígbékèlé sí ẹlòmíràn, wá sí ìgbòkègbodò iṣẹ́; kúrò nínú àìríṣẹ́ṣe, wá sí ṣíṣe iṣẹ́ àmújáde; àti kúrò nínú ìrànlọ́wọ́ àkókò díẹ̀, wá sí ìgbèrú-ire. Ìdí nìyẹn tí mo fi ń dámọ̀ràn ètò ìnáwó fún àwọn tí ń bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti àwọn oníṣòwò, tí a ṣe lọ́nà tí a mọ̀ọ́mọ̀ fẹ́ fẹ̀ àwọn àǹfààní síwájú sí i fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà àti láti fún wọn ní ànfààní sí olú-owó àti òmìnira ọrọ̀-ajé. Mo gbàgbọ́ pé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà kò nílò ìjọba tí yóò kọ́ wọn ní bí a ṣe ń gbé ìgbésí ayé la ìnira já, bí kò ṣe ọ̀kan tí yóò fún wọn ní ànfààní gidi láti gbèrú àti láti kọ́ ọjọ́ ọ̀la tiwọn fúnra wọn.
Article on X
Báwo ni ìwọ yóò ṣe mú kí ìtọ́jú ìlera wà ní ọwọ́ bàtà fún àwọn ará Nàìjíríà lásán?
Mo gbọ yín. Ìtọ́jú ìlera yóò tún wà ní ẹ̀rọ̀ tí ẹnikẹ́ni lè san. Ète mi hàn kedere: láti dín iye owó agbára (energy) kù, dín owó ọkọ̀ àti ìṣelọ́pọ̀ kù, mú ìṣelọ́pọ̀ ní Nàìjíríà lágbára, mú agbára rírà padà bọ̀, kí a sì fún àwọn ìdílé ní àyè láti mí. Mo ti sọ pé a gbọ́dọ̀ fẹ̀ ìtọ́jú sí i fún àwọn ọmọdé tí àìjẹunrekánú ti pa lọ́gangan, mú àwọn ètò oúnjẹ oníjẹ̀unrínle fún ìyá àti ọmọ lágbára, àti láti rí i dájú pé owó tí a yà sọ́tọ̀ fún ìjẹ́rẹ́rẹ́ ní tòótọ́ ń dé ọ̀dọ̀ àwọn agbègbè. Èmi yóò mú kí ìgbésí ayé tún wọ́ye ní ẹ̀rọ̀ tí ẹnikẹ́ni lè sanwó rẹ̀.
Article on X
Báwo ni o ṣe máa dáhùn sí àwọn tó sọ pé ìyà tí àwọn ará Nàìjíríà ń jẹ nísinsìnyí jẹ́ ẹ̀rí pé a ń tún ọrọ̀-ajé náà ṣe?
Mo sọ pé aláìsàn tí kò lè náwó gbé ayé kò jẹ́ ẹ̀rí pé ìtọ́jú náà ń ṣiṣẹ́. Nígbà tí aláìsàn bá kígbe, dókítà a máa gbọ́rọ̀, kò ní pè é ní afẹ̀yìntì nítorí ó béèrè ìgbà tí yóò sàn, kò sì ní tọ́ka sí èrè tó ń pọ̀sí kí ó sì kéde pé ó ti sàn. Mo tún ti béèrè lọ́wọ́ àwọn tó wà nínú ìjọba nísinsìnyí láti sọ fún àwọn ará Nàìjíríà irú ojúṣe tí ẹgbẹ́ òṣèlú wọn ní lórí ipò orílẹ̀-èdè náà, níwọ̀n bí wọ́n ti ṣàkóso fún ọdún 8 kí 2023 tó dé.
Article on X
Báwo ni owó ìsanwó tó kéré jù ṣe kan ohun tí o lè rà ní ibùdó epo ní ti gidi?
Ní Oṣù Kẹrin ọdún 2023, owó oṣù tó kéré jùlọ ti ₦30,000 lè ra nǹkan bí 118 lítà epo petirolu. Lónìí, owó oṣù tó kéré jùlọ ti ₦70,000 ń ra lítà 50 péré. Nítorí náà, owó oṣù ti pọ̀ sí i ju ìlọ́po méjì lọ ní orí ìwé, ṣùgbọ́n epo tó lè ra ti dín kù ju ìdajì lọ. Ìyẹn ni òtítọ́ tí mo máa ń tọ́ka sí nígbà tí mo bá mú àríyànjiyàn yìí wá sí ibùdó epo, sí ojà, àti sí tábìlì oúnjẹ àárọ̀.
Article on X
Kí ni o máa ṣe nípa iye owó oúnjẹ àti ìgbésí ayé tó ń ga sí i?
Mo rí ohun tí àwọn ìdílé ń kojú: ẹyin kan tí ó ná ní nǹkan bí ₦88 ní Oṣù Kẹrin 2023 ti ń ná nǹkan bí ₦261 báyìí, bẹ́ẹ̀ sì ni àkàrà òyìnbó kan tí ó ná ní nǹkan bí ₦500 ti ń ná nǹkan bí ₦2,000 báyìí fún àkàrà kékeré ju bẹ́ẹ̀ lọ. Ìyẹn ni oúnjẹ àárọ̀, àti owó oúnjẹ ọ̀sán ọmọdé. Èmi kì yóò gbé ìlérí mìíràn kalẹ̀ láìfi bí ó ṣe máa ṣiṣẹ́ hàn. Ní ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú alábàákẹ́gbẹ́ mi àti àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wa nínú African Democratic Congress, góńgó mi ṣe kedere: láti mú kí ìgbésí ayé tún wọlẹ́ ní ríra.
Article on X
Kí ni ètò rẹ láti dín owó epo kù?
Èmi yóò ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìrànwọ́ owó ìmújáde kan tí a dín kù, tí a ní ìṣúnná owó tí a pín sọ́tọ̀, tí a so mọ́ epo tí a ti fẹsẹ̀múlẹ̀ pé a ti túnṣe níbí ní Nigeria, pẹ̀lú epo láti ọwọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo modular. Epo tí a kó wọlé kì yóò yẹ. Èrè náà gbọ́dọ̀ dé ọ̀dọ̀ yín nípasẹ̀ ìdínkù owó epo ní àwọn ibùdó epo, kì í ṣe kí ó pòórá ní àárín ọ̀nà. Ìlànà mi rọrùn: ṣe iṣẹ́ níbí, tún epo ṣe níbí, dá iṣẹ́ sílẹ̀ níbí, kí o sì san owó díẹ̀ níbí.
Article on X
Kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí owó epo nínú ọgọ́rùn-ún ọjọ́ àkọ́kọ́ yín?
Ètò tí mò ń dábàá ni ìrànlọ́wọ́ owó (subsidy) tí a fi ààlà sí, tí a sì ti pèsè nínú ìṣúná, tí ó so mọ́ epo (petrol) tí a ti tún ṣe ní ti gidi níbí ní Nàìjíríà, títí kan láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo kékeré (modular refineries). Epo tí wọ́n ti kó wọlé kì yóò yẹ. Èrè náà gbọ́dọ̀ dé ọ̀dọ̀ yín nípasẹ̀ ìdínkù owó epo ní ibùdó epo, kì í ṣe ìlérí lásán. A óò fi owó tí a jáde látinú títà epo robi (crude) ti orílẹ̀-èdè náà náwó rẹ̀, a óò sì fi ààlà sí i nínú ìṣúná orílẹ̀-èdè, èmi yóò sì gbé iye owó tí ó jáde síta, a óò sì jẹ́ kí àwọn tí kò lẹ́gbẹ́ẹ́ wò ó ṣàyẹ̀wò àwọn ìsanwó náà kí ẹ̀yin lè rí ibi tí owó náà ti lọ. Ìlépa náà rọrùn: ṣe iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ níbí, tún epo ṣe níbí, dá iṣẹ́ sílẹ̀ níbí, kí ẹ sì san owó tí ó kéré níbí.
Article on X
Báwo ni ìwọ yóò ṣe rí i dájú pé owó ìrànlọ́wọ́ epo kò ní bà jẹ́ tàbí kí a jí i?
Èmi yóò san owó ìrànwọ́ (subsidies) lórí ohun tí a ti fọwọ́ sí nìkan, tí a ń díwọ̀n pẹ̀lú mítà dídíjítà ní ẹnu-ọ̀nà àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo (refinery gates), pẹ̀lú ìṣàmójútó pq-ìpèsè láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin láti dá àwọn ẹ̀tọ́ irọ́ àti ìgbésẹ̀ gbígbé epo síta lọ́nà àìtọ́ (smuggling) dúró. Gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́ ìtúnṣe epo tí ìjọba àti àwọn aládàáni tí wọ́n ní ìwé àṣẹ (licensed) ló yẹ fún èyí, èmi yóò sì máa tẹ̀ àwọn ìròyìn oṣooṣù jáde nípa ìpín epo robi, iye tí a ti tún ṣe, àti owó tí a san, sórí ẹ̀rọ (portal) tí gbogbo ènìyàn lè rí, tí àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ òde yóò máa ṣe àyẹ̀wò rẹ̀. Èmi yóò tún gé ìnáwó asán ìjọba kù láti ran ìgbòkèlè yìí lọ́wọ́. Kì yóò sì wà títí láé: òfin ìparí tí ó ṣe kedere yóò wà bí ìtúnṣe epo bá ti tó fún ohun tí a nílò tí owó tí ẹ ń wọlé sí sì ń pọ̀ sí i.
Article on X
Kí ni o rò pé àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà nílò jù lọ nísinsìnyí?
Mo rí ẹ̀bùn wọn níbikíbi tí mo bá lọ: àwọn ọ̀dọ́ tí ń kọ́ ẹ̀kọ́ tuntun, tí ń kọ́ nǹkan, tí wọ́n sì ń wá àǹfààní láti sin orílẹ̀-èdè wọn. Ohun tí wọ́n kọ́kọ́ nílò ni iṣẹ́ tí yóò san owó tí ó tó láti gbé wọn kọjá oṣù. Ìfẹ́ ọkàn kò ṣọ̀wọ́n ní Nàìjíríà; ohun tí ó ṣọ̀wọ́n ni àǹfààní láti sọ ìfẹ́ ọkàn yẹn di ọ̀nà ìgbésí ayé. Ìyẹn ni àlàfo tí mo gbàgbọ́ pé ó gbọ́dọ̀ di títì.
Article on X
Ṣé àwọn ìyáwó akẹ́kọ̀ọ́ (student loans) ń mú kí ẹ̀kọ́ yunifásítì wọ ọwọ́ ẹni?
Awìn kò lè mú kí ẹ̀kọ́ wọ ọwọ́ nígbà tí owó ilé-ìwé ń ṣe pọ̀ sí i. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ kan ti gbé owó ilé-ìwé wọn sókè ju 400 nínú ọgọ́rùn-ún lọ, àti fífi awìn fún àwọn ènìyàn láti bo iye owó yẹn kò yanjú ìṣòro náà. Mo gbàgbọ́ pé ó yẹ kí a sọ ọ́ ní kedere fún àwọn ará Nàìjíríà nípa ohun tí àwọn ètò awìn wọ̀nyí ti ṣe àṣeyọrí rẹ̀ ní ti gidi, àwọn tí ó ti jàre lára rẹ̀, àti iye tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ní láti san padà.
Article on X
Kí ni o rò nípa ṣíṣe iṣẹ́ owó (budgets) púpọ̀ ní àkókò kan náà?
Ìṣúnná ìnáwó yẹ kí ó jẹ́ àkókò tí a ṣètò fún ṣíṣe nǹkan, kì í ṣe ohun tí a máa ń fi ránṣẹ́ láti ọdún kan sí òmíràn. Ní báyìí, ìṣúnná ìnáwó 2025 ni a ti fa gùn títí di òpin 2026, ìṣúnná ìnáwó 2026 sì ń lọ ní ẹgbẹ́ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, ìṣúnná ìnáwó 2027 náà sì ń bọ̀. Mo gbàgbọ́ pé ó yẹ kí a sọ fún àwọn ará Nàìjíríà ní kedere nípa ohun tí a ṣe ìnáwó fún, ohun tí a parí, àti ohun tí ó ṣẹ́kù láìsan.
Article on X
Ṣé ìwọ yóò fi ààyè iwájú fún àwọn iṣẹ́ àkànṣe tuntun tàbí kí o kọ́kọ́ parí àwọn tí a ti kọ̀sílẹ̀?
Lórí àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ tí wọ́n ti kọ̀sílẹ̀, ètò mi ni láti kojú wọn tààrà, kì í ṣe láti jẹ́ kí wọ́n máa kóra jọ. Èmi yóò fi Infrastructure Development Fund tí yóò jẹ́ $25 billion kalẹ̀, èyí tí àwọn aládàáni yóò máa darí, pẹ̀lú àyẹ̀wò ẹ̀rọ-ìṣirò lọ́wọ́ ẹgbẹ́ kẹta tí ó jẹ́ dandan àti owó tí a óò máa tú jáde lórí ìdánilójú àwọn ìlọsíwájú tí a ti ṣàyẹ̀wò nìkan, láti dá ìkọ̀sílẹ̀ iṣẹ́ àgbékalẹ̀ dúró. Lórí ọ̀rọ̀ agbára iná mànàmáná, ìjọba mi yóò ṣe àyẹ̀wò gbogbo àwọn iṣẹ́ tí ó dúró jẹ́ẹ́ kí ó sì yí àwọn ohun ìní tí a kò parí tí ó ṣeé lò padà sí àwọn àdéhùn ìpín-níṣẹ́ ti aládàáni àti ìjọba papọ̀, pẹ̀lú àmójútó líle lórí ìwà ìbàjẹ́ nínú àwọn àdéhùn agbára iná. Parí ohun tí a ti bẹ̀rẹ̀, tí a ti ṣàyẹ̀wò dáradára tí a sì ti san owó rẹ̀, ni ó kọ́kọ́ ṣe pàtàkì jùlọ.
Article on X
Kí ni yóò jẹ́ ohun pàtàkì tí o máa kọ́kọ́ ṣe láti ọjọ́ àkọ́kọ́ rẹ ní ọ́fíìsì?
Láti ọjọ́ àkọ́kọ́ tí mo bá wọlé sí ọ́fíìsì, màá fi ríra-ohun-ọjà-pẹ̀lú-owó-tó-wà-lọ́wọ́ àti ààbò ẹ̀mí síbi àárín ìjọba. Màá ṣiṣẹ́ láti dín iye owó oúnjẹ, epo àti iná kù, mo ó mú kí ìwọlé sí ìtọ́jú ìlera àti ẹ̀kọ́ túbọ̀ dára sí i, mo ó sì dá ààbò padà sí àwọn àdúgbò tí ń gbé nínú ìbẹ̀rù. Màá ṣe àkọọ́lẹ̀ ìnáwó gbogbo ènìyàn, màá sì fi ohun tí ẹ lè ní agbára láti ra àti bóyá ẹ lè wà láàyè ní àìléwu wọ̀n ìdàgbàsókè.
Article on X
Kí ni o sọ nípa àwọn tó sọ pé owó oṣù àti owó ìfẹ̀yìntì ń jẹ́ sísan ní àkókò àti ní kíkún?
Mo sọ pé èyí kò ṣe ohun tí àwọn onífẹ̀ẹ́ àti àwọn òṣìṣẹ́ ń ní ìrírí rẹ̀. Àwọn onífẹ̀ẹ́ ológun ti ṣe ìkẹdùn nítorí àtúnṣe tí a kò tí ì sanwó, àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ sì ti ròyìn pé owó oṣù wọn, àwọn ẹ̀bùn oyè wọn, àti àwọn gbèsè ìgbéga wọn ti pẹ́. Onífẹ̀ẹ́ tí ó dúró ní ẹ̀gbẹ́ ọ́fíìsì ìjọba ní ìbéèrè fún ohun tí a jẹ ẹ́ ní gbèsè kò nílò ìwàásù nípa àlàáfíà ọrọ̀ ajé. Ohun tí mo ń pè fún rọrùn: san àwọn gbèsè tí ó kù, tẹ ohun tí a kò tí ì sanwó jáde, kí o sì dáwọ́ dúró láti sọ pé gbogbo ènìyàn ti rí owó wọn ní kíkún.
Article on X
Kí ni èrò yín nípa òmìnira ìṣèlú ní Nàìjíríà?
Mo gbàgbọ́ pé òmìnira wa béèrè fún òmìnira ìṣèlú. Àwọn ọmọ Nàìjíríà gbọ́dọ̀ ní òmìnira láti bèèrè lọ́wọ́ àwọn aṣáájú wọn, láti ṣètò ìpéjọ pẹ̀lú àlàáfíà àti láti béèrè fún ìyípadà. Ipò ìjọba jẹ́ ti àwọn ènìyàn, kò sì sí Ààrẹ kan tí ó ní ohùn àwọn aráàlú.
Article on X
Kí ni ẹ máa ṣe láti dá ìwàrà abẹ́tẹ́lẹ̀ gbígbà lọ́wọ́ ọlọ́pàá dúró àti láti yanjú ìṣòro owó ìfẹ̀yìntì àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì àti ọ̀rọ̀ PenCom?
Ẹ ṣeun fún gbígbé àwọn méjèèjì wọ̀nyí dìde, ẹ jẹ́ kí n mu wọ́n lọ̀kọ̀ọ̀kan.
Lórí àwọn ọlọ́pàá àti gbígba àbẹ̀tẹ́lẹ̀, ìfarajìn mi ni láti ṣàtúnṣe àti láti tún ọlọ́pàá sí ìgbékalẹ̀, kí wọ́n yípadà di iṣẹ́ ìsìn gidi fún àwọn aráàlú, kí wọ́n yẹra fún jíjẹ́ agbo ológun tó ń dáàbò bo ìjọba kí wọ́n sì di aṣojú fún ìṣẹ́nirò tó dojú kọ àwọn aráàlú. Apá kan nínú èyí ni ìdásílẹ̀ àwọn ìdarí tó ṣe kedere lórí mímú àti ìfipamọ́ sí àtìmọ́lé, títí kan lílo kámẹ́rà ara dandan àti kámẹ́rà nínú àwọn yàrá ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, àti àwọn ìtọ́ni tó ṣe kedere, tó sì lè fipá mú, lórí lílo agbára àti ohun ìjà. Mo tún ṣe àtìlẹ́yìn fún yíyọ ológun kúrò lọ́wọ́ ọlọ́pàá, títí kan dídíwọ̀n ìfilétí ìfilélẹ̀ṣẹ́ kí àwọn ọlọ́pàá tó wà láàrín àti ìsàlẹ̀ ipò lè máa sìn ní ìsúnmọ́ sí àwọn ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń gbé. Mo sì fẹ́ láti ṣe ìdásẹ́ọ́nà fún ọlọ́pàá ní ọ̀nà tó gbòòrò síi, kíkọ́ ètò ààbò oníléòpíńlẹ̀ pọ̀ tó máa fi ìgbékalẹ̀ apapọ̀ Nàìjíríà hàn tó sì máa ṣe ìdánilójú ìṣírò lápapọ̀ ipò gbogbo.
Lórí àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì àti owó ìfẹ̀yìntì, mi ò tíì sọ ohunkóhun pàtó nípa yíyọ wọ́n kúrò lábẹ́ PenCom tàbí àwọn ìṣọ̀tẹ̀ tí ẹ mẹ́nu kàn. Ohun tí mo ti sọ wulẹ̀ kan àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì lápapọ̀, ó sì kan àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì pẹ̀lú. Mo ti tako ìjọba fún sísọ pé a ń san owó ìfẹ̀yìntì "ní àkókò àti lẹ́kúnrẹ́rẹ́" nígbà tí àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì ní láti ṣe ìṣọ̀tẹ̀ lórí àwọn àtúnṣe tí a kò sàn, mo sì ti béèrè pé kí a san àwọn owó tí ó ṣẹ́kù, kí a sì tẹ ohun tí ó kù láìsan jáde.
Ní àfikún sí èyí, mo ní ìfarajìn láti ṣe ìdánilójú iyì owó ìfẹ̀yìntì àti láti mú padà bọ̀ iye owó ìfẹ̀yìntì, kí ìgbésí ayé iṣẹ́ kíkún wá yọrí sí ààbò, kì í ṣe ìnira. Ìyẹn túmọ̀ sí:
- Àtúnṣe ìpìlẹ̀ owó ìfẹ̀yìntì àtijọ́ kí ó bá iye ìyè oníná lónìí mu, àti àtúnṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ìdínkù
- Ìfilọ́lẹ̀ ìdánilójú owó ìfẹ̀yìntì tó kéré jù kí gbogbo àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì lè gba owó-wíwọlé tó lè gbé wọn
- Síso àtúnṣe owó ìfẹ̀yìntì mọ́ ìbísẹ̀ owó lákòókò kí ó lè dáàbò bo agbára ríra
- Fífi pàtàkì sí ìsanwó owó ìfẹ̀yìntì lásìkò àti lọ́nà tó dúró gíri ní gbogbo ipò ìjọba
- Mímú ààbò ìfẹ̀yìntì wà gẹ́gẹ́ bí ọ̀pá ìpìlẹ̀ pàtàkì nínú ààbò àwùjọ àti iyì ọmọ ènìyàn
Mo tún gba ọ̀rọ̀ náà pé a gbọ́dọ̀ ṣe ìṣàkóso owó ìfẹ̀yìntì nínú ààlà òfin lọ́kàn. Mo ti tẹnu mọ́ ọn pé kí ìjọba ṣiṣẹ́ ní gbangba nínú Òfin Àtúnṣe Owó Ìfẹ̀yìntì àti àwọn ìlànà PenCom, títí kan òfin náà pé owó ìfẹ̀yìntì kò lè ṣe ìdókòwò ju 5% ti gbogbo ohun ìní lọ nínú amáyé-dẹ̀rùn, kí a lè dáàbò bo àwọn owó ìfowópamọ́ àwọn tí wọ́n ti fẹ̀yìn tì kí wọn má sì bá ọ̀nà kúkúrú lásán jà.
Article on X
Kí ni o máa ṣe láti rí i dájú pé ìbò gbogbo ènìyàn kà?
Èmi yóò ṣiṣẹ́ láti fòpin sí àrékérekè ìbò. Èmi yóò bọ̀wọ̀ fún òmìnira kọmíṣọ̀nnà ìdìbò, màá sì ṣètìlẹ́yìn fún ìtẹ̀jáde àwọn àbájáde láti gbogbo ibùdó ìdìbò kíákíá. Ẹnikẹ́ni tí a bá mú tí ó ń rà ìbò tàbí tí ó ń yí àbájáde ìdìbò padà yóò kojú òfin, kódà bí ẹni náà bá wà nínú ẹgbẹ́ òṣèlú mi pàápàá. Ìbò rẹ gbọ́dọ̀ ka gẹ́gẹ́ bí o ṣe dìbò, kò sì yẹ kí ó jẹ́ pé o nílò àwọn ọ̀rẹ́ alágbára kí èyí tó ṣeé ṣe.
Article on X
Kí ni o sọ nípa àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà márùn-ún tí wọ́n mú ní Borno nítorí wíwọ aṣọ tó kọ "Tinubu Must Go"?
Mo tún ké pè fún ìdásílẹ̀ wọn. Àwọn ọlọ́pàá ti ṣe àwọn ẹ̀sùn míràn sí wọn, àti pé àwọn ẹ̀sùn wọ̀nyẹn gbọ́dọ̀ wà ní àyẹ̀wò lọ́nà tó tọ́. Ṣùgbọ́n gbólóhùn ìṣèlú lórí ẹ̀wù kò gbọ́dọ̀ di ìdí kan láti fi sẹ́ ọmọ Nàìjíríà lẹ́wọ̀n.
Article on X
Kí ni ìpò tí o dúró lé nípa títẹ̀síwájú ìdáǹdè Sheikh [name] àti Nasir El-Rufai ní àtìmọ́lé?
Mo pe fun kí òfin kóòfin wá ní ìmúlò lọ́nà tó dọ́gba nínú gbogbo ọ̀ràn. Ìdádúró wọn tí ń bá a lọ gbé àwọn ìbéèrè dìde nípa ìlànà òfin tí ó yẹ kí àwọn aláṣẹ dáhùn sí.
Article on X
Èéṣe tí ó fi yẹ kí àwọn aráàlú bèèrè lọ́wọ́ olùdíje kọ̀ọ̀kan, títí kan ìwọ fúnra rẹ?
Nítorí orílẹ̀-èdè yìí jẹ́ tirẹ, o sì yẹ fún àwọn ètò tí a lè yẹ̀wò, kì í ṣe àwọn ìlérí lásán. Mo ń bẹ ọ̀dọ́ tí ó ń ṣe kàyéfì bóyá ìbò rẹ ní ìtumọ̀, òbí tí ó ti pàdánù ìgbàgbọ́, àti òṣìṣẹ́ tí àárẹ̀ dúró dè ti rẹ̀ẹ́ pé kí ó fetísílẹ̀ dáadáa, kí ó bi olùdíje kọ̀ọ̀kan léèrè, kí ó béèrè fún àwọn ètò tí a lè díwọ̀n, àti kí ó dáàbò bo ìbò rẹ̀ lọ́wọ́ ìhalẹ̀mọ́ni. Èyí ni bí a ṣe máa yan ipa ọ̀nà wa papọ̀.
Article on X
Kí ló dé tí o fi rò pé ó ṣe pàtàkì láti wo ẹ̀yìn sí bí ìjọba ṣe ṣiṣẹ́?
Wíwo ìtàn-iṣẹ́ ìjọba kan padà jẹ́ ẹ̀tọ́ rẹ gẹ́gẹ́ bí ọmọ orílẹ̀-èdè. Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe ń pinnu bóyá àwọn tó di agbára mú yẹ fún àkókò síwájú sí i. Mo ti wò padà, sí iye owó tí epo ń jẹ, iye owó tí oúnjẹ ń jẹ, àti ohun tí owó-oṣù ṣì lè rà, àti sí àwọn ẹbí tí ń dúró de ìtura nígbà tí a ń béèrè sùúrù síi lọ́wọ́ wọn.
Article on X
Ọ̀gá mi, ṣé ẹ mọ̀ nípa rírọ́pò àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí wọ́n ṣàṣeyọrí nínú gbígba òṣìṣẹ́ sí Iṣẹ́ Kọ́sítọ̀mù Nàìjíríà tí orúkọ wọn sì jáde ní oríṣiríṣi ìwé ìròyìn orílẹ̀-èdè. Ọ̀gá mi, ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwa tí ọ̀rọ̀ yìí kàn ni a kò ní iṣẹ́ mọ́ nísinsìnyí, nítorí pé wọ́n fún wa ní ìwé ìdánilójú iṣẹ́ àti pé Alábòójútó
I hear you, and I understand how painful this must be. To be offered a job, to see your name shortlisted in the newspapers, and then to find yourself pushed aside for someone else, that is a betrayal of trust that no young Nigerian should have to go through.
I served in the Nigeria Customs Service myself, from 1969 to 1986, so I know that service from the inside. I know what it should stand for: discipline, fairness and merit. What you are describing, where connections or political patronage can override a fair process and leave qualified young people jobless, is exactly the kind of thing I am determined to end. I want a Nigeria where your character and hard work determine your future, not who you know or who you can reach.
That is the direction I am committed to taking this country: competence over connections, merit over godfatherism, and opportunity built on fairness. Every young Nigerian deserves a process they can trust, and a government that keeps its word.
Pẹ̀lẹ́ o, báwo ni ẹ̀yin yóò ṣe máa gba ìròyìn tààrà láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Nàìjíríà lásán nígbà tí ẹ bá di Ààrẹ?
I built Ask Atiku Abubakar as a public information portal, a place where Nigerians can engage with me directly on government policies and initiatives. It will grow into a Presidential Promise Tracker, where you can monitor the promises I make, follow how they are being implemented, and see exactly how public funds are being spent. That is how we build transparency and accountability at every level of government, not by asking you to take my word for it, but by laying the record open for you to examine yourself.
Ẹgbẹ́ yín, ADC, ń ṣètìlẹ́yìn fún ìdásílẹ̀ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ ṣùgbọ́n wọ́n tún ti kìlọ̀ nípa kíkì ìdásí olóṣèlú àti ìmúṣẹ àtúnṣe náà láìjìnnà. Tí wọ́n bá yàn yín ní Ààrẹ, àwọn ààbò wo gan-an ni ẹ̀yin yóò fi sí ipò
I support state police. I have said this before: the fear of abuse by governors is real, but that same fear applies to the Federal Police today, and it has not stopped us from keeping a federal force. So abuse is not a reason to deny states what they need to tackle their own peculiar security challenges.
My position is that we must build watertight measures into the law that creates State Police, measures to check abuses, before we roll it out. I have also said that as part of restructuring, policing should move from the Exclusive Legislative List to the Concurrent list, so that states get this power under clear national standards and safeguards, not as a free-for-all.
I also believe that on security generally, we need proper accountability and coordination among all our security agencies, with effective leadership, so that no force, state or federal, operates without checks.
Ọ̀gá, ó lé ní 500 àwọn tó kọjá àyẹ̀wò tí wọ́n sì kéde wọ́n ní àṣeyọrí nínú ìgbanisíṣẹ́ Nigeria Customs Service àìpẹ́ yìí, tí wọ́n sì tún ṣe àyẹ̀wò ìlera àti ti ara lẹ́yìn náà, ni a ti fi sílẹ̀ nínú ìpè fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́. A bẹ̀rù pé àwọn ipò wa lè ti jẹ́ fífún àwọn ẹlòmíràn tí kò ṣe ìlànà kan náà.
I understand the fear and frustration these candidates feel. To be excluded from training after passing every stage, screening, documentation and medicals, and making the final list, is deeply unfair if it happened the way it has been described. Nigerians deserve openness from their government, especially in processes that affect their livelihoods. I have long said that governments must consult and act transparently, and that sound governance means explaining decisions honestly rather than leaving citizens in the dark. Any recruitment process must be seen to be fair from start to finish, and those who earned their place through the proper process should not lose it to anyone who did not go through the same steps.
Ètò wo ni ẹ̀yin ní fún Ọ̀gbàgbà Baro ní ìpínlẹ̀ Niger?
I don't have a specific plan laid out for Baro Port itself. What I can tell you is the bigger picture I will work from. I want to build an integrated national infrastructure system that links our roads, rail, ports, and waterways together, so they work as one coordinated network that supports trade, agriculture, industry and exports, instead of each piece standing alone and underused. Ports like Baro would fall within that national network.
To get this done, I will bring in private investors to finance development with their own capital, while government provides targeted incentives, including tax concessions where appropriate. I will also partner with capable private firms to operate ports and waterways, and encourage Nigerian participation in shipping and logistics. This way, government moves from being the one running everything to being an enabler and regulator, so private companies can take on a bigger role in building and running this kind of infrastructure.
I will also work with state governments to develop existing transportation infrastructure, since that partnership is part of how I intend to get real results on the ground.
Ọ̀gá mi, kí ni àwọn ìsapá tí ẹ̀yin yóò ṣe tí ẹ bá di Ààrẹ Nàìjíríà sí Ọ̀gbàgbà Baro tí ó wà ní Ìjọba Ìbílẹ̀ Agaie lábẹ́ ìpínlẹ̀ Niger, Nàìjíríà. Sùgbọ́n, wọ́n ti fi í sílẹ̀ láìbìkítà láti ìgbà tí Ààrẹ Yar'adua tẹ́lẹ̀rí kúrò ní ipò, nígbà tí Buhari sì dé ó sì tún wá pẹ̀lú àwọn ìlérí ète tí kò ní ìpìlẹ̀ ní ọdún 2019
I hear you clearly, and I understand the frustration. A project that has been sitting half-finished for this long, after dredging work was substantially completed, is exactly the kind of waste my administration will not tolerate.
I cannot give you a specific plan for Baro Port today, because I have not set one out. What I can tell you is the approach I will bring to ports and infrastructure generally, and it applies fully to Niger State and to the rest of the country.
I will build an integrated national infrastructure system that connects roads, rail, ports, air, and waterways, so they work together to support trade, agriculture, industry, and exports, rather than standing as isolated, abandoned projects. I will bring in private investors to finance development with their own capital, while government provides targeted incentives, including tax concessions where appropriate. This way, we can complete and operate infrastructure, create jobs, and grow the economy without piling up more debt or taxing citizens excessively.
I know what it means to see a government announce a project and then abandon it. That is not the kind of government I intend to run. The purpose of government is not merely to announce reforms, it is to make life better for the people who were promised them.
Ṣé ẹ̀yin yóò dín àlàfo (ìyàtọ̀) tó wà láàrín HND àti ìwé ẹ̀rí yunifásítì kù?
I don't have a specific plan laid out on bridging the HND and university degree dichotomy. What I can tell you is what I'm committed to on education more broadly, and I hope it shows the direction I intend to take.
I want to change how we prepare young Nigerians for work. Our schools, whether universities, polytechnics or colleges, must place greater emphasis on science, technology, vocational education, agriculture, digital skills, critical thinking and entrepreneurship. We cannot keep educating our young people for an economy that no longer exists.
As part of this, my administration will overhaul technical and vocational training in partnership with industry leaders, so that what is taught matches what jobs actually require. We will set up modern vocational training hubs across the zones, launch apprenticeship programmes, and standardize national skill certifications.
No brilliant Nigerian child should be denied university, polytechnic or college education simply because his or her parents are poor. I see young Nigerians, whatever certificate they hold, as the greatest national asset Nigeria has ever produced, and I believe no President can rebuild Nigeria without their active participation.
*BÀBÁ MI SIN ÌJỌ̀BÀ NÀÌJÍRÍÀ FÚN ỌDÚN 35. LÓNÌÍ, Ọ NGBÉ NÍNÚ ÒSÌ* Bàbá mi jẹ́ ọlọ́pàá tí ó ti fẹ̀yìntì ní ẹni tí à ń pè ní Inspector Armaya'you Bala (Rtd.). Ọ fi ọdún 35 ìwàláàyè rẹ fún Ẹgbẹ́ Ọlọ́pàá Nàìjíríà. Fún ọdún 35, ọ wọ aṣọ ìgúnwà, dúró nínú oòrùn àti nínú òjò, ṣọ́nà nígbà tí
On police welfare, I am determined to reform and reorient the police into a true public service, moving away from a regime-protection force to one focused on citizens like you. Part of this means demilitarizing the police: gradually ending barracks as the default way officers are housed, and decentralizing deployment so mid- to lower-level officers can serve closer to their states of residence. I also intend to increase the number of police officers nationwide, working toward the international standard of one officer for every 450 citizens, through a phased national recruitment and training programme at the federal, state and local levels. This is how we strengthen community safety and improve the welfare of the men and women who serve.
On pension reform, my commitment to pension dignity covers every retiree, police included. I intend to rebase legacy pensions to reflect today's cost of living, correcting years of erosion, and introduce a minimum pension guarantee so that every retiree receives a living income, not one that leaves them living like beggars. I will link pension adjustments to inflation over time to protect purchasing power, and prioritize timely and consistent pension payments across all levels of government. A lifetime of service should lead to security, not hardship.
On police housing, I intend to gradually end police barracks as the default system of accommodation. Beyond that, my broader housing plan applies to you as well: a national housing expansion and homeownership programme bringing together federal government, states and private developers, where states provide land, the federal government supports infrastructure like roads, power and water, and private developers build at scale, with at least 30 percent of units dedicated to affordable housing. I also intend to provide practical access to low-interest mortgages, and to support state and local government-led low-cost housing schemes for workers and vulnerable groups, so there is a real path to home ownership.
Sources:
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“President Tinubu and his administration must resist any temptation to turn institutions of the Nigerian state into instruments of partisan advantage. The pol…”
• His answer, given directly, 2026-10-08, page 1 (HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY)
“I have the experience to lead this country, and that is what Nigeria needs now. I have done this work before. Nigerians elected me Vice President twice, in 1…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1718948336344936730, 2023-10-30 (Thread on X)
“As for me and my party this phase of our work is done. However, I am not going away. For as long as I breathe I will continue to struggle, with other Nigeria…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1984954005139738752, 2025-11-02 (Post on X)
“The Anambra State governorship election next weekend is one in the number of off cycle elections according to the country’s election timetable. But, rather t…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 35 (5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN)
“Details: ● Introduce subsidized public transport for students and senior citizens nationwide ● Partner with state governments and transport operators to impl…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 30 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“2. Reform and reorient the police into a true public service. Transition from a colonial-style, regime-protection force to a citizen-focused policing system.…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1790719072876810542, 2024-05-15 (Post on X)
“It is another attempt to perpetrate illegality by the Federal Government. The government must be cautioned to act strictly within the provisions of the Pensi…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1853078096372535359, 2024-11-03 (Thread on X)
“Third, adopt a gradualist approach in the implementation of the subsidy reforms. Subsidies would not have been removed suddenly and completely. It is instruc…”
• Party Man…
Ọ̀wọ̀ Ọ̀gá Ààrẹ, Mo fẹ́ béèrè ìbéèrè pàtàkì méjì tàbí mẹ́ta lọ́wọ́ rẹ. Lákọ̀ọ́kọ́, àwọn ètò àti ìlànà wo ni ìjọba rẹ ti fi lélẹ̀ láti yanjú àwọn ìpèníjà ààbò tí ń kan agbègbè Àríwá Nigeria, pàápàá jùlọ àìsí ààbò tí ń bá a lọ láti dẹ́rùba ẹ̀mí àti ìgbé
On insecurity in the North, my plan covers every part of Nigeria, the North West and other northern states included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel, to strengthen the response to banditry and kidnapping. I will adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, regardless of regional grouping. I will also push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services, and establish joint security task frameworks with neighbouring countries facing the same threats of banditry, kidnapping, and cross-border crime. This is how we rescue your community from these threats.
On improving education for young people, our schools must place greater emphasis on science, technology, vocational education, agriculture, digital skills, critical thinking and entrepreneurship, because we cannot keep educating young Nigerians for an economy that no longer exists. No brilliant Nigerian child should be denied university, polytechnic or college education simply because his or her parents are poor. I am committed to focusing on teacher quality, curriculum relevance, and learning outcomes: recruiting, training, and properly compensating teachers, introducing continuous teacher training and performance evaluation, updating curricula to include digital skills, critical thinking, and practical knowledge, providing learning materials and digital tools, and monitoring learning outcomes through standardized assessments. I also want to reposition the National Youth Service Corps to reflect current national needs and expand opportunities for young people.
On reforms to improve education quality and create jobs for young graduates, I will overhaul technical and vocational education and training curricula in partnership with industry leaders so they match real job market requirements. This means establishing modern vocational training hubs across all geopolitical zones, launching dual-apprenticeship programmes, and standardizing national skill certifications. I am also committed to declaring a state of emergency in technical and vocational education, expanding skills training centres and aligning them with industry needs, providing student loans and financing support so young Nigerians can access this training, and integrating vocational training into secondary education to create multiple pathways for learning and employment. Within the first 100 days, I will declare a national emergency on out-of-school children and convene a National Education Summit to develop and implement a clear action plan. Alongside this, I am determined to expand transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people in the creative economy, and to put in place a financing programme for start-ups and entrepreneurs, so young Nigerians can move from dependence to enterprise, from unemployment to productivity.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Sixth, tackle security headlong. President Tinubu, as a matter of priority, needs to rejig the nation's security architecture as what is currently in place i…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 28 (○ To the North: Niger)
“● Establish an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services 8. Internal Security and Crime Prevent…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I believe that with t…
Ṣé o máa ṣe àtúnṣe ètò ọrọ̀ ajé náà láàrin ọjọ́ kan?
On the economy, I have set out what must be done to put Nigeria back on a path of sustainable growth. I am determined to pause and reflect, because government must first understand what reforms are needed and in what sequence, with a clear framework stating our reform objectives and strategies. I will also undertake a comprehensive review of the budget within that new reform framework, so that it is designed to address the structural defects of our economy and the cost-of-living crisis, and to create prosperity and opportunities for our young people to lead productive lives.
Beyond that, I am committed to building an economy that benefits all Nigerians. This means addressing our energy crisis, because electricity is a minimum requirement for industrialisation, whether in the factory or on the farm, for big business and for small businesses alike. We shall remove the bottlenecks limiting investment across our economy, to attract local and foreign investment that creates jobs and meaningful growth. And we shall provide incentives where necessary to promote investment and job creation.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Nigeria is not working: One year of Tinubu is a cocktail of trial-and-error economic policies. On May 29, 2023, President Bola Tinubu raised the hopes of Nig…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2059769890932940875, 2026-05-27 (Thread on X)
“We commit to building an economy that benefits all Nigerians. Building an economy that works for Nigerians can only gather momentum when we address our utter…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“It is clear from the foregoing that President Tinubu has an exaggerated understanding of the efficacy of his policies and was not ready for the potential fal…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1761785374366388432, 2024-02-25 (Thread on X)
“President Milei’s major campaign promise was to re-position the Argentine economy after years of slow growth, high debt levels, triple-digit inflation (160% …”
Iye wo ni iwọ yóò dín owó epo kù sí tí a bá yàn ọ́, níwọ̀n bí o ti ṣèlérí láti dá owó ìrànwọ́ (subsidy) padà. Ṣé yóò padà sí owó tó jẹ́ kí ó rí kí ó tó di ìdìbò 2023?
On fuel prices, I am not proposing a return to subsidising imported petrol, and I have not set out a specific naira amount I would bring the price down to. What I am proposing is a Production Subsidy Model: support tied to fuel refined here in Nigeria, including from modular refineries, that lowers crude supply prices or gives fiscal relief on inputs to local refiners. This reduces refining costs at home so pump prices can come down, without forcing refiners into losses. Imported petrol will not qualify. The subsidy will be capped and budgeted, funded from domestic crude sales, with costs published and payments independently audited, and government waste cut to help fund it. Global price shocks will be managed through fiscal stabilization buffers and oil revenue hedging tools.
On whether prices would return to what they were before the 2023 elections, I have not said that. What I have said is that I want the bus fare you pay every morning to come down, the cost of moving food from farm to market to come down, and for the trader, barber, tailor, welder and small business owner to spend less on energy. The goal is for Nigerians to produce more at home, pay less for fuel, and keep more money in their pockets, so you pay less, not that any particular past price will return.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1798409081620779419, 2024-06-05 (Post on X)
“President Bola Tinubu, at his inauguration on May 29, 2023, announced the abolishment of the subsidy on PMS, popularly known as fuel. Ever since, it has been…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1798420836283519275, 2024-06-05 (Post on X)
“President Bola Tinubu, at his inauguration on May 29, 2023, announced the abolishment of the subsidy on PMS, popularly known as fuel. Ever since, it has been…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2098476924813115799, 2026-09-11 (Post on X)
“My dear Francis, thank you for taking the time to truly understand what I am proposing. That means a great deal to me. I am not restoring subsidy so that Nig…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 6 (Introduction)
“Answer: I am proposing a Production Subsidy Model that lowers crude supply prices or offers fiscal relief on inputs to local refiners. This reduces refining …”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2014283590629007599, 2026-01-22 (Post on X)
“A major setback to the 2023 elections is the loopholes in the Electoral Act 2022 that paved the way for the brazen rigging of that election, and the near-imp…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2105647953729769974, 2026-10-01 (Article on X)
“We will introduce a capped, budgeted production subsidy tied to verified fuel refined in Nigeria, including fuel from modular refineries. Imported petrol wil…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2100618980339646804, 2026-09-17 (Article on X)
“Atiku said the relationship between energy costs and household welfare was precisely why his economic programme placed affordability at its centre. The World…”
Àwọn ìbéèrè mi 1. Kí ni ètò rẹ fún àwọn Akẹ́kọ̀ọ́ tó parí ilé-ìwé gíga ní Nàìjíríà, pàápàá àwọn tó parí ṣùgbọ́n tí wọn kò ní iṣẹ́ láti ṣe 2. Mo ní ìrètí pé ìwọ kò ní bá àwọn ọmọ ẹgbẹ́ APC tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí ṣiṣẹ́ lẹ́yìn tí o bá ṣẹ́gun ìdìbò 2027? Shuaibu Muttaka Adamu láti Ìpínlẹ̀ Yobe, Nàìjíríà
On jobs for graduates, I know too many young Nigerians are searching endlessly for work, and that cannot continue. My plan starts with this: you should not be asked to wait outside the room while your future is being decided inside it.
It begins with jobs and enterprise. Nigeria has millions of young people with ideas, energy and ambition, but too many cannot get the capital to turn those ideas into businesses. I am determined to expand transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people working in the creative economy. Your surname, your political connections, or whether you can find a godfather, should not decide whether your idea gets a chance to succeed.
As part of this, we will put in place a financing programme for start-ups and entrepreneurs, so that young Nigerians can move from dependence to enterprise, from unemployment to productivity.
I have also reviewed the current student-loan policy, because education should not begin with a mountain of debt hanging over a young Nigerian's future. My approach will reduce the underlying cost of education and, after review, provide forgiveness for qualifying student debts, so that young Nigerians can graduate with hope rather than repayment burdens.
Sources:
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“Think about what that means. If Nigerian youths can achieve so much while struggling against unreliable electricity, poor infrastructure, insecurity, unemplo…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2094810791937446399, 2026-09-01 (Article on X)
“The good news for Nigerian students is that Atiku has reviewed the current student-loan policy and believes education should not begin with a mountain of deb…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan for you, Nigeria's young people, starts with this: you should not be asked to wait outside the room while your future is being decided inside it. It …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2098441590184264064, 2026-09-11 (Article on X)
““There is a clear difference between helping a producer reduce costs and forcing that producer to sell at a loss. “The Tinubu Presidency knows this. If it pr…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2059769890932940875, 2026-05-27 (Thread on X)
“I must state at this juncture that this is not the time to celebrate. No one was defeated because we are one party and we all need to recognise the fierce ur…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2059769890932940875, 2026-05-27 (Thread on X)
“Fellow citizens, where the APC government offers meaningless renewed hope, we will provide renewed action to repair the damage that they have done to our eco…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1722201600645873726, 2023-11-08 (Post on X)
“While our great party, the Peoples Democratic Party, has put forth visionary leaders whose main objective is to serve the people, it is a different story alt…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1699788279837794707, 2023-09-07 (Post on X)
“PROTOCOL Good afternoon, Gentlemen of the Press. I am here today to give my official reaction to the judgment delivered yesterday by the Presidential Electio…”
1. Bawo ni ẹ ṣe fẹ yanjú ọ̀ràn ààbò tí ó ti ń dààmú apá àríwá àwọn ará Nigeria fún ọdún mélòó kan báyìí? 2. A ń dojú kọ ipò gbígbówó lówó ìgbésí ayé gíga gan-an tí ó ti ṣòro púpọ̀ fún wa láti yanjú, báwo ni ẹ ó ṣe darí ipò yìí? 3. Iye owó gíga gan-an fún ìkọ́lé m
On security in the north, I have said plainly that the occupation of Nigerian communities across parts of the North East, North West and North Central by bandits and terrorists, who impose levies on citizens and disrupt farming, is unacceptable. I believe that with the right political leadership, our security forces have the capacity to take on this insecurity. My plan is clear: end insecurity as part of restoring peace and economic prosperity to the country.
On the cost of living, my approach is to reduce the cost of things at the source rather than let prices explode and then hand out palliatives. I will work to reduce the cost of energy so your salary buys more, reduce transport costs so less of your wage disappears just getting to work, and reduce the cost of moving food so your family spends less in the market. Under my Economic Recovery Plan, support for Nigerian crude used in domestic refining would be capped, transparently budgeted and independently audited, with a clear obligation that the benefit reaches you at the pump, not just the refinery or marketer. My aim is to make the naira in your pocket worth more and make daily living affordable again.
On helping businesses recover, I will introduce tax reductions or credits for small businesses based on the number of people they hire and retain, temporary tax relief for startups and small businesses in their early years, and payroll tax incentives for businesses that grow their workforce. I will also bring informal businesses into the formal economy by making it beneficial, not burdensome, through tax amnesty or grace periods for those who register, linking tax compliance to access to government support and financing, and ensuring newly formalised businesses are not immediately overburdened. Alongside this, I am committed to a financing programme for start-ups and entrepreneurs, to move young Nigerians from dependence to enterprise and from unemployment to productivity.
On fuel subsidy, my commitment is firm, but it is not a return to the old import subsidy model. I am proposing a production subsidy model: support for crude refined here in Nigeria, so our refineries can produce fuel more cheaply and you pay less at the pump. It would be structured to support domestic refining, eliminate waste, and ensure that every naira of support translates into a measurable, lower price for you, not an open-ended subsidy on fuel brought in from abroad. I call this not a political slogan but a solemn covenant with you.
On governance, my plan is clear: end insecurity, bring down the cost of living, create opportunities for every Nigerian, and uphold the rule of law. I bring to this the experience of leading reforms that returned loss-making government companies to private hands, years of service in the Customs Service, and the experience of building businesses that employ thousands of Nigerians today.
Sources:
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2103133598534574587, 2026-09-24 (Article on X)
“ATIKU DONATES ₦20M TO FAMILIES OF MINNA CUSTODY DEATH VICTIMS, RESTATES PLAN TO LOWER LIVING COSTS Former Vice President of Nigeria and presidential candidat…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2101719167418388531, 2026-09-20 (Article on X)
“TINUBU’S THIRD STRAIGHT UNGA ABSENCE: NIGERIA MUST NOT PAY FOR HIS AMERICAN BAGGAGE, ATIKU A seat was reportedly secured for Bola near United States Preside…”
• Atiku Abubakar: Official biography, 2026-10-02, page 1 (PhD Honoris Causa, Federal University of Petroleum Resources Effurun)
“Atiku Abubakar (born November 25, 1946) is the former vice president of Nigeria. He has four wives from three different ethnic groups in Nigeria, and 27(?) c…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1968238688191619251, 2025-09-17 (Post on X)
“Last night, I played host to political stakeholders from Borno State, led by Hon. Mohammed Kumaila. It is encouraging to see that more people, especially pol…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2094810791937446399, 2026-09-01 (Article on X)
“Atiku’…
Ọlá rẹ, orúkọ yìí [name], mo jẹ́ ẹni tí ó ní àìní pàtàkì, mo fẹ́ gbọ́ irú ìpèsè tí o ti ṣe fún wa àwa tí a ní àìní pàtàkì, bẹ̀rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn tí kò lọ sí ilé-ìwé títí dé ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n ti parí ẹ̀kọ́. Sinmi dáadáa, kí Ọlọ́run Olúwa fún wa ní Ìṣẹ́gun ní 2027!!
On this, my commitment is to make sure persons with disabilities can fully take part in society, with accessibility and equal opportunity enforced across every sector. I will enforce compliance with accessibility standards in public infrastructure, schools, workplaces, transportation systems, and digital platforms, with penalties for those who do not comply and incentives for those who design inclusively.
I am determined to expand access to assistive technologies, inclusive education, and employment opportunities for persons with disabilities, so that the path from school to work is one they can actually walk.
For those not currently in school, I have said that a skills-to-job programme will target all categories of youth, including graduates, early school leavers, and the many young people currently not in education, employment, or training. Alongside this, technical and vocational education will be expanded, with student loans and financing support to help young Nigerians access that training, and vocational pathways built into secondary education itself.
Sources:
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 36 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“● Within the first 100 days, declare a national emergency on out-of-school children and convene a National Education Summit to develop and implement a clear …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“Nigeria cannot continue asking competent young people to wait outside the room while their future is being decided inside it. MY COVENANT WITH YOU Our partne…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1853078096372535359, 2024-11-03 (Thread on X)
“SPECIFIC MEASURES We would have undertaken extensive reforms of the public sector institutions to maximize reform impact. We would have placed special focus …”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 34 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“2. Ensure that persons with disabilities can fully participate in society. Promote inclusion by enforcing accessibility and equal opportunity across all sect…”
Ẹ kú alẹ́, ẹ̀yin ọlọ́lá sir. A dúpẹ́ fún àwọn ipa náà, a sì ń gbàdúrà pé kí Ọlọ́run fún yín ní ìṣẹ́gun ní ìgbà yìí ní orúkọ Jésù sir. Mo fẹ́ béèrè nípa àwọn ìpinnu yín fún àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba abílé ní Nàìjíríà. Ẹ jẹ́ olùdásílẹ̀ PDP, àwọn òṣìṣẹ́ sì ní àǹfààní púpọ̀ nígbà ìṣàkóso PDP yálà ní ìpele ìpínlẹ̀ tàbí ti àpapọ̀.
On civil servants and workers who are suffering, I see you, the civil servants who have not received your full entitlements, the traders whose goods no one can afford to buy, the factory workers whose employers are closing shop, the teachers and medical personnel holding together systems that are not adequately funded. Your suffering is real, and it is documented. I believe you did not cause this crisis, and you did not vote for impoverishment. You voted for hope.
I am determined to lead in a way that spends this nation's resources on your welfare, not on opaque mega-projects that serve the well-connected. I will measure success by your living standards, not by the size of government spending, the growth of debt, or the breadth of patronage networks. The resources exist. The talent exists. What is needed is the will to govern for all Nigerians rather than for the few, and that is the kind of leadership I intend to give you.
Sources:
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2050126729478304027, 2026-05-01 (Thread on X)
“A Message to Nigerian Workers. On this Workers' Day, I want to speak directly to the men and women who wake up every morning and go to work in spite of every…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2083634560516903378, 2026-08-01 (Article on X)
“Together, we can build a Nigeria that rewards enterprise instead of excuses. A Nigeria that inspires confidence instead of despair. A Nigeria that gives ever…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2050126729478304027, 2026-05-01 (Thread on X)
“#WorkersDay2026: Broken Promises, Shattered Hopes: The Nigerian Worker's Burden Under the Tinubu Administration. Every first day of May, nations across the w…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1687771973458300928, 2023-08-05 (Post on X)
“The planned exit of GlaxoSmithKline (GSK) from Nigeria after more than five decades of doing business in Nigeria underscores how horrific the environment has…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1785606961909649688, 2024-05-01 (Post on X)
“The continued increase in tariffs in different service offerings without addressing the corruption and inefficiencies in the system only amounts to long-suff…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1785606961909649688, 2024-05-01 (Post on X)
“As Nigerian workers join their counterparts across the world today to celebrate International Workers Day, it is a sobering truth that the plight of the Nige…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1785606961909649688, 2024-05-01 (Post on X)
“It is thus beginning to appear, that as far as the current federal government is concerned, the management of our country’s micro-economic outlook is an unwi…”
Ẹ ku ọla, Alhaji yin, sa, báwo ni ẹ ṣe máa kojú ìnira ọrọ̀-ajé, àìní ààbò, àti àìríṣẹ́ṣe tó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó ti parí ẹ̀kọ́ ní Nigeria? Ṣé ẹ ó pọ̀sí owó ìrànlọ́wọ́ NYSC àti owó ọ̀yà tó kéré jùlọ? Ìdánilójú wo, tó dájú gan-an, lẹ lè fún àwọn ọ̀dọ́ Nigeria pé ìjọba tó dára àti ìyípadà tó máa pẹ́ títí yóò wà?
On your first question, about tackling hardship, insecurity, and graduate unemployment: my plan is clear. End insecurity, bring down the cost of living, create opportunities for every Nigerian, and uphold the rule of law. I have the experience to do this. I led the reforms that returned loss-making government companies to private hands and opened our economy to private investment. I served in the Customs Service from 1969 to 1986, and I have built businesses that today employ thousands of Nigerians, so I know how jobs are created.
On security specifically, I am determined to strengthen the response to banditry and kidnapping by establishing Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained and mobile personnel. I will also drive continuous, high-volume coordination across jurisdictions, both internally and externally, so that bordering states can jointly plan and execute security operations, share intelligence in real time, and coordinate responses to threats. We will also strengthen security cooperation with Nigeria's neighbours on threats like banditry, kidnapping, and cross-border crime.
On graduate unemployment and youth opportunity, I believe in the Nigerian youth, your intelligence, your creativity, and your resilience. This election is about restoring hope, rebuilding confidence, and creating opportunities, so that no young Nigerian feels compelled to abandon the country of his birth in search of dignity elsewhere. Young Nigerians do not need a government that teaches them how to survive hardship. They need a government that gives them the opportunity to prosper. On NYSC, I will prioritize NYSC graduates in recruitment for critical public service roles, including the police, military, and other government institutions, where applicable, and deploy corps members to communities and sectors where their skills are most needed, particularly in education, healthcare, agriculture, and public service delivery.
On your second question, about NYSC allowance and minimum wage: I have not set out a figure for raising the NYSC allowance or the minimum wage. What I have said is that I will make participation in NYSC voluntary, allowing young Nigerians to choose pathways that align with their goals and national priorities, with an annual cap on participation to ensure quality and proper deployment.
On your third question, about assurance of better governance and lasting change: I have told young Nigerians that the change they desire can only come through the ballot, and I have encouraged them not to give up. This election is not merely about changing a government, it is about changing the direction of our country, restoring hope, and creating opportunities, a place where competence matters more than connections, character matters more than political patronage, and hard work is rewarded, with every young Nigerian given a fair opportunity to succeed.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Sixth, tackle security headlong. President Tinubu, as a matter of priority, needs to rejig the nation's security architecture as what is currently in place i…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1754193614513525015, 2024-02-04 (Post on X)
“The economy's performance has, in recent weeks and months, been a subject of intense discourse among Nigerian citizens at home and abroad. Nigerians are grav…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Predictably, 12 months on, Tinubu’s pledge of growing the economy and ending misery remains unfulfilled. His actions or inactions have significantly worsened…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 28 (○ To the North: Niger)
“● Establish an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services 8. Internal Security and Crime Prevent…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2097745799593841116, 2026-09-09 (Article on X)
““Take the minimum wage as the si…
Kí ni ìgbèrò yín fún so àwọn ẹkùn ìpínlẹ̀ pọ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà ojú irin
Here is what I am determined to do: enable states to jointly invest in regional infrastructure, and that includes railway systems, not just power and roads. This means states working together across their borders to pool resources and build railway connections at a scale that benefits everyone sharing in them.
Alongside this, I want to transfer greater authority over railways from the federal government to the states. So instead of railway decisions sitting only at the centre, your state will have greater control over railways affecting your daily life.
This fits into a broader push for regional cooperation, where states align policies and execute joint infrastructure projects together, to accelerate growth and unlock the advantages that come from working as connected regions rather than isolated units.
Sources:
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 5 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“8. Promote regional cooperation for faster development. We will drive continuous and practical collaboration across states - aligning policies, pooling resou…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 16 (1.9. MSME TAX REFORM)
“4. Maintain states as the federating units while enabling regional cooperation. States will be encouraged to collaborate more closely to achieve scale and ef…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 6 (1.1. MACROECONOMIC STABILITY)
“9. Develop an Industrial Clustering Policy and Special Economic Zones. Industries will be able to operate with shared infrastructure and easier access to exp…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1991924020195754320, 2025-11-21 (Thread on X)
““We have our natural resources, our cattle and other livestock. We shall use trained manpower and modern methods to assist our people in improving these reso…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 32 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“3. Make Africa the centrepiece of Nigeria's foreign policy. Strengthen regional leadership, economic cooperation, and shared security across the continent. D…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-11, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“Here is what I will move, and why it matters for you: I want to take key responsibilities off the Exclusive Legislative List and put them on the Concurrent a…”
Àti kò sí Iṣẹ́ nípa ẹ̀kọ́ mọ́, àwọn ènìyàn kàn máa ń ra iṣẹ́ ìjọba, nítorí náà tí o kò bá ní owó o kò ní iṣẹ́ láìka ẹ̀kọ́ rẹ sí àti nípasẹ̀ ìbátan, nítorí náà èmi tálákà tí kò ní owó tí kò sì ní ìbátan kò ní Iṣẹ́ ní Nàìjíríà lónìí, nítorí náà sir báwo ni o ṣe ń gbèrò láti yanjú ọ̀rọ̀ yìí
I hear what you are describing, and I will not pretend it is a small thing. My plan is clear: end insecurity, bring down the cost of living, create opportunities for every Nigerian, and uphold the rule of law.
I have done this kind of work before. In government I led the reforms that returned loss-making government companies to private hands and opened our economy to private investment. I served in the Customs Service from 1969 to 1986, and I have built businesses that today employ thousands of Nigerians. I know how jobs are created, and I bring that experience to this task.
I have told Nigeria's young people plainly that they do not need a government that teaches them how to survive hardship. They need a government that gives them the opportunity to prosper. That is the standard I am holding myself to.
To the working men and women of this country, including those struggling to find work, I have said you deserve leadership that spends the nation's resources on your welfare, not on opaque mega-projects that serve the well-connected. You deserve a government that measures its success by your living standards, not by the size of its spending, the growth of its debt, or the breadth of its patronage networks.
From my first day in office, I will put affordability and the protection of life at the centre of government, and I will account for public spending so that Nigerians can see what it delivers and for whom.
I have come to young Nigerians not just to speak about the frustrations you already live with every day, but to offer a partnership to change the conditions that created them, and to ask you to be active participants in building the Nigeria you deserve.
Sources:
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“Help every eligible young Nigerian o…" • Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2093800029618061431, 2026-08-29 (Post on X) "Nigeria's young people…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2050126729478304027, 2026-05-01 (Thread on X)
“A Message to Nigerian Workers. On this Workers' Day, I want to speak directly to the men and women who wake up every morning and go to work in spite of every…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2105647953729769974, 2026-10-01 (Article on X)
“Meanwhile, local contractors who completed government projects remain unpaid. Many borrowed from banks to do the work and now face demands for repayment on m…”
• His answer, given directly, 2026-10-08, page 1 (HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY)
“I have the experience to lead this country, and that is what Nigeria needs now. I have done this work before. Nigerians elected me Vice President twice, in 1…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2103133598534574587, 2026-09-24 (Article on X)
“The former Vice President reiterated his commitment to policies designed to reduce the cost of living if elected president, including a targeted production s…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“I have therefore not come here simply to speak about your frustrations. You know those frustrations better than I do because you live with them every day. I …”
Assalamu Alaikum Ọ̀wọ̀ sir mi Ààrẹ wa, ìnṣà Allahu, à ń fẹ́ kí o dá owó ìrànwọ́ (subsidy) náà padà, ìbéèrè mi ni bí o ṣe máa rí iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́ ẹ̀ṣẹ̀ kan, o ṣeun fún gbígbọ́ ọ̀rọ̀ mi, sir.
Wa alaikum assalam, and thank you for writing to me.
On subsidy, let me be clear about what I am proposing. I am not bringing back the old subsidy on imported fuel. I am restoring a subsidy that supports crude refined here in Nigeria. This means government support goes to Nigerian refining, not to paying for fuel brought in from outside. The goal is that our refineries produce at lower cost, so you pay less at the pump, and that support actually translates into lower prices for you, not waste.
This is bigger than fuel for me. I want the bus fare you pay every morning to come down. I want the cost of moving food from farm to market to come down. I want the trader, the barber, the tailor, the welder, the small business owner, to spend less on energy to run their work.
On jobs for our youth, here is my covenant with you. It starts with jobs and enterprise. I know Nigeria has millions of young people with ideas, energy and ambition, but too many cannot get the capital to turn those ideas into businesses. I am determined to expand transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people working in the creative economy. Your surname, your connections, or whether you can find a godfather, should not decide whether your idea gets a chance. As part of this, we will put in place a financing programme for start-ups and entrepreneurs, so you can move from dependence to enterprise, from unemployment to productivity.
Education also has to change to back this up. Our schools must place greater emphasis on science, technology, vocational education, agriculture, digital skills, critical thinking and entrepreneurship, so no brilliant Nigerian child is denied the chance to learn simply because his or her parents are poor.
And on the subsidy side itself, supporting fuel refined in Nigeria is also about creating Nigerian jobs, because when our refineries produce more, it is Nigerians who are employed to do it.
Sources:
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2103133598534574587, 2026-09-24 (Article on X)
“The former Vice President reiterated his commitment to policies designed to reduce the cost of living if elected president, including a targeted production s…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1853078096372535359, 2024-11-03 (Thread on X)
“Third, adopt a gradualist approach in the implementation of the subsidy reforms. Subsidies would not have been removed suddenly and completely. It is instruc…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“Nigeria cannot continue asking competent young people to wait outside the room while their future is being decided inside it. MY COVENANT WITH YOU Our partne…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2098476924813115799, 2026-09-11 (Post on X)
“My dear Francis, thank you for taking the time to truly understand what I am proposing. That means a great deal to me. I am not restoring subsidy so that Nig…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan for you, Nigeria's young people, starts with this: you should not be asked to wait outside the room while your future is being decided inside it. It …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“I Have Come to Offer You a Partnership to Build the Nigeria You Deserve. I greet you in the unbreakable and unconquerable spirit of the African Democratic Co…”
Rẹ Ọlọla, > Ọmọ ọdún 33 ni mí, mo ti kẹ́kọ̀ọ́ yege ní Ìpínlẹ̀ Zamfara (Gusau). Mo ti parí ìwé ẹ̀kọ́ mi ṣùgbọ́n mi ò tíì rí iṣẹ́. Ìjọba Àpapọ̀ sọ wí pé àkọ̀wé ọjọ́ orí jẹ́ 18-35 ọdún, ẹ̀rù ń bà mí pé tí mo bá dé ọdún 35, ìwé ẹ̀kọ́ mi yóò di asán. > Ọ̀gá, tí ẹ bá ṣẹ́gun ní 2027, jọ̀wọ́ ẹ gbé àkọ̀wé ọjọ́ orí yìí sókè sí 40 kí ẹ sì dá
On the federal job age limit for graduates, I don't have a specific commitment to raise it from 35 to 40 to share with you. What I can tell you is what I'm determined to do for young people looking for real opportunities. My administration will overhaul Technical and Vocational Education and Training curricula, working with industry leaders so that what graduates and polytechnic students learn actually matches what the job market needs. We will establish modern vocational training hubs across all geopolitical zones, launch dual-apprenticeship programmes, and standardize national skill certifications, so you are prepared for actual jobs, not just certificates.
I am also committed to reducing the tax burden on small businesses that create jobs. We will reward businesses that employ Nigerians by lowering their tax burden and creating incentives for job creation and growth. This is how we will encourage more employers to open their doors to you and others seeking work.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1828721506119041048, 2024-08-28 (Post on X)
“Tinubu’s policy on age limit for tertiary education admission belongs in the Stone Ages. The recent policy of the Federal Ministry of Education pegging age l…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 3 (Introduction)
“administration will decentralize power generation to lower electricity tariffs and remove import duties on essential machinery and production equipment. Q3: …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“That must change. When I speak about youth inclusion, I do not mean ceremonial appointments or creating a few positions with impressive titles. I mean real r…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 16 (1.9. MSME TAX REFORM)
“4. Maintain states as the federating units while enabling regional cooperation. States will be encouraged to collaborate more closely to achieve scale and ef…”
Ti o bá di Ààrẹ Nàìjíríà, kí ni àwọn ìgbésẹ̀ pàtó tí ẹ̀yin yóò gbé láàrin ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ yín láti dín ẹrù tí ó wà lórí àwọn ará Nàìjíríà lásán kù, àti kí ni àwọn ìlérí tí a lè díwọ̀n tí ẹ̀yin yóò fi gbà pé a lè béèrè lọ́wọ́ yín bí àwọn ìlérí yẹn kò bá ṣẹ? Àwọn ará Nàìjíríà kò nílò àwọn ìlérí lásán. A nílò ètò tí ó ṣe kedere.
Nigerians don't just want promises, they want a plan they can measure, and that is exactly what I am offering.
On security, I will begin, from day one, the reform of our security institutions, with improved funding and enhanced welfare, including a Special Presidential Welfare Initiative for security personnel. Alongside this, I will use diplomacy, intelligence, better border control, our traditional institutions, and good neighbourliness to resolve conflict, rather than relying on force alone.
On jobs, I will launch an Economic Stimulus Fund with an initial investment capacity of approximately $10 billion to support small businesses across every sector of our economy. I will also launch a skills-to-job programme for every category of young person, graduates, early school leavers, and those currently not in education, employment, or training. Alongside this, I have spoken of a financing programme for start-ups and entrepreneurs, to move young Nigerians from dependence to enterprise, from unemployment to productivity, and from palliatives to prosperity.
On the cost of living, I will pursue a targeted production subsidy for fuel refined here in Nigeria, rather than going back to an open-ended subsidy on imported fuel. This will support Nigerian refining, create Nigerian jobs, cut waste, and make sure government support delivers a measurable benefit to you, the consumer. My objective is clear: lower the cost of energy, lower transportation and production costs, strengthen what Nigeria produces, and restore your purchasing power. That is how I will give families breathing room again.
On poverty, my policy expands cash transfers to poor households, tied to school attendance and child vaccination, alongside a revitalised national school feeding scheme.
And because I believe Nigerians deserve more than promises, my administration will launch an online Promise Tracker, publishing live budget spending, contract awards, and performance results, so you can see for yourself whether these commitments are being kept, and hold my government accountable.
Ẹ káàsán sà, mo ní ìbéèrè kan: Tí Ọlọ́run bá fún ọ ní ipò ààrẹ Nàìjíríà, báwo ni ìwọ yóò ṣe mú ọ̀rọ̀ àìní ààbò lọ? Ẹ̀kejì, báwo ni ìwọ yóò ṣe mú ìṣòro àwọn tó ń jìyà òṣì lọ? Ẹ̀kẹta, kí ni ìwọ yóò ṣe nípa àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ti pé ọdún 35 nínú iṣẹ́ ìsìn—a s
On security, my plan covers every part of Nigeria, the North West included. I am setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel, to strengthen the response to banditry and kidnapping. I am adopting a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, and I will push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services. I also want joint security frameworks with neighbouring states and countries facing the same threats. This is how we rescue your community from banditry, kidnapping, and cross-border crime.
On poverty, I have said that it is the greatest enemy humanity has ever known, breeding disease, ignorance, insecurity, and hopelessness wherever it takes root. My advocacy for deliberate, people-centred solutions to end poverty remains strong and consistent. At both government and community levels, I believe we must take the fight against poverty to every home, every community, and every school, so that the ordinary Nigerian becomes part of the solution. I have also said that leadership is not the art of explaining suffering, it is the responsibility to reduce it.
On pensions, I am committed to guaranteeing pension dignity and restoring the value of retirement income, so that a lifetime of work leads to security, not hardship. This means rebasing legacy pensions to reflect today's cost of living, correcting years of erosion, introducing a minimum pension guarantee so all retirees receive a living income, and linking pension adjustments to inflation over time to protect purchasing power. I am also committed to prioritizing timely and consistent pension payments across all levels of government, and positioning retirement security as a core pillar of social protection and human dignity. I have said that outstanding entitlements should be paid, and what remains unpaid should be published.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Sixth, tackle security headlong. President Tinubu, as a matter of priority, needs to rejig the nation's security architecture as what is currently in place i…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1718948336344936730, 2023-10-30 (Thread on X)
“What we have currently is akin to asking thieves to keep their loot and use the same to defend themselves while the case of their robbery is being decided. I…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country. That is wh…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1979587065638535408, 2025-10-18 (Post on X)
“Poverty is the greatest enemy that humanity has ever known. Wherever it takes root, whether in the life of an individual or across a society, it breeds other…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2101631303711883687, 2026-09-20 (Post on X)
“I have watched this boy’s video repeatedly, and each time, my heart breaks. A child with such intelligence, clarity and confidence should be in a classroom b…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2101632160650121242, 2026-09-20 (Post on X)
“I have watched Yusuf Aliyu’s video repeatedly, and each time, my heart breaks. A child with such intelligence, clarity and confidence should be in a classroo…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2087552029358956958, 2026-08-12 (Article on X)
“Nigerians are repeatedly to…
Àràádọ́ta ọ̀kẹ́ iṣẹ́ tààràtà àti àìtààràtà ni a óò dá sílẹ̀ nípasẹ̀ èyí sir
Yes, job creation is central to what I have set out for you.
My policy focuses on private-sector-led growth, targeting up to 3 million jobs annually for graduates and young Nigerians.
I also proposed a $10 billion economic stimulus programme, using the savings from subsidy removal, designed to create millions of jobs across agriculture, manufacturing, technology, and infrastructure. That plan was meant to lift millions out of poverty, give targeted support to the most vulnerable, and ignite the kind of economic activity that grows the tax base organically, so that the pain of subsidy removal gave way to renewal of opportunity and employment.
On the digital economy, I am determined to prepare you for the jobs of the future by investing in digital skills, innovation, and technology-driven education. This means supporting tech hubs and innovation centres across the country, building digital skills, coding, and technology training into education systems, training in fields like artificial intelligence, cybersecurity, and data science, and partnering with private companies and global technology firms to expand access to training and employment.
To back small businesses as job creators, I will push for tax reductions or credits for small businesses based on how many employees they hire and retain, temporary tax relief for startups and small businesses in their early years, and payroll tax incentives for businesses that expand their workforce. I also want to bring informal businesses into the formal economy by making it beneficial, not burdensome, through tax amnesty or grace periods for those that register, and by making sure newly formalized businesses are not immediately overburdened with taxes.
And on production itself: we choose Nigerian jobs. Subsidise Nigerian production, not foreign importation. Produce here. Refine here. Create jobs here. Pay less here. That is the production subsidy model I stand behind.
Sources:
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2050126729478304027, 2026-05-01 (Thread on X)
“A Missed Opportunity for Transformation. During the 2023 presidential campaign, I presented Nigerians with an alternative vision. Our manifesto proposed a $1…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 2 (Introduction)
“In any case, the International Arbitration Tribunal reviewed the evidence before it and did not find merit in calling me to take a stand under oath during it…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 18 (1.11. URBAN DEVELOPMENT & HOUSING)
“3. Develop talent for future jobs and emerging technologies. We will prepare Nigerians for the jobs of the future by investing in digital skills, innovation,…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2098441590184264064, 2026-09-11 (Article on X)
““We choose Nigerian jobs. “We choose affordability. Subsidise Nigerian production, not foreign importation. Produce here. Refine here. Create jobs here. Pay …”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 17 (1.10. DIGITAL ECONOMY)
“● Introduce tax reductions or credits for MSMEs based on the number of employees they hire and retain ● Provide temporary tax relief for startups and small b…”
• His answer, given directly, 2026-10-07, page 1 (HIS ANSWER, GIVEN DIRECTLY)
“Yes, I do, and that is precisely why I am concerned. The price of a one-bedroom flat varies significantly depending on the area. In Abuja, you can find one-b…”
Ìbéèrè Mi sí Wazirin Adamawa Orúkọ mi ni [name], láti Ìpínlẹ̀ Zamfara, Igbákejì Akọ̀wé Ètò ti ADC. Sẹ́nétọ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn nínú àwọn àgbègbè wa ní ìgbèríko ti rẹ̀ nítorí ipò tí orílẹ̀-èdè wà lọ́wọ́lọ́wọ́, wọ́n sì ń nífẹ̀ẹ́ sí ADC àti ète yín láti di Ààrẹ ní ọ̀nà tí ń pọ̀ sí i. Bí ó ti wù kí ó rí
On reaching communities with my message, I have taken this campaign directly to the people, moving through neighbourhoods and shopping areas to meet you where you are. I used the launch of our party's mass membership registration to invite every citizen to join the ADC, register, and collect your Permanent Voter's Card, so you are ready to take part on election day.
On the practical challenges you face, my plans run across every area of rural life. For security, I will deploy well-equipped Agro-Rangers and aerial drone surveillance along agricultural corridors to protect farmland, set up Community Peace and Alternative Dispute Resolution Committees with traditional leaders, farmers and herders to settle land and crop disputes, and move Nigeria toward modern livestock management and commercial ranching with designated corridors and water points. For jobs, I am committed to a financing programme for start-ups and entrepreneurs to move young people from dependence to enterprise and from unemployment to productivity. For agriculture, I will build farm-to-market feeder roads, set up agro-processing zones, deploy solar cold-storage to stop post-harvest losses, deliver subsidized fertilizer and seeds directly to farmers through an e-wallet system, expand low-interest loans through the Bank of Agriculture, and expand irrigation for year-round farming, while treating food security as a national priority with strategic food reserves and greater mechanization. For education, I will expand conditional cash transfers tied to school attendance and child vaccination, alongside a revitalized National Homegrown School Feeding Scheme. For healthcare, I will launch a National Health Education and Prevention Programme with nationwide public health campaigns on nutrition, hygiene and vaccination, bring preventive health education into schools and communities, expand screening at primary healthcare centres, and combine health insurance with personal medical savings under a National Health Security
Pẹlẹ o, ọ̀gá mi, báwo ni o ṣe gbero láti pa ibajẹ́ tí ń pa orílẹ̀-èdè yìí run run?
Thank you for asking me this directly. Let me tell you what I plan to do.
I will reform executive immunity, so that it protects governance, not corruption. Public officials will be able to carry out their duties without unnecessary distraction, but no one will be shielded from accountability for wrongdoing. To make this real:
- I will amend existing laws to clearly define the limits of executive immunity, so it cannot be used to block accountability processes.
- Immunity will be limited strictly to official duties.
- Offences such as embezzlement, contract fraud, and illicit enrichment will be excluded from immunity protections altogether.
- Investigations will be allowed to continue while officials are in office. Anti-corruption agencies will be empowered to conduct full investigations, including evidence collection and asset tracing, while officials remain in their posts.
- I will remove statutes of limitation for corruption-related offences involving public office holders, so time will never run out on these cases.
- I will establish special fast-track courts for cases involving top public officials, so serious cases are handled quickly and efficiently, without unnecessary delays or political interference.
I also believe the genuine fight against corruption requires the total support of all Nigerians. It must never be turned into a political agenda, and I will not allow anti-corruption agencies to be used to coerce political leaders or railroad our people into a one-party dictatorship.
Beyond this, I have called for full and transparent public accounting of every Naira spent outside the official budget, identifying every project, every contractor, every procurement process, and every individual who authorised and benefited. I have also called for relevant anti-corruption and law enforcement agencies to open formal investigations into unrecorded expenditures and unlawful deductions from state allocations, independent of any political direction from the Presidency.
Ours will be a new era of accountable leadership.
Sources:
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 23 (2.1. ANTI-CORRUPTION (UNDER GOVERNANCE))
“The ADC will: 1. Reform executive immunity to protect governance, not corruption. Public officials will be able to carry out their duties without unnecessary…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1955211280047915251, 2025-08-12 (Post on X)
“That, definitely, is not how to build institutions. That, certainly, is not how to fight the monster of corruption. Indeed, such tendencies provide the stimu…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1718948336344936730, 2023-10-30 (Thread on X)
“Also, your lawyers, however distinguished and accomplished, may be ridiculed by the judges who may also go out of their way to make even a stronger case for …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2073404094681588038, 2026-07-04 (Article on X)
“Three, the Federal Government must provide a full and transparent public account of every Naira spent outside the official budget, identifying every project,…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2059769890932940875, 2026-05-27 (Thread on X)
“We will be guided by clear national plans with set targets and timelines in line with commitments enshrined in our party’s manifesto. We will provide clear l…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-05 (Why are you still seeking the presidency after several attempts and what do you say to Nigerians who believe it is driven by personal ambition rather than national service?)
“Question: Why are you still seeking the presidency after several attempts and what do you say to Nigerians who believe it is driven by personal ambition rath…”
Ẹ kú ọjọ́, Ọ̀gá. 🇳🇬 Gẹ́gẹ́ bí ọmọ Nàìjíríà tí ọkàn rẹ̀ kò balẹ̀ tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọlọ́pàá tí ń sìn lọ́wọ́lọ́wọ́, mo fẹ́ mọ àwọn ètò yín fún mímú ìgbélárugẹ, owó oṣù, àti ètò ìfẹ̀yìntì àwọn ọlọ́pàá kékeré ipò sunwọ̀n sí i. Pẹ̀lúpẹ̀lú, kí ni àwọn ètò yín fún kíkojú àìní ààbò àti mímú àlàáfíà padà bọ̀ síbi gbogbo kárí Nàìjíríà? Kí Ọlọ́run bùkún
On tackling insecurity and restoring peace, my plan covers every part of Nigeria. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel, to strengthen the response to banditry and kidnapping. I will adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, and I will push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services. This is how we rescue your community from banditry, kidnapping, and cross-border crime.
I also want to reform and reorient the police into a true public service, moving from a regime-protection force to one focused on citizens. That means demilitarizing the police: gradually ending barracks as the default system of accommodation, and decentralizing deployment so mid- to lower-level officers serve closer to their states of residence. I will put clear controls around arrests and detention, with mandatory body cameras, cameras in interrogation rooms, and enforceable guidelines on the use of force and firearms. I will establish a multi-layered security system that reflects Nigeria's federal structure, to improve response times and ensure accountability at every level.
I am also committed to increasing the number of police officers nationwide, to meet the international standard of one officer for every 450 citizens. This means launching a phased national recruitment and training programme to expand police numbers at the federal, state and local levels.
Beyond our borders, I believe Nigeria's internal security also depends on rebuilding ECOWAS. I will adopt a firehose approach to diplomacy and security, driving continuous, high-volume coordination across West Africa, leading reforms within ECOWAS to strengthen collective security frameworks and rapid response mechanisms, establishing continuous intelligence-sharing and joint operations among member states against terrorism, banditry, and transnational crime, and aligning regional policies and resources to respond quickly to threats across borders.
I have also said that our security architecture needs to be rejigged as a matter of priority, because the current state of insecurity, from terrorism, banditry, kidnapping, and cattle rustling, continues to affect communities and agricultural production, especially in the Northern parts of the country. I remain a reform advocate, and I believe Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country, once given the right political leadership.
Sources:
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 30 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“2. Reform and reorient the police into a true public service. Transition from a colonial-style, regime-protection force to a citizen-focused policing system.…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 35 (5.1. EDUCATION (UNDER HUMAN)
“Details: ● Introduce subsidized public transport for students and senior citizens nationwide ● Partner with state governments and transport operators to impl…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 29 (3.1. POLICE REFORM (UNDER SECURITY))
“The ADC will: 1. Increase the number of police officers nationwide. We will meet the international standard of one police officer for every 450 citizens, str…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2105647953729769974, 2026-10-01 (Article on X)
“Again, Bola, you told Nigerians that salaries and pensions are being paid “on time and in full.” Tell that to the military pensioners who protested over unpa…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…”
• Post by @atiku …
Ọlá Rẹ, Alakoso tí ń bọ̀ ti Federal Republic of Nigeria (CFRN), Alhaji ẹ, Wazirin Adamawa, GCON, In Sha Allah. Orúkọ mi ni [name]. Akẹ́kọ̀ọ́ Òfin ni mí tí ó ní láti dáwọ́ ẹ̀kọ́ mi dúró nítorí àwọn ìṣòro owó. Síbẹ̀síbẹ̀, mo ṣì ní ìrètí láti tẹ̀síwájú m
On security, the killings happening across Nigeria, in Kebbi, Zamfara, Plateau, Benue and Kano, among other places, are a reminder of how urgent this crisis has become. I have called on the Federal Government to urgently review and strengthen the security architecture, deploy adequate personnel across vulnerable communities, and intensify intelligence led operations. Our citizens deserve protection, dignity and peace, nothing less. I believe that with the right political leadership, our security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country, and it is urgent for citizens to unite and rescue Nigeria. When tragedies occur, including strikes that take the lives of innocent Nigerians, I have insisted this demands urgent review, accountability and decisive action to prevent a recurrence, because upholding the duty to protect every citizen is the ultimate essence of national security. I have also made clear that security forces must never turn on citizens exercising their right to peaceful protest, and that government and security agencies carry a paramount duty to keep people safe.
On local government financial autonomy, I align fully with the Supreme Court's ruling affirming fiscal autonomy to local government councils. It is a win for the people of Nigeria and a step in the right direction for national development. I believe local governments must be centres of development, and that fiscal autonomy should not stop at Federation Account revenues, it must also apply to the Internally Generated Revenue collected by local government authorities. Supreme Court judgments are final, not optional, and persistently refusing to enforce one is a direct breach of the Constitution. Withholding local government financial autonomy cripples communities, stalls development and deepens poverty at the grassroots, leaving roads broken, health centres abandoned and salaries unpaid. I will stand firmly for implementing this judgment in full, including direct allocation and local control of internally generated revenue.
On the debt burden, I have been clear that reckless borrowing threatens the future of Nigeria and generations yet unborn. Public debt has reached alarming levels, and I have opposed fresh borrowing pursued without regard for the consequences it places on citizens. I raised concerns early on about the downside risks of unleashing economic reforms without sequencing, without a clear plan for implementation, and without regard to their real and potential consequences. Implementing policies without proper planning and a clear destination is nothing other than trial and error economics, and that is not how I intend to manage Nigeria's finances. Restoring stability means borrowing must be guided by discipline and honest public accounting, not punishing interest rates and devaluation that erode the purchasing power of workers, traders, small business owners and pensioners.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1819826969883685031, 2024-08-03 (Post on X)
“I vehemently condemn the heinous act of using live ammunition on citizens peacefully protesting against bad governance, as witnessed today in Kano and Abuja.…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2043341307737726981, 2026-04-12 (Post on X)
“The Jilli market airstrike that killed scores of innocent traders is not just tragic, but a devastating failure that must outrage every conscience. While tar…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1990423317224857622, 2025-11-17 (Post on X)
“I am devasted by the news of the tragic attack on Government Girls Comprehensive Senior Secondary School, Maga, in Kebbi State, which claimed the life of the…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1968238688191619251, 2025-09-17 (Post on X)
“Last night, I played host to political stakeholders from Borno State, led by Hon. Mohammed Kumaila. It is encouraging to see that more people, especially pol…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1811432941270057018, 2024-07-11 (Post on X)
“The judgment o…
Ọlọla Rẹ, mo dúpẹ́ fún àǹfààní yìí. Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ ètò ọrọ̀ ajé, mo gbàgbọ́ pé ìdiwọ̀n tòótọ́ fún àtúnṣe ètò ọrọ̀ ajé kì í ṣe ìdàgbàsókè GDP tàbí ìdúróṣinṣin owó pàṣípààrọ̀ nìkan, bí kò ṣe bóyá àwọn ará Nàìjíríà lásán lè ní agbára láti ra oúnjẹ, rí ìtọ́jú ìlera gbà, kọ́ àwọn ọmọ wọn ní ẹ̀kọ́, àti láti ní owó-iṣẹ́ tó yẹ. Lónìí, àwọn àgbẹ̀ ń tiraka
On measuring progress at state, LGA and ward levels, I am committed to taking power and resources closer to where you live. I will devolve more authority to states, including giving states a greater share of national resources and stronger incentives to develop their local economies. I will decentralize human capital and social protection programmes to state and local governments for more effective delivery, and strengthen our national data systems, including a credible census and reliable social registries, so that government decisions are based on real evidence and programmes reach those who truly need them. I will also digitize processes like the Universal Basic Education Commission so that fund disbursement, school performance and project implementation can be tracked in real time.
On transparency, I will launch an online "Promise Tracker" portal and apply Open Government Partnership standards to publish live budget spending, contract awards, and performance metrics, so you can see how public money is being spent and hold my government accountable when commitments are not fulfilled. For infrastructure specifically, I will enforce mandatory third-party engineering audits and release funds based on verified milestones, to stop projects from being abandoned.
On making reforms felt in your pocket and home, I have said that a competent government should be able to protect both the producer and the consumer, and that economic reform must have a human face, affordable food, cheaper transportation, accessible healthcare, decent jobs. My plan is to reduce the cost of energy so your salary buys more, reduce transport costs, and reduce the cost of moving food, so your family keeps more of what it earns. I believe every policy, from economic reform to security to social protection, must be measured by its impact on citizens, and that reform must be sequenced, supported and humane, so that Nigerians are not pushed further into hardship in the process. I will not treat budget reviews or reform rollouts as a one-time announcement. I am prepared to pause, reflect, and where necessary, review implementation, rather than assume reforms are working simply because they have been announced.
Sources:
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 16 (1.9. MSME TAX REFORM)
“2. Strengthen fiscal federalism and revenue allocation. We will reform the revenue-sharing system to give states a greater share of national resources and st…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 16 (1.9. MSME TAX REFORM)
“4. Maintain states as the federating units while enabling regional cooperation. States will be encouraged to collaborate more closely to achieve scale and ef…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 12 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“● Unlock climate and green finance by building structured funding pipelines that attract green bonds, carbon market investments, and development partner fina…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 11 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“1. Establish a National Environmental Resilience Framework (NERF) to drive economic growth by protecting productive assets, boosting agricultural output, cre…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1718948336344936730, 2023-10-30 (Thread on X)
“What we have currently is akin to asking thieves to keep their loot and use the same to defend themselves while the case of their robbery is being decided. I…”
• Party Manifesto 2027-2031, 2026-10-05, page 34 (MANIFESTO OF THE AFRICAN DEMOCRATIC CONGRESS (ADC))
“5. HUMAN CAPITAL & SOCIAL DEVELOPMENT The ADC will: 1. Place people at the center of national development. Enact a Social Protection Act that guarantees acce…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-11, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I have said that we need a single six-year term for President, to be rotated among the six geo-political zones, this would prevent two or more zones from alt…”
• Atiku Abubakar: Answers to questions from the public, 2026-10-02, page 4 (Introduction)
“Q18: Transp…
Olùfẹ́ ẹ̀, báwo ni o ṣe máa dojú kọ ìṣòro ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àìléwu, ìyíyẹ owó epo tí ń ga sí i lẹ́yìn ìyọkúrò sọ́bàsìdì, àìríṣẹ́ṣe, àti iye owó ẹ̀kọ́ tí ó ga? Ṣé ìwọ yóò fi ipò àkọ́kọ́ fún àwọn sikolashipu àti ìrànwọ́ owó ẹ̀kọ́ ju àwọn láànù akẹ́kọ̀ọ́ lọ, kí o sì ṣẹ̀dá ànfààní iṣẹ́ sí i fún àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà
On the economic hardship you are facing, I want to restore your purchasing power and reduce the cost of living. That means reducing the cost of energy so your salary buys more, reducing transport costs so less of your wage disappears just getting to work, and reducing the cost of moving food so your family spends less in the market. Alongside this, I am putting in place a financing programme for start-ups and entrepreneurs, to help move young Nigerians from dependence to enterprise.
On insecurity, my plan covers every part of Nigeria. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel. I will adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, and I will push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services, alongside joint security frameworks with neighbouring countries facing the same threats.
On rising fuel costs, I have always believed the removal of the fuel subsidy was necessary, because it had become a drain that enriched middlemen. What I would prioritise is tackling corruption, starting with repositioning the NNPCL, and paying attention to our poor refining infrastructure. I would commence privatisation of state-owned refineries and work to ensure Nigeria refines at least 50% of its own crude output, with an aspiration to export 50% of that capacity to ECOWAS countries. Alongside this, I want to reduce the cost of energy itself, so it goes further in your pocket.
On unemployment, I am putting in place a financing programme for start-ups and entrepreneurs, so young Nigerians can move from dependence to enterprise, from unemployment to productivity.
On the high cost of education, my approach will reduce the underlying cost of education and provide forgiveness for qualifying student debts. My administration will provide non-repayable scholarships, grants and bursaries instead of forcing students into debt, while forgiving existing student loan obligations and directly reducing university tuition costs for low-income families.
Yes, I would prioritise scholarships and grants over loans. A student loan is not a scholarship, it is a liability, and my administration will provide non-repayable scholarships, grants and bursaries instead of forcing students into debt.
On creating job opportunities for you, Nigeria's young people, I am determined to expand transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people in the creative economy. Your surname, your political connections, or whether you can find a godfather, should not decide whether your idea gets a chance to succeed. A financing programme for start-ups and entrepreneurs is part of this plan.
As practical steps for a safer, more prosperous Nigeria, I am bringing together the security measures I have outlined, with special units against banditry and kidnapping and stronger cross-border coordination, alongside action to reduce the cost of energy, transport and food, and a financing programme that opens real opportunity to young entrepreneurs across the country.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1754193614513525015, 2024-02-04 (Post on X)
“The economy's performance has, in recent weeks and months, been a subject of intense discourse among Nigerian citizens at home and abroad. Nigerians are grav…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Predictably, 12 months on, Tinubu’s pledge of growing the economy and ending misery remains unfulfilled. His actions or inactions have significantly worsened…”
• Thread by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1763109780443328986, 2024-02-29 (Thread on X)
“3. The finances required to bridge Nigeria’s infrastructur…
Kabiyesi, Mo ṣe atilẹyin iran yín fun Nàìjíríà tí ó dára jù, ṣùgbọ́n mo fẹ́ béèrè ìbéèrè kan tí ó dá lórí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gidi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà ń kojú lónìí. Mo ń sìn lọ́wọ́lọ́wọ́ ní Sokoto, níbi tí àìní ààbò ti jẹ́ ìṣòro pàtàkì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ náà sì ń jìjàkadì pẹ̀lú àìníṣẹ́-ṣe, ìgbésoke iye ìyè, àti
On insecurity, my plan covers every part of Nigeria, Sokoto included. I will set up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel. I will adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses together. I will also push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services. I have said this is how we rescue communities from banditry, kidnapping, and cross-border crime. I have also said that President Tinubu needs to rejig the nation's security architecture as a matter of priority, because what is currently in place is not serving the needs of the people.
On hardship and jobs, my commitment is to restore purchasing power, reduce the cost of living and deliberately expand opportunities for young Nigerians. This includes a financing programme for start-ups and entrepreneurs. I will expand transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people working in the creative economy, so that a person's surname, political connection or ability to find a godfather does not determine whether a good idea gets a chance to succeed. I have said our objective is simple: move young Nigerians from dependence to enterprise, from unemployment to productivity, and from palliatives to prosperity. On education, I have said schools must place greater emphasis on science, technology, vocational education, agriculture, digital skills, critical thinking and entrepreneurship, and that no brilliant Nigerian child should be denied university, polytechnic or college education simply because their parents are poor.
On ensuring real change, I have said that every policy, from economic reform to security to social protection, must be measured by its impact on citizens. I have said Nigeria's challenges are structural and require coordinated, institutional solutions, not ad hoc interventions. I have also said that reform must be sequenced, supported, and humane, so that Nigerians are not pushed further into hardship in the process. I have said that development does not come through miracles, but through choices: good policies, competent leadership, strong institutions and citizens who insist on standards.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Sixth, tackle security headlong. President Tinubu, as a matter of priority, needs to rejig the nation's security architecture as what is currently in place i…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country. That is wh…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1939316011737530808, 2025-06-29 (Post on X)
“The escalating terrorism plaguing various parts of Nigeria demands intensified government action. Beyond the tragic loss of lives, these acts sow seeds of di…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2093757421403427170, 2026-08-29 (Post on X)
“Nigeria’s young people do not need a government that teaches them how to survive hardship. They need a government that gives them the opportunity to prosper.…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2093800029618061431, 2026-08-29 (Post on X)
“Nigeria’s young people do not need a government that teaches them how to survive hardship. They need a government that gives them the opportunity to prosper.…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/208755202935…
Assalamu alaikum sir, ki Allah to ọ sona ki o si daabo bo yin amin, sir ibeere mi ni bawo ni e se fẹ koju jija epo robi nla ti o to 20 million barrel ni ojojumọ, ti awọn ọmọ orilẹ-ede miiran, awọn oloselu ati awọn ọmọ ẹgbẹ gbogbo awọn agbara aabo n ba ara wọn sowọpọ lati tan awọn ara Naijiria je? O ṣeun, ki Ọlọrun bukun yin 🙏
On tackling crude oil theft, my approach is to treat securing our national oil and gas assets as being just as important as securing the lives and property of Nigerians. I am not comfortable with a situation where government commits tens of trillions of Naira to the security of oil assets while the lives of Nigerians, who are the powerbase of our economy's productivity, are left behind.
My plan is to enhance our national security protocols broadly, by strengthening law enforcement through recruiting more manpower and deploying advanced technology to deal with all dimensions of criminality, which includes oil theft.
Sources:
• Candidate-approved answer, 2026-10-15, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“Securing our national oil and gas asset is as pivotal as securing the lives and property of Nigerians. I am not comfortable with a situation where government…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2094443637090271350, 2026-08-31 (Post on X)
“This makes the failure of the Tinubu administration even more difficult to excuse. Nigerians were told that removing fuel subsidy would free enormous resourc…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country. That is wh…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1912115610898555170, 2025-04-15 (Post on X)
“Condemnation after the fact is not enough. What is needed are proactive, preventive actions. As long as these criminals face no real consequences, they will …”
Mo ṣe akiyesi pe ọrọ inu àmi <text> jẹ́ èdè Hausa, kì í ṣe Gẹ̀ẹ́sì. Nítorí náà, n kò lè túmọ̀ rẹ̀ láti Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá gẹ́gẹ́ bí a ti béèrè. Tí o bá fẹ́ kí n túmọ̀ ọ̀rọ̀ yìí sí Yorùbá láti inú èdè Hausa, jọ̀wọ́ jẹ́ kí n mọ, n ó sì gbìyànjú láti ṣe bẹ́ẹ̀. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, jọ̀wọ́ pèsè ọ̀rọ̀ tí ó wà ní èdè Gẹ̀ẹ́sì fún ìtúmọ̀.
On security, my plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West and the whole of the north included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel, to strengthen the response to banditry and kidnapping. I want to adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, and I will push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services. I also want joint security frameworks with neighbouring states and countries facing the same threats. I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country, and this is how we rescue your community from banditry, kidnapping, and cross-border crime. I also recognise that insecurity has pushed crop farmers and pastoralists off their land, including into neighbouring countries, and that this has reduced food production and raised food prices, which is part of why tackling it must be a priority.
On the cost of living, I refuse to accept an approach where government simply watches prices rise and tells struggling citizens to endure. My proposed petroleum intervention is a production subsidy, not a return to subsidising imported petrol. It provides targeted support tied to crude refined domestically, with the intervention capped, transparently budgeted and independently audited. My argument is that we must reduce the cost of energy so that salaries buy more, reduce transport costs so that less of a worker's wage disappears just getting to work, reduce the cost of moving food so families spend less in the market, and reduce the cost of living so that after food, rent and transportation, parents and students have more money left. I place affordability at the centre of my economic programme, because when fuel becomes expensive, transporting food, taking goods to market, moving children to school, running a neighbourhood grinding machine, and powering a small shop all become more expensive, and that cost eventually arrives at the dinner table.
Sources:
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Sixth, tackle security headlong. President Tinubu, as a matter of priority, needs to rejig the nation's security architecture as what is currently in place i…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-14, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“My plan to tackle insecurity covers every part of Nigeria, the North West included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units i…”
• Candidate-approved answer, 2026-10-10, page 1 (CANDIDATE-APPROVED ANSWER)
“I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country. That is wh…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1968238688191619251, 2025-09-17 (Post on X)
“Last night, I played host to political stakeholders from Borno State, led by Hon. Mohammed Kumaila. It is encouraging to see that more people, especially pol…”
• Post by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/1795708957018776000, 2024-05-29 (Post on X)
“Second, President Tinubu’s policies create a hostile environment for businesses, big or small. The private sector is overwhelmed by Tinubu’s dismal policies …”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2100618980339646804, 2026-09-17 (Article on X)
“Atiku said the relationship between energy costs and household welfare was precisely why his economic programme placed affordability at its centre. The World…”
• Article by @atiku on X · https://x.com/atiku/status/2094810791937446399, 2026-09-01 (Article on X)
“Atiku’s argument is precisely the opposite. Reduce the cost of ene…
Kí ni ètò yín fún iṣẹ́ àwọn ọ̀dọ́, ẹ̀kọ́, àti àìlera ààbò, pẹ̀lú ìjàmbá àti ìjínigbé?
On jobs, skills and enterprise, I see millions of young Nigerians with ideas, energy and ambition, but too many cannot access the capital to turn those ideas into businesses. I am committed to expanding transparent access to finance for young entrepreneurs, artisans, farmers, technology founders and people in the creative economy, so that your surname, political connection or ability to find a godfather does not determine whether your idea gets a chance to succeed. This includes a major financing programme for start-ups and entrepreneurs. Our objective is to move young Nigerians from dependence to enterprise, from unemployment to productivity, and from palliatives to prosperity.
On education, I want to change how we prepare young Nigerians for work. Our schools must place greater emphasis on science, technology, vocational education, agriculture, digital skills, critical thinking and entrepreneurship. No brilliant Nigerian child should be denied university, polytechnic or college education simply because his or her parents are poor. I see young Nigerians as the greatest national asset Nigeria has ever produced, innovators, farmers, engineers, doctors, teachers, entrepreneurs and artisans, and I believe no President can rebuild Nigeria without their active participation.
On insecurity, my plan covers every part of Nigeria, the north included. I am committed to setting up Anti-Banditry and Kidnapping Special Units in every state command, made up of highly trained, mobile personnel, to strengthen the response to banditry and kidnapping. I want to adopt a firehose principle for security coordination, driving continuous, high-volume coordination across jurisdictions, so we get faster responses and stronger intelligence sharing. Bordering states will jointly plan operations, share intelligence in real time, and coordinate responses, and this will extend to joint security frameworks with neighbouring countries facing the same threats. I will also push for an independent Internal Affairs Agency to investigate misconduct within police and other security services. This is how we rescue your community from banditry, kidnapping, and cross-border crime. I believe that with the right political leadership, Nigerian security forces have the capacity to take on the insecurity confronting this country.
Kí ni ète ìpìlẹ̀ẹ̀ṣẹ̀ yìí, àti báwo ni yóò ṣe rí i dájú pé kedere àti ìṣírò ní ìṣàkóso?
Wa alaikumu salaam, and welcome.
I'm glad to have you here. This platform, Ask AA, is one I have built as a public information portal, a place for Nigerians to engage with me directly on government policies and initiatives. It will grow into a Presidential Promise Tracker, where you can monitor the promises I make, follow how they are being implemented, and see exactly how public funds are being spent. That is how we build transparency and accountability at every level of government, not by asking you to take my word for it, but by laying the record open for you to examine yourself.
I see you, and young Nigerians like you, not as a restless population to be managed or mobilised only at election time, but as the greatest national asset this country has ever produced. The innovators, the farmers, the creators, the engineers, the doctors, the teachers, the entrepreneurs, the artisans, you are the ones proving every day what the Nigerian spirit can do.
So ask me anything. The greatest service you can do is to insist that I earn your trust through ideas, character, competence and integrity, not slogans. That is the kind of partnership I have come to build with you.
Kí ni ìpèsè rẹ láti mú ààbò sunwọ̀n sí i ní àyíká epo?
Securing our national oil and gas asset is as pivotal as securing the lives and property of Nigerians. I am not comfortable with a situation where government commits tens of trillion of Naira to the security of oil assets while the lives of Nigerians, which is the powerbase of productivity in our economy is left behind. So, my approach will be under the broad objective of enhancing our national security protocols by strengthening our law enforcement through manpower recruitment and advanced technology deployment to deal with all dimensions of criminality.
Ta ni ó ń dáhùn àwọn ìbéèrè níbí?
Ask Atiku Abubakar answers you from what I have published: my plans, my manifesto and the positions I have set out in public. Most answers are put together by an AI system from those documents and checked against them before you see them. Where my published record does not cover your question, I prepare an answer and send it to you. Some audio is AI generated from my written answers.
Báwo ni ẹ ṣe máa kojú àìláàbò ní Nàìjíríà, pàápàá ní Àríwá Ìwọ̀-oòrùn?
Ètò mi láti kojú àìláàbò bo gbogbo apá Nàìjíríà, Ìhà Ìwọ̀-Oòrùn Àríwá pẹ̀lú kò yọ sílẹ̀. Mo ti fi ara mọ̀ ọ́n láti dá àwọn Ẹ̀ka Pàtàkì Ìja Olè Ìjà-Bí àti Jíjí-Gbé sílẹ̀ ní gbogbo ọ́fíìsì ọlọ́pàá ìpínlẹ̀, tí yóò jẹ́ ti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí a tí kọ́ dáadáa, tí ó sì ní ìyára-gbígbé, láti fún ìdáhùn sí ìja olè ìjà-bí àti jíjí-gbé lókun. Mo tún fẹ́ gba ìlànà firehose fún ìṣọ̀kan ààbò, tí yóò máa darí ìṣọ̀kan tí ó pọ̀ tí ó sì ń bá a nìṣó kọjá àwọn agbègbè, kí a lè ní àwọn ìdáhùn tí ó yára àti pínpín àlàyé tí ó lágbára jù.
Ní àfikún sí èyí, àwọn ìpínlẹ̀ tí ó jẹ́ àgbègbè kọ̀ọ̀kan yóò gbèrò àwọn iṣẹ́ papọ̀, wọn yóò máa pín àlàyé ní àkókò gidi, wọn yóò sì ṣe àmúlò àwọn ìdáhùn, mo sì máa tiẹ̀ fún ìdásílẹ̀ Ilé-iṣẹ́ Àlámọ̀rí Inú Ìlú tí ó ní òmìnira láti ṣe ìwádìí nípa ìwà ìbàjẹ́ nínú ọlọ́pàá àti àwọn iṣẹ́ ààbò mìíràn.
Èyí ni bí a ṣe máa gba àgbègbè yín là lọ́wọ́ ìja olè ìjà-bí, jíjí-gbé, àti ìwà ọ̀daràn kọjá-ààlà.
Àwọn ìgbésẹ̀ wo ni ẹ máa kọ́kọ́ ṣe nínú ọjọ́ 100 àkọ́kọ́ bí Ààrẹ?
Here are 4. Subsidy, Security, Education, and Streamlining the size of the Federal Government. These four items would shape the focus of my administration's agenda. I will return subsidy to bring down cost of petrol, I want your bus fare to come down, the cost of moving food from farm to market to come down, and the trader, barber, tailor and welder to spend less on energy. I want prices of goods and services in Nigeria to go down so citizens have more saved.
Education is key because we need to get more young people back to the class rooms. Security is also important because it is the foundation for the future of prosperity that I plan to build and reducing the size of the Federal Government is important because it is going to go a long way in eliminating corruption, reduce wastages and make the government more efficient. A slimmer government means more resources will be available to runs a number of social welfare intervention schemes.
Kí ni yóò ṣẹlẹ̀ sí Ask Atiku Abubakar lẹ́yìn ìdìbò?
Ask Atiku Abubakar is a public information portal. The scope of the portal will be expanded to accommodate more public engagements on government policies and initiatives.
Ask Atiku Abubakar will also evolve into a Presidential Promise Tracker, where Nigerians can monitor government promises, track their implementation, and see exactly how public funds are being spent, promoting transparency and accountability at every level of government.
Báwo ni ẹ ṣe lè rí i dájú pé ẹ̀bùn tí a fi fún àwọn ìdílé tí ìṣòro náà kan ní Minna dé ọ̀dọ̀ wọn ní ti gidi?
Kò ṣe itẹ́wọ́gbà pé àwọn ọ̀dọ́ wa máa ń ṣiṣẹ́ ní àwọn pápá ìwakùsà. Ó burú jù bẹ́ẹ̀ lọ pé a mú àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà, tí ìjọba Nàìjíríà sì pa wọ́n ní ọ̀nà tí ó yẹ kí ó kan ẹ̀rí ọkàn ìwà rere gbogbo wa. Nítorí náà, lílọ mi sí Minna jẹ́ láti bá àwọn ìdílé tí wọ́n ṣọ̀fọ̀ kẹ́dùn. Ó tún jẹ́ láti ronú jinlẹ̀ pé a ṣì ní ọkàn ìṣẹ̀mí ènìyàn nínú wa. Ẹ̀bùn mi fún àwọn ìdílé tí wọ́n ṣọ̀fọ̀ jẹ́ ìwọ̀nba tí a lè ṣe. Ní gbogbogbòò, a gbọ́dọ̀ dé ibi tí ìlera àti àlàáfíà àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà yóò ti jẹ́ àkọ́kọ́ nínú ṣíṣe ìlànà ìjọba.
Ṣé ìmúṣẹ ìròyìn Oronsanye yóò yọrí sí pípàdánù iṣẹ́?
Ète pàtàkì ìròyìn Oronsanye kìí ṣe láti lé àwọn ènìyàn kúrò níṣẹ́. Ìròyìn ni tí ó fúnni ní ìjìnlẹ̀ òye nípa bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àjọ ìjọba ṣe ń ṣe iṣẹ́ tí ó ń bára wọn pàdé. Ìjọba mi ni yóò ṣe ìmúṣẹ ìròyìn Oronsanye náà. Ṣùgbọ́n kò ní dandan túmọ̀ sí pé àwọn ènìyàn yóò pàdánù iṣẹ́ wọn. Ohun tí èmi yóò kúkú fẹ́ràn ni láti tún àwọn òṣìṣẹ́ kọ́ fún àwọn iṣẹ́ tuntun tí yóò fi iye kún ìṣiṣẹ́pọ̀ iṣẹ́ ìsìn gbogbogbò àti ètò ọrọ̀-ajé lápapọ̀.
Kí ló dé tí owó ẹ̀kọ́ ní Yunifásítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà ní Yola fi jẹ́ bí ó ti rí?
Mo dá yunifásítì American University of Nigeria sílẹ̀, kì í ṣe fún èrèdí jíjèrè èrè bí kò ṣe láti dá yunifásítì ìdàgbàsókè àkọ́kọ́ sílẹ̀ ní Áfíríkà. Inú mi dùn láti sọ pé yunifásítì náà ti gbéṣẹ́ lé ìrètí yẹn àti pé ó sì ń ṣẹ̀dá ọ̀nà tuntun ní àwọn ẹ̀ka ìwádìí àti ìmúdàgbàsókè. Àkọ́kọ́ ohun tí mo fi ojú sí nípa ìdásílẹ̀ yunifásítì aládàáni ni láti fi kún àkójọpọ̀ àwọn dúkìá ọgbọ́n orí tí yóò darí ìdàgbàsókè Nàìjíríà àti láti fi Áfíríkà sí orí àwòrán àgbáyé ti ìmúdàgbàsókè. Bí a bá ṣe fi wé àwọn yunifásítì aládàáni mìíràn nínú ẹ̀ka kan náà ní Nàìjíríà, AUN jẹ́ bóyá èyí tí ó rọrùn jùlọ láti sanwó fún.
Kí ni ètò yín fún dídáàbò bo àti ṣíṣàkóso àwọn bodà?
Ààbò ààlà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀ka tí mo ní ìmọ̀ àti ìrírí iṣẹ́ àṣekára lọ́pọ̀lọpọ̀ sí i. Ìpele ààbò àti ọ̀nà àbáyọ tí ó gba àwọn ààlà orílẹ̀-èdè wa ló ń pinnu bí àwọn ìgbésẹ̀ ààbò orílẹ̀-èdè wa àti ìṣòwò kárí-ayé ṣe máa gbéṣẹ́ tó. Nítorí náà, èmi yóò ṣí àwọn ààlà wa sílẹ̀, kí n sì rí i dájú pé a ti mú ìmọ̀-ẹ̀rọ òde-òní bá a mu láti rí i dájú pé àwọn gbígbé ọjà kiri ní àyíká ààlà wa kò ru àwọn okùnfà àìláàbò wá. Èmi yóò tún rí i dájú pé a mú àwọn àdéhùn ìṣòwò àti ààbò kárí-ayé pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè tí ó dàpọ̀ mọ́ wa lágbára sí i, kí a lè rí i dájú pé àwọn gbígbéra àti ọjà tí ó ń wọ Nàìjíríà bá àwọn àkọ́kọ́-ṣe wa tí a ti ṣètò mu, kí ó sì fa ìpalára tí ó kéré jùlọ fún Nàìjíríà.
Kini idi ti àjọṣepọ alátakò pẹ̀lú Obi àti Kwankwaso fi kùnà?
Èrò ẹgbẹ́ aṣòdì ìṣọ̀kan náà jẹ́ ohun tí a rò láti kó àwọn aṣáájú ìṣèlú jọ tí wọ́n ní àníyàn kan náà nípa níní ìjọ ìṣọ̀kan láti dojú kọ ìjọba Tinubu.
Peter Obi jẹ́ ara àti apá kan pàtàkì nínú àwọn ìpàdé àkọ́kọ́ ti ìṣọ̀kan náà, títí dé ibi tí àwa méjèèjì fi gba African Democratic Congress gẹ́gẹ́ bí pèpéle tí a ṣọ̀kan sí.
Mo ṣì dúró ṣinṣin sí àwọn ìlànà tí ó mú wa jọ pọ̀: ṣíṣàtúnṣe àwọn ìpèníjà tí ó ń dojú kọ àwọn ará Nàìjíríà, mímú kí ìgbésí ayé wà ní ìdiwọ̀n tí a lè ra, dídá àwọn àǹfàní sílẹ̀, àti fífi òpin sí ìnira tí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù àwọn ènìyàn wa ń la kọjá. Mo tún gbàgbọ́ nínú kíákíá tí ó yẹ láti kọ́ ẹgbẹ́ aṣòdì kan tí ó jẹ́ ìṣọ̀kan tí ó lè pèsè yàtọ̀ tí a lè gbára lé sí ìjọba Tinubu.
Ṣé ẹ óò ṣe àbẹ̀wò sí àwọn ìpínlẹ̀ tí ìṣòro ti kan bí Benue àti Zamfara?
Mo ti ṣabẹwo si Ipinlẹ Benue ní pàtàkì ní ìgbà méjì, mo sì gbàgbọ́ pé àwọn rogbodiyan ààbò nínú ìpínlẹ̀ náà jẹ́ ohun tí ó ṣe pàtàkì ní àníyàn, bákan náà ni Zamfara àti àwọn ìpínlẹ̀ mìíràn tí wọ́n wà nínú wàhálà. Inú mi kò dùn láti sọ pé mo ṣabẹwo sí àwọn ibẹ̀ náà láti fi ara hàn ní àsìkò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìjà ààbò. Ó ṣe pàtàkì jù lọ pé kí Nàìjíríà rí ojútùú tí yóò dúró pẹ́ sí àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, dípò kí a máa fi àánú hàn nínú àyíká aláìníparí. Ní àfikún, orúkọ oyè mi ti "Zege Mule u Tiv" tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ ààbò tí ó tóbi jùlọ ti àwọn ará Tiv wá láti inú ìdásí mi nínú ọ̀rọ̀ àgbẹ̀/darandaran,
Kí ni ètò yín fún mímú agbára gbígbà akẹ́kọ̀ọ́ sí àwọn ilé-ìwé gíga gbogbogbò pọ̀ sí i?
Ìjọba mi yóò dájú dájú gbòòrò sí i lórí agbára ìkáwọ́ àwọn ilé-ìwé gíga ìjọba (àwọn yunifásítì) wa.
Kí ni ètò yín fún ìmọ̀-ẹ̀rọ àyè àti ìmọ̀ ẹ̀rọ orí àfọwọ́kọ (artificial intelligence)?
Emi yóò rí i dájú pé a ó fi ìdókòwò púpọ̀ sí i sínú ìmúdàgbàsókè. Mo gbàgbọ́ pé ọjọ́ ọ̀la jẹ́ ti àwọn amòye ìmọ̀ ẹ̀rọ àti pé èyí yóò wà ní àárín gbùngbùn ìlànà ìjọba mi lórí ìmọ̀ ẹ̀rọ àyè àti Ọgbọ́n Oríṣiríṣi (Artificial Intelligence).
Ṣé ẹ óò fipò sílẹ̀ lẹ́yìn ọdún mẹ́rin gẹ́gẹ́ bí ààrẹ?
Ofin wa pèsè fún àkókò iṣẹ́ ọdún mẹ́rin tí a lè tún yàn ní àfikún. Ohun tí mo ń ṣe gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ṣe pàtàkì jù ohun tí màá ṣe lẹ́yìn tí àkókò iṣẹ́ mi bá parí lọ.
Ṣé ẹ máa bá ìlànà NIN lọ, báwo sì ni ẹ óò ṣe yanjú àwọn ìṣòro rẹ̀?
Nàìjíríà gbọ́dọ̀ ní ètò ìwé ìdánimọ̀. A lè máa mú ìlọsíwájú bá ààlà tí NIN ń pèsè báyìí nígbà gbogbo. Ó tún ṣe pàtàkì pé a mú ìlọsíwájú bá ààbò ìdáàbòbò dátà.
Ṣé ìlànà yín lórí iṣẹ́ wíwa ohun àlùmọ́nì ti yí padà láti ọdún 2023 títí di ìsinsìnyí?
Ìlànà wa lórí iṣẹ́ wíwa àwọn ohun àlùmọ́nì yóò kàn gbígbé iye kún un ní ìbílẹ̀ ní pàtàkì. A óò ṣí apá yìí sílẹ̀, a óò sì fa àwọn ìdókòwò àjèjì àdáni púpọ̀ síi mọ́ wa. Àwọn ohun àlùmọ́nì tí ẹ̀dá fún Nàìjíríà gbọ́dọ̀ dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ará Nàìjíríà. Apá yìí ni a óò fi ọwọ́ pàtàkì kàn láti mú owó wíwọlé síi jáde fún orílẹ̀-èdè náà.
Kí ni ẹ lè ṣe fún ẹ̀kọ́ gíga ní ìpínlẹ̀ Adamawa?
Ipò ẹ̀kọ́ jákèjádò Nàìjíríà yẹ kí ó béèrè fún ìpínlẹ̀ pàjáwìrì, kì í ṣe ní Ìpínlẹ̀ Adamawa nìkan. Nítorí náà, òfin mi nípa ẹ̀kọ́ jákèjádò Nàìjíríà yóò mú kí a ní àwọn amáyédẹrùn tí ó pọ̀ sí i ní ti àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ilé-ìṣèwádìí. Ní àfikún sí ìyẹn ni pé a óò dá ìṣòro àìléwu dúró ní pàtàkì, èyí tí ó jẹ́ àkọ́kọ́ ìdí tí àwọn ọmọdé tí ọjọ́ orí wọn tọ́ sí ilé-ìwé kò fi wà ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́, pàápàá jùlọ ní Àríwá Nàìjíríà. Nítorí náà, ohun tí mo gbèrò láti ṣe nípa ẹ̀kọ́ ni láti rí i dájú pé àwọn ọmọdé tí ó pọ̀ sí i ni a forúkọ sílẹ̀, àti pé a óò mú kí agbára wa pọ̀ sí i láti gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó pọ̀ sí i.
Ṣé ẹ ti dàgbà jù láti jẹ́ ààrẹ?
Mo ni ìrírí tí ó yẹ láti darí orílẹ̀-èdè yìí, àti ìyẹn ni ohun tí Nàìjíríà nílò nísinsin yìí. Mo ti ṣe iṣẹ́ yìí tẹ́lẹ̀. Àwọn ará Nàìjíríà dìbò yàn mí ní Igbákejì Ààrẹ ní ìgbà méjì, ní 1999 àti 2003, àti nínú ìjọba, mo darí àwọn àtúnṣe tí ó dá àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ń ṣòfò padà sí ọwọ́ àwọn aládàáni, tí ó sì ṣí ètò ọrọ̀ ajé wa sílẹ̀ fún ìdókòwò aládàáni. Mo sìn Nàìjíríà nínú Iṣẹ́ Kọ́sítọ̀mù láti 1969 sí 1986, mo sì ti kọ́ àwọn iṣẹ́ àṣelọ́pọ̀ tí ó ń fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ará Nàìjíríà ní iṣẹ́ lónìí, nítorí náà mo mọ bí a ṣe ń ṣẹ̀dá àwọn ibi iṣẹ́.
Àwọn ọ̀rọ̀ méjì tí ó kan ọkàn àwọn ará Nàìjíríà jùlọ ni mímú ìyè padà bọ̀ sínú ètò ọrọ̀ ajé wa àti ríi dájú pé ààbò wà fún orílẹ̀-èdè náà. Ètò mi ṣe kedere: fòpin sí àìsí ààbò, dín iye owó ìgbésí ayé kù, ṣẹ̀dá àwọn àǹfààní fún gbogbo ará Nàìjíríà, àti ríi dájú pé òfin orílẹ̀-èdè ni a ń tẹ̀lé.
Nàìjíríà ti fún mi ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní láti jẹ́ ẹni tí mo jẹ́ lónìí. Tí àwọn ààrẹ tí a ti ní bá ti fi ọ̀nà ìdarí tí ó dára jùlọ hàn, èmi ìbá ti fi ìfẹ́-ọkàn mi sílẹ̀. Ṣùgbọ́n n kò lè, pẹ̀lú ẹ̀rí-ọkàn mímọ́, ṣe bẹ́ẹ̀ nígbà tí mo mọ̀ pé mo ní àwọn èrò tí ó dára jùlọ láti fi rúbọ. Òfin orílẹ̀-èdè gbà laaye fún àkókò ọdún mẹ́rin, àti pé àkókò kejì kì í ṣe ẹ̀tọ́ àdáyébá. Mo wà nínú ìje yìí láti sìn.
Ṣé ẹ mọ iye owó ìyàgbà ilé ìyẹ̀wù kan ní Abuja, Yola àti Lagos?
Bẹ́ẹ̀ni, mo mọ̀ọ́n, àti pé ìyẹn gan-an ni ìdí tí ọ̀rọ̀ náà fi ń dààmú mi.
Owó yíyá ilé ọ̀kan-àkọ̀ọ̀kan yàtọ̀ síra pọ̀ gẹ́gẹ́ bí agbègbè ṣe rí. Ní Abuja, o lè rí ilé ọ̀kan-àkọ̀ọ̀kan ní bíi ₦1 million ní àwọn agbègbè tí kò sí láàrin ìlú, nígbà tí ní àwọn agbègbè tó wà ní àárín gbùngbùn ìlú, ó lè ná ₦3 million, ₦5 million tàbí kó tilẹ̀ pọ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ ní ọdún kan. Ní Lagos, ìyàtọ̀ náà fẹ̀ bákan náà: àwọn agbègbè tí kò gbówó lórí lè wà ní bíi ₦1 million, nígbà tí owó yíyá ilé ní àwọn ibì bí Lekki, Victoria Island àti Ikoyi lè gòkè dé ọ̀pọ̀lọpọ̀ million naira lọ́dọọdún. Yola gbogbogbòò máa ń kéré ní iye owó ju Abuja àti Lagos lọ, ṣùgbọ́n owó yíyá ilé níbẹ̀ náà ti túbọ̀ ń ṣòro fún àwọn ìdílé lásán láti san.
Ṣùgbọ́n ìbéèrè tó ṣe pàtàkì jù kì í ṣe bóyá mo lè sọ owó tí ilé kan ń ná. Ìbéèrè náà ni bóyá ará Nàìjíríà tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú òtítọ́ fún ìgbésí ayé rẹ̀ lè ní agbára láti rí ilé tó yẹ láìná ọ̀pọ̀ jùlọ owó tí ó ń rí gbà lórí owó ilé yíyá.
Ìyẹn ni ìṣòro tí ìjọba gbọ́dọ̀ wo: iye owó ìgbésí ayé, àìtó ilé tí ènìyàn lè ní agbára láti ra tàbí yá, àǹfààní láti rí owó ìdáwọ́lé fún ilé, àti ju gbogbo rẹ̀ lọ, owó tí ará Nàìjíríà ń rí gbà àti agbára rẹ̀ láti ra ohun. Mímọ̀ iye owó ṣe pàtàkì; níní ètò láti jẹ́ kí ilé tó yẹ wà ní irọ̀rùn rà tàbí yá ṣe pàtàkì jù bẹ́ẹ̀ lọ.
Àwọn ìdáhùn tó wà lórí ojú-ìwé yìí ni a túmọ̀ láti èdè Gẹ̀ẹ́sì nípasẹ̀ ẹ̀rọ, kò sì tíì ṣàyẹ̀wò rẹ̀ láti ọwọ́ atúmọ̀-èdè kan.